пан̃чика̄т̣ӣка̄

пан̣а̄ма̄дикатха̄

виджджа̄дханасса самануссаран̣ампи йасса,

пан̃н̃а̄висуддхаратана̄найанекахету;

там̣ дхаммара̄джамамалуджджалакиттима̄лам̣,

са̄модама̄дарамайе хадайе нидха̄йа.

ладдхаммаходайа маха̄дайа (сампаса̄да̄) [джапасо (поттхаке)],

сакка̄(ди) саккатагун̣ам̣ ратана (двайан̃ча) [ттайата̄ (поттхаке)];

(йа̄пан̃чика̄) гурувараппа(бхава̄тйага̄ха̄) [хапа̄ тйа га̄йа̄ (поттхаке)],

там̣ са̄дху сиссаджана маджджавага̄ха йа̄ма.

джайатӣха маха̄пан̃н̃о, со моггалла̄йано муни;

йасса са̄дхугун̣уббхӯта,китти саббаттха паттхат̣а̄.

иччева манавасеса маттано бхайа̄дйӯпаддавопагха̄бхакараса̄маттхийа йогена сакаладжджхаттикаба̄хийантара̄йа нива̄ран̣а мадхиппетасиддхи висеса мабхикан̇кхийа ратанаттайа висайабхӯтам̣ там̣са̄дхане кантанида̄на бхӯтасса а̄локийайа̄тисайагун̣ависесайуттасса махато пйатимаханӣйасса ратанаттайасса саппаса̄да̄нурӯпам̣ пӯджа̄висайам̣ таданусса(ран̣ам̣ катва̄) гурусаннийогаманут̣т̣ха̄тум̣–

кинтехи па̄дасуссӯса̄, йесам̣ наттхи гурӯниха;

йе таппа̄дараджокин̣н̣а̄, тева са̄дхӯ вивекиноти.

вачанато аттано гурупӯджа̄ пурассарам̣ пан̃чика̄виваран̣ам̣ патхи’йа̄ пан̃чика̄’тиа̄дина̄ катапат̣ин̃н̃атта̄ сампати маха̄дайотиа̄дино гантхасса са̄дхуджанаван̣н̣анам̣ ван̣н̣анама̄рабхисса̄ма.

нану ча вуттигантхасса ван̣н̣ана̄йам̣ ката̄бхинивесо-йама̄чарийоти катхамиха̄надхикате маха̄дайотиа̄дике пат̣ипанноти ратанаттаппан̣а̄магантхакаттугантханиссайагантха̄рамбхапхалаабхидхеййасан̇кха̄та- пайоджанасотуджанасамусса̄хана̄нам̣ сандассанаттхам̣. таттха ратанаттайаппан̣а̄ма каран̣ам̣ антара̄йакара̄пун̃н̃авигха̄такарапун̃н̃ависесуппа̄данена катту миччхитасса гантхасса анантара̄йенам̣ парисама̄панаттхам̣. вачӣпан̣а̄мо панеттха сотӯнампи йатха̄вуттаттханиппха̄данако а̄чарийена̄пйайа маттхо дасситойева’таттха ратанаттайаппан̣а̄масандассана’нтиа̄дина̄, ва̄часикасаттха̄дхика̄ратопи вачӣпан̣а̄моти ка̄йаппан̣а̄мо манопан̣а̄мо ча. на като, гантхакаттусандассанам̣ гантхасса пама̄н̣а бха̄вавибха̄ванаттхам̣, гантханиссайасандассанам̣ аттанийабха̄васандхассанена таббисуддхидассанаттхам̣, гантха̄рамбхапхаладассанам̣ таппат̣иккхепакаджананиседха̄йа, абхидхеййасан̇кха̄тайайоджанасандассанам̣ вӣмам̣са̄пуббака̄рӣнам̣ пайоджано па̄ламбхапуббика̄ саттхе паваттатӣти сотуджанасамусса̄ханам̣ (катва̄) а̄дарена гантхе паваттанаттхам̣, йада̄ху –

саббассева хи саттхасса, каммасса̄пи ча кассачи;

кенетам̣ гайхате та̄ва, йа̄ва-вуттампайоджанам̣ти.

нану саттхаппайоджана̄нам̣ самбандхопи ваттаббо идамасса пайоджананти йато–

сиддхаппайоджанам̣ сиддха,самбандхам̣ сотумиччхати;

сота̄до тена ваттаббо, самбандхо саппайоджаноти.

татредамуттарам̣–

саттам̣ пайоджанан̃чева, убхо самбандханиссайа̄;

там̣ вуттантогадхатта̄ на, бхинно вутто пайоджана̄ти.

пайоджанаппайоджанампана са̄маттхийаладдхаббам̣ сайама̄чарийена ‘‘ко пана саддалаккхан̣асса аджа̄нане досо’’тиа̄дина̄ вуттанайена вин̃н̃а̄таббам̣.

таттха‘маха̄дайо’тйа̄дина̄ га̄тха̄двайена ратанаттайапан̣а̄мо дассито, ‘йо иддхимантесӯ’тиа̄дина̄ гантхакатта̄, ‘саддасаттха’нтиа̄дина̄ гантханиссайо, ‘сан̇кхепанайена̄’тича ‘са̄рабхӯтам̣ випулаттхага̄ хим̣ ана̄кула’нти ча имехи гантха̄рамбхапхалам̣ сотуджанасамусса̄ханан̃ча, абхидхеййасан̇кха̄таппайоджанампана‘сам̣ван̣н̣ана’нти имина̄ дасситам̣ анваттха бйападесена сам̣ван̣н̣ӣйати виваритва̄ виттха̄ретва̄ катхӣйати аттхо ета̄йа̄ти сам̣ван̣н̣ана̄бхи катва̄, тампана виваритва̄ катханам̣ садда̄нуса̄санасаттхасанниссайатта̄ абхидхеййо на̄ма самудитена саттхена вачанӣйаттхо там̣ [вачанӣйаттхоти (поттхаке)] вуттасадда̄нусит̣т̣хисан̇кха̄тапайоджанамева̄ти айаметтха самуда̄йаттхо.

