3. сама̄сакан̣д̣а

сама̄салаккхан̣а̄ди

202. на̄ма̄нам̣ сама̄со йуттаттхотйадхика̄ро. сама̄соти бхиннаттха̄нам̣ пада̄на мекаттхата̄. йуттаттхоти ан̃н̃аман̃н̃асамбандхаттхо.

вибха̄са̄тйадхика̄таббам̣ ва̄кйаттхам̣.

каммадха̄райасама̄са

203. ‘‘маханто ча со вӣро ча̄’’ти ва̄кйе –

двипаде тулйа̄дхикаран̣е каммадха̄райо.

бхиннаппаваттинимитта̄ садда̄ екасмим̣ ваттхуни паватта̄ тулйа̄дхикаран̣а̄, висесанависесассабхӯта̄ сама̄на̄дхикаран̣а̄ две пада̄ йада̄ самасйанте, тада̄ со сама̄со каммадха̄райо

на̄ма, идха ва̄ сама̄сасутта̄ни сан̃н̃а̄два̄рена сама̄савидха̄йака̄ни.

аггахитависесана̄ буддхи висессамхи на уппаджджатӣти висесанам̣ пуббам̣ хоти, сама̄сенева тулйа̄дхикаран̣аттасса вуттатта̄ таппака̄санаттхам̣ пайутта̄ сама̄сато атиритта̄ ча со иччете ‘‘вуттат̣т̣ха̄намаппайого’’ти н̃а̄йа̄ наппайуджджанте. еваман̃н̃атра.

тесам̣ вибхаттийо лопа̄ ча.

тесам̣ йуттаттха̄нам̣ сама̄са̄нам̣ пуббуттарапада̄нам̣ вибхаттӣ лупйанте, чака̄рена квачи на.

тато маханта вӣра ити ча рӯпаппасан̇ге –

пакати часса сарантасса.

вибхаттӣсу лутта̄су сарантасса пуббабхӯтасса, парабхӯтасса ча асса сама̄сападасса пакати хотӣтӣха лутта̄ка̄ра̄ пуна̄нӣйанте.

тато маханта вӣраити т̣хите –

‘‘махатам̣ маха̄ тулйа̄дхикаран̣е паде’’ти махантасса маха̄.

таддхита сама̄са китака̄ на̄мам̣ва̄таветуна̄дӣсу ча.

таддхита̄дайо на̄мам̣ ива дат̣т̣хабба̄ тавеппабхутипаччайе ваджджетва̄.

тато ваттиччха̄йа сйа̄ди. маха̄вӣро, маха̄вӣра̄ичча̄ди.

204. каммадха̄райо двандо ча, таппурисо ча ла̄бхино.

тайо парападе лин̇гам̣, бахуббӣхи падантаре.

205. ратта̄ ча са̄ пат̣ӣ ча̄ти раттапат̣ӣ, махантӣ ча са̄ саддха̄ ча̄ти маха̄саддха̄. еттха ‘‘каммадха̄райасан̃н̃е че’’ти пуббападе пумева кате а̄ӣпаччайа̄нам̣ нивутти.

206. нӣлан̃ча там̣ уппалан̃ча̄ти нӣлуппалам̣, саттхӣва саттхи, саттхи ча са̄ са̄ма̄ ча̄ти саттхиса̄ма̄. мукхамева чандо мукхачандо.

висесанависесса̄нам̣ йатхеччхатта̄ квачи висесанам̣ парам̣ хоти, кхаттийабхӯтоичча̄ди, иччха̄ ча йатха̄танти.

убхе таппуриса сама̄са

207. насадда̄ си, тасса лопо. на суро асуро.

еттха каммадха̄райе кате – ‘‘убхе таппуриса̄’’ти таппурисасан̃н̃а̄. ‘‘аттаннасса таппурисе’’ти насса а. на ассо анассо. еттха ‘‘саре ана’’ти насса ана.

208. ‘‘на̄ма̄нам̣ сама̄со’’ти сутте двидха̄кате айуттаттха̄нампи квачи сама̄со. на пуна геййа̄ апунагеййа̄ га̄тхетйа̄ди. еттха геййена самбандхо на-саддо айуттаттхена̄пи пунена йогавибха̄габала̄ самасйате.

дигусама̄са

209. тайо лока̄ сама̄хат̣а̄ тилокам̣.

еттха ‘‘сан̇кхйа̄пуббо дигӯ’’ти каммадха̄райасса дигусан̃н̃а̄. ‘дигуссекаттам̣’’ти екаттам̣, напум̣сакаттан̃ча.

