5. дхаммикавагго

1. на̄гасуттам̣

43. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена пубба̄ра̄мо мига̄рама̄тупа̄са̄до тенупасан̇камисса̄ма дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси.

атха кхо бхагава̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ йена пубба̄ра̄мо мига̄рама̄тупа̄са̄до тенупасан̇ками. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена пуббакот̣т̣хако тенупасан̇камисса̄ма гатта̄ни парисин̃читу’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ йена пуббакот̣т̣хако тенупасан̇ками гатта̄ни парисин̃читум̣. пуббакот̣т̣хаке гатта̄ни парисин̃читва̄ паччуттаритва̄ екачӣваро ат̣т̣ха̄си гатта̄ни пубба̄пайама̄но.

тена кхо пана самайена ран̃н̃о пасенадисса косаласса сето на̄ма на̄го маха̄тӯрийа [маха̄турийа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] та̄л̣итава̄дитена пуббакот̣т̣хака̄ паччуттарати. аписсу там̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘‘абхирӯпо вата, бхо, ран̃н̃о на̄го; дассанӣйо вата, бхо, ран̃н̃о на̄го; па̄са̄дико вата, бхо, ран̃н̃о на̄го; ка̄йупапанно вата, бхо, ран̃н̃о на̄го’’ти! евам̣ вутте а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘хаттхимева ну кхо, бханте, махантам̣ брахантам̣ [махантам̣ брухантам̣ (сӣ.), махаттам̣ брахматтам̣ (ка.)] ка̄йупапаннам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘на̄го вата, бхо, на̄го’ти, уда̄ху ан̃н̃ампи кан̃чи [кин̃чи (ка.)] махантам̣ брахантам̣ ка̄йупапаннам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘на̄го вата, бхо, на̄го’’’ти? ‘‘хаттхимпи кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣ ка̄йупапаннам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘на̄го вата, бхо, на̄го’ти! ассампи кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣…пе… гон̣ампи кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣…пе… урагампи [на̄гампи (ка.)] кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣…пе… руккхампи кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣…пе… мануссампи кхо, уда̄йи, махантам̣ брахантам̣ ка̄йупапаннам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘на̄го вата, бхо, на̄го’ти! апи ча, уда̄йи, йо садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа а̄гум̣ на кароти ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄, тамахам̣ ‘на̄го’ти брӯмӣ’’ти.

‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣, бханте, бхагавата̄ – апи ча, уда̄йи, йо садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа а̄гум̣ на кароти ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄, тамахам̣ ‘на̄го’ти брӯмӣ’’ти. идан̃ча пана̄хам̣, бханте, бхагавата̄ субха̄ситам̣ има̄хи га̄тха̄хи анумода̄ми –

‘‘мануссабхӯтам̣ самбуддхам̣, аттадантам̣ сама̄хитам̣;

ирийама̄нам̣ брахмапатхе, читтассӯпасаме ратам̣.

‘‘йам̣ манусса̄ намассанти, саббадхамма̄на па̄рагум̣;

дева̄пи там̣ [нам̣ (сӣ. пӣ.)] намассанти, ити ме арахато сутам̣.

‘‘саббасам̣йоджана̄тӣтам̣, вана̄ ниббана [нибба̄на (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ма̄гатам̣;

ка̄мехи неккхаммаратам̣ [неккхамме ратам̣ (ка. сӣ.)], муттам̣ села̄ва кан̃чанам̣.

‘‘саббе аччаручӣ на̄го, химава̄н̃н̃е силуччайе;

саббесам̣ на̄гана̄ма̄нам̣, саччана̄мо ануттаро.

‘‘на̄гам̣ во [те (ка.)] киттайисса̄ми, на хи а̄гум̣ кароти со;

сораччам̣ авихим̣са̄ ча, па̄да̄ на̄гасса те дуве.

‘‘тапо ча брахмачарийам̣, чаран̣а̄ на̄гасса тйа̄паре;

саддха̄хаттхо маха̄на̄го, упеккха̄сетадантава̄.