айампанеттха авайаваттхо-йоти анийамавачанам̣ дхаммара̄джасадда̄ пеккха̄йа четтха пуллин̇гата̄, тенеттха вуччама̄нагун̣ависеса̄ дха̄рапуггалависесанидассанам̣, дайати дуккхам̣ апанетва̄ паресам̣ сукхам̣ дада̄ти, дайӣйати ва̄ саппурисехи гамийа(ти са) санта̄не паваттӣйати, дайати ва̄ парадуккхам̣ хим̣сати, дайати ва̄ парадуккхам̣ ган̣ха̄ти там̣васена аттано хадайакхедам̣ каротӣти дайа̄, ‘‘дайа=да̄нагати хим̣са̄да̄несу’’ иччасма̄ ‘‘иттхийаман̣аттикайакйа̄че’’ти (5-49) аппаччайо, висайамахантата̄йа махатӣ пасаттха̄ ва̄ дайа̄ асса̄ти маха̄дайо, висесана сама̄се ‘‘саддха̄дитва’’ (4-84) ваккхама̄напа̄рамита̄самбхаран̣адуккха̄нубхава на̄намидам̣ хетувачанам̣, каммакилесехи джанита̄ти джана̄ сатталоко, имина̄ кхӣн̣а̄сава̄пи сан̇гайханти тесампи дит̣т̣хадхаммикасукхавиха̄расан̇кха̄та хитасса да̄нато, джана̄нам̣ самӯхо джаната̄ тасса̄ хита̄йа абхивад̣д̣хийа̄ сакалават̣т̣а дуккханиссат̣анибба̄насукхабха̄гийакаран̣а̄йа̄ти вуттам̣ хоти, ассача’сампӯрайа’нти имина̄’дуккхаманубхавӣ’ти имина̄ ча самбандхо, самбодхӣти еттха сам̣саддо са̄манти имаматтхам̣ дӣпети, тасма̄ сам̣сайамева анан̃н̃абодхито хутва̄ чатта̄ри сачча̄ни буджджхати пат̣ивиджджхати ета̄йа̄ти самбодхи, сам̣пубба̄ будхадха̄туто ‘‘и’’ити н̣ва̄ди (ко) иппаччайо, сава̄санасакаласам̣килесаппаха̄йакам̣ бхагавато арахаттамагган̃н̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣антипи ваданти, сампа̄пайатӣти сампа̄пакам̣, самбодхийа̄ сампа̄паканти чхат̣т̣хӣсама̄со, кинти дхаммаджа̄там̣ дхаммасадденеттха па̄рамидхамма̄ пан̃чамаха̄паричча̄га̄дайо ча адхиппета̄, тепи хи атта̄нам̣ дха̄рентам̣ дха̄ренти самбодхи сампа̄панаса̄маттхийайогена парепи дха̄ренти на̄ма̄ти дхамма̄ти вуччанти, ‘дхара=дха̄ран̣е’иччасма̄ кхӣсу, вийа̄дисуттена н̣ва̄ди(ко) маппаччайо, дхамма̄нам̣джа̄там̣, дхамма̄евава̄ джа̄там̣, самбодхисампа̄пакан̃ча там̣ дхаммаджа̄там̣ чети висесанасама̄со, ‘сампӯрайа’нти массетам̣ каммам̣, сампӯрайанти пайогасампаттийога̄ дӣпан̇кара (па̄да)мӯле хаттхопагатампи нибба̄нампаха̄йа йатха̄вуттакарун̣а̄гун̣айогасӣталӣбхӯтахадайата̄йа ‘‘катханна̄мете аччанта дуссахават̣т̣адуккхопагате сатте там̣маха̄дуккха̄ мочесса̄мӣ’’ти ват̣т̣адуккханиссаран̣екахетута̄йа самма̄ пӯренто вад̣д̣хенто вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хам̣ вепуллам̣ гаментоти вуттам̣ хоти, хетуйеведамапи дуккха̄нубхаванасса, маха̄дайата̄ панасса парампарахету, дут̣т̣ху кханати ка̄йикам̣ асса̄данти’дупубба̄ кханисма̄’ ‘‘квӣ’’ти (5-4) кви, дуккхам̣ ка̄йикадуккха ведана̄, кӣдисанти а̄ха-’анантарӯпа’нти, сабха̄вавачано йам̣ рӯпасаддо ‘‘пийарӯпа’’нтиа̄дӣсувийа, те ча дуккхасабха̄ва̄ (ананта̄) анантака̄ран̣а̄нам̣ васена, тасма̄ анантам̣ рӯпам̣ сабха̄во асса̄ти анантарӯпам̣, там̣ дуккхам̣ анубхавӣ виндӣ, кимива̄ти а̄ха-‘сукхам̣ ва̄’ти, сут̣т̣ху кханати ка̄йикам̣ а̄ба̄дханти сукхам̣, ивасаддо садхамматтасан̇кха̄топама̄джотако, садхамматтан̃хи упама̄, вуттан̃хи ‘‘упама̄нопамеййа̄нам̣, садхамматтам̣ сийо пама̄’’ти, ким̣ вуттам̣ хоти ‘‘анит̣т̣ха̄нубхаванасабха̄ва̄йа̄пи дуккхаведана̄йа анубхаванасабха̄васа̄ман̃н̃ена аджджха̄сайасампаттивисесайога̄ маха̄ка̄рун̣икасса сукхена садисата̄паттихотӣти дуккхампи сама̄нам̣ там̣ сукхамива виндӣ’’ти. катхаман̃н̃атха̄ ват̣т̣адуккхато сакалалокасса самуддхаран̣ам̣ сийа̄ти, атхава̄ сукхамива сукхам̣ винданто вийа анан̃н̃авиндийамапи та̄дисам̣ дуккхам̣ сакалалокахита̄ва хитаманата̄йа виндӣти аттхо, тена̄ха ‘акхиннарӯпо’ти, акхиннам̣ париссамамаппаттам̣ рӯпам̣ сабха̄во асса̄ти виггахо.

там̣ дхаммара̄джанти йоти анийаманиддит̣т̣хасса вуттагун̣ависеса̄дха̄ра пуггалассанийаманавачанам̣, дхаммена ра̄джати но адхаммена̄ти ва̄, аттана̄ пат̣ивиддхасса са̄мибха̄вена дхаммасса ра̄джа̄ са̄мӣти ва̄, аттана̄ пат̣ивиджджхийама̄не дхамме пат̣ивиджджхантова таттха ра̄джати диппатӣти ва̄, парӯпака̄равасена тадаттха̄йева пат̣ипаннатта̄ паресам̣ дхаммам̣ ра̄джети пака̄сетӣти ва̄ дхаммара̄джа̄, там̣ дхаммара̄джам̣ намитва̄ти самбандхо, намасситва̄ти аттхо, кӣдисанти а̄ха-‘джитама̄равӣрам̣ судханта сован̣н̣анибха’нти. таттха ма̄ро ча со вӣроча̄ти ма̄равӣро джито видтедхастабало ма̄равӣро на̄ти джитама̄равӣро, там̣, кин̃ча̄пи девапуттакилеса̄бхисан̇кха̄рамаччуккхандха ма̄ра̄-нена джита̄ ева, татха̄пи вӣрасаддасаннидха̄нена девапуттама̄ре гахите там̣виджайа̄ ан̃н̃епи джита̄ ева на̄ма хонтӣти вин̃н̃еййам̣, сут̣т̣ху дхантам̣ дхамитам̣ уддхаритам̣ судхантам̣, суван̣н̣амева сован̣н̣ам̣, судханта ча там̣ сован̣н̣ан̃ча, тассева нибха̄ собха̄ ассети сама̄со, атхава̄ судхантан̃ча там̣ суван̣н̣ам̣ чети сама̄се тассиданти ‘‘н̣о’’ти (4-34) н̣аппаччайе ‘‘маджджхе’’ти (4-126) маджджхавуддхийам̣ судхантасован̣н̣ам̣ пат̣има̄рӯпам̣, тена нибхо садисо, там̣.

етта̄вата̄ ча –

хету пхалам̣ параттхо ча, саббопи тхутисан̇гахо;

хету самбодхито, пуббева, йаман̃н̃ам̣ татопарӣти.

