7. саттамо кан̣д̣о (н̣ва̄ди)
‘‘бахулам̣’’ (1.58) ‘‘крийаттха̄’’ти (5.14) ча саббаттха ваттхате.
1. чара дара кара раха джана сана тала са̄да са̄дха каса̄са чат̣а̄йа ва̄хи н̣у.
чара-гатибхаккхан̣есу, дара-даран̣е, кара-каран̣е, раха-ча̄ге, джана-джанане, сана-самбхаттийам̣, тала-патит̣т̣ха̄йам̣, са̄да-асса̄дане, са̄дха-сам̣сиддхийам̣, каса-вилекхане, аса-кхепане, чат̣а-бхедане, айа-ити гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту, ва̄-гатигандханесу, етехи крийаттхехи бахулам̣ н̣у хоти. ‘‘асса̄ н̣а̄нубандхе’’ти (5.84) упантасса асса а̄, чарати хадайе манун̃н̃абха̄вена̄ти ча̄ру=собханам̣. дарӣйатӣти да̄ра=кат̣т̣хам̣. каротӣти ка̄ру=сиппӣ, магха ва̄, висукаммо ча. рахати чанда̄дӣнам̣ собха̄висесам̣ на̄сетӣти ра̄ху=асуриндо. джа̄йати гамана̄гаманам̣ анена̄тиджа̄ну=джан̇гхорӯнам̣ сандхи. санети аттани бхаттим̣ уппа̄детӣти са̄ну=гириппадесо. таланти патит̣т̣хаханти еттха данта̄ти та̄лу=ваданекадесо. са̄ дӣйати асса̄дӣйатӣти са̄ду=мадхурам̣. са̄дхети аттапарахитанти са̄дху=саджджано. касӣйатӣти ка̄су=а̄ва̄т̣о, асати сӣгхабха̄вена паваттатӣти а̄су=сӣгхам̣. чат̣ати бхиндати аманун̃н̃абха̄ванти ча̄т̣у=манун̃н̃о. айанти паваттанти сатта̄ етена̄ти а̄йу=джӣвитам̣. ‘‘асса̄ н̣а̄пимхи йука’’ ити (5.91) йука- ва̄ти гаччхатӣти ва̄йу-ва̄то.
2. бхара мара чара тара ара гара хана тана мана бхама кита дхана бам̣ха камбамба чаккха бхиккха сам̣кинданда йаджа пат̣а̄н̣а̄са васа паса пам̣са бандха̄ у.
бхара-бхаран̣е, мара-па̄н̣ача̄ге, чара-гатибхаккхан̣есу, тара таран̣е, ара-гамане, гара гхара-сечане, гира̄ти ва̄ нипа̄тана̄ ака̄ро, хана-хим̣ са̄йам̣, тана-витта̄ре, мана-н̃а̄н̣е, бхама-анават̣т̣ха̄не, кита-нива̄се, дхана-садде, бам̣ха браха брӯха-вуддхийам̣, камба-сам̣варан̣е, амба-садде, чаккха иккха дассане, бхиккха-йа̄чане, сам̣касан̇ка̄йам̣, инда-парамиссарийе, анда-бандхане, йаджа-девапӯджа̄йам̣, ат̣а пат̣а-гаманатха̄, ан̣а-саддаттхо, аса-кхепане, васа-нива̄се, пасаба̄дхане, пам̣са-на̄сане, бандха-бандхане, етехи крийаттхехи у хоти. бхаратӣти бхара=бхатта̄. марати рӯпака̄йена сахева̄ти мару=дево, ниджджаладесо ча. чарӣйати бхаккхӣйатӣти чару=хабйапа̄ ко. таранти анена̄ти тару=руккхо. арати сӯнабха̄вена уддхам̣ гаччхатӣти ару=ван̣о. гарати син̃чати, гирати вамати ва̄ сиссесу синеханти гару=а̄чарийо. ханати одана̄дӣсу ван̣н̣ависесам̣ на̄сетӣти хану=ваданекадесо. таноти сам̣са̄ра дуккханти тану-сарӣрам̣. ман̃н̃ати сатта̄нам̣ хита̄хитанти ману=паджа̄пати. бхамати чалатӣти бхаму=найано патит̣т̣ха̄нам̣. кетати уддхам̣ гаччхати, упари нивасатӣти ва̄ кету=дхаджо. дханати саддам̣ каротӣти дхану=ча̄по. бам̣ха ити ниддеса̄ умхи ниччам̣ ниггахӣталопо, бам̣хати вуддхим̣ гаччхатӣти баху=анаппакам̣. камбати сам̣варам̣ каротӣтхи камбу=валайо, сан̇кхо ча. амбати на̄дам̣каротӣти амбу=ва̄ри. чаккхати рӯпанти чаккху=найанам̣. бхиккхатӣти бхиккху=саман̣о. сам̣киратӣти сам̣ку=сӯлам̣. индати наккхатта̄нам̣ парамиссарийам̣ паваттетӣти инду=чандо. анданти бандханти сатта̄ ета̄йа̄ти анду=сан̇кхалика̄. йаджанти анена̄ти йаджу=ведо. пат̣ати бйаттабха̄вам̣ гаччхатӣти пат̣у=вичаккхан̣о. ан̣ати сукхумабха̄вена паваттатӣти ан̣у=сукхумо, вӣхибхедо ча. асанти паваттанти сатта̄ етехӣти асаво=па̄н̣а̄. сукхам̣ васантйанена̄ти васу=дханам̣. пасӣйати ба̄дхӣйати са̄микехӣти пасу. чатуппадо. пам̣сати собха̄висесам̣ на̄сетӣти пам̣су=рен̣у. бандхӣйати синехабха̄вена̄ти бандху=н̃а̄ти.
3. бандха̄ ӯ вадхо ча.
бандха-бандхане тимасма̄ ӯ хоти, бандхасса вадха̄десо ча. пан̃чахи ка̄магун̣ехи аттани саттхе бандхатӣти вадхӯ-сун̣иса̄, иттхӣча.
4. джамба̄дайо.