‘‘сати гӣва̄ сиро пан̃н̃а̄, вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄;

дхаммакуччхисама̄тапо, вивеко тасса ва̄ладхи.

‘‘со джха̄йӣ асса̄сарато, аджджхаттам̣ сусама̄хито [аджджхаттупасама̄хито (сйа̄. ка.)];

гаччхам̣ сама̄хито на̄го, т̣хито на̄го сама̄хито.

‘‘сеййам̣ сама̄хито на̄го, нисиннопи сама̄хито;

саббаттха сам̣вуто на̄го, еса̄ на̄гасса сампада̄.

‘‘бхун̃джати анаваджджа̄ни, са̄ваджджа̄ни на бхун̃джати;

гха̄самаччха̄данам̣ ладдха̄, саннидхим̣ париваджджайам̣.

‘‘сам̣йоджанам̣ ан̣ум̣ тхӯлам̣, саббам̣ чхетва̄на бандханам̣;

йена йенева гаччхати, анапеккхова гаччхати.

‘‘йатха̄пи удаке джа̄там̣, пун̣д̣арӣкам̣ павад̣д̣хати;

нупалиппати [на упалиппати (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), нупалимпати (ка.)] тойена, сучигандхам̣ манорамам̣.

‘‘татхева локе суджа̄то, буддхо локе вихарати;

нупалиппати локена, тойена падумам̣ йатха̄.

‘‘маха̄гинӣва джалито [маха̄ггини паджджалито (сӣ. сйа̄. кам̣.)], ана̄ха̄рӯпасаммати;

сан̇кха̄ресӯпасантесу [ан̇га̄ресу ча сантесу (ка.)], ниббутоти павуччати.

‘‘аттхасса̄йам̣ вин̃н̃а̄панӣ, упама̄ вин̃н̃ӯхи десита̄;

вин̃н̃ассанти [вин̃н̃иссанти (ка.)] маха̄на̄га̄, на̄гам̣ на̄гена деситам̣.

‘‘вӣтара̄го вӣтадосо, вӣтамохо ана̄саво;

сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссати [паринибба̄ти (пӣ. ка.)] ана̄саво’’ти. пат̣хамам̣;

2. мигаса̄ла̄суттам̣

44. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена мигаса̄ла̄йа упа̄сика̄йа нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо мигаса̄ла̄ [мигаса̄н̣а̄ (ка.) а. ни. 10.75] упа̄сика̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо мигаса̄ла̄ упа̄сика̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча –

‘‘катхам̣ катхам̣ на̄ма̄йам̣, бханте а̄нанда, бхагавата̄ дхаммо десито ан̃н̃еййо, йатра хи на̄ма брахмача̄рӣ ча абрахмача̄рӣ ча убхо самасамагатика̄ бхависсанти абхисампара̄йам̣? пита̄ ме, бханте, пура̄н̣о брахмача̄рӣ ахоси а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. со ка̄лан̇като бхагавата̄ бйа̄като сакада̄га̄мисатто [сакада̄га̄мипатто (ка. сйа̄. пӣ.)] туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти. петтеййопи [петтаййо пийо (сӣ. пӣ. ка.), питу пийо (сйа̄. кам̣.)] ме, бханте, исидатто абрахмача̄рӣ ахоси сада̄расантут̣т̣хо. сопи ка̄лан̇като бхагавата̄ бйа̄като сакада̄га̄мипатто туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти. катхам̣ катхам̣ на̄ма̄йам̣, бханте а̄нанда, бхагавата̄ дхаммо десито ан̃н̃еййо, йатра хи на̄ма брахмача̄рӣ ча абрахмача̄рӣ ча убхо самасамагатика̄ бхависсанти абхисампара̄йа’’нти? ‘‘евам̣ кхо панетам̣, бхагини, бхагавата̄ бйа̄ката’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо мигаса̄ла̄йа упа̄сика̄йа нивесане пин̣д̣апа̄там̣ гахетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена мигаса̄ла̄йа упа̄сика̄йа нивесанам̣ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣. атха кхо, бханте, мигаса̄ла̄ упа̄сика̄ йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо, бханте, мигаса̄ла̄ упа̄сика̄ мам̣ етадавоча – ‘катхам̣ катхам̣ на̄ма̄йам̣, бханте а̄нанда, бхагавата̄ дхаммо десито ан̃н̃еййо, йатра хи на̄ма брахмача̄рӣ ча абрахмача̄рӣ ча убхо самасамагатика̄ бхависсанти абхисампара̄йам̣. пита̄ ме, бханте, пура̄н̣о брахмача̄рӣ ахоси а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. со ка̄лан̇като бхагавата̄ бйа̄като сакада̄га̄мипатто туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти. петтеййопи ме, бханте, исидатто абрахмача̄рӣ ахоси сада̄расантут̣т̣хо. сопи ка̄лан̇като бхагавата̄ бйа̄като сакада̄га̄мипатто туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти. катхам̣ катхам̣ на̄ма̄йам̣, бханте а̄нанда, бхагавата̄ дхаммо десито ан̃н̃еййо, йатра хи на̄ма брахмача̄рӣ ча абрахмача̄рӣ ча убхо самасамагатика̄ бхависсанти абхисампара̄йа’нти? евам̣ вутте ахам̣, бханте, мигаса̄лам̣ упа̄сикам̣ етадавочам̣ – ‘евам̣ кхо панетам̣, бхагини, бхагавата̄ бйа̄ката’’’нти.