вуттахетупхаласаттопака̄равасена буддхаратанасса тхутипуббакампан̣а̄мам̣ дассетва̄ ида̄ни дхаммара̄джена тена̄пи пӯджанӣйасса дхаммаратанасса нипаччака̄рам̣ дассетум̣‘дхамман̃ча мохандхатамаппадхам̣си’нти а̄ха, таттха ча саддо ‘дхамман̃ча намитва̄’ти [намасситва̄ (поттхаке)] намассанакрийа̄йа дхаммам̣ сампин̣д̣ети, кимбхӯтанти а̄ха, ‘мохандхатамаппадхам̣си’нти, муйхатӣти мохо=ан̃н̃а̄н̣ам̣, андхайати саматтхачаккхувин̃н̃а̄н̣апариха̄нена̄ти андхам̣, андхан̃ча там̣ таман̃чети андхатамам̣=ба̄л̣хатимирам̣, мохойева там̣садисата̄йа андхатаманти мо хандхатамам̣, там̣ падхам̣сети пака̄рена на̄сети сӣлена̄ти мохандхатамаппадхам̣сӣ, пасаддассапака̄санаттхам̣ хитва̄ пака̄раттхассева гахан̣ато парийаттийа̄ саха–

сота̄патта̄дайо магга̄,чатта̄ро таппхала̄нича;

чатта̄ри атха нибба̄нам̣, дхамма̄ локуттара̄ нава̄ти.

вуттанавалокуттараммо гахита̄ти вин̃н̃а̄таббам̣, ан̃н̃атха̄ арахаттамаггова гайхеййа, касма̄ панеттха мохассева паха̄нам̣ вуттам̣, нетаресанти таммӯлакатта̄ саббакилеса̄нам̣, таппаха̄насмин̃хи вуччама̄не таммукхенетаресампи паха̄нам̣ вуттамева хотӣти.

евам̣ дхаммаратанасса намакка̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни тада̄дха̄рабхӯтасан̇гхаратанам̣ намасситум̣ ‘сан̇гхам̣ татха̄ сан̇гхат̣итам̣ гун̣ехӣ’ти вуттам̣, таттха татха̄саддо самуччайе ва̄, вачойуттийам̣ ва̄, вачойуттипаккхе ча саддо а̄нетва̄ самбандхитаббо, килеса̄дайо сам̣ханати хим̣сатӣти сан̇гхо, сам̣пуббато ханатисма̄ квимхи ‘‘квимхи гхопарипаччасамо хӣ’’ти (5.100) ханасса гхо, килесахим̣санан̃четтха тадан̇га̄дивасена гахитам̣, гун̣ехӣти са̄ман̃н̃аниддесато саммутисан̇гхена саддхим̣

чатта̄ро ча пат̣ипанна̄, чатта̄ро ча пхалет̣хита̄;

еса сан̇гхо уджубхӯто, пан̃н̃а̄сӣласама̄хитоти.

вуттаат̣т̣хаарийапуггала̄ гайханти, гун̣ехӣти локийалокуттарехи сӣла̄дигун̣ехи, сан̇гхат̣итанти сам̣хатам̣.

еваманантара̄йена гантхапарисама̄панаттхамананта гун̣ависит̣т̣халокаттайаггасӣкха̄ман̣ибхӯтасса ратанаттайасса пан̣а̄мам̣ дассетва̄ ида̄ни гантха катта̄дийатха̄вуттаттхопадассана пуббан̇гамаматтана̄ сама̄рабхитаббам̣ гантха каран̣ам̣ пат̣ин̃н̃а̄тука̄мо’йо иддхимантесӯ’тиа̄дима̄ха, таттха ‘йо’ти имасса ‘танна̄мадхеййена̄’ти имина̄ самбандхо, ета̄йа сатта̄ иджджханти иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи=иддхивидха̄дайо локийа̄ локуттара̄ ча са̄ етесаматтхӣти иддхиманто, тесу иддхимантесу, иддхиманта̄нам̣ маха̄са̄вака̄нам̣ маджджхети аттхо, махаттаппаттоти махаттам̣ махантабха̄вам̣ гато, танна̄мадхеййена̄ти тассева на̄мадхеййамасса̄ти танна̄мадхеййо, тена, таподханена̄ти мунина̄, ким̣ вуттам̣ хоти- ‘‘етадаггам̣ бхиккхаве мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ моггалла̄но’’ти бхагавата̄ иддхимантесу етадагге т̣хапито маха̄моггалла̄наттхеро на̄ма йо дутийо аггаса̄вако… (тена сама̄нана̄мадхеййена̄ти) тамападисанто-йама̄чарийо ануддхатабха̄вена уджуна̄ккамена на̄ма̄дикамаватва̄ ван̇кавуттийа̄ аттано моггалла̄ноти на̄мам̣ маха̄са̄мит̣т̣ха̄нантараппаттим̣ ка̄лочитапан̃н̃а̄ веййаттийам̣ буддхаса̄санопака̄рита̄дин̃ча вибха̄вети. ‘йам̣ рачита’нти самбандхо, рачитанти катам̣, кинти а̄ха саддасаттха’нти, саддасаттхам̣ на̄ма сутта, саддалаккхан̣абйа̄каран̣а̄дйапарана̄мадхеййам̣, суттам̣(хи) ‘садда̄ (лаккхӣйанти) са̄сӣйанти ануса̄сӣйанти пакатиппаччайа̄дивибха̄гакаппана̄йа етена̄’ти саддалаккхан̣анти ча ‘бйа̄карӣйанти садданиппха̄данавасена катхӣйанти етена̄’ти бйа̄каран̣анти ча вуччати, апарампана вутйа̄ди тадупакаран̣абха̄вена саддасаттхам̣ саддалаккхан̣ам̣ бйа̄каран̣анти ча вуччатӣти дат̣т̣хаббам̣, анунанти таббисесанам̣, асесалаккхийопасан̇га̄хакабха̄вена ваттаббасса̄парасса̄бха̄ва̄ сампун̣н̣анти аттхо, атха̄ти анантараттхе нипа̄то, саддасаттхарачана̄нантаранти аттхо, тассети саддасаттхасса, вутти ча сама̄са̄ ката̄ти самбандхо, суттам̣ виварӣйати ета̄йа̄ти вутти, самассате сан̇кхипӣйатӣти сама̄са̄.

тасса̄пӣти вуттийа̄пи, сан̇гахетва̄ саддавасена сан̇кучитам̣ вийа катва̄ кхипанам̣ сан̇кхепо, тасса найо камо сан̇кхепанайо, тена, бхова̄ти йо саддасаттхасса вуттийа̄ ча катта̄ со ева, ида̄ни суттавуттирачана̄нантарамавасараппатте имасмим̣ ка̄ле, сама̄рабхеййа самма̄ а̄рамбхам̣ кареййа бахуннам̣ крийа̄ккхан̣а̄нама̄дибхӯтам̣ крийа̄ккхан̣аманутит̣т̣хеййа, кинти сам̣ван̣н̣анам̣, сам̣ван̣н̣ӣйати аттхо ета̄йа̄ти сам̣ван̣н̣ана̄, пан̃чӣйати випан̃чӣйати бйаттӣ карӣйати вутти аттхо ета̄йа̄ти ва̄, там̣ пан̃чайатӣти ва̄ ладдхана̄мапан̃чика̄, там̣.

