4. чатуттхо кан̣д̣о (н̣а̄ди)
1. н̣о ва̄ пачче.
чхат̣т̣хийанта̄ на̄масма̄ ва̄ н̣аппаччайо хоти апачче-бхидхеййе, н̣ака̄ро вуддхйаттхо, еваман̃н̃атта̄пи, васит̣т̣хасса̄паччам̣ ва̄сит̣т̣хо, ва̄сит̣т̣хӣ ва̄, опагаво, опагавӣ ва̄, вети ва̄кйасама̄савикаппанаттхам̣, тасса̄дхика̄ро сакаттха̄вадхи.
2. ваччха̄дито н̣а̄нан̣а̄йана̄.
ваччха̄дӣхи апаччаппаччайантехи готта̄дӣхи ча саддехи н̣а̄нан̣а̄йанаппаччайа̄ ва̄ хонти апачче, ваччха̄но ваччха̄йано, качча̄но качча̄йано, йа̄гаме ка̄тийа̄но, моггалла̄но моггалла̄йано, са̄кат̣а̄но са̄кат̣а̄йано, кан̣ха̄но кан̣ха̄йано ичча̄ди.
3. каттика̄видхава̄дӣхи н̣еййан̣ера̄.
каттика̄дӣхи видхава̄дӣхи ча н̣еййан̣ера̄ ва̄ йатха̄ккамам̣ хонти апачче, каттикеййо, венатеййо, бха̄гинеййо ичча̄ди, ведхаверо, бандхакеро, на̄ликеро, са̄ман̣еро ичча̄ди.
4. н̣йадичча̄дӣхи.
дитиппабхутихи н̣йо ва̄ хоти апачче, деччо, а̄диччо, кон̣д̣ан̃н̃о, гаггйо, бха̄таббо ичча̄ди.
5. а̄ н̣и.
ака̄рантато н̣и ва̄ хоти апачче, даккхи, даттхи, дон̣и. ва̄сави, ва̄рун̣и ичча̄ди.
6. ра̄джато н̃н̃о джа̄тийам̣.
ра̄джасаддато н̃н̃о ва̄ хоти апачче джа̄тийам̣ гамйама̄на̄йам̣, ра̄джан̃н̃о, джа̄тийанти ким̣? ра̄джа̄паччам̣.
7. кхатта̄ йийа̄.
кхаттасадда̄ йаийа̄ хонти апачче джа̄тийам̣, кхатйо, кхаттийо, джа̄тийам̣твева? кхатти.
8. мануто ссасан̣а.
манусаддато джа̄тийам̣ ссасан̣а хонти апачче, мануссо, ма̄нусо, иттхийам̣ манусса̄, ма̄нусӣ, джа̄тийам̣твева? ма̄наво.
9. джанападана̄масма̄ кхаттийа̄ ран̃н̃е ча н̣о.
джанападасса йам̣ на̄мам̣, танна̄масма̄ кхаттийа̄ апачче ран̃н̃е ча н̣о хоти, пан̃ча̄ло, косало, ма̄гадхо, окка̄ко, джанападана̄масма̄ти ким̣? да̄саратхи, кхаттийа̄ти ким̣? пан̃ча̄ласса бра̄хман̣асса апаччам̣ пан̃ча̄ли.
10. н̣йа курусивӣхи.
курусивӣхи апачче ран̃н̃е ча н̣йо хоти. корабйо, себйо.
11. н̣а ра̄га̄ тена раттам̣.
ра̄гава̄читатийантато раттамиччхетасмим̣ аттхе н̣о хоти, каса̄вена раттам̣ ка̄са̄вам̣, косумбхам̣, йа̄лиддам̣, ра̄га̄ти ким̣? девадаттена раттам̣ ваттхам̣, идха касма̄ на хоти? ‘нӣлам̣ пӣта’нти, гун̣авачанатта̄ вина̄пи н̣ена н̣аттхасса̄бхидха̄нато.
12. наккхаттениндуйуттена ка̄ле.