‘‘ка̄ ча̄нанда, мигаса̄ла̄ упа̄сика̄ ба̄ла̄ абйатта̄ аммака̄ аммакасан̃н̃а̄ [амбака̄ амбакапан̃н̃а̄ (сӣ. пӣ.), амбака̄ амбакасан̃н̃а̄ (сйа̄. кам̣.) а. ни. 10.75 пасситаббам̣], ке ча пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣е? чхайиме, а̄нанда, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.

‘‘катаме чха? идха̄нанда, екаччо пуггало сорато хоти сукхасам̣ва̄со, абхинанданти сабрахмача̄рӣ екаттава̄сена. тасса саваненапи акатам̣ хоти, ба̄хусачченапи акатам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи аппат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ на лабхати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ха̄на̄йа парети но висеса̄йа, ха̄нага̄мӣйева хоти но висесага̄мӣ.

‘‘идха пана̄нанда, екаччо пуггало сорато хоти сукхасам̣ва̄со, абхинанданти сабрахмача̄рӣ екаттава̄сена. тасса саваненапи катам̣ хоти, ба̄хусачченапи катам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи пат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ лабхати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ висеса̄йа парети но ха̄на̄йа, висесага̄мӣйева хоти но ха̄нага̄мӣ.

‘‘татра̄нанда, пама̄н̣ика̄ памин̣анти – ‘имассапи тева дхамма̄ апарассапи тева дхамма̄, касма̄ тесам̣ еко хӣно еко пан̣ӣто’ти! тан̃хи тесам̣, а̄нанда, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа.

‘‘татра̄нанда, йва̄йам̣ пуггало сорато хоти сукхасам̣ва̄со, абхинанданти сабрахмача̄рӣ екаттава̄сена, тасса саваненапи катам̣ хоти, ба̄хусачченапи катам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи пат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ лабхати. айам̣, а̄нанда, пуггало амуна̄ пуримена пуггалена абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча. там̣ кисса хету? имам̣ ха̄нанда, пуггалам̣ дхаммасото ниббахати, тадантарам̣ ко джа̄неййа ан̃н̃атра татха̄гатена! тасма̄тиха̄нанда, ма̄ пуггалесу пама̄н̣ика̄ ахуваттха; ма̄ пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хиттха. кхан̃н̃ати ха̄нанда, пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣ханто. ахам̣ ва̄, а̄нанда, пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хеййам̣, йо ва̄ панасса ма̄дисо.

‘‘идха пана̄нанда, екаччасса пуггаласса кодхама̄но адхигато [авигато (ка.)] хоти, самайена самайан̃часса лобхадхамма̄ уппаджджанти. тасса саваненапи акатам̣ хоти, ба̄хусачченапи акатам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи аппат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ на лабхати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ха̄на̄йа парети но висеса̄йа, ха̄нага̄мӣйева хоти но висесага̄мӣ.