суддхатаппурисасама̄са

210. таппуриса̄ твева.

ама̄дайо парападехи.

дутийанта̄дайо парападехи на̄мехи йада̄ самасйанте, тада̄ со сама̄со таппурисо на̄ма.

га̄мам̣ гато га̄магато.

‘‘пасса ва̄сит̣т̣ха га̄мам̣, гато тиссо са̄ваттхим̣’’тйа тра̄йуттаттхата̄йа на сама̄со. татха̄ н̃н̃атра н̃еййам̣.

211. ран̃н̃а̄ хато ра̄джахато.

киччантехи бхӣйо адхикаттхавачане.

табба, анӣйа, н̣йа, теййа, риччаппаччайа̄ кичча̄. тхутининдаттхамаджджха̄ропитаттхам̣ вачанам̣ адхикаттхавачанам̣. сон̣алеййо кӯпоичча̄ди. сон̣ехи йатха̄ лийхате, татха̄ пун̣н̣атта̄ тхути. техи уччхит̣т̣хатта̄ нинда̄ ча.

дадхина̄ упаситтам̣ бходжанам̣ дадхибходжанам̣, сама̄сападенева упаситтакрийа̄йа катхана̄ наттхеттха̄йуттаттхата̄. упаситтасадда̄ппайого пуббева.

212. каран̣е ту-асина̄ калахо асикалахо.

213. буддхасса деййам̣ буддхаддеййам̣, парассападам̣, еттха вибхатйалопо. евам̣ аттанопадамичча̄ди.

214. чорасма̄ бхайам̣ чорабхайам̣. евам̣ баддханамутточча̄ди.

215. ран̃н̃о путто ра̄джапутто.

‘‘бра̄хман̣асса кан̣ха̄ данта̄’’ иччатра данта̄пеккха̄ чхат̣т̣хӣти кан̣хена самбандха̄бха̄ва̄ на сама̄со. йада̄ ту кан̣ха̄ ча те данта̄ чети каммадха̄райо, тада̄ чхат̣т̣хӣ кан̣хаданта̄пеккха̄ти бра̄хман̣акан̣хаданта̄ти сама̄со хотева.

216. ‘‘ран̃н̃о ма̄гадхасса дхана’’ нтйатра ран̃н̃оти чхат̣т̣хӣ дхана мапеккхате, на ма̄гадхам̣. ра̄джа̄ ева ма̄гадхасаддена вуччатети бхеда̄бха̄ва̄ самбандха̄бха̄воти тулйа̄дхикаран̣ена ма̄гадхена саха ра̄джа̄ на самасйате. двит̣т̣хо хи самбандхо.

ран̃н̃о ассо пурисо че’’ тйа тра ран̃н̃о ассо, ран̃н̃о пурисо ти ча паччекам̣ самбандхато са̄пеккхата̄ аттхӣти на сама̄со. ‘‘ассо ча пурисо ча̄’’ти дванде кате ту ра̄джассапуриса̄ти хотева, ан̃н̃а̄напеккхатта̄.

‘‘ран̃н̃о гарупутто’’ иччатра ра̄джа̄пеккхинопи гаруно

путтена саха сама̄со, гамакатта̄. гамакаттампи сама̄сасса нибандханам̣. таттха гаруно путтоти виггахо, еваман̃н̃атра.

217. рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄.

квачи нинда̄йам̣ - кӯпе ман̣д̣ӯко вийа кӯпаман̣д̣ӯко. евам̣ нагарака̄ко ичча̄ди. атропама̄йа нинда̄ гамйате.

антева̄сико тйа̄до вибхаттйалопо.

бахуббӣхисама̄са

218. ан̃н̃ападаттхесу бахуббӣхи.

аппат̣хаманта̄на ман̃н̃есам̣ пада̄нам̣ аттхесу две ва̄ бахӯни ва̄ на̄ма̄ни йада̄ самасйанте, тада̄ со сама̄со бахуббӣхи на̄ма.

а̄гата̄ саман̣а̄ йам̣ са̄ а̄гатасаман̣о, виха̄ро.

219. джита̄ни индрийа̄ни йена со джитиндрийо, бхагава̄. а̄хито агги йена со а̄хитагги. агйа̄хито ва̄тйа̄до йатхеччхам̣ висесанасса парата̄.

220. каран̣е ту-чхинно руккхо йена со чхиннаруккхо, пхарасу.

221. динно сун̇ко йасса со диннасун̇ко, ра̄джа̄.

222. ниггата̄ джана̄ йасма̄ со ниггатаджано, га̄мо.

223. даса бала̄ни йасса со дасабало, бхагава̄. наттхи само йасса со асамо. еттха ‘‘аттаннасса̄’’ти йогавибха̄гена насса а.

пахӯта̄ дживха̄ йасса со пахӯтадживхо, махантӣ пан̃н̃а̄ йасса со маха̄пан̃н̃о. двӣсу ‘‘иттхийамбха̄ситапумиттхӣпума̄ва че’’ти пумбха̄ва̄тидеса̄ пуббуттарападесу а̄ӣппаччайа̄намабха̄во.

224. ‘‘квачи сама̄сантагата̄намака̄ранто’’ти антасса аттам̣. ка̄раггахан̣ена а̄ и ча. иттхийамиван̣н̣анта̄, твантехи ча каппаччайопи. йатха̄ - виса̄лам̣ аккхи йасса со виса̄лаккхо, паччаккхадхамма̄, силопо. собхано гандхо йасса со сугандхи. бахукантико, бахунадико, самуддо. еттха йада̄дина̄ рассо. бахукаттуко. матта̄ бахаво ма̄тан̇га̄ йасмим̣ там̣ маттабахума̄тан̇гам̣, ванам̣.

тулйа̄дхикаран̣о.

225. суван̣н̣асса вийа ван̣н̣о йасса со суван̣н̣аван̣н̣о. ваджирам̣ па̄н̣имхи йасса со ваджирапа̄н̣и. ураси лома̄ни йасса со урасиломо. еттха вибхатйалопо.

‘‘аттхесӯ’’ти бахуттаггахан̣ена квачи пат̣хаманта̄нампи. саха хетуна̄ йо ваттате со сахетуко, ‘‘йада̄’’ дина̄ сахасса со.

226. сатта ва̄ ат̣т̣ха ва̄ саттат̣т̣ха, ма̄са̄, еттхан̃н̃ападаттхо ва̄ саддассаттхо. даккхин̣асса̄ ча пуббасса̄ ча диса̄йа йам̣ антара̄лам̣, са̄ даккхин̣апубба̄, диса̄.

бхинна̄дхикаран̣о.

аппат̣хаманта̄нанти ким̣, десито буддхена йо дхаммо.

двандасама̄са

227. на̄ма̄нам̣ самуччайо двандо.

самуччайо, ти пин̣д̣ӣкаран̣ам̣ екавибхаттика̄нам̣ на̄ма̄нам̣ йо самуччайо, со двандо на̄ма, идам̣ суттам̣ бахувачанависайам̣.

чандо ча сӯрийо ча чандасӯрийа̄. тит̣т̣ханти тйа̄ди-

крийа̄самбандхаса̄ман̃н̃ато аттхеттха̄пекаттхата̄, евам̣ нарана̄рийо, аккхарапада̄ни.

228. татха̄ дванде па̄н̣и турийа йогга сенан̇га кхуддаджантука вивидха вируддха висабха̄гаттха̄дӣнан̃ча.

вивидхена̄ка̄рена вируддха̄ вивидхавируддха̄, сабха̄га̄ садиса̄, вивидха̄ ча те сабха̄га̄ чети висабха̄га̄. йатха̄ дигусама̄се, татха̄ дванде па̄н̣йан̇гаттха̄дӣнам̣ екаттам̣, напум̣сакаттан̃ча хоти.

чаккхусотам̣, гӣтава̄дитам̣, йуганан̇галам̣, хаттхассам̣, асичаммам̣, д̣ам̣самакасам̣, кока̄лӯкам̣.

на̄марӯпам̣, на̄мам̣ наманалаккхан̣ам̣, рӯпам̣ руппаналаккхан̣ам̣. евамете дхамма̄ лаккхан̣ато вивидха̄, параматтхато сабха̄га̄ ча.

а̄дисаддена̄н̃н̃аттха̄пи. йатха̄ - бхинналин̇га̄нам̣ - иттхипумам̣. йада̄дина̄ рассо, да̄сида̄сам̣, паттачӣварам̣. ган̇га̄сон̣ам̣.

сан̇кхйа̄парима̄н̣а̄нам̣ - тикачатуккам̣.

сиппӣнам̣ - вен̣аратхака̄рам̣.

луддака̄нам̣ - са̄кунтика ма̄гавикам̣.

аппа̄н̣иджа̄тӣнам̣ - а̄расаттхи.

екаджджха̄йанабра̄хман̣а̄нам̣ - кат̣хака̄ла̄пам̣ ичча̄ди.