татийантато наккхатта̄ тена лаккхите ка̄ле н̣о хоти, тан̃че наккхаттаминдуйуттам̣ хоти, пхуссӣ ратти, пхуссам̣ ахам̣, наккхаттенети ким̣? гуруна̄ лаккхита̄ ратти. индуйуттенети ким̣? каттхика̄йа лаккхито мухутто, ка̄лети ким̣? пхуссена лаккхита̄ аттхасиддхи, аджджакаттика̄ти каттика̄йутте чанде каттика̄саддо ваттате.
13. са̄-сса девата̄ пун̣н̣ама̄сӣ.
сети пат̣хаманта̄ асса̄ти чхат̣т̣хйаттхе н̣о бхавати, йам̣ пат̣хамантам̣, са̄ че девата̄ пун̣н̣ама̄сӣва̄, сугато девата̄ асса̄бхи согато, ма̄хиндо, йа̄мо, ва̄рун̣о, пхуссӣ пун̣н̣ама̄сӣ асса самбандхинӣти пхуссо, ма̄со, ма̄йо, пхаггуно, читто, веса̄кхо. джет̣т̣хамӯло, а̄сал̣хо, са̄ван̣о, пот̣т̣хапа̄до, ассайуджо, каттико, ма̄гасиро, пун̣н̣ама̄сӣти ким̣? пхуссӣ пан̃чамӣ асса, пун̣н̣ама̄сӣ ча бхатакама̄сасамбандхинӣ на хоти… пун̣н̣о ма̄ ассанти ниббачана̄, ато ева нипа̄тана̄ н̣о са̄гамо ча, ма̄сасутийа̄ва на пан̃чадаса ратта̄до видхи.
14. тамадхӣте там̣ джа̄на̄ти кан̣ика̄ ча.
дутийантато тамадхӣте там̣ джа̄на̄тӣти етесваттхесу н̣о хоти н̣о н̣ико ча, бйа̄каран̣амадхӣте джа̄на̄ти ва̄ веййа̄каран̣о, чхандасо, камако, падако, венайико, суттантико, двитаггахан̣ам̣ путхагева видха̄наттхам̣ джа̄нанасса ча аджджхенависайабха̄вадассанаттхам̣ пасиддхӯпасан̇гахаттхам̣ ча.
15. тасса висайе десе.
чхат̣т̣хийанта̄ висайе десарӯпе н̣о хоти, васа̄тӣнам̣ висайо десо ва̄са̄то, десети ким̣? чаккхусса висайо рӯпам̣, девадаттасса висайо-нува̄ко.
16. нива̄се танна̄ме.
чхат̣т̣хийанта̄ нива̄се десе танна̄ме н̣о хоти, сивӣнам̣ нива̄со десо себйо, ва̄са̄то.
17. адӯрабхаве.
чхат̣т̣хийанта̄ адӯрабхаве десе танна̄ме н̣о хоти, видиса̄йа адӯрабхавам̣ ведисам̣.
18. тена ниббатте.
татийанта̄ ниббатте десе танна̄ме н̣о хоти, кусамбена ниббатта̄ косамбхӣ нагарӣ, ка̄кандӣ, ма̄кандӣ, сахассена ниббатта̄ са̄хассӣ парӣкха̄, хотумхи каттари каран̣е ча йатха̄йогам̣ татийа̄.
19. тамӣдхаттхи.
танти пат̣хаманта̄ идха̄ти саттамйаттхе десе танна̄ме н̣о хоти, йантам̣ пат̣хамантаматтхи че, удумбара̄ асмим̣ десе сантӣти одумбаро, ба̄даро, баббаджо.
20. татра бхаве.
саттамйанта̄ бхаваттхе н̣о хоти, удаке бхаво одако, орасо, джа̄нападо, ма̄гадхо, ка̄пилаваттхаво, косамбо.
21. аджджа̄дӣхи тано.
бхаваттхе аджджа̄дӣхи тано хоти, аджджа бхаво аджджатано, сва̄тано, хиййаттано.
22. пура̄то н̣о ча.
пура̄иччасма̄ бхаваттхе н̣о хоти тано ча, пура̄н̣о, пура̄тано.
23. ама̄тваччо.
ама̄саддато аччо хоти бхаваттхе, амаччо.
24. маджджха̄дитвимо.