‘‘идха пана̄нанда, екаччасса пуггаласса кодхама̄но адхигато хоти, самайена самайан̃часса лобхадхамма̄ уппаджджанти. тасса саваненапи катам̣ хоти…пе… но ха̄нага̄мӣ.

‘‘татра̄нанда, пама̄н̣ика̄ памин̣анти…пе… йо ва̄ панасса ма̄дисо.

‘‘идха, пана̄нанда, екаччасса пуггаласса кодхама̄но адхигато хоти, самайена самайан̃часса вачӣсан̇кха̄ра̄ уппаджджанти. тасса саваненапи акатам̣ хоти…пе… са̄ма̄йикампи вимуттим̣ на лабхати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ха̄на̄йа парети но висеса̄йа, ха̄нага̄мӣйева хоти но висесага̄мӣ.

‘‘идха пана̄нанда, екаччасса пуггаласса кодхама̄но адхигато хоти, самайена самайан̃часса вачӣсан̇кха̄ра̄ уппаджджанти. тасса саваненапи катам̣ хоти, ба̄хусачченапи катам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи пат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ лабхати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ висеса̄йа парети но ха̄на̄йа, висесага̄мӣйева хоти но ха̄нага̄мӣ.

‘‘татра̄нанда, пама̄н̣ика̄ памин̣анти – ‘имассапи тева дхамма̄, апарассапи тева дхамма̄. касма̄ тесам̣ еко хӣно, еко пан̣ӣто’ти? тан̃хи тесам̣, а̄нанда, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа.

‘‘татра̄нанда, йасса пуггаласса кодхама̄но адхигато хоти, самайена самайан̃часса вачӣсан̇кха̄ра̄ уппаджджанти, тасса саваненапи катам̣ хоти, ба̄хусачченапи катам̣ хоти, дит̣т̣хийа̄пи пат̣ивиддхам̣ хоти, са̄ма̄йикампи вимуттим̣ лабхати. айам̣, а̄нанда, пуггало амуна̄ пуримена пуггалена абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча. там̣ кисса хету? имам̣ ха̄нанда, пуггалам̣ дхаммасото ниббахати. тадантарам̣ ко джа̄неййа ан̃н̃атра татха̄гатена! тасма̄тиха̄нанда, ма̄ пуггалесу пама̄н̣ика̄ ахуваттха; ма̄ пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хиттха. кхан̃н̃ати ха̄нанда, пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣ханто. ахам̣ ва̄, а̄нанда, пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хеййам̣, йо ва̄ панасса ма̄дисо.

‘‘ка̄ ча̄нанда, мигаса̄ла̄ упа̄сика̄ ба̄ла̄ абйатта̄ аммака̄ аммакасан̃н̃а̄, ке ча пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣е! име кхо, а̄нанда, чха пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.

‘‘йатха̄рӯпена, а̄нанда, сӣлена пура̄н̣о саманна̄гато ахоси, татха̄рӯпена сӣлена исидатто саманна̄гато абхависса. найидха пура̄н̣о исидаттасса гатимпи ан̃н̃асса. йатха̄рӯпа̄йа ча, а̄нанда, пан̃н̃а̄йа исидатто саманна̄гато ахоси, татха̄рӯпа̄йа пан̃н̃а̄йа пура̄н̣о саманна̄гато абхависса. найидха исидатто пура̄н̣асса гатимпи ан̃н̃асса. ити кхо, а̄нанда, име пуггала̄ убхо екан̇гахӣна̄’’ти. дутийам̣.