еваматтана̄ каран̣ӣйасаттхампат̣иджа̄нитва̄ таданантарам̣ ‘‘две ме бхиккхаве паччайа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа (катаме две) парато ча гхосо (аджджхаттан̃ча) йонисо манасика̄ро’’ти вачанато самма̄саванапат̣ибаддха̄ сабба̄пи са̄сана (ппат̣и) сампаттӣти са̄санаппат̣ипаттийа̄ бйа̄каран̣асса мӯлака̄ран̣атта̄ там̣ саване са̄дхуджане нийодженто ‘там̣ са̄рабхӯта’нтиа̄дима̄ха, таттха танти йасаддавирахепи адхикататта̄ сам̣ван̣н̣анам̣ пара̄масати, там̣ сун̣антӯ’ти самбандхо, са̄дхӯти саванакрийа̄висесанам̣, аттха̄нурӯпам̣ бйан̃джанам̣, бйан̃джана̄нурӯпан̃ча аттхам̣саллаккхетва̄ анан̃н̃амана̄ хутва̄ саккаччам̣ сун̣антӯти аттхо суван̣н̣абха̄джане никкхиттасӣхаваса̄вийа авинассама̄нам̣ катва̄ хадайе т̣хапанавасена, саккаччасаванамева хи сотӯнаматтха̄вахам̣ хотӣти, сантоти саванакрийа̄йа катта̄ро дассети, татха̄ са̄тисайабйа̄каран̣ам̣… татха̄видха̄ ева саппуриса̄ са̄дхукам̣ сотука̄ма̄ хонтӣти, кимбхӯтанти а̄ха ‘са̄рабхӯта’нтиа̄ди, бхӯтасаддо еттха ‘‘бхӯтасмим̣ па̄читтийа’нтиа̄дӣсу вийа виджджама̄наттхо, пхеггутта̄бха̄вена апариччаджанӣйата̄йа са̄ро тхирам̣ со аттхо бйан̃джанан̃ча асса̄ аттхӣти са̄ра̄ ча са̄ бхӯта̄ча, атха ва̄ локийалокуттарагун̣а̄тисайаса̄дханекаса̄дханабха̄вато сет̣т̣хат̣т̣хена са̄ран̃ча са̄ бхӯта̄ча̄ти са̄рабхӯта̄, там̣ гантхо йеветтха сан̇кхепито, аттхо пана найагга̄хитата̄йапи саббатха̄ дасситойева̄ти випулам̣ аттхам̣ ган̣ха̄тӣти випулаттхага̄хӣ, там̣, видхӣйама̄наван̣н̣ана̄ккамависесена бйа̄куласса ван̣н̣ана̄ккамасса нирасанато наттхи а̄кулам̣ кин̃чи асса̄ти ана̄кулам̣, там̣, имина̄ ча качча̄йанавуттиван̣н̣ана̄су на татха̄бха̄вам̣ дассети.

тадевамадхикататта̄йева̄йама̄чарийо гантха̄рамбхе’маха̄дайо йо’тиа̄дике пат̣ипаджджитва̄ да̄ни аттана̄ ван̣н̣анӣйасса гантхасса̄ди бхӯтам̣ ва̄кйаманадхикатапариха̄рамукхеневопанйасйа бйа̄кхйа̄тума̄ха- ‘идха̄’тиа̄ди, таттха идха̄ти имасмим̣ ма̄гадхикасаддалаккхан̣авирачана̄дхика̄ре, ма̄гадха̄нам̣ садда̄нам̣ иданти ма̄гадхикам̣, ма̄гадхикам̣ саддалаккхан̣анти висесана сама̄со, вирачайитука̄моти каттука̄мо, ратим̣джанетӣти ратанам̣, рамайатӣ [ра тайатӣ (поттхаке)] ти (ва̄) ратанам̣ анаппаччайена, атхава̄ йам̣ локе читтӣката̄дикам̣ ратананти вуччати, идампи там̣ садисата̄йа ратананти вуччати, татха̄ча̄ху–

читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;

аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣти.

буддха̄дӣнаметамадхивачанам̣, тайо авайава̄ асса̄ти тайам̣, самуда̄йо, ратана̄нам̣ тайам̣ ратанаттайам̣, авайававиниммуттасса пана самуда̄йасса абха̄вато тӣн̣и ева ратана̄ни вуччанти, пан̣аманам̣ пан̣а̄мо, ратанаттайагун̣анинната̄, пан̣аманти ета̄йа̄ти ва̄ пан̣а̄мо, пан̣а̄макрийа̄ниппха̄дика̄ кусалачетана̄, ратанаттайасса пан̣а̄моти чхат̣т̣хӣсама̄со, абхидхӣйати пат̣ипа̄дӣйатӣтйабхидхеййо самудитена саттхена вачанӣйаттхо, йена ча йо пат̣ипа̄дӣйати со тасса аттхо хотӣти, со ча пакатиппаччайа̄дивибха̄гакаппана̄йа садда̄нам̣ сан̇кхаран̣ам̣, саддасаттхена хи саддасан̇кхаран̣амева пат̣ипа̄дӣйати, (ратанаттайаппан̣а̄мо ча абхидхеййо ча) ратанаттайаппан̣а̄ма̄бхидхеййанти чаттхасама̄со, тасса сандассанам̣ аттхо йасса̄ти ан̃н̃ападаттхо, кинтам̣ ва̄кйам̣, та̄ ва̄ти ва̄кйа̄лан̇ка̄ре, нанучевамадхикататтепи абхидхеййаматтамевадассетаббам̣ сийа̄ ким̣ ва̄ча̄пан̣а̄мена, ка̄йаманомайена̄пи пун̃н̃а̄ти сайаппаттийа̄ абхисамӣхитаттхасиддхи хотева̄ти чоданам̣ манаси нидха̄йа вачӣпан̣а̄масса параттхасанниссайатан̃ча тассева вибха̄гена пайоджанан̃ча дассетума̄ха- ‘таттха’ичча̄ди, гун̣асаддо еттха ‘‘сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кха̄’’тиа̄дӣсу вийа а̄нисам̣сат̣т̣хо, гун̣а̄нама̄нисам̣са̄нам̣ анукӯлам̣ анугун̣ам̣, хетумантависесанаметам̣, падха̄набха̄вам̣ нӣтам̣ пан̣ӣтам̣ атиуттаманти аттхо, атӣсайена пан̣ӣтам̣ пан̣ӣтатарам̣, читтассасанта̄нам̣ пабандхо читтасанта̄нам̣, пан̣ӣтатаран̃ча там̣ читтасанта̄нан̃ча, анугун̣ан̃ча там̣ пан̣ӣтатарачиттасанта̄нан̃ча̄ти висесанасама̄со, таппан̣а̄макаран̣ена анугун̣а…пе… санта̄нам̣ йесанти ан̃н̃ападаттхо, тесам̣, йатха̄ те сота̄ро ратанаттайасса пан̣а̄макаран̣ена пун̃н̃а̄тисайаппат̣ила̄бха̄ анека̄нисам̣са̄тисайаппат̣ила̄бха̄нукӯла читтасанта̄ната̄йа падха̄натарачиттасанта̄на̄ хонти, татха̄ паватта̄нанти адхиппа̄йо, идампи адхигата̄…пе… нтара̄дха̄нантӣмесам̣ хетубха̄вена тит̣т̣хати, адхигата̄ патта̄ анеке бахӯ а̄нисам̣сависеса̄ а̄йу ван̣н̣асукхабалапат̣ибха̄на̄дайо йесанти виггахо, висосита̄ суккха̄пита̄ антара̄йа̄ бхайа̄дайо аджджхаттика̄ ба̄хийа̄ ва̄ йесам̣ татха̄видха̄нам̣ сотӯнам̣, етепи абхи,пе,ддхаттханти иччасса хетӯ, абхисамӣхитасса анут̣т̣хитасса катанит̣т̣хитасса гантхасса авабодхойева пхалам̣, тасса сиджджханаттхам̣, кинтам̣ ратанаттайаппан̣а̄масандассанам̣.