джамбӯа̄дайо садда̄ӯпаччайанта̄ нипаччанте, нипа̄танам̣ аппаттасса па̄панам̣ паттасса пат̣иседхо ча. джанисма̄ ӯ, бука̄гамо, ‘‘мана̄нам̣ ниггахӣта’’нти (5.96) насса ниггахӣтам̣, ‘‘вагге вагганто’’ти (1.41) ниггахӣтасса мо, джа̄йати, джанӣйатӣ ва̄ джамбӯ=руккхо. бхамисса амалопо, бхамати кампатӣти бхӯ=бхаму. каротисма̄ ӯ, тасса кандхун̃а ча, ‘‘парарӯпамайака̄ре бйан̃джане’’ти (5.95) дха̄твантасса бйан̃джанасса парарӯпаттам̣, рудхируппа̄дам̣ каротӣти каккандхӯ=бадарӣ. ламба-авасам̣сане, а̄пуббо, сам̣йога̄дилопадӣгхарасса̄, а̄ламбати авасам̣сатӣти ала̄бӯ=тумби. сара-гати хим̣са̄чинта̄су, ӯмхи абхука абука ча, сарати гаччхатӣти сарабхӯ=ека̄ маха̄надӣ. сарати па̄н̣е хим̣сатӣти сарабӯ=кхуддаджантукависесо. чамаадане, чамати бхаккхати нива̄панти чамӯ=сена̄. тана-виттха̄ре, таноти сам̣са̄радуккханти тану=сарӣрам̣, еваман̃н̃епи пайогато дат̣т̣хабба̄.
5. тапуса ви дха кура путха муда̄ ку.
тапа-санта̄пе, уса-да̄хе, видха-ведхане, кура-садде, путха патха-виттха̄ре, муда-тосе, етехи ку, хоти. кака̄ронубандхо ‘‘на те ка̄нубандхана̄гамесӯ’’ти (5.85) еонамабха̄ваттхо. тапа ити ниддесатова асса иттам̣, та̄пӣйатӣти типу=лохависесо. усати да̄хам̣ каротӣти усу=саро. ведхати рам̣сӣхи тимиранти видху=чандо. курати кичча̄киччам̣ вадатӣти куру=ра̄джа̄, кураво=джанападо. путхати махантхабха̄вена паттхиратӣти путху=виттхин̣н̣о, моданам̣, мудӣйатӣти ва̄ муду=атхаддхо.
6. синдха̄дайо.
синдху а̄дайо купаччайанта̄ нипаччанте. санда-пассаване, асса иттам̣, дхоча̄нта̄ десо нипа̄тана̄, сандати пассаватӣти синдху=нади, вахисупантасса дӣгха̄дибатте, ба̄дхисса ва̄нтахатте ча, вахантйанена̄ти ба̄ху, ба̄дхати упаддаве ва̄ретӣ ти ва̄ ба̄ху=бхуджо. рам̣гха-гамане, ниггахӣталопо, ран̇гхати паваттахи ра̄джадхаммети рагху=ра̄джа̄. вида-ла̄бхе, нака̄ра̄гамо, васса бо, виндатйанена нандананти бинду=кан̣ика̄. мана-н̃а̄н̣е, насса дхо, ман̃н̃ати н̃а̄йати мадхуранти мадху=мадхукарӣхи катамадху, рапа лапа джапа джаппа-вачане, ассаиттам̣, рапати джаппати мантантӣ рипу=пачча̄митто. саса-гати хим̣ са̄па̄н̣анесу, асса уттам̣, сасати джӣватӣти сусу=йува̄. ара гамане, ассаутта мӯттан̃ча, арати махантабха̄вам̣ гаччхатӣти уру=маха̄, аратинена̄ти ӯру-саттхи. кхан̣а-авада̄ран̣е, а̄ пуббо аналопо, а̄кханатӣти а̄кху=ундӯро. таратаран̣е, тасса тхо, таратӣти тхару=кхагга̄вайаво. лам̣гха-гати сосанесу гхасса ва̄ хаттам̣, ниггахӣталопо ча, лан̇гхати паваттати лагхубха̄вена̄ти лагху лахӯ екаттха̄, (бхам̣джа-омаддане, па-пуббо, джасса гаттам̣, пабхан̃джати висесена̄ти пабхан̇гу=бхан̇гуро.) т̣ха̄-гатиниваттийам̣, супуббо, т̣ха̄ти паваттати сундарабха̄вена̄ти сут̣т̣ху=собханам̣, дупуббо т̣ха̄ти паваттати асундарабха̄вена̄ти дут̣т̣ху=асобханам̣. еваман̃н̃епи вин̃н̃еййа̄.
7. и.
крийаттха̄ бахулам̣ и хоти, абха-кхепане, асӣйати кхипӣйатӣти аси=кхагго. каса-вилекхане, касӣйате каси=касанам̣. маса-а̄масане, масӣйатӣти маси=мел̣а̄. ку-садде о ава̄деса̄, кавати катхебхӣти кави=каббака̄ро. русадде, равати гаджджатӣти рави=а̄диччо. саппа-гамане, саппати паваттатӣти саппи=гхатам̣. гантха-гантхане, ‘‘та тха на ра̄нам̣ т̣а т̣ха н̣ала̄’’ти (1.25) натха̄нам̣ н̣ат̣ха̄, гантхетӣти ган̣т̣хи=паббо, ган̣т̣хича. ра̄джа-диттийам̣, ра̄джати паваттатӣти ра̄джи=па̄л̣и. кала-сан̇кхйа̄не, калӣйати паримӣйатӣти кали=па̄пам̣. бала-па̄н̣ане, баланти джӣванти анена̄ти бали=каро. дхана-садде, дханати надатӣти дхани=саддо. ачча ан̃ча-пӯджа̄йам̣, аччӣйати пӯджӣйатӣти аччи=джа̄ла̄. вала валла-сам̣варан̣е, валанам̣ сам̣кочанам̣ вали=удара̄дӣсу пали, валлӣйанти сам̣варӣйанти сатта̄ ета̄йа̄ти валли=лата̄. вимхи валӣ валлӣтипи хоти, сойеваттхо, еваман̃н̃епи.