3. ин̣асуттам̣

45. ‘‘да̄лиддийам̣ [да̄л̣иддийам̣ (сӣ.)], бхиккхаве, дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йампи, бхиккхаве, далиддо [дал̣иддо (сӣ.)] ассако ана̄л̣хико [анаддхико (сйа̄. кам̣.)] ин̣ам̣ а̄дийати, ин̣а̄да̄нампи, бхиккхаве, дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йампи, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико ин̣ам̣ а̄дийитва̄ вад̣д̣хим̣ пат̣иссун̣а̄ти, вад̣д̣хипи, бхиккхаве, дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йампи, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико вад̣д̣хим̣ пат̣иссун̣итва̄ ка̄ла̄бхатам̣ [ка̄лагатам̣ (ка.)] вад̣д̣хим̣ на дети, чодентипи нам̣; чодана̄пи, бхиккхаве, дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йампи, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико чодийама̄но на дети, анучарантипи нам̣; анучарийа̄пи, бхиккхаве, дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йампи, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико анучарийама̄но на дети, бандхантипи нам̣; бандханампи, бхиккхаве, дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘ити кхо, бхиккхаве, да̄лиддийампи дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино, ин̣а̄да̄нампи дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино, вад̣д̣хипи дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино, чодана̄пи дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино, анучарийа̄пи дуккха̄ локасмим̣ ка̄мабхогино, бандханампи дуккхам̣ локасмим̣ ка̄мабхогино; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасса кассачи саддха̄ наттхи кусалесу дхаммесу, хирӣ наттхи кусалесу дхаммесу, оттаппам̣ наттхи кусалесу дхаммесу, вӣрийам̣ наттхи кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄ наттхи кусалесу дхаммесу – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийасса винайе далиддо ассако ана̄л̣хико.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико саддха̄йа асати кусалесу дхаммесу, хирийа̄ асати кусалесу дхаммесу, оттаппе асати кусалесу дхаммесу, вӣрийе асати кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄йа асати кусалесу дхаммесу, ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. идамасса ин̣а̄да̄насмим̣ вада̄ми.

‘‘со тасса ка̄йадуччаритасса пат̣иччха̄данахету па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахати [падахати (ка.)]. ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти иччхати, ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти сан̇каппати, ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти ва̄чам̣ бха̄сати, ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти ка̄йена параккамати. со тасса вачӣдуччаритасса пат̣иччха̄данахету…пе… со тасса манодуччаритасса пат̣иччха̄данахету…пе… ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти ка̄йена параккамати. идамасса вад̣д̣хийа̄ вада̄ми.

‘‘таменам̣ песала̄ сабрахмача̄рӣ евама̄хам̣су – ‘айан̃ча со а̄йасма̄ евам̣ка̄рӣ евам̣сама̄ча̄ро’ти. идамасса чодана̄йа вада̄ми.

‘‘таменам̣ аран̃н̃агатам̣ ва̄ руккхамӯлагатам̣ ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагатам̣ ва̄ виппат̣иса̄расахагата̄ па̄пака̄ акусалавитакка̄ самуда̄чаранти. идамасса анучарийа̄йа вада̄ми.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, далиддо ассако ана̄л̣хико ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ нирайабандхане ва̄ баджджхати тираччха̄найонибандхане ва̄. на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екабандханампи саманупасса̄ми евам̣да̄рун̣ам̣ евам̣кат̣укам̣ [евам̣дуккхам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] евам̣антара̄йакарам̣ ануттарасса йогаккхемасса адхигама̄йа, йатхайидам̣, бхиккхаве, нирайабандханам̣ ва̄ тираччха̄найонибандханам̣ ва̄’’ти.

‘‘да̄лиддийам̣ дуккхам̣ локе, ин̣а̄да̄нан̃ча вуччати;

далиддо ин̣ама̄да̄йа, бхун̃джама̄но вихан̃н̃ати.

‘‘тато анучаранти нам̣, бандханампи нигаччхати;

етан̃хи бандханам̣ дуккхам̣, ка̄мала̄бха̄бхиджаппинам̣.

‘‘татхева арийавинайе, саддха̄ йасса на виджджати;

ахирӣко аноттаппӣ, па̄пакаммавиниббайо.

‘‘ка̄йадуччаритам̣ катва̄, вачӣдуччарита̄ни ча;

манодуччаритам̣ катва̄, ‘ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯ’ти иччхати.