саччам̣ пунапи саччанти, бхуджамуккхиппа вуччате;

сакаттхо наттхӣ наттхева,парассаттхамакуббатоти.

вачанато параттхова саппурисехи каттаббо, параттхе сампа̄дите пана сакаттхо сампаннова на̄ма сийа̄ти манаси катва̄ а̄ха- ‘етадева̄’тиа̄ди. ка̄йаманосама̄чаран̣ена сампаджджама̄нан̃ча вачӣсама̄чаран̣ена сампаджджатева̄ти аненева ва̄кйена вин̃н̃а̄йатӣти авагантаббам̣, буддхи пубба̄ йасмим̣ каран̣е там̣ буддхи пуббам̣, там̣ сӣлена каронта̄ буддхипуббака̄рино, абхидхеййасса адхигамо джа̄нанам̣ пуббо йасса со абхидхеййа̄дхигамапуббако, авата̄ро паватти, екадесадассане ‘‘самуддо дит̣т̣хо’’ти вийа екадесепи самуда̄йавоха̄радассанато паччхима па̄дена̄ти вуттам̣, паччхимапа̄дассекадесабхӯтена ‘саддалаккхан̣а’миччанена̄ти аттхо, са̄дхийам̣ садда̄нам̣ сан̇кхаран̣ам̣, са̄дханам̣ бйа̄каран̣ам̣, там̣ лаккхан̣ам̣ сабха̄во асса̄ти са̄дхийаса̄дханалаккхан̣о, са̄дхийасседам̣ са̄дханам̣, са̄дханасса чедам̣ са̄дхийанти евамасседамбха̄вахетусабха̄во самбандхоти вуттам̣ хоти, пайоджанам̣ абхидхеййасаддопадасситам̣ саддасан̇кхаран̣ам̣, таттха самбандхассантогадхаттам̣… са̄дхийопадассанамукхена са̄дханасса̄пи дасситатта̄ ниссайопадассанато, уссуккам̣ самма̄ва̄йа̄мам̣, буддхаттам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, пӯретва̄ти–

мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;

паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄;

ат̣т̣хадхаммасамодха̄на̄, абхинӣха̄ро самиджджхатӣти.

вуттаат̣т̣хадхаммасаманна̄гатена абхинӣха̄рена саманна̄гата̄ хутва̄ йатха̄вутте па̄рамита̄дайо дхамме пӯретва̄ти аттхо, а̄гата̄ти саттаттим̣сабодхипаккхийадхамма̄нубрӯханена а̄гата̄, идха̄ти имасмим̣ локе, а̄гата̄ти патта̄ уппанна̄, татха̄гатоти йатха̄ сампати джа̄та̄ те бхагаванто саттападавӣтиха̄рена гата̄, татха̄ айампи уттара̄бхимукхам̣ гатоти аттхо, мухуттаджа̄това̄ти сампатиджа̄то ева, джа̄тасаманантарамева̄ти вуттам̣ хоти, виккамӣти агама̄си, сатта пада̄ни гантва̄на диса̄ вилокесӣти идам̣ ‘‘дхаммата̄ еса̄ бхиккхаве сампати джа̄то бодхисатта̄ самехи па̄дехи патит̣т̣хахитва̄’’ти ева ма̄дика̄йа па̄л̣ийа̄ саттападавӣтиха̄рӯпарит̣хитасса саббадиса̄нувилоканасса вуттатта̄ вуттам̣, диса̄ вилокеси самантатоти идампана ‘самехи па̄дехи пхусӣ васундхара’нти етасса анантарам̣ дат̣т̣хаббам̣… па̄дехи васундхара̄пхусана̄нантарамева дасадиса̄валокитатта̄, ат̣т̣хан̇га̄ни на̄ма–

висат̣т̣хам̣ ман̃джу вин̃н̃еййам̣, саванӣйа̄-виса̄рино;

бинду гамбхӣранинна̄ди,ччевамат̣т̣хан̇гико сароти.

вутта̄ни ат̣т̣хан̇га̄ни, татха̄гатоти имассева висум̣ аттхапарийа̄йам̣ дассетум̣ ‘атхава̄’тиа̄дима̄ха, арийена сетуна̄ти саматхавипассана̄сан̇кха̄тена уттамена маггена, евама̄дина̄тиа̄дисаддена тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄васарасалаккхан̣ам̣ татхам̣ а̄гато йатха̄вато адхигато’йегатйаттха̄ те буддхйаттха̄, йе буддхйа̄ те гатйаттха̄’титатха̄гатоти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, таттхататтха̄ти тесу тесу дӣгха̄гама̄дӣсу, татха̄гатабха̄воти татха̄гатоти бхаванам̣ ниппхатти намассанакирийа̄бхисамбандха̄ти’намасситва̄’ти еттха намассанакирийа̄йа абхисамбандха̄ имина̄ татха̄гата̄дӣнам̣ камматтам̣ вибха̄вети, намассанакирийа̄висесанатта̄ти ‘намасситва̄’ти намассанам̣ катва̄ти вуттам̣ на̄ма сийа̄ти намассананти вуттанамассанакирийа̄йа висесанатта̄, бодхийа̄ти бодхивуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣, там̣ бхагава̄ еттха паттоти (бодхи, тасса̄) бодхируккхасса̄ти аттхо, мӯлети мӯласамӣпе ‘‘йа̄ва маджджханхике ка̄ле чха̄йа̄ пхарати нива̄те пан̣н̣а̄ни патанти ета̄вата̄ руккхамӯлам̣’’тиа̄дӣсу вийа, нану ан̃н̃епи кхӣн̣а̄сава̄ ‘аггамаггене’чча̄дина̄ ваккхама̄на найена ниппханна̄ ева̄ти ануйогам̣ манасикатва̄ вуттам̣ ‘сахева ва̄сана̄йа̄’ти, на хи бхагавантам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃е саха ва̄сана̄йа килесе паха̄тум̣ сакконти, етена ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ бхагавато арахаттанти дассети, тенева иддхасаддасса аттхам̣ дассенто’тепи хи’чча̄дикам̣ ваккхати, ка̄пана̄йам̣ ва̄сана̄ на̄ма пахӣнакилесасса̄пи аппахӣнакилесасса пайогасадисапайогахетубхӯто килесанихито са̄маттхийависесо’а̄йасмато пилиндаваччхасса васаласамуда̄ча̄ранимиттам̣ вийа’, аггамаггена̄ти арахаттамаггена, саббакилесе ра̄га̄дике, арахаттам̣ аггапхалам̣, саммути упапаттидевабха̄вато ан̃н̃ена висуддхи девабха̄вена̄тиниппханнатта̄ а̄ха-‘висуддхидевабха̄вена̄’ти, сакалакилесака̄луссийа̄пагамена висуддхиппаттийа̄ саббан̃н̃угун̣а̄ лан̇ка̄рена висуддхидевабха̄вена̄ти аттхо.