8. даджха̄дайо.
дадхиа̄дайо садда̄ ипаччайанта̄ нипаччанте. дха̄-дха̄ран̣е, двибха̄во нипа̄тана̄, гхатама̄дадха̄тӣти дадхи=гора сависесо. ам̣ха-гамане, ниггахӣталопо, ам̣хати гаччхатӣти ахи=саппо. кампа чалане, сам̣йога̄дилопо, кампати чалатӣти капи=ва̄наро. мана-н̃а̄н̣е, асса уттам̣, манати джа̄на̄тӣти муни=саман̣о. насса н̣аттам̣, манати махаггхабха̄вам̣ гаччхатӣтӣ ман̣и=ратанам̣. иккха чаккха-дассане, исса аттам̣ иккхати анена̄ти аккхи=найанам̣. камапавиккхепе, асса иттам̣, камати йа̄тӣти кими=кхуддаджантукависесо. тара таран̣е, титтира̄десо, турито тарати йа̄тӣти титтири=паккхивисесо. кӣл̣а-виха̄ре, ӣсса еттам̣, кӣл̣анам̣ кел̣и=кӣл̣а̄. усисма̄ исса кхалун̃а, усати дахатӣ уккхали=бха̄джанам̣, еваман̃н̃епи.
9. йуван̣н̣упанта̄ ки.
иван̣н̣упантехи ча уван̣н̣упантехи ча крийаттхехи бахулам̣ ки хоти. кака̄ро-нубандхо, иса сиса-иччха̄йам̣, сивам̣ иччхатӣти иси=тапассӣ. гира-нигиран̣е, гирати пасавати чхавимам̣саса̄рабхӯтам̣ бхесаджджа̄динти гири=село. суча-сочане. сочанам̣ сучи=сочеййам̣, руча-абхила̄се ручанти ета̄йа̄ти ручи=а̄бхила̄со, еваман̃н̃епи.
10. вапа вара васа раса набха хара хана пан̣а̄ ин̣а.
вапа-бӣджаниккхепе, вара-варан̣асамбхаттӣсу, васа-нива̄се, раса-асса̄дане, набха-хим̣са̄йам̣, хара харан̣е, хана хим̣са̄йам̣, пан̣а-бйаваха̄ратхутису, етехи ин̣а хоти. вапанти ета̄йа̄ти ва̄пи=джала̄сайо. ва̄ренти етена̄ти ва̄ри=джалам̣. васанти ета̄йа̄ти ва̄си=таччхака бхан̣д̣ам̣. расӣйати асса̄данавасена само сарӣйатӣти ра̄си=самӯхо. набхати хим̣сатӣти на̄бхи=сарӣра̄вайаво. ха̄ретӣти ха̄ри=манун̃н̃ам̣. ‘‘ханасса гха̄то н̣а̄нубандхе’’ (5.99) ти ханасса гха̄то, хананти етена̄ти гха̄ти=пахаран̣ам̣, пан̣ати вохаратӣти па̄н̣и, пан̣ати вохарати етена̄ти ва̄ па̄н̣и=каро.
11. бхӯгама̄ ӣн̣а.
бхӯ-сатта̄йам̣, ама гама-гамане етехи ӣн̣а хоти бхависсати ка̄ле. бхависсатӣти бха̄вӣ=бхависсама̄но. гамиссатӣти га̄мӣ=гамисса̄ма̄но.
12. тандалаккха̄ ӣ.
танда-а̄ласийе, лаккха-дассанан̇кесу, етехи ӣ хоти. танданам̣ тандӣ=а̄ласйам̣, лаккхӣйанти сатта̄ ета̄йа̄ти лаккхӣ=сирӣ.
13. гама̄ ро.
гамисма̄ ро хоти. ‘‘ра̄нубандхентасара̄дисса̄’’ти (4.132) амалопо, гаччхатӣти го=пасу.
(ити сарапаччайавидха̄нам̣).
14. и бхӣ ка̄ кара̄ра вака сака ва̄хи ко.
и-аджджхена гатӣсу, бхӣ-бхайе, ка̄ га̄-садде, кара-каран̣е, ара-гамане, кука вака-а̄да̄не, сака-саттийам̣, ва̄-гатибандханесу, етехи капаччайо хоти. ети паваттатӣти ето=асаха̄йо. бха̄йанти етасма̄ти бхеко=ман̣д̣ӯко. ка̄йати саддам̣ каротӣти ка̄ко=ва̄йасо. кароти ван̣н̣аканти какко=ван̣н̣ависесо, писитадаббан̃ча. арати йа̄тӣти акко=сӯро, вит̣апивисесо ча. вакати оданам̣ а̄дада̄тӣти ваккам̣=дехакот̣т̣ха̄сависесо, саккатӣти сакко-девиндо, саматтхо ча. ва̄ти бандхати етена̄ти ва̄ко=ваккалам̣.
15. н̃ука̄дайо.
н̃ука̄дайо капаччайанта̄ нипаччанте. ӯха-витакке, халопо нипа̄тана̄ ӯхӣйати вичинӣйатӣти ӯка̄-окоданӣ. унда киледане, сам̣йога̄ди лопо, ака ча. ундати дравам̣ каротӣти удакам̣=джалам̣. бхӣ-бхайе, етта̄бха̄во, бха̄йанти етасма̄ти бхӣко=бхӣру. сака-саттийам̣, упантасси, саккоти дха̄ретунти сикка̄=упакаран̣ависесо. ха̄-ча̄ге, хӣйати са̄дхӯхи джахӣйатӣти ха̄ко=кодхо. самба-ман̣д̣ане, касса ун̃а, самбати удакам̣ ман̣д̣етӣти самбуко=джаладжантувисебхо. путха патха-виттха̄ре, отта̄бха̄во, касса ун̃а, путхати паттхарати аттано ба̄лабха̄ванти путхуко=ба̄ло. суча-соке, сочанти етена̄ти суккам̣=самбхаво, сетан̃ча. чи-чайе, упапуббо, етта̄бха̄во, упачинантӣти упачика̄=ваммика ка̄ра̄. кампа-чалане, камписса пам̣, кампати чалатӣти пан̇ко=каддамо. уса-да̄хе, усатӣти укка̄=джа̄ла̄. касса мун̃а, усати дахатӣбхи уммукам̣=ала̄там̣. вама-уггиран̣е, касса мин̃а, вамӣйатӣти ваммико=упачика̄като чайо, маса-а̄масане, сасса ттхан̇а, масӣйати пемена̄ти маттхакам̣=сӣсам̣, еваман̃н̃епи.