‘‘со сам̣саппати [сан̇каппати (ка.)] ка̄йена, ва̄ча̄йа уда четаса̄;

па̄пакаммам̣ павад̣д̣хенто, таттха таттха пунаппунам̣.

‘‘со па̄пакаммо думмедхо, джа̄нам̣ дуккат̣аматтано;

далиддо ин̣ама̄да̄йа, бхун̃джама̄но вихан̃н̃ати.

‘‘тато анучаранти нам̣, сан̇каппа̄ ма̄наса̄ дукха̄;

га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, йасса виппат̣иса̄раджа̄.

‘‘со па̄пакаммо думмедхо, джа̄нам̣ дуккат̣аматтано;

йониман̃н̃атарам̣ гантва̄, нирайе ва̄пи баджджхати.

‘‘етан̃хи бандханам̣ дуккхам̣, йамха̄ дхӣро памуччати;

дхаммаладдхехи бхогехи, дадам̣ читтам̣ паса̄дайам̣.

‘‘убхайаттха кат̣агга̄хо, саддхасса гхарамесино;

дит̣т̣хадхаммахитаттха̄йа, сампара̄йасукха̄йа ча;

еваметам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣, ча̄го пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати.

‘‘татхева арийавинайе, саддха̄ йасса патит̣т̣хита̄;

хирӣмано ча оттаппӣ, пан̃н̃ава̄ сӣласам̣вуто.

‘‘есо кхо арийавинайе, ‘сукхаджӣвӣ’ти вуччати;

нира̄мисам̣ сукхам̣ ладдха̄, упеккхам̣ адхитит̣т̣хати.

‘‘пан̃ча нӣваран̣е хитва̄, ниччам̣ а̄раддхавӣрийо;

джха̄на̄ни упасампаджджа, екоди нипако сато.

‘‘евам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтам̣, саббасам̣йоджанаккхайе;

саббасо анупа̄да̄йа, самма̄ читтам̣ вимуччати.

‘‘тасса самма̄ вимуттасса, н̃а̄н̣ам̣ че хоти та̄дино;

‘акуппа̄ ме вимуттӣ’ти, бхавасам̣йоджанаккхайе.

‘‘етам̣ кхо парамам̣ н̃а̄н̣ам̣, етам̣ сукхамануттарам̣;

асокам̣ вираджам̣ кхемам̣, етам̣ а̄нан̣йамуттама’’нти. татийам̣;

4. маха̄чундасуттам̣

46. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄чундо четӣсу вихарати сайам̣джа̄тийам̣ [сахаджа̄тийам̣ (сӣ. пӣ.), сан̃джа̄тийам̣ (сйа̄. кам̣.)]. татра кхо а̄йасма̄ маха̄чундо бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато маха̄чундасса паччассосум̣. а̄йасма̄ маха̄чундо етадавоча –