‘идха=сам̣сиддхийам̣’ иддхаванто иддха̄ттаппаччайена, ‘гун̣а=а̄мантан̣е’ бхӯва̄дисесо, гун̣ӣйанти паричӣйанти сеййаттикехӣти гун̣а̄ каппаччайена, тепӣти са̄вакапаччекабуддха̄пи, хи саддо хетумхи, йасма̄ аггам̣…пе… анӯнагун̣а̄, тасма̄ти аттхо, саббан̃н̃ута̄дӣнантиа̄дикам̣ тесам̣ саббан̃н̃убуддхехи ӯнагун̣ата̄йа хетувачанам̣, кечи ‘сиддхо миддхагун̣о асса̄ти сиддхамиддхагун̣анти дут̣т̣хаматтхам̣ парикаппетва̄ ва̄кйамидам̣ дӯсенти, те пана ‘миддхо на̄ма кочи гун̣о наттхӣ’ти ча, ‘татха̄гато на̄ма миддха гун̣о на хотӣ’ти ча, ‘та̄дисо че сийа̄ на н̃а̄н̣анисситапӯджа̄ пакатопайогинӣ бхаватӣ’ти ча аджа̄нитва̄ вадатха тумхехи ватва̄ уййоджетабба̄, ман̇галаттхан̃четтха̄до сиддхасаддопа̄да̄нам̣, ман̇гала̄дӣни хи саттха̄нйабйа̄хатаппасара̄ни хонтйа̄йасмантабйа̄кхйа̄тусотука̄ни ча, дхаммасан̇гха̄нампӣти имина̄ авайавена виггахепи самуда̄йасса сама̄саттхатта̄ ан̃н̃ападаттхасама̄сойам̣ таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣оти дӣпети, тена̄ха- ‘ан̃н̃ападаттхе’чча̄ди, гун̣ӣбхӯта̄нампӣти аппадха̄набхӯта̄нампи висесанабхӯта̄нампи ан̃н̃ападаттхасса падха̄натта̄, кирийа̄тисамбандхо вагамйате дхаммасан̇гха̄нам̣ гун̣ӣбхӯта̄нампи тадавина̄бха̄виттена намассана̄тисамбандха̄, тадева саматтхети ‘татха̄ха’чча̄дина̄, путтена саха ваттама̄ноти таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣аан̃н̃ападаттхасама̄сатта̄ тулйамубхиннампи а̄гамананти путтопи а̄гатоти патӣйате, таттха̄ти ниддха̄ран̣е саттадхӣ, атта̄нанти дхаммам̣ дассети, дха̄рентети аттани т̣хапенте паваттенте уппа̄денте, чатта̄ропи апа̄йа̄ са̄ман̃н̃авасена’апа̄йе’ти вутта̄, килесават̣т̣а каммават̣т̣а випа̄кават̣т̣авасена тайо ват̣т̣а̄, тесу дуккхам̣, тасмим̣, дха̄ретӣти вуттадха̄ран̣ам̣ на̄ма аттхато апа̄йа̄диниббаттакакилесавиддхам̣санам̣, тан̃ча йатха̄рӯпам̣ килесасамуччхинданатаппат̣иппассаддхи а̄ламбанабха̄вена хотӣти а̄ха- ‘со…пе… васена̄’ти, наваннампи, те самадхигамахетута̄йа дхаммойева на̄ма̄ти ‘даса̄’тиа̄ди вуттам̣, таттха ка̄ран̣ама̄ха- ‘таммӯлакатта̄’тиа̄ди, таммӯлакатта̄ти там̣ ка̄ран̣атта̄, сӣладит̣т̣хиса̄ман̃н̃ена̄ти арийена сӣлена арийа̄йа ча дит̣т̣хийа̄ сама̄набха̄вена, арийа̄нан̃хи сӣладит̣т̣хийо маггена̄гататта̄ саббатха̄ сама̄на̄ва, тена те йаттхакаттхачи т̣хита̄пи сахагата̄ва̄ти сам̣хатоти имасмим̣ аттхе сан̇гхоти падасиддхи дат̣т̣хабба̄, адхиппетавасена панетам̣ вуттам̣, локийасӣладит̣т̣хийа̄ са̄ман̃н̃ена сам̣хататта̄ саммутисан̇гхопи пан̣а̄ма̄рахойева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

атха кете садда̄, йесамидам̣ лаккхан̣ам̣ бха̄сиссанти пат̣ин̃н̃а̄танти а̄ха-‘садда̄ гхат̣апат̣а̄дайо’ти, а̄дисаддена руккха̄дайо, нану санти мегхасаддасамуддасадда̄дайопӣти на нираттхака̄намидха̄нупайогитта̄, йе локасан̇кета̄нуродхена̄ттхаппака̄сака̄ тесам̣ са̄ттхака̄наме видам̣ лаккхан̣анти, апича ‘садда̄ гхат̣апат̣а̄дайо’ти ваданто ведика̄нам̣ вийа унти [н̃аттхи (поттхаке)] а̄дӣнам̣ анупуббӣнийама̄ваттха̄намасамбхава̄ тадануккамена ниппха̄дийама̄нанампи садда̄нам̣ локийатта̄набхиваттанан̃ча бодхетӣти дат̣т̣хаббам̣, ну таттха пака̄сакаттхам̣ саддасса самуда̄йавасена ва̄ сийа̄ паччекаван̣н̣авасена ва̄, таттха йади паччекаван̣н̣а̄ пака̄сайеййум̣, гхат̣асадде гхака̄ройева гхат̣аттхам̣, пака̄сайеййа, татха̄ ча̄н̃н̃есамака̄ра̄дӣнаманаттха ката̄ сийа̄, атха самудита̄ пака̄сайеййум̣, тада̄ ван̣н̣а̄намучча̄ран̣а̄нантаравина̄ситта̄ самуда̄йойева на сийа̄, татха̄ сати катха маттхам̣ саддо пака̄сайатӣти че камена сотачитта̄дигахитаккхара па̄л̣ийа̄ ча йо саддоти вин̃н̃еййо са̄ттхако читтагочаро, читтагочарасса̄пи саддасса пана ба̄ладжанаппабодха̄йа каппана̄маттена пакатйа̄дивибха̄гато, на сабха̄вена̄нва̄кхйа̄нам̣, тена̄ха-‘пакатйа̄’ди а̄ди, нану гоичча̄диса̄дхусадданийаме сати гота̄дайо аса̄дху садда̄ти вин̃н̃а̄йанти гантаббамагганийаме агантаббамагго вийа, гота̄ди аса̄дхусадданийаме ва̄ гоичча̄дайо садда̄ са̄дхавоти агантаббамагганийаме гантаббамагго вийа, ким̣ садда̄наманва̄кхйа̄нена̄ тидама̄сан̇кийа пайоджанама̄ха- ‘лаккхан̣а̄бхидха̄нам̣че’чча̄ди, садда̄нампат̣ипаттийам̣ пат̣ипадапа̄т̣хасса̄нӯпа̄йаттам̣ дассетума̄ха- ‘ан̃н̃атхе’чча̄ди, ан̃н̃атха̄ти асати лаккхан̣а̄бхидха̄не, сакката̄дӣтиа̄дисаддена па̄ката̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, бахувидхаттам̣ саккатапа̄катапеса̄чикаапаббхам̣савасена, магадхесу видита̄ти имасмим̣ аттхе ‘‘ан̃н̃асми’’нти (4-121) ма̄гадха̄нам̣ иданти аттхе ‘‘н̣о’’ти (4-34) н̣аппаччайе ма̄гадха̄ ма̄гадханти ча паданиппхатти ведитабба̄ти дассетума̄ха- ‘магадхесми’чча̄ди, магадхесу видита̄тиа̄дино адхиппа̄йам̣ виваритума̄ха- ‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’тиа̄ди, таттха иданти ида̄ни ваккхама̄нам̣ ма̄гадхам̣…пе… хотӣти етам̣ вуттам̣ хотӣти магадхесу…пе… лаккхан̣ам̣ ма̄гадханти вадата̄ пака̄ситам̣ хотӣти аттхо, хисаддо’магадхесви’чча̄дина̄ вуттам̣ саматтхайати, лаккхан̣ам̣ висесайата̄ти саддалаккхан̣а саддасса уттарападаттхаппадха̄натта̄ ма̄гадханти имина̄ лаккхан̣ам̣ висесайата̄ бйаваччхедайата̄ вуттика̄рена, аттхатоти са̄маттхийато, садде ча висесито хотӣти саддалаккхан̣асаддо ма̄гадхе ева [саддеева (поттхаке)] бйаваччхедито хоти, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘магадхесу видита̄ ма̄гадха̄ти садде гахетва̄ тесамидам̣ ма̄гадханти ма̄гадхасаддена йасма̄ саддалаккхан̣асадде лаккхан̣ам̣ висеситам̣, тасма̄ саддалаккхан̣асадде саддо йади ама̄гадхо катхам̣ лаккхан̣ам̣ ма̄гадхам̣ сийа̄ти са̄маттхийа̄ саддопи висесито хотӣ’ти, нану ма̄гадханти лаккхан̣асса ма̄гадха саддасамбандхиттаджха̄панато саддалаккхан̣анти еттха саддасаддасса нираттхака та̄патти хотӣти, на хоти гаммама̄наттхасса саддасса пайогампати ка̄мача̄ратта̄ саддалаккхан̣асаддасса ва̄ сама̄саттхе нирул̣хатта̄ ‘‘татридам̣ сугатасса сугатачӣвараппама̄н̣а’’нтиа̄дӣсу вийа, копана̄тиа̄дисаддалаккхан̣анти имина̄ абхидхеййасан̇кха̄тапайоджанасса дасситатта̄ таппайоджанапуччханапара̄ чодана̄, вуччатечча̄ди париха̄ро, йатха̄ саббатха̄ттапарахитака̄мена.