16. бхӣтва̄ нако.
бхӣ-бхайе тӣмасма̄ а̄нако хоти. бха̄йанти етасма̄ки бхайа̄нако=бхайаджанако.
17. син̇гха̄ а̄н̣ика̄т̣ака̄.
син̇гха-гха̄йанетӣмасма̄ а̄н̣ика а̄т̣ака̄ хонти. ‘‘иттхийаматва̄’’ти 93.260 а̄, син̇гхайати пассаватӣти син̇гха̄н̣ика̄=на̄са̄ссаво. син̇гхати екӣбха̄вам̣ йа̄тӣти син̇гха̄т̣акам̣=вӣтхичатуккам̣.
18. кара̄дитвако.
кара-каран̣е, сара-гатихим̣са̄чинта̄су, нара-найе, таратаран̣е, вара-варан̣а самбхаттӣсу, джана-джанане, кара-дитти гатикантӣсу, кат̣а-мандане, кура-садде, тху-абхиттхаве, евама̄дӣхи ако хоти. карӣйатӣти карако=каман̣д̣алу. каротӣти карака̄=вассопала̄. сарати удакаметтха̄ти сарако=па̄набха̄джанам̣. наранти па̄пун̣анти сатта̄ еттха̄ти нарако=нирайо. тарантйанена̄ти тарако=таран̣ам̣. ва̄ретӣтиварако=варан̣о, дхан̃н̃ависесо ча. джанетӣти джанако=пита̄. канати диббатӣти канакам̣=суван̣н̣ам̣. кат̣ати маддати рипавоти кат̣акам̣=нагарам̣. куратӣти корако=калика̄. тхавӣйатӣти тхавако-гуччхо.
19. бала патехйа̄ко.
бала-па̄н̣ане, пата патха-гамане, етехи а̄ко хоти. балати джӣватӣти бала̄ка̄=паккхивисесо. патати йа̄тӣти пата̄ка̄=дхаджо.
20. са̄ма̄ка̄дайо.
са̄ма̄каа̄дайо а̄канта̄ нипаччанте. са̄-тану каран̣а̄васа̄несу, са̄сса мука, са̄ти дехам̣ та нум̣ каротӣти са̄ма̄ко=тин̣адхан̃н̃ам̣. па̄-па̄не, инан̇а, пивати раттанти пина̄ко=махиссарадхану. гу-садде, ‘‘йуван̣н̣а̄на мийан̇уван̇а саре’’ти (5.136) уван̇а, гавати надати етена̄ти гувако=пӯгапхалам̣. ат̣а пат̣а-гаманаттха̄, пат̣ати йа̄тӣти пат̣а̄ка̄=веджайантӣ. сала пила пала хула-гаманаттха̄, салати йа̄тӣти сала̄ка̄=веджджопакаран̣адаббам̣. вида-н̃а̄н̣е, видати джа̄на̄тӣти вида̄ко=видва̄. пан̣абйаваха̄ратхутӣсу асса иттам̣, ӯка ча, пан̣ӣйати вохарӣйатӣти пин̃н̃а̄ко=тилакакко, еваман̃н̃епи.
21. виччха̄лагамамуса̄ кико.
виччха̄-гамане, ала=бандхане, ама гама-гамане, муса-тхеййе, етехи кико хоти. виччхати йа̄тӣти виччхико=кӣт̣о. алати бандхати етена̄ти аликам̣=асаччам̣. гаччхатӣти гамико=ганта̄. муса̄ти ниддеса̄ дӣгхо, мусати тхенетӣти мӯсико=ундӯро.
22. ким̣кан̣ика̄дайо.
ким̣кан̣ика̄дайо садда̄ киканта̄ нипаччанте. кан̣аити дан̣д̣ако дха̄ту саддаттхо, касса двиттам̣, асса иттам̣, ниггахӣта̄гамо ча, кан̣ати саддам̣ каротӣ ким̣кан̣ика̄=гхан̣д̣ика̄. муда-тосе, дасса двиттам̣, муданти етамайа̄ти муддика̄=ан̇гулийа̄вет̣т̣ханам̣, пхалависесо а. махӣйати пӯджӣйатӣти махика̄=химам̣. кала-сан̇кхйа̄не, калӣйати паримӣтайатӣти калика̄=корако. саппа-гамане, асса иттам̣. саппати гаччхатӣти сиппика̄=джаладжантувисесо, еваман̃н̃епи.
23. иса̄ кӣко.
иса сим̣са-иччха̄йам̣, иччасма̄ кӣко хоти. иччхӣйатӣти исӣка̄=тӯланиссайо.
24. камапада̄ н̣уко.
кама-иччха̄йам̣, пада-гамане, етехи н̣уко хоти. ‘‘н̣ин̣а̄пӣна’’нти (5.160) йогавибха̄га̄ н̣илопо. ка̄метӣти ка̄муко=ка̄майита̄. паджджати йа̄ти ета̄йа̄ти па̄дука̄=па̄допакаран̣ам̣.
25. ман̣д̣асала̄ н̣ӯко.
ман̣д̣а-бхӯсане, сала-гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту, етехи н̣ӯко хоти. ман̣д̣ети джалам̣ бхӯсетӣти ман̣д̣ӯко=бхеко, салати гочаратта мупайа̄тӣти са̄лӯкам̣=уппалакан̣д̣о.
26. улӯка̄дайо.