маджджха̄дӣхи саттамйантехи бхаватте имо хоти, маджджхимо, антимо. маджджха, анта, хет̣т̣ха̄, упари, ора, па̄ра, паччха̄, аббхантара, паччанта (пураттха̄, ба̄хира).
25. кан̣ан̣еййан̣еййакайийа̄.
саттамйанта̄ ете паччайа̄ хонти бхаваттхе, кан̣а-кусина̄ ра̄йам̣ бхаво косина̄рако, ма̄гадхако, а̄ран̃н̃ако виха̄ро. н̣еййа-ган̇геййо, паббатеййо, ва̄неййо. н̣еййака-колеййако, ба̄ра̄н̣асеййако, чампеййако, митхилеййакоти еййако. йа-гаммо, диббо. ийага̄мийо, удари-йо, дивийо, пан̃ча̄лийо, бодхипаккхийо, локийо.
26. н̣ико.
саттамйанта̄ бхаваттхе н̣ико хоти, са̄радико дивасо, са̄радика̄ ратти.
27. тамасса сиппам̣ сӣлам̣ пан̣йам̣ пахаран̣ам̣ пайоджанам̣.
пат̣хаманта̄ сиппа̄дива̄чака̄ ассетичхат̣т̣хийаттхен̣ико хоти, вӣн̣а̄ва̄данам̣ сиппамасса вен̣ико, модан̇гико, вам̣сико, пам̣сукӯ- ладха̄ран̣ам̣ сӣламасса пам̣сукӯлико, течӣварикева, гандхопан̣йамасса гандхико, телико, гол̣ико, ча̄по пахаран̣амасса ча̄пико, томарико, муггарико, упадхиппайоджанамасса опадхикам̣, са̄тикам̣, са̄хассикам̣.
28. там̣ хантарахати гаччхатун̃чхати чарати.
дутийанта̄ хантӣти евама̄дӣсваттхесу н̣ӣко хоти. паккхӣхипаккхино хантӣти паккхико, са̄кунико, ма̄йӯрико. маччхехи-маччхико, менико. мигехи-ма̄гавико ха̄рин̣ико, ‘сӯкарико’ти ико. сатамарахатӣти са̄тикам̣, сандит̣т̣хико, ехипассавидхим̣ арахатӣти ехипассико, са̄хассико, ‘сахассийо’ти ийо. парада̄рам̣ гаччхатӣти па̄рада̄рико, маггико, пан̃н̃а̄сайоджанико. бадаре ун̃чхатӣти ба̄дарико, са̄ма̄кико. дхаммам̣ чаратӣти дхаммико, адхаммико.
29. тена катам̣ кӣтам̣ баддхамабхисан̇кхатам̣ сам̣сат̣т̣хам̣ хатам̣ ханти джитам̣ джайати диббати кхан̣ати тарати чарати вахати джӣвати.
татийанта̄ ката̄дисваттхесу н̣ико хоти. ка̄йена катам̣ ка̄йикам̣, ва̄часикам̣, ма̄насикам̣, ва̄тена като а̄ба̄дхо ва̄тико. сатена кӣтам̣ са̄тикам̣, са̄хассикам̣, мӯлатова, девадатена кӣтанти на хоти тадаттха̄ппатӣтийа̄. варатта̄йа баддхо ва̄раттико, а̄йасико, па̄сико. гхатена абхисан̇кхатам̣ сам̣сат̣т̣хам̣ ва̄ гха̄тикам̣, гол̣икам̣, да̄дхикам̣, ма̄ричикам̣. джа̄лена хато хантӣти ва̄ джа̄лико, ба̄лӣсико. аккхехи джитамаккхикам̣, са̄ла̄кикам̣. аккхехи джайати диббатӣти ва̄ аккхико. кхан̣иттийа̄ кхан̣атӣти кха̄н̣иттико, кудда̄лико, девадаттена джитам̣, ан̇гулйа̄ кхан̣атӣти на хоти тадаттха̄навагама̄. ул̣умпена таратӣти ол̣умпико, ‘ул̣умпико’ти ико гопуччхико, на̄вико. сакат̣ена чаратӣти са̄кат̣ико, ‘ратхико, параппико’ти ико. кхандхена вахатӣти кхандхико, ам̣сико, ‘сӣсико’ти ико. ветанена джӣватӣти ветанико, ‘бхатико, кайико, виккайико, кайавиккайико’ти ико.