пийо ча гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;

гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄,ноча̄ т̣ха̄не нийоджакоти.

вуттехи тато парехи ча пасаттхатарехи гун̣ависесехи самупетам̣ гурум̣.

тасма̄ аккхаракосаллам̣, сампа̄деййа хитаттхико;

упат̣т̣хахам̣ гурум̣ самма̄, ут̣т̣ха̄на̄дӣхи пан̃чахӣти.

вачанато ут̣т̣ха̄на-упат̣т̣ха̄на-паричарийа̄-суссӯса̄ саккаччасиппапат̣иггахан̣ехи самма̄ упат̣т̣хахантена савана,уггахана-дха̄ран̣а-парипуччха̄-бха̄вана̄ хи кан̇кха̄виччхедам̣ катва̄ вин̃н̃а̄таббам̣ саддалаккхан̣ам̣, татха̄ авин̃н̃а̄там̣ саддалаккхан̣аманена̄ти авин̃н̃а̄тасаддалаккхан̣о пуггало, хисаддо авадха̄ран̣е, со ‘дхаммавинайесу кусало на хотӣ’ти еттха дат̣т̣хаббо, кусало даккхо на хоти, таттха дхаммавинайесу суттанта̄та̄бхидхаммасан̇кха̄тесу дхаммесу чева винайе ча, касма̄–

йо нируттим̣ на сиккхеййа, сиккханто пит̣акаттайам̣;

падепаде викан̇кхеййа, ване андхагаджо йатха̄ти.

вачанато, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘‘йатха̄ вуттанайена самбхӯтапада бйа̄мохавасена падаттхепи бйа̄мохасамбхавато суттантопадассита̄йа дит̣т̣хивинивет̣т̣хана̄йа ча абхидхамма̄гате на̄марӯпапариччхеде ча винайа ниддит̣т̣хе сам̣вара̄сам̣варе ча акосаллам̣ сийа̄’’ти, йатха̄дхамманти дхаммавинайа саддасса йо-ттхо винайасутта̄бхидхаммасан̇кха̄то, тасса со-ттхо, таданатиккамена, пат̣ипаджджитумасакконтоти таттхататтхева вутта̄су адхисӣла адхичитта адхипан̃н̃а̄сиккха̄су паваттитум̣ асаматтхо, кусало пана саматтхо пан̃н̃а̄висеса̄локапат̣ила̄бхато, вуттам̣ хи–

йа̄ва тит̣т̣ханти суттанта̄, винайо йа̄ва диппати;

та̄ва даккханти а̄локам̣, сӯрийе аббхуггате йатха̄ти.

пат̣ипаттинти пат̣ипаджджӣйатӣти пат̣ипаттӣти йатха̄вуттам̣ тивидхампи пат̣ипаттим̣, вира̄дхетва̄ти на̄сетва̄, нассати хи пат̣ипатти тесуйева̄ ко саллатамагататта̄, татха̄ ча̄ху–

суттантесу асантесу, памут̣т̣хе винайамхи ча;

тамо бхависсати локе, сӯрийе аттхан̇гате йатха̄ти.

сам̣са̄радуккхассева бха̄гӣ хоти… йатха̄вутта̄-нуккамапаричча̄гена анурӯпапат̣ипаттийа̄ пат̣илабхитаббатта̄ адхигамависайасса [висатхатта̄ (поттхаке)] йо гаккхемасса, вуттан̃хи тасса̄нуломапат̣ипаттимӯлакаттам̣–

суттанте раккхите санте, пат̣ипатти хоти раккхита̄;

пат̣ипаттийам̣ т̣хито дхӣро, йогаккхема̄ на дхам̣сатӣти.

ета̄вата̄ авин̃н̃а̄тасаддалаккхан̣асса сакаттхапариха̄ним̣ дассетва̄ ида̄ни сакаттхасампаттимӯлика̄ параттхасампаттӣти тадабха̄ва̄ та̄дисо пуггало паресампи паччайо бхавитум̣ на саккотӣти дассетум̣ ‘нача̄’тиа̄ди вуттам̣, патит̣т̣ха̄ти дха̄ран̣ам̣, тан̃четтха тесам̣ тесам̣ кула путта̄нам̣ дхаммавинайасиккха̄панам̣ там̣там̣ каммато ниттхаран̣а̄ди ча, тадубхайа мева̄-нхасан̇гикам̣ патит̣т̣хам̣, мукхйабхӯтампана таммӯлаке супарисуддхасӣле патит̣т̣ха̄панамева, тадупакаран̣аттхо сиккха̄пана̄ди, идха пана там̣ са̄дханабхӯто пуггало упача̄рато патит̣т̣ха̄ти гахетаббо, хисаддо йатха̄вутта саматтханаттхе нипа̄то, саддалаккхан̣ан̃н̃ӯйева̄ти авадха̄ран̣ампана тесу таббидӯйева саматтхоти дассанаттхам̣ пакаран̣авасена вуттам̣, аттано пана сугуттасӣлаккхандхавирахена када̄чи кочи йатха̄вутта̄нам̣ патит̣т̣ха̄бхавитум̣ на саккоти… таммӯлакатта̄ саддхаммат̣т̣хитийа̄ сапарапатит̣т̣ха̄ бха̄васса ча, тенева винайадхаре а̄нисам̣сам̣ дассентена бхагавата̄ таппадха̄нам̣ таппамукхам̣ва катва̄ ‘‘пан̃чиме бхиккхаве а̄нисам̣са̄ винайадхара пуггале, катаме пан̃ча аттано сӣлаккхандхо сугутто хоти су раккхито, куккуччапаката̄нам̣ пат̣исаран̣ам̣ хоти, виса̄радо сан̇гха маджджхе вихарати, паччатттхике сахадхаммена суниггахитам̣ нигган̣ха̄ти, саддхаммат̣т̣хитийа̄ пат̣ипанно ча хотӣ’’ти вуттам̣, аттха̄нурӯпанти аттано вачанӣйассаттхасса ва̄чакаттена йогйам̣, бйан̃джана̄нурӯпанти аттано ва̄чакасса вачанӣйаттена йогйам̣, парива̄са̄дӣсӯтиа̄дисаддена аббха̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, там̣там̣камманти парива̄са̄дикам̣ там̣там̣каммам̣, ан̃н̃оти асаддалаккхан̣ан̃н̃ӯ, на кеваламанена сакаттхапараттха̄ва на̄сита̄, атха кхоти видхо саддхаммопи на̄ситойева̄ти ваттхума̄ха ‘аджа̄нанто пана̄’тиа̄ди, айатха̄пат̣ипаджджама̄ноти саддалаккхан̣ан̃н̃уна̄ йатха̄ йена пака̄рена аттха̄нурӯпам̣ бйан̃джане бйан̃джана̄нурӯпан̃ча аттхе пат̣ипаджджитаббам̣, татха̄ аппат̣ипаджджама̄но, татха̄ ча ваккхати– татха̄ хи со саддалаккхан̣а маджа̄нанто’тиа̄ди. тивидхампи саддхамманти парийаттипат̣ипаттиадхигамавасенати видхамева саддхаммам̣, таттха типит̣акабуддхавачанам̣ парийаттисаддхаммо на̄ма, тераса дхутагун̣а̄ чуддаса кхандхакаватта̄ни две асӣти маха̄ватта̄нӣти айам̣ пат̣ипаттисаддхаммо на̄ма, чатта̄ро магга̄ чатта̄ри ча пхала̄ни айам̣ адхигамасаддхаммо на̄ма, татха̄хичча̄дина̄ вуттаматтхам̣ саматтхети, тампи па̄л̣ийа̄ тхирӣка̄тум̣ ‘вуттам̣ хета’нтиа̄дима̄ха, таттха дхамма̄ти хетӯ, саддхаммасса̄ти йатха̄вуттасса тивидхасса саддхаммасса, падабйан̃джананти падан̃ча бйан̃джанан̃ча там̣, таттха падам̣ на̄ма сйа̄дйантам̣ тйа̄дйантан̃ча, бйан̃джӣйати аттхо етена̄ти бйан̃джанам̣-ва̄кйам̣ атхава̄ паджджате гамйате аттхо етена̄ти падам̣-сйа̄дйанта̄ди, ва̄кйам̣ва бйан̃джанам̣, ситхиладханита̄дипадамевава̄ вуттанайена бйан̃джананти падабйан̃джанам̣, там̣, дунниккхиттам̣ дут̣т̣ху никкхиттам̣ т̣хапитам̣ вира̄дхетва̄ катхитам̣, аттхо ча дуннӣтоти дунниккхиттатта̄йева падабйан̃джанасса таббачанӣйопи дут̣т̣хувин̃н̃а̄то хоти, вуттапат̣ипаккхатоти ‘авин̃н̃а̄тасаддалаккхан̣охи’чча̄дина̄ вуттасса вин̃н̃а̄тасаддалаккхан̣атта̄дина̄ пат̣ипаккхабха̄вато, бха̄ваппадха̄но хи айам̣ ниддесо,ттаппаччайалопо ва̄, на хи атта̄ва аттана̄ ведитабботи йуттанти.

тадевантиа̄дина̄ йатха̄вуттам̣ нигаметва̄ сан̃н̃а̄видха̄не пайоджанам̣ дассети, танти хетваттхе нипа̄то, йасма̄ саддалаккхан̣асса джа̄нанам̣са̄ни сам̣сам̣ тасма̄ти аттхо, еванти нидассанаттхе нипа̄то, евам̣ саппайоджананти самбандхо, тадеванти ва̄ нипа̄тасамуда̄йо йам̣, вуттена пака̄ренетйасмим̣ аттхе ваттате. нануча сан̃н̃ӣнам̣ сан̃н̃а̄нам̣ ваттаббатте ‘‘аа̄дайо тита̄лӣсаван̣н̣а̄’’тиа̄дӣнам̣ ва̄кйа̄нам̣ висум̣висум̣ махантатта̄ куто ла̄гхавам̣ саттхасса̄ти ман̃н̃ама̄но ‘татха̄хи’чча̄дина̄ сан̃н̃а̄видха̄не ла̄гхавасаббха̄вам̣ саматтхети, хотева̄ти авадха̄ран̣ена каттхачи парасаттхе вийа но на хотӣти дассети, пат̣ипаттила̄гхавампи четтха хотева, татха̄хи ‘‘ван̣н̣апарена саван̣н̣опи’’чча̄до (1-24) ван̣н̣а̄дисан̃н̃а̄самуддхарита̄ на̄тта̄наматта̄вагаметумаланти паре пуччхитва̄ джа̄нитабба̄ асса, тато сан̃н̃а̄-васейа̄, татосса сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄сан̃н̃ӣвивечанам̣ таданут̣т̣ха̄нанти парампара̄пеккха̄йа бхавитаббам̣ пат̣ипатти га̄рава̄бха̄ва̄. ида̄ни сан̇кхепато саттхаккамам̣ дассетума̄ха-евам̣ та̄ви’чча̄ди, та̄ва̄ти пат̣хамам̣, упайуджджама̄натта̄ти бйа̄па̄рийама̄натта̄, висайо гочаро йаттхете сйа̄дайо видхӣ йанте, саха висайена̄ти сависайа̄, пат̣хамам̣ карӣйатӣти пакати йато сйа̄дайо видхӣйанте, саха пакатийа̄ти саппакатика̄, лин̇га̄диканти а̄дисаддена‘салабхаччха̄йа’мичча̄до екатта̄ди, лин̇гебхава̄ лин̇гика̄-иттхивидхайо, екаттхӣбха̄во сама̄со, тена, са̄ман̃н̃ато сама̄натта̄, сама̄наттантун̣а̄дивуттийа̄ ‘‘ра̄джа̄дивисит̣т̣хе пуриса̄ довийа’васит̣т̣ха̄дивисит̣т̣хе апачча̄димхи аттхе паваттанато.

ити моггалла̄напан̃чика̄т̣ӣка̄йам̣ са̄раттхавила̄синийам̣

ратанаттайапан̣а̄ма̄дикатха̄ саматта̄.