улӯка̄дайо садда̄ н̣ӯканта̄ нипаччанте. ула-гавесане, отта̄бха̄во нипа̄тана̄, улати гавесатӣти улӯко=косийо. мана=н̃а̄н̣е, насса дхаттам̣, ман̃н̃атӣти мадхӯко=руккхо. джала-диттийам̣, джалатӣти джалӯка̄=лохитапо, еваман̃н̃епи.
27. каса̄ сако.
каса-вилекханетӣмасма̄ сако хоти. касатӣти кассако=касикаммака̄ро.
28. кара̄ тико.
каротисма̄ тико хоти. каронти кӣл̣ам̣ еттха̄ти каттико=ба̄хуло.
29. иса̄ т̣хакана.
иса сим̣са-иччха̄йам̣, иччасма̄ т̣хакана хоти. иччхӣйатӣти ит̣т̣хака̄=маттика̄вика̄ро.
30. сама̄ кхо.
сама-упасамакхедесу, етасма̄ кхо хоти. самети упасаметӣти сан̇кхо=камбу.
31. мукха̄ дайо.
мукха а̄дайо кханта̄ нипаччанте. му-бандхане, отта̄бха̄во нипа̄тана̄, мунанти бандханти етена̄ти мукхам̣=лапанам̣. си-сева̄йам̣, етта̄ бха̄во нипа̄тана̄, сайанти еттха ӯка̄ кусума-дайо ча̄ти сикха̄=чӯл̣а̄. випуббасса сисса, висатисса ва̄, висесена сайанти еттха, пависантӣти висикха̄=раччха̄. кана-дӣтти гати кантӣсу, нипуббо, анабха̄галопо, канати диббатӣти никкхо=суван̣н̣авика̄ро. майаити гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту, кхасса ӯн̃а, майати йа̄тӣти майӯкхо-киран̣о. лӯ-чхедане, оттха̄бха̄во, луна̄ти чхиндати собханти лӯкхо=асиниддхо. ара-гамане, аранти йанти етена̄ти аккхо=сакат̣а̄вайава̄, па̄сако ча. йаса-пайатане, йассати пайатати балима̄харан̣аттха̄йа̄ти йаккхо=амануссо, руха-джанане, рухати джа̄йатӣти руккхо=па̄дапо, уса-да̄хе, усати дахати ка̄маггина̄ти уккхо=балӣбаддо. саха-марисане ‘халопо, сахати аттани ката̄пара̄дхам̣ кхаматӣти сакха̄=саха̄йо, еваман̃н̃епи.
32. аджа ваджа муда гада гама̄ гака.
аджа ваджа-гамане, муда-тосе, гада-вачане, ама гама-гамане, етехи гака хоти. аджати гаччхати сет̣т̣хабха̄ванти агго-сет̣т̣хо. ваджати самӯхаттам̣ гаччхатӣти вагго=самӯхо. муданти етена̄ти мугго=дхан̃н̃ависесо. гадатӣти гагго=иси. ‘‘мана̄нам̣ ниггахӣта’’нти (5.96) масса ниггахӣтам̣, гаччхатӣти ган̇га̄=сура̄пага̄.
33. син̇га̄дайо.
син̇гаа̄дайо садда̄ гакаанта̄ нипаччанте. сӣ-сайе, ниггахӣта̄гамо, рассаттан̃ча, сайати паваттати маттхакети син̇гам̣=виса̄н̣ам̣. пхура-чалане, лимун̇а, пхурати чалатӣти пулин̇го=джалитан̇га̄ ра̄вайаво. чала-кампане, упуббо, чаласса ча̄лим̣, уччалати кампатӣти учча̄лин̇го=суккакӣт̣о, кала-садде, имука, калати абхина̄дам̣ кароти бахураджджата̄йа̄ ти калин̇го=даккхин̣а̄патхо. бхама-анават̣т̣ха̄не, асса иттам̣, бхаматӣти бхин̇го=бхамаро. пат̣а ат̣а-гамане, пат̣исса амука, ака ча. пат̣ати патанто гаччхатӣти пат̣ан̇го, пат̣аго=салабхо, еваман̃н̃епи.
34. ага̄ ги.
ага-кут̣илагаманетӣмасма̄ ги хоти. агати кут̣ило хутва̄ гаччхатӣти агги=па̄вако.
35. йа̄вала̄ гу.
йа̄-па̄пун̣ане, вала валла-сам̣варан̣е, етехи гу хоти. йа̄тӣти йа̄гу=пеййа̄. валӣйати сам̣варӣйатӣти ваггу=манун̃н̃о.
36. пхегга̄дайо.
пхеггу а̄дайо гуанта̄ нипаччанте. пхала-ниппхаттийам̣, асса еттам̣, пхалати нит̣т̣ха̄нам̣ гаччхатӣти пхеггу=аса̄ро. бхара-бхаран̣е, ралопо. бхаратӣти бхагу=иси. хи-гатӣйам̣, ниггахӣта̄гамо, хино ти паваттатӣти хин̇гу=ра̄мат̣хаджам̣. кама-иччха̄йам̣, ка̄мӣйатӣти кан̇гу=дхан̃н̃ависесо, еваман̃н̃епи.
37. джана̄ гхо.
джана-джананетӣмасма̄ гхо хоти. ‘‘мана̄нам̣ ниггахӣта’’нти (5.96) насса ниггахӣтам̣, джа̄йати гаманамета̄йа̄ти джан̇гха̄=па̄н̣йан̇гависесо.
38. мегха̄дайо.
мегхаа̄дайо гханта̄ нипаччанте. миха-сечане, халопо, мехати син̃чатӣти мегхо=амбудо. муха-муччха̄йам̣, халопо, муйханти сатта̄ еттха̄ти могхо=туччхо. сӣ-сайе, етта̄бха̄во, сети лаху хутва̄ паваттатӣти сӣгхам̣=а̄су. аха-бхасмӣкаран̣е, нипуббо, халопадӣгха̄, нидахатӣти нида̄гхо=гимхо. махӣсса халопо, махӣйати пӯджӣйатӣти магха̄=наккхаттам̣, еваман̃н̃епи.
(ити каваггапаччайавидха̄нам̣).
39. чусаравара̄ чо.
чу-чаване, сара-гати хим̣са̄ чинта̄су, вара-варан̣а самбхаттӣсу, ейехи чо хоти. чавати руккха̄ти чочам̣=упабхуттапхала- висесо. сарати а̄йатим̣ дуккхам̣ хим̣сатӣти саччам̣=авитатхам̣. ва̄рети сукханти ваччам̣=гӯтхо.
40. мара̄ чуӣчӣ ча.
мара-па̄н̣ача̄ге тӣмасма̄ чуӣчӣ хонти чо ча. маран̣ам̣ маччу=маран̣ам̣. ма̄рети андхака̄рам̣ вина̄сетӣти марӣчи=рам̣си, мигатан̣хика̄ ча. маратӣти маччо=сатто.
41. куса паса̄ чхика.
куса-аккосе, паса-ба̄дхане, етехи чхика хоти. кусӣйати аккосӣйатӣти куччхи=ударам̣. пасӣйати ба̄дхӣйати еттха̄ти паччхи=бха̄джанависесо.
42. каса уса̄ чхука.
каса-вилекхане, уса-да̄хе, етехи чхука хоти. касанти вилекханти еттха̄ти каччху=па̄мам̣. усати дахати санта̄панти уччху=раса̄ло.
43. аса маса вада куча кача̄ чхо.
аса-кхипане, маса-а̄масане, вада-вачане, куча-сам̣кочане, кача-бандхане, етехи чхо хоти. асати чхипатӣти аччхо=бхаллӯко. масати джаланти маччхо=мӣно. вадатӣти ваччхо=нелако. кучӣйати сам̣кочӣйатӣти коччхо=бхаддапӣт̣т̣хам̣. качӣйати бандхӣйатӣти каччхо=танупадесо, анӯпо ча.
44. гуччха̄дайо.
гуччхаа̄дайо чханта̄ нипаччанте. гупа-гопане, отта̄бха̄во, гопӣйатӣти гуччхо=тхавако. туса-тут̣т̣химхӣ, тусанти етена̄ти туччхам̣=муса̄. пуса-посане, посанти тануманена̄ти пуччхо=ва̄ладхи, еваман̃н̃епи.
45. ара̄ джу н̃ат̣а ча.
ара-гаманетӣмасма̄ джу хоти, арисса ут̣а ча. т̣ака̄ро сабба̄десаттхо, арати акут̣илабха̄вена паваттатӣти уджу=аван̇ко.
46. раджджа̄дайо.
раджджуа̄дайо джуанта̄ нипаччанте. рудха-а̄варан̣е, усса аттам̣, рундханти етена̄ти руджджу-йоттам̣. мана-н̃а̄н̣е, аман̃н̃иттха̄ти ман̃джу=ман̃джулам̣, еваман̃н̃епи.
47. гидха̄ джхака.
гидха-абхикан̇кха̄йамиччасма̄ джхака хоти. гедхатӣти гиджджхо=паккхивисесо.
48. ван̃джха̄дайо.
ван̃чйа̄дайо джхака анта̄ нипаччанте. вана-йа̄чане, ваноти атта̄нам̣ анубхавитум̣ йа̄чатӣти ван̃джхо=апхаларуккхо, ван̃джха̄=апасава̄ иттхӣ, асса иттам̣ вин̃джхо=паббато, сам̣джа-сан̇ге, ниггахӣталопо, сан̃джийатӣти саджджхам̣=раджатам̣, еваман̃н̃епи.
49. камайаджа̄ н̃о.
кама-иччха̄йам̣, йаджа-девапӯджа̄сан̇гатикаран̣ада̄несу, етехи н̃о хоти, масса ниггахӣтавагганта̄, ка̄мӣйатӣти кан̃н̃а̄=кума̄рӣ. джасса парарӯпаттам̣, йаджантйанена̄ти йан̃н̃о=йа̄го.
50. пун̃н̃ам̣.
пуна̄ти пун̣атисма̄ ва̄ н̃оотта̄бха̄во ча нипаччанте. пуна̄ти, пун̣ати сундараттам̣ каротӣти ва̄ пун̃н̃ам̣=кусалам̣.
51. ара ха̄н̃н̃о ха̄сса хира ча.
ара-гамане, ва̄-ча̄ге, етехи ан̃н̃о хоти, ха̄сса хиран̃ча̄десо. арӣйате гамйатети аран̃н̃ам̣=ванам̣. джаха̄ти сатта̄нам̣ хӣнаттанти хиран̃н̃ам̣=дханам̣, суван̣н̣ан̃ча.
(ити чаваггапаччайавидха̄нам̣).
52. кира тара̄ кӣт̣о.
кира-викиран̣е, тара-таран̣е, етехи, кӣт̣о хоти. собхетуметтха ратана̄ни викирӣйантӣти кирӣт̣ам̣=макут̣ам̣. тараити ниддеса̄ асса иттам̣, таранти йанти сурӯпатта манена̄ти тирӣт̣ам̣=вет̣т̣ханам̣.
53. сака̄дӣхйат̣о.
сака-саттийам̣, каса-гамане, кара-каран̣е, макка ити суттийо дха̄ту, дева-деване, кама-иччха̄йам̣, евама̄дихи ат̣о хоти. сан̣н̣оти бха̄рам̣ вахитунти сакат̣о=йа̄нам̣. акаси нироджаттам̣ агамӣти касат̣ам̣=нироджам̣. кароти амана̄панти карат̣о=ка̄ко. маккати чалатӣти маккат̣о=ва̄наро. девӣйати пӯджӣйатӣти деват̣о=иси. камати иччхати а̄рохаттханти камат̣о=ва̄мано.
54. макут̣а̄ва̄т̣а кава̄т̣а куккут̣а̄.
ете садда̄ нипаччанте. мам̣кисма̄ ут̣о, ниггахӣталопо ча, мам̣кети собхетӣти макут̣ам̣=кирӣт̣ам̣. аватисма̄ а̄т̣ан̣а, авйате кхан̃н̃атети а̄ва̄т̣о=ка̄су. ку-саддетӣмасма̄ а̄т̣о, оава̄деса̄ йатха̄йогам̣, кавати раватӣти кава̄т̣ам̣=два̄рапидха̄нам̣. кука вака-а̄да̄нетӣмасма̄ кут̣ака, кукати гочарама̄дада̄тӣти куккут̣о=тамбачӯл̣о.
55. камуса куса каса̄ т̣хо.
кама-иччха̄йам̣, уса-да̄хе, куса-аккосе, каса-гамане, етехит̣хо хоти, ниггахӣтавагганта̄, одана̄дӣни ка̄метӣти кан̣т̣хо=гало. оккапарарӯпа̄дӣни, одана̄дӣсу ун̣хена усӣйатӣ ти от̣т̣хо=дантаччхадо, карабхо ча. кусӣйати аккосӣйатӣти кот̣т̣хо=дхан̃н̃анилайо. касати йа̄ти вина̄санти кат̣т̣хам̣=да̄ру.
56. кут̣т̣ха̄дайо.
кут̣т̣хаа̄дайо садда̄ т̣ханта̄ нипаччанте. кусисма̄ т̣хо, отта̄бха̄во ча, кусӣйати аккосӣйатӣти кут̣т̣хам̣=чхавирого. кун̣а-садде, парарӯпа̄бха̄во отта̄бха̄во ча, кун̣ати надатӣти кун̣т̣хо=атикхин̣о, кун̣ӣйати аккосӣйатӣти кун̣т̣хо= чхиннахаттхапа̄да̄дико. дам̣сисса да̄, дам̣сати ета̄йа̄ти да̄т̣ха̄=дантависесо. камисса ака ча. ка̄мӣйа̄ти дӣнетӣти камат̣хо=бхиккха̄бха̄джанам̣, ва̄мано, куммо ча. пхассисса пхут̣о, пхассӣйатӣти пхут̣т̣хо=пхассо, еваман̃н̃епи.
57. вара кара̄ ан̣д̣о.
вара-варан̣е, кара-каран̣е, етехи ан̣д̣о хоти. аттани пепхам̣ ва̄райатӣти варан̣д̣о=мукхарого. карӣйатӣти каран̣д̣о=бхан̣д̣ависесо.
58. мананта̄ д̣о.
мака̄ра нака̄рантехи крийаттхехи бахулам̣ д̣аппаччайо хоти. сама-упасаме, саманам̣ сан̣д̣ам̣=самӯхо. кама-падавиккхепе, камати йа̄тӣти кан̣д̣о=саро, париччхедо ча, дама-дамане, дамантвйанена̄ти дан̣д̣о=ниггахо. ама гама-гамане, аманти уппаджджанти еттха̄ти ан̣д̣о=паккхипасаво, косо ча. гаччхати сӯнабха̄ванти ган̣д̣о=бйа̄дхи, ваданекадесо ча. раму-кӣл̣а̄йам̣, раманти еттха̄ти рун̣д̣а̄=видхава̄. мана-н̃а̄н̣е, ман̃н̃анти етена̄ти ман̣д̣о=одана̄динисса̄во. кхана кхан̣а=авада̄ран̣е, кхан̃н̃атӣти кхан̣д̣о=уччхувика̄ра висесо. лама-хим̣са̄йам̣, ламати хим̣сати сучибха̄ванти лан̣д̣о=ваччам̣, еваман̃н̃епи.
59. кун̣д̣а̄ дайо.
кун̣д̣аа̄дайо д̣анта̄ нипаччанте. кама мана тана̄нам̣ асса уттам̣, ка̄мӣйатӣти кун̣д̣ам̣=бха̄джанам̣. ман̃н̃ати хита̄хитанти мун̣д̣о= чхиннакесо. таноти етена̄ти тун̣д̣ам̣=лапанам̣. ӣра-кхепе, ерам̣а̄десо. ӣрати кампатӣти еран̣д̣о=бйаггхапуччхо, си-сева̄йам̣, сисса кхамука, сугандхам̣ севатӣти сикхан̣д̣о=чӯл̣а̄, еваман̃н̃епи.
60. тиджа каса таса даккха̄ кин̣о джасса кхо ча.
тиджа-ниса̄не, каса-гамане, таса-пипа̄са̄йам̣, даккха-вуддхийам̣, етехи кин̣о хоти, джасса кхо ча, теджайиттха̄ти тикхин̣ам̣=ниситам̣. касати паваттатӣти касин̣ам̣=асесам̣. тасанам̣ тасин̣а̄=тан̣ха̄. даккхати вуддхим̣ гаччхати ета̄йа̄ти даккхӣн̣а̄=кусалам̣.
61. вӣа̄дито н̣и.
вӣ-тантасанта̄не, си-сева̄сам̣, сӯ-пассаване, ду-гамане, кӣ-даббавинӣмайе, са̄-танукаран̣а̄васа̄несу, евама̄дӣхи н̣и хоти. вӣйатӣти вен̣и=кесакала̄по. севанам̣ сен̣и=саджа̄тӣнам̣ ка̄рӯнам̣ самӯхо. нипуббо, нисевӣйатӣти нисен̣и=сопа̄нам̣. савати пассаватӣти сон̣и=кат̣и. давати вахатӣти дон̣и=кат̣т̣хамбува̄ханӣ, на̄ва̄ ча. нада̄дипа̄т̣ха̄ вимхи сон̣ӣ дон̣ӣ типи хоти. кайанам̣, кӣйате ета̄йа̄ти ва̄ кен̣и=кайо са̄ти дуккхам̣ танум̣ каротӣти са̄н̣и=тирокаран̣ӣ, еваман̃н̃епи.
62. гаха̄дӣхйан̣и.
гаха-упа̄да̄не, ара-гамане, дхара-дха̄ран̣е, сара-гатийим̣са̄ чинта̄су, тара-таран̣е, евама̄дӣхи ан̣иппаччайо хоти. ган̣ха̄тӣти гахан̣и=асита̄дипа̄чако агги. арӣйати гамӣйатӣти аран̣и=аггимантханакат̣т̣хам̣. дха̄ретӣти дхаран̣и=махӣ. сарӣйати гамӣйатӣти бхаран̣и=магго. тарантйанена̄ти таран̣и=на̄ва̄, сӯрийо ча.
63. рӣвӣбха̄хи н̣у.
рӣ-пассаване, вӣ ва̄-гамане, бха̄-диттийам̣, етехин̣у хоти. рӣйати пассаватӣти рен̣у=раджо. вети паваттатӣти вен̣у=вел̣у. бха̄ти диббатӣти бха̄н̣у=рам̣си.
64. кха̄н̣ва̄ дайо.
кха̄н̣уа̄дайо н̣уанта̄ нипаччанте. кхан̣а кхана-авада̄ран̣е, н̣асса а̄, кхан̃н̃ати авада̄рӣйатӣти кха̄н̣у=чхиннаса̄кхо руккхо. джана-джанане, насса ва̄ а̄ттам̣, джа̄йати гамана манена̄ти джа̄н̣у, джан̣н̣у=джан̇гхорӯнам̣ сандхи. хара-харан̣е, ека, харӣйатӣти харен̣у=гандхадабба, еваман̃н̃епи.
65. ква̄дито н̣о.
ку-садде, су-саване, ду-гамане, вара-варан̣е, кара-каран̣е, пан̣а-бйаваха̄ратхутису, та̄-па̄лане, лӣ-нилӣйане, евама̄дӣхи н̣о хоти. кавати надати еттха̄ти кон̣о=асси, вӣн̣а̄дива̄данадан̣д̣о ча. сун̣отӣти сон̣о=сунакхо, наро ча. давати паваттатӣти дон̣о=парима̄н̣ависесо. вирӯпатта ва̄ретӣти ван̣н̣о=нӣла̄ди. саванам̣ каротӣти кан̣н̣о=саванам̣. пан̣ӣйати вохарӣйатӣти пан̣н̣о=пала̄со. ла̄йатӣти та̄н̣ам̣=раккха̄. нилӣйанти еттха̄ти лен̣ам̣=нилӣйанат̣т̣ха̄нам̣.
66. сувӣхи н̣ака.
су-саване, вӣ-тантасанта̄не, етехи н̣ака хоти. сун̣отӣти сун̣о=сунакхо. вӣйатӣти вӣн̣а̄=валлакӣ.
67. тин̣а̄дайо.
тин̣аа̄дайо н̣аканта̄ нипаччанте. тиджа-теджане, джалопо, теджети етена̄ти тин̣ам̣=бӣран̣а̄ди. лӣ лиха са̄да кледа̄нам̣ ло лава̄, лӣйати расато саббаттха аллӣйатӣти лон̣ам̣ лаван̣ам̣, лехӣйатӣти лон̣ам̣ лаван̣ам̣, са̄дӣйатӣти лон̣ам̣ лаван̣ам̣, кледайатӣти лон̣ам̣ лаван̣ам̣, гамисса о, гаччхатӣти гон̣о=го. хара-харан̣е, н̣ассан̃джи, харӣйатӣти харин̣о=миго. ӣра-кампане, рассаттам̣, н̣асса н̃ича, аттано лӯкхабха̄ве сампатте ӣрати кампатӣти ирин̣ам̣=ӯсарам̣. тху-абхиттхаве, дӣгхо, абхиттхавӣйатӣти тхӯн̣ам̣=нагарам̣, тхӯн̣о=гхараттхамбхо, еваман̃н̃епи.
68. раван̣а варан̣а пӯран̣а̄ дайо.
раван̣а варан̣а пӯран̣а̄ дайо ан̣аппаччайена сиддха̄. раватӣти раван̣о=кокило. ва̄ретӣти варан̣о=па̄ка̄ро. пӯрӣйате анена̄ти пӯран̣о=парипӯрӣ.
(ити т̣аваггапаччайавидха̄нам̣).
69. па̄васа̄ ати.
па̄-раккхан̣е, васа-нива̄се, етети ати хоти. пуббасаралопо, па̄ти раккхатӣти пати=са̄мӣ, васанти еттха̄ти васати=гехам̣.
70. дха̄ хи си тана джана джара гама сача̄ ту.
дха̄-дха̄ран̣е, хи-гатийам̣, тана-виттха̄ре, джана-джанане, джара-вайо-ха̄нийам̣, ама гама-гамане, сача-самава̄йе, етехи ту хоти. дха̄ретӣти дха̄ту=герука̄ди. хиноти паватта̄ти пхалам̣ етена̄ти хету=ка̄ран̣ам̣, севӣйати джанехӣти сету=бандхати (паддхати). тан̃н̃атети танту=суттам̣. джанӣйате каммакилесехӣти джанту, джа̄йати каммакилехӣти ва̄ джанту=сатто. джӣратӣти джатту=ам̣сасандхи. гаччхатӣти ганту=гамико, сачати саметӣти сатту=йава̄дичун̣н̣ам̣.
71. ариссут̣а ча.
ара-гаманетӣмасма̄ ту хоти, арисса ут̣а а̄десоча. арати паваттатӣти уту=хеманта̄ди,
72. питва̄дайо.
питуа̄дайо садда̄ туанта̄ нипаччанте. па̄-раккхан̣е, а̄сса иттам̣, па̄ти раккхатӣти пита̄=джанако. па̄тиссева̄дисса мо, па̄йетӣти ма̄та̄=джананӣ. бха̄-диттийам̣, бха̄тӣти бха̄та̄=содарийо. дха̄-дха̄ран̣е, а̄сса ӣттам̣, дха̄рӣйатӣти дхӣта̄=путтӣ. духа-папӯран̣е, отта̄бха̄во, тусса н̃чхича. духати пасаве папӯретӣти духита̄=путтӣ. джана-джанане, асса а̄ттам̣, ма̄ ча̄нта̄десо. папутте джанетӣти джа̄ма̄та̄=духитупати. наха-бандхане, нахӣйати бандхӣйати пемена̄ти натта̄-папутто. ху-хаване, хавати пӯджетӣти хота̄=йан̃н̃ако. пӯ-паване, пуна̄ти а̄йатим̣ бхавам̣ павиттам̣ каротӣти пота̄=сойева.