30. тасса сам̣ваттати.
чатуттхийанта̄ сам̣ваттатӣти асмим̣ аттхе н̣ико хоти, пунаббхава̄йа сам̣ваттатӣти понобхавико, иттхийам̣ поно бхавика̄, лока̄йа сам̣ваттатӣти локико сут̣т̣ху агготи сагго, сагга̄йа сам̣ваттатӣти соваггико, сассовака тадамина̄дипа̄т̣ха̄, дхана̄йа сам̣ваттатӣти дхан̃н̃ам̣, йо.
31. тато самбхӯтама̄гатам̣.
пан̃чамйанта̄ самбхӯтама̄гатанти етесваттхесу н̣ико хоти, ма̄тико самбхӯтама̄гатам̣ ва̄ маттикам̣, петтикам̣, н̣йарийан̣а -йа̄пи диссанти, сурабхито самбхӯтам̣ сорабхйам̣, тханато самбхӯтам̣ тхан̃н̃ам̣, питито самбхӯто петтийо, ма̄тийо, маттийо, маччо ва̄.
32. таттха васати видито бхатто нийутто.
саттамйанта̄ таттха васатӣтвевама̄дӣсваттхесу н̣ико хоти. руккхамӯле васатӣти руккхамӯлико, а̄ран̃н̃ико, соса̄нико. локе видито локико. чатумаха̄ра̄джесу бхатта̄ ча̄туммаха̄ра̄джика̄. два̄ре нийутто дова̄рико дассока тадамина̄дипа̄т̣ха̄, бхан̣д̣а̄га̄рико, ико-навакаммико, кийоджа̄тикийо, андхакийо.
33. тассидам̣.
чхат̣т̣хийанта̄ идамиччасмим̣ аттхе н̣ико хоти, сан̇гхасса идам̣ сан̇гхикам̣, пуггаликам̣, сакйапуттико, на̄типуттико, дженадаттико, кийе-сакийо, паракийо, нийе-аттанийам̣, ке- сако ра̄джакам̣ бхан̣д̣ам̣.
34. н̣о.
чхат̣т̣хийанта̄ идамиччасмим̣ аттхе н̣о хоти, качча̄йанасса идам̣ качча̄йанам̣ бйа̄каран̣ам̣, согатам̣ са̄санам̣, ма̄хисам̣ мам̣са̄ди.
35. гава̄дӣхи йо.
гава̄дӣхи чхат̣т̣хийантехи идамиччасмим̣ аттхе йо хоти, гуннам̣ идам̣ габйам̣ мам̣са̄ди, кабйам̣, даббам̣.
36. питито бха̄тари реййан̣а.
питусадда̄ тасса бха̄тари реййан̣а хоти, питу бха̄та̄ петтеййо.
37. ма̄тито ча бхагинийам̣ чхо.
ма̄тито питито ча тесам̣ бхагинийам̣ чхо хоти, ма̄ту бхагинӣ ма̄туччха̄, питу бхагинӣ питуччха̄, катхам̣ ‘ма̄туло’ти ‘‘ма̄тула̄дитва̄нӣ’’ти нипа̄тана̄.
38. ма̄та̄питӯсва̄махо.
ма̄та̄питӯхи тесам̣ ма̄та̄питӯсу а̄махо хоти, ма̄ту ма̄та̄ ма̄та̄махӣ, ма̄ту пита̄ ма̄та̄махо, питу ма̄та̄ пита̄махӣ, питу пита̄ пита̄махо, на йатха̄сан̇кхйам̣, паччека̄бхи самбандха̄.
39. хите реййан̣а.
ма̄та̄питӯхи хите реййан̣а хоти, маттеййо, петтеййо.
40. нинда̄н̃н̃а̄таппапат̣ибха̄гарассадайа̄сан̃н̃а̄су ко.