‘‘идха̄вусо, дхаммайога̄ бхиккхӯ джха̄йӣ бхиккхӯ апаса̄денти – ‘име пана джха̄йиномха̄, джха̄йиномха̄ти джха̄йанти паджджха̄йанти ниджджха̄йанти аваджджха̄йанти [ападжджха̄йанти (ма. ни. 1.508)]. кимиме [ким̣ химе (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] джха̄йанти, кинтиме джха̄йанти, катхам̣ име джха̄йантӣ’ти? таттха дхаммайога̄ ча бхиккхӯ наппасӣданти, джха̄йӣ ча бхиккхӯ наппасӣданти, на ча бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ хонти бахуджанасукха̄йа бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘идха пана̄вусо, джха̄йӣ бхиккхӯ дхаммайоге бхиккхӯ апаса̄денти – ‘име пана дхаммайогамха̄, дхаммайогамха̄ти уддхата̄ уннал̣а̄ чапала̄ мукхара̄ викин̣н̣ава̄ча̄ мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄на̄ асама̄хита̄ виббхантачитта̄ па̄катиндрийа̄. кимиме дхаммайога̄, кинтиме дхаммайога̄, катхам̣ име дхаммайога̄’ти? таттха джха̄йӣ ча бхиккхӯ наппасӣданти, дхаммайога̄ ча бхиккхӯ наппасӣданти, на ча бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ хонти бахуджанасукха̄йа бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘идха пана̄вусо, дхаммайога̄ бхиккхӯ дхаммайога̄нан̃н̃ева бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти, но джха̄йӣнам̣ бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. таттха дхаммайога̄ ча бхиккхӯ наппасӣданти, джха̄йӣ ча бхиккхӯ наппасӣданти, на ча бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ хонти бахуджанасукха̄йа бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘идха пана̄вусо, джха̄йӣ бхиккхӯ джха̄йӣнан̃н̃ева бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти, но дхаммайога̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. таттха джха̄йӣ ча бхиккхӯ наппасӣданти, дхаммайога̄ ча бхиккхӯ наппасӣданти, на ча бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ хонти бахуджанасукха̄йа бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘тасма̄тиха̄вусо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘дхаммайога̄ сама̄на̄ джха̄йӣнам̣ бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄сисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, а̄вусо, сиккхитаббам̣. там̣ кисса хету? аччхарийа̄ хете, а̄вусо, пуггала̄ дуллабха̄ локасмим̣, йе аматам̣ дха̄тум̣ ка̄йена пхуситва̄ вихаранти. тасма̄тиха̄вусо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘джха̄йӣ сама̄на̄ дхаммайога̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄сисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, а̄вусо, сиккхитаббам̣. там̣ кисса хету? аччхарийа̄ хете, а̄вусо, пуггала̄ дуллабха̄ локасмим̣ йе гамбхӣрам̣ аттхападам̣ пан̃н̃а̄йа ативиджджха пассантӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. пат̣хамасандит̣т̣хикасуттам̣

47. атха кхо мол̣ийасӣвако [молийасӣвако (сӣ. пӣ.), мол̣исӣвако (ка.)] парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо мол̣ийасӣвако парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘сандит̣т̣хико дхаммо, сандит̣т̣хико дхаммо’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти?

‘‘тена хи, сӣвака, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччха̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣвака, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ лобхам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ лобхо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ лобхам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ лобхо’ти паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ кхо твам̣, сӣвака, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ лобхам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ лобхо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ лобхам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ лобхо’ти паджа̄на̄си – евампи кхо, сӣвака, сандит̣т̣хико дхаммо хоти…пе….

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣвака, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ досам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ лобхадхаммам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ досадхаммам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохадхаммам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ мохадхаммо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохадхаммам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ мохадхаммо’ти паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ кхо твам̣, сӣвака, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохадхаммам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ мохадхаммо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохадхаммам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ мохадхаммо’ти паджа̄на̄си – евам̣ кхо, сӣвака, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте…пе… упа̄сакам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. пан̃чамам̣.

6. дутийасандит̣т̣хикасуттам̣

48. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘сандит̣т̣хико дхаммо, сандит̣т̣хико дхаммо’ти, бхо готама, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бхо готама, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти?

‘‘тена хи, бра̄хман̣а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ра̄гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ ра̄го’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ра̄гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ ра̄го’ти паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘йам̣ кхо твам̣, бра̄хман̣а, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ра̄гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ ра̄го’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ра̄гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ ра̄го’ти паджа̄на̄си – евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти…пе….

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ досам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ мохам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄йасандосам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вачӣсандосам̣…пе… сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ маносандосам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ маносандосо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ маносандосам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ маносандосо’ти паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘йам̣ кхо твам̣, бра̄хман̣а, сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ маносандосам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ маносандосо’ти паджа̄на̄си, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ маносандосам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ маносандосо’ти паджа̄на̄си – евам̣ кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. кхемасуттам̣

49. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ча кхемо а̄йасма̄ ча сумано са̄ваттхийам̣ вихаранти андхаванасмим̣. атха кхо а̄йасма̄ ча кхемо а̄йасма̄ ча сумано йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ кхемо бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘йо со, бханте, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто тасса на евам̣ хоти – ‘аттхи ме сеййоти ва̄ аттхи ме садисоти ва̄ аттхи ме хӣноти ва̄’’’ти. идамавоча̄йасма̄ кхемо. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо а̄йасма̄ кхемо ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

атха кхо а̄йасма̄ сумано ачирапакканте а̄йасманте кхеме бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йо со, бханте, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто тасса на евам̣ хоти – ‘наттхи ме сеййоти ва̄ наттхи ме садисоти ва̄ наттхи ме хӣноти ва̄’’’ти. идамавоча̄йасма̄ сумано. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо а̄йасма̄ сумано ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

атха кхо бхагава̄ ачирапаккантесу а̄йасманте ча кхеме а̄йасманте ча сумане бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘евам̣ кхо, бхиккхаве, кулапутта̄ ан̃н̃ам̣ бйа̄каронти. аттхо ча вутто атта̄ ча анупанӣто. атха ча пана идхекачче могхапуриса̄ хасама̄нака̄ [хасама̄накам̣ (ка.) маха̄ва. 245] ман̃н̃е ан̃н̃ам̣ бйа̄каронти. те паччха̄ вигха̄там̣ а̄паджджантӣ’’ти.

‘‘на уссесу на омесу, саматте нопанӣйаре [нопаниййаре (сйа̄. пӣ. ка.)];

кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣, чаранти сам̣йоджанавиппамутта̄’’ти. саттамам̣;

8. индрийасам̣варасуттам̣

50. [а. ни. 5.24, 168; 2.7.65] ‘‘индрийасам̣варе, бхиккхаве, асати индрийасам̣варавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сӣлам̣; сӣле асати сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, пхеггупи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, индрийасам̣варе асати индрийасам̣варавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сӣлам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.

‘‘индрийасам̣варе, бхиккхаве, сати индрийасам̣варасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сӣлам̣; сӣле сати сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи па̄рипӯрим̣ гаччхати, пхеггупи па̄рипӯрим̣ гаччхати, са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, индрийасам̣варе сати индрийасам̣варасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сӣлам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. а̄нандасуттам̣

51. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –

‘‘китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху ассутан̃чева дхаммам̣ сун̣а̄ти, сута̄ часса дхамма̄ на саммосам̣ гаччханти, йе часса дхамма̄ пуббе четаса̄ сампхут̣т̣хапубба̄ те ча самуда̄чаранти, авин̃н̃а̄тан̃ча виджа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘а̄йасма̄ кхо а̄нандо бахуссуто. пат̣ибха̄ту а̄йасмантам̣йева а̄нанда’’нти. ‘‘тенаха̄вусо са̄рипутта, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмато а̄нандасса паччассоси. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –

‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тхам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. со йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ ва̄чети, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. йасмим̣ а̄ва̄се тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ тасмим̣ а̄ва̄се вассам̣ упети. те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’ти? те тасса а̄йасмато авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху ассутан̃чева дхаммам̣ сун̣а̄ти, сута̄ часса дхамма̄ на саммосам̣ гаччханти, йе часса дхамма̄ пуббе четаса̄ сампхут̣т̣хапубба̄ те ча самуда̄чаранти, авин̃н̃а̄тан̃ча виджа̄на̄тӣ’’ти.

‘‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ а̄йасмата̄ а̄нандена. имехи ча майам̣ чхахи дхаммехи саманна̄гатам̣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ дха̄рема. а̄йасма̄ хи а̄нандо дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тхам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. а̄йасма̄ а̄нандо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, а̄йасма̄ а̄нандо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ ва̄чети, а̄йасма̄ а̄нандо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти, а̄йасма̄ а̄нандо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. а̄йасма̄ а̄нандо йасмим̣ а̄ва̄се тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ тасмим̣ а̄ва̄се вассам̣ упети. те а̄йасма̄ а̄нандо ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’ти? те а̄йасмато а̄нандасса авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивинодентӣ’’ти. навамам̣.

10. кхаттийасуттам̣

52. атха кхо джа̄н̣уссон̣и [джа̄н̣усон̣и (ка.)] бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘кхаттийа̄, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘кхаттийа̄ кхо, бра̄хман̣а, бхога̄дхиппа̄йