10. ануруддхамаха̄витаккасуттам̣

30. екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сум̣сума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ануруддхо четӣсу вихарати па̄чӣнавам̣сада̄йе. атха кхо а̄йасмато ануруддхасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘аппиччхасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса; сантут̣т̣хасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асантут̣т̣хасса; павивиттасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо сан̇ган̣ика̄ра̄масса; а̄раддхавӣрийасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо кусӣтасса; упат̣т̣хитассатисса̄йам̣ [упат̣т̣хитасатисса̄йам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] дхаммо, на̄йам̣ дхаммо мут̣т̣хассатисса [мут̣т̣хасатисса (сӣ. сйа̄. пӣ.)]; сама̄хитасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асама̄хитасса; пан̃н̃авато айам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ а̄йасмато ануруддхасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа; евамевам̣ – бхаггесу сум̣сума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе антарахито четӣсу па̄чӣнавам̣сада̄йе а̄йасмато ануруддхасса саммукхе па̄турахоси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. а̄йасма̄пи кхо ануруддхо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣

нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхагава̄ етадавоча –

‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха! са̄дху кхо твам̣, ануруддха, (йам̣ там̣ маха̄пурисавитаккам̣) [сатта маха̄пурисавитакке (сӣ. пӣ.) дӣ. ни. 3.358] витаккеси – ‘аппиччхасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса; сантут̣т̣хасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асантут̣т̣хасса; павивиттасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо сан̇ган̣ика̄ра̄масса; а̄раддхавӣрийасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо кусӣтасса; упат̣т̣хитассатисса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо мут̣т̣хассатисса; сама̄хитасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асама̄хитасса; пан̃н̃авато айам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса̄’ти. тена хи твам̣, ануруддха, имампи ат̣т̣хамам̣ маха̄пурисавитаккам̣ витаккехи – ‘ниппапан̃ча̄ра̄масса̄йам̣ дхаммо ниппапан̃чаратино, на̄йам̣ дхаммо папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’’’ти.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, тато твам̣, ануруддха, йа̄вадева [йа̄ваде (сам̣. ни. 2.152)] а̄кан̇кхиссаси, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихариссаси.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, тато твам̣, ануруддха, йа̄вадева а̄кан̇кхиссаси, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихариссаси.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, тато твам̣, ануруддха, йа̄вадева а̄кан̇кхиссаси, пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихариссаси сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведиссаси йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихариссаси.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, тато твам̣, ануруддха, йа̄вадева а̄кан̇кхиссаси, сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихариссаси.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ча ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ бхависсаси акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, тато туйхам̣, ануруддха, сеййатха̄пи на̄ма гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ на̄на̄ратта̄нам̣ дусса̄нам̣ дуссакаран̣д̣ако пӯро; евамевам̣ те пам̣сукӯлачӣварам̣ кха̄йиссати сантут̣т̣хасса вихарато ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ча ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ бхависсаси акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, тато туйхам̣, ануруддха, сеййатха̄пи на̄ма гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ са̄лӣнам̣ одано вичитака̄л̣ако анекасӯпо анекабйан̃джано; евамевам̣ те пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ кха̄йиссати сантут̣т̣хасса вихарато ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ча ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ бхависсаси акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, тато туйхам̣, ануруддха, сеййатха̄пи на̄ма гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ кӯт̣а̄га̄рам̣ уллитта̄валиттам̣ нива̄там̣ пхуситаггал̣ам̣ пихитава̄тапа̄нам̣; евамевам̣ те руккхамӯласена̄санам̣ кха̄йиссати сантут̣т̣хасса вихарато ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ча ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ бхависсаси акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, тато туйхам̣, ануруддха, сеййатха̄пи на̄ма гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ паллан̇ко гонакаттхато пат̣икаттхато пат̣аликаттхато кадалимигапаварапаччаттхаран̣о [ка̄дали… паччаттхаран̣о (сӣ.)] сауттараччхадо убхатолохитакӯпадха̄но; евамевам̣ те тин̣асантха̄ракасайана̄санам̣ кха̄йиссати сантут̣т̣хасса вихарато ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘йато кхо твам̣, ануруддха, име ча ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке витаккессаси, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ бхависсаси акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, тато туйхам̣, ануруддха, сеййатха̄пи на̄ма гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ на̄на̄бхесаджджа̄ни, сеййатхидам̣ – саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣; евамевам̣ те пӯтимуттабхесаджджам̣ кха̄йиссати сантут̣т̣хасса вихарато ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса. тена хи твам̣, ануруддха, а̄йатикампи васса̄ва̄сам̣ идхева четӣсу па̄чӣнавам̣сада̄йе вихареййа̄сӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ ануруддхо бхагавато паччассоси.

атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – четӣсу па̄чӣнавам̣сада̄йе антарахито бхаггесу сум̣сума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе па̄турахосӣти. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ат̣т̣ха кхо, бхиккхаве, маха̄пурисавитакке десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха…пе… катаме ча, бхиккхаве, ат̣т̣ха маха̄пурисавитакка̄? аппиччхасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса; сантут̣т̣хасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асантут̣т̣хасса; павивиттасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо сан̇ган̣ика̄ра̄масса; а̄раддхавӣрийасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо кусӣтасса; упат̣т̣хитассатисса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо мут̣т̣хассатисса; сама̄хитасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асама̄хитасса; пан̃н̃авато айам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса; ниппапан̃ча̄ра̄масса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо ниппапан̃чаратино, на̄йам̣ дхаммо папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’’.

‘‘‘аппиччхасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху аппиччхо сама̄но ‘аппиччхоти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, сантут̣т̣хо сама̄но ‘сантут̣т̣хоти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, павивитто сама̄но ‘павивиттоти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, а̄раддхавӣрийо сама̄но ‘а̄раддхавӣрийоти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, упат̣т̣хитассати сама̄но ‘упат̣т̣хитассатӣти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, сама̄хито сама̄но ‘сама̄хитоти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, пан̃н̃ава̄ сама̄но ‘пан̃н̃ава̄ти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати, ниппапан̃ча̄ра̄мо сама̄но ‘ниппапан̃ча̄ра̄моти мам̣ джа̄неййу’нти на иччхати. ‘аппиччхасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘сантут̣т̣хасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асантут̣т̣хасса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена. ‘сантут̣т̣хасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асантут̣т̣хасса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘павивиттасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо сан̇ган̣ика̄ра̄масса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккхуно павивиттасса вихарато бхаванти упасан̇камита̄ро бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ра̄джа̄но ра̄джамаха̄матта̄ титтхийа̄ титтхийаса̄вака̄. татра бхиккху вивеканиннена читтена вивекапон̣ена вивекапаббха̄рена вивекат̣т̣хена неккхамма̄бхиратена ан̃н̃адаттху уййоджаникапат̣исам̣йуттам̣йева катхам̣ катта̄ [паватта̄ (ка.)] хоти. ‘павивиттасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо сан̇ган̣ика̄ра̄масса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘а̄раддхавӣрийасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо кусӣтасса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. ‘а̄раддхавӣрийасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо кусӣтасса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘упат̣т̣хитассатисса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо мут̣т̣хассатисса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. ‘упат̣т̣хитассатисса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо, мут̣т̣хассатисса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘сама̄хитасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асама̄хитасса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. ‘сама̄хитасса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо асама̄хитасса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘пан̃н̃авато айам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. ‘пан̃н̃авато айам̣, бхиккхаве, дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘‘ниппапан̃ча̄ра̄масса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо ниппапан̃чаратино, на̄йам̣ дхаммо папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, бхиккхуно папан̃чаниродхе читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. ‘ниппапан̃ча̄ра̄масса̄йам̣, бхиккхаве, дхаммо, ниппапан̃чаратино, на̄йам̣ дхаммо папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо а̄йатикампи васса̄ва̄сам̣ таттхева четӣсу па̄чӣнавам̣сада̄йе виха̄си. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ ануруддхо арахатам̣ ахосӣти. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо арахаттаппатто та̄йам̣ вела̄йам̣ има̄ га̄тха̄йо абха̄си –

[тхерага̄. 901-903] ‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, саттха̄ локе ануттаро;

маномайена ка̄йена, иддхийа̄ упасан̇ками.

‘‘йатха̄ ме аху сан̇каппо, тато уттари десайи;

ниппапан̃чарато буддхо, ниппапан̃чам̣ адесайи.

‘‘тасса̄хам̣ дхаммаман̃н̃а̄йа, виха̄сим̣ са̄сане рато;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. дасамам̣;

гахапативагго татийо.