нинда̄дӣсваттхейу на̄масма̄ ко хоти, нинда̄йам̣-мун̣д̣ако, саман̣ако. ан̃н̃а̄те-касса̄йам̣ ассоти ассако, пайогаса̄маттхийа̄ самбандхивисеса̄навагамовагамйате. аппаттхетелакам̣, гхатакам̣. пат̣ибха̄гаттхе-хаттхӣ вийа хаттхико, ассако, балӣбаддако. рассе-ма̄нусако, руккхако, пилаккхако. дайа̄йам̣-путтако, ваччхако. сан̃н̃а̄йам̣-моро вийа морако.
41. тамассапарима̄н̣ам̣ н̣ико ча.
пат̣хаманта̄ ассети асмим̣ аттхе н̣ико хоти ко ча тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати, паримӣйате ненети парима̄н̣ам̣, дон̣о парима̄н̣амасса дон̣ико вӣхи, кха̄расатико, кха̄расахассико а̄сӣтико вайо, упад̣д̣хака̄йикам̣ бимбоханам̣, пан̃чакам̣, чхаккам̣.
42. йатетехи ттако.
йа̄дӣхи пат̣хамантехӣ ассети чхат̣т̣хийаттхе ттако хоти, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати, йам̣ парима̄н̣амасса йаттакам̣, таттакам̣, еттакам̣, а̄ватаке йа̄ватако, та̄ватако (ета̄ватако).
43. сабба̄ ча̄ванту.
саббато пат̣хамантехи йа̄дӣхи ча ассети чхат̣т̣хийаттхе а̄ванту хоти, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати. саббам̣ парима̄н̣амасса сабба̄вантам̣, йа̄вантам̣, та̄вантам̣, ета̄вантам̣.
44. кимха̄ ратирӣварӣватакариттака̄.
кимха̄ пат̣хаманта̄ ассети чхат̣т̣хийаттхе ратирӣварӣватакариттака̄ хонти, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати, ким̣ сан̇кхйа̄нам̣ парима̄н̣амесам̣ кати ете, кӣва, кӣватакам̣, киттакам̣. рӣванто сабха̄вато асан̇кхйо.
45. сан̃джа̄там̣ та̄рака̄дитвито.
та̄рака̄дӣхи пат̣хамантехи ассети чхат̣т̣хийаттхе ито хоти, те че сан̃джа̄та̄ хонти, та̄рака̄ сан̃джа̄та̄ асса та̄ракитам̣ гаганам̣, пуппхито руккхо, паллавита̄ лата̄.
46. ма̄не матто.
пат̣хаманта̄ ма̄навуттито ассети асмим̣аттхе матто хоти, палам̣ умма̄намасса паламаттам̣, хаттхо пама̄н̣амасса хаттхаматтам̣ сатам̣ ма̄намасса сатаматтам̣, дон̣о парима̄н̣амасса дон̣аматтам̣, абхедопача̄ра̄ дон̣отипи хоти.
47. таггхо чуддхам̣.
уддхама̄навуттихо ассети чхат̣т̣хийаттхе таггхо хоти матто ча, джан̣н̣утаггхам̣, джан̣н̣уматтам̣.
48. н̣о ча пуриса̄.
пуриса̄ пат̣хаманта̄ уддхама̄навуттито н̣о хоти матта̄дайо ча, порисам̣, пурисаматтам̣, пурисатаггхам̣.
49. айӯбхадвитӣхам̣се.
убхадвитӣхи авайававуттӣти пат̣хамантехи ассети чхат̣т̣хийаттхе айо хоти. убхо ам̣са̄ асса убхайам̣, двайам̣, тайам̣.
50. сан̇кхйа̄йа саччутӣса̄садасанта̄йа̄дхика̄смим̣ савасахассе д̣о.