229. вибха̄са̄ руккха тин̣а пасу дхана дхан̃н̃а джанапада̄дӣнан̃ча.

дванде руккха̄дӣнам̣ екаттам̣ напум̣сакаттан̃ча ва̄ хоти.

дхавакхадирам̣, дхавакхадира̄, мун̃джапаббаджам̣, мун̃джапаббаджа̄, аджел̣акам̣, аджел̣ака̄, хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣, хиран̃н̃асуван̣н̣а̄ни, са̄лийавам̣, са̄лийава̄.

ка̄сикосалам̣ ка̄сикосала̄.

а̄дисаддена ан̃н̃есупи ва̄. йатха̄ – ниччавиродхӣнамаддабба̄нам̣ - кусала̄кусалам̣, кусала̄кусала̄ни.

сакун̣ӣнам̣ - бакабала̄кам̣, бакабала̄ка̄.

бйан̃джана̄нам̣ - дадхигхатам̣, дадхигхата̄ни.

диса̄нам̣ - пубба̄парам̣, пубба̄пара̄ ичча̄ди.

абйайӣбха̄васама̄са

230. адхисадда̄ смим̣, тасса лопо. адхисаддена тулйа̄дхикаран̣атта̄ иттхисадда̄писмим̣. ниччасама̄сатта̄ а̄дха̄рабхӯта̄йамиттхийанти падантарена виггахо. адхи иттхийанти т̣хите –

упасагганипа̄тапуббако абйайӣбха̄во.

упасагга̄дипуббако саддо вибхатйаттха̄дӣсу сама̄со хоти, абйайӣбха̄васан̃н̃о ча.

‘‘со напум̣сакалин̇го’’ти абйайӣбха̄во напум̣сакалин̇го, йада̄дина̄ екавачано ча.

‘‘саро рассо напум̣саке’’ти рассо.

ан̃н̃асма̄ лопо ча.

анака̄ранта̄ абйайӣбха̄ва̄ пара̄ сабба̄ вибхаттӣ луджджаре. адхиттхи, вибхаттӣнаматтхо а̄дха̄ра̄ди.

идха̄дхисаддо а̄дха̄реваттате, адхиттхииччетам̣ падам̣ иттхийа миччетаматтхам̣ вадати.

самӣпам̣ нагарасса упанагарам̣. ‘‘ам̣вибхаттӣнамака̄рантабйайӣбха̄ва̄’’ти вибхаттӣнам̣ квачи ам̣.

квачӣти ким̣. упанагаре.

абха̄во маккхика̄нам̣ ниммаккхикам̣ рассо. анупуббо тхера̄нам̣ анутхерам̣, анатиккамма саттим̣ йатха̄сатти.

йе йе буд̣д̣ха̄ йатха̄буд̣д̣хам̣, виччха̄йам̣.

йаттако париччхедо джӣвасса йа̄ваджӣвам̣, авадха̄ран̣е.

а̄ паббата̄ кхеттам̣ а̄паббатам̣ кхеттам̣, марийа̄да̄йам̣, ваджджама̄на̄ сӣма̄ марийа̄да̄, паббатам̣ вина̄тйаттхо.

а̄ джаланта̄ сӣтам̣ а̄джалантам̣ сӣтам̣, абхивидхимхи, гайхама̄на̄ сӣма̄ абхивидхи, джалантена сахетйаттхо.

а̄саддайоге ‘‘дха̄туна̄ма̄’’дина̄ апа̄да̄навидха̄ненева ва̄кйампи сиддхам̣. татха̄н̃н̃атра.

231. ‘‘уттамо вӣро павӣро’’ ичча̄до пана пуббападаттхаппадха̄натта̄бха̄ва̄бйайӣбха̄ва̄бха̄во каммадха̄райоева. евам̣ висит̣т̣хо дхаммо абхидхаммо. куччхитам̣ аннам̣ каданнам̣. етттха ‘‘када кусса̄’’ти саре кусса када̄десо.

аппакам̣ лаван̣ам̣ ка̄лаван̣ам̣, еттха ‘‘ка̄ппаттхесу ча̄’’ти кусса ка̄, бахувачанена̄н̃н̃атра̄пи квачи. куччхито пурисо ка̄пурисо, купурисо ва̄, евамасура̄ди.

пуббапарӯбхайаман̃н̃ападаттха - ппадха̄на̄бйайӣбха̄ва сама̄со;

каммадха̄райака таппуриса̄ две, двендо ча бахуббӣхи ча н̃еййа̄.

сама̄со.