сатйанта̄йа утйанта̄йа ӣсанта̄йа а̄санта̄йа дасанта̄йа ча сан̇кхйа̄йа пат̣хаманта̄йа асминти саттамйаттхе д̣о хоти, са̄ че сан̇кхйа̄ адхика̄ хоти, йадасминти тан̃че сатам̣ сахассам̣ сатасахассам̣ ва̄ хоти, вӣсати адхика̄ асмим̣ сатети вӣсам̣ сатам̣, екавӣсам̣ сатам̣, сахассам̣, сатасахассам̣ ва̄, тим̣сам̣ сатам̣, екатим̣сам̣ сатам̣. утйанта̄йа-навутам̣ сатам̣ сахассам̣ сатасахассам̣ ва̄. ӣсанта̄йа чатта̄лӣсам̣ сатам̣, сахассам̣, сатасахассам̣ ва̄. а̄санта̄йа пан̃н̃а̄сам̣ сатам̣, сахассам̣, сатасахассам̣ ва̄. дасанта̄йаека̄дасам̣ сатам̣, сахассам̣, сатасахассам̣ ва̄. саччутӣса̄садасанта̄йа̄ти ким̣? чха̄дхика̄ асмим̣сате. адхикети ким̣? пан̃чадасахӣна̄ асмим̣сате, асминти ким̣? вӣсатйадхика̄ етасма̄ сата̄, сатасахассети ким̣? ека̄даса адхика̄ ассам̣ вӣсатийам̣.
51. тасса пӯран̣ека̄даса̄дито ва̄.
чхат̣т̣хийантха̄йека̄даса̄дика̄йа сан̇кхйа̄йа д̣о хоти (тасса) пӯран̣аттхе вибха̄са̄, са̄ сан̇кхйа̄ пӯрӣйате йена там̣ пӯран̣ам̣, ека̄дасаннам̣ пӯран̣о ека̄дасо. ека̄дасамо, вӣсо, вӣсатимо, тим̣со, тим̣сатимо, чатта̄лӣсо, пан̃н̃а̄со.
52. ма пан̃ча̄дикатихи.
чхат̣т̣хийанта̄йа пан̃ча̄дика̄йа сан̇кхйа̄йа катисма̄ ча мо хоти (тасса) пӯран̣аттхе, пан̃чамо, саттамо, ат̣т̣хамо, катимо, катимӣ.
53. сата̄дӣнамича. сата̄дика̄йа сан̇кхйа̄йа чхат̣т̣хийанта̄йа (тасса) пӯран̣аттхе мохоти сата̄дӣнамича̄нта̄десо, сатимо, сахассимо.
54. чха̄ т̣т̣хат̣т̣хама̄.
чхасадда̄ т̣т̣хат̣т̣хама̄ хонти тасса пӯран̣аттхе, чхат̣т̣хо, чхат̣т̣хамо, иттхийам̣ чхат̣т̣хӣ, чхат̣т̣хамӣ, катхам̣ ‘дутийам̣ чатуттха’нти? ‘‘дутийасса, чатуттха татийа̄на’’нти нипа̄тана̄.
55. ека̄ ка̄кйасаха̄йе.
екасма̄ асаха̄йаттхе каа̄кӣ хонти ва̄, екако, ека̄кӣ, еко.
56. ваччха̄дӣхи танутте таро.
ваччха̄дӣнам̣ сабха̄васса танутте гамйама̄не таро хоти, сусуттасса танутте ваччхатаро, иттхийам̣ ваччхатарӣ, йоббанасса танутте оккхатаро, ассабха̄васса танутте ассатаро, са̄маттхийасса танутте усабхатаро.
57. кимха̄ ниддха̄ран̣е ратара ратама̄. ким̣садда̄ ниддха̄ран̣е ратара ратама̄ хонти, катаро бхаватам̣ девадатто, катаро бхаватам̣ кат̣хо, катамо бхаватам̣ девадатто, катамо бхаватам̣ кат̣хо, бха̄радва̄джа̄нам̣ катамоси брахме.
58. тена датте лийа̄.
татийанта̄ датте-бхидхеййе лаийа̄ хонти, девена датто девало, девийо, брахмало, брахмийо, сива̄ сӣвало, сӣвийо, сисса дӣгхо.
59. тасса бха̄вакаммесу ттата̄ттанан̣йан̣еййан̣ийан̣ийа̄.
чхат̣т̣хийанта̄ бха̄ве камме ча тта̄дайо хонти бахулам̣, на ча саббе саббато хонти ан̃н̃атра ттата̄хи, бхаванти етасма̄ буддхисадда̄бхи бха̄во саддасса паваттинимиттам̣, нӣласса пат̣асса бха̄во нӣлаттам̣ нӣлата̄бхи гун̣о бха̄во, нӣласса гун̣асса бха̄во нӣлаттам̣ нӣлата̄бхи нӣлагун̣аджа̄ти, готтам̣ гота̄ти годжа̄ти, па̄чакаттам̣, дан̣д̣иттам̣, виса̄н̣иттам̣, ра̄джапурисаттанти крийа̄дисамбандхиттам̣, девадаттаттам̣, чандаттам̣, сӯрийаттанти тадаваттха̄висесаса̄ман̃н̃ам̣, а̄ка̄саттам̣, абха̄ваттанти упачаритабхедаса̄ман̃н̃ам̣. ттана-путхуджджанаттанам̣, веданаттанам̣, джа̄йаттанам̣, джа̄раттанам̣. н̣йа-а̄ласйам̣, брахман̃н̃ам̣, ча̄палйам̣, непун̃н̃ам̣, песун̃н̃ам̣, раджджам̣, а̄дхипаччам̣, да̄йаджджам̣, весаммам̣ ‘весама’нти, кечи, сакхйам̣, ва̄н̣иджджам̣. н̣еййа-сочеййам̣, а̄дхипатеййам̣. н̣ага̄равам̣, па̄т̣авам̣, аджджавам̣, маддавам̣. ийа-адхипатийам̣, пан̣д̣итийам̣, бахуссутийам̣, наггийам̣, сӯрийам̣. н̣ийа-а̄ласийам̣, ка̄л̣усийам̣, мандийам̣даккхийам̣, порохитийам̣, веййаттийам̣. катхам̣ ‘ра̄ман̣ӣйака’нти? сакаттхе канта̄ н̣ена сиддхам̣. каммам̣ кирийа̄, таттха аласасса каммам̣ аласаттам̣’ аласата̄, аласаттанам̣, а̄ласйам̣, а̄ласийам̣ ва̄, ‘‘сакаттхе’ (4.122) ти сакаттхепи, йатха̄бхуччам̣, ка̄рун̃н̃ам̣, паттакаллам̣, а̄ка̄са̄нан̃чам̣, ка̄йапа̄гун̃н̃ата̄.
60. бйа ваддхада̄са̄ ва̄.
чхат̣т̣хийанта̄ ваддха̄ да̄са̄ ча бйо ва̄ хоти бха̄вакаммесу, ваддхабйам̣ ваддхата̄, да̄сабйам̣ да̄сата̄, катхам̣ ‘ваддхава’нти? н̣е ва̄гамо.
61. нан̣а йува̄ бо ча васса.
чхат̣т̣хийанта̄ йувасадда̄ бха̄вакаммесу нан̣а ва̄ хоти тасса бо ча, йоббанам̣, ва̄твева? йуваттам̣, йувата̄.
62. ан̣ва̄дитвимо.
ан̣уа̄дӣхи чхат̣т̣хийантехи бха̄ве ва̄ имо хоти, ан̣има̄, лагхима̄, махима̄, (гарима̄), касима̄, ва̄твева? ан̣уттам̣ ан̣ута̄.
63. бха̄ва̄ тена ниббатте.
бха̄вава̄чака̄ садда̄ тена ниббатте-бхидхеййе имо хоти, па̄кена ниббатта па̄н̣имам̣, секимам̣.
64. таратамиссикийит̣т̣ха̄тисайе.
атисайе ваттама̄нато хонтете паччайа̄, атисайена па̄по па̄патаро, па̄патамо, па̄писсико, па̄пийо, па̄пит̣т̣хо, иттхийам̣ па̄патара̄. атисайанта̄пи атисайаппаччайо, атисайена па̄пит̣т̣хо па̄пит̣т̣хатаро.
65. танниссите лло.
дутийанта̄ ллаппаччайо хоти нисситаттхе, ведам̣ нисситам̣ ведаллам̣, дут̣т̣ху нисситам̣ дут̣т̣хуллам̣. илле-сан̇кха̄риллам̣.
66. тасса вика̄ра̄вайавесу н̣а н̣ика н̣еййамайа̄.
пакатийа̄ уттарамаваттхантарам̣ вика̄ро, чхат̣т̣хийанта̄ на̄масма̄ вика̄ре-вайаве ча н̣а̄дайо хонти бахулам̣, н̣а-а̄йасам̣ бандханам̣, одумбарам̣, пан̣н̣ам̣, одумбарам̣ бхасмам̣, ка̄потам̣ мам̣сам̣, ка̄потам̣ саттхи. н̣ика-каппа̄сикам̣ ваттхам̣. н̣еййа-ен̣еййам̣ мам̣сам̣, ен̣еййам̣ саттхи. косеййам̣ ваттхам̣. майа-тин̣амайам̣, да̄румайам̣, нал̣амайам̣, маттика̄майам̣. ‘‘ан̃н̃асми’’нти (4.121) гуннам̣ карӣсепи майо, гомайам̣.
67. джатуто сан̣а ва̄.
чхат̣т̣хийанта̄ на̄масма̄ джатуто вика̄ра̄вайавесу сан̣а ва̄ хоти. джатуно вика̄ро джа̄тусам̣ джатумайам̣. ‘‘лопо’’ти (4.123) бахулам̣ паччайалопопи пхалапуппхамӯлесу вика̄ра̄вайавесу, пийа̄ласса пхала̄ни пийа̄ла̄ни, маллика̄йа пуппха̄ни маллика̄, усирасса мӯлам̣ усӣрам̣, там̣ саддена ва̄ тадабхидха̄нам̣.
68. самӯхе кан̣а н̣а н̣ика̄.
чхат̣т̣хийанта̄ самӯхе кан̣а н̣а н̣ика̄ хонти готтаппаччайанта̄. кан̣а-ра̄джан̃н̃акам̣, ма̄нуссакам̣, уккха̄дӣхи-оккхакам̣, от̣т̣хакам̣, ораббхакам̣, ра̄джакам̣, ра̄джапуттакам̣, хаттхикам̣, дхенукам̣. н̣а-ка̄кам̣, бхиккхам̣. ачитта̄ н̣ика-а̄пӯпикам̣, сам̣куликам̣.
69. джана̄дӣхи та̄.
джана̄дӣхи чхат̣т̣хийантехи самӯхе та̄ хоти. джаната̄, гаджата̄, бандхута̄, га̄мата̄, саха̄йата̄, на̄гарата̄. та̄нта̄ сабха̄вато иттхилин̇га̄, ‘маданӣйа’нти каран̣е-дхикаран̣е ва̄ анӣйена сиддхам̣. ‘дхӯма̄йитатта’нти кта̄нта̄ на̄мадха̄туто ктена сиддхам̣.
70. ийо хите.
чхат̣т̣хийанта̄ хите ийо хоти. упа̄да̄нийам̣, ан̃н̃атра̄пи сама̄нодаре сайито содарийо.
71. чаккхва̄дито ссо.
чхат̣т̣хийантехи чаккхуа̄дӣхи хите ссо хоти, чаккхуссам̣, а̄йуссам̣.
72. н̣йо таттха са̄дху.
саттамйанта̄ таттха са̄дхӯти асмим̣ аттхе н̣йо хоти. саббхо, па̄рисаджджо. са̄дхӯти кусало йогго хито ва̄. ан̃н̃атра̄пи ратхам̣ вахатӣти раччха̄.
73. камма̄ нийа н̃н̃а̄.
саттамйанта̄ каммасадда̄ таттха са̄дхӯбхи асмим̣ аттхе нийа н̃н̃а̄ хонти. камме са̄дху камманийам̣, камман̃н̃ам̣.
74. катха̄дитвико.
катха̄дӣхи саттамйантехи таттха са̄дхӯти асмим̣ аттхе ико хоти. катхико, дхаммакатхико, сан̇га̄мико пава̄сико, упава̄сико.
75. патха̄дӣхи н̣еййо.
патха̄дӣхи саттамйантехи таттха са̄дхӯти асмим̣ аттхе н̣е-ййо хоти, па̄тхеййам̣ са̄патеййам̣ (а̄титхеййам̣).
76. даккхин̣а̄йа̄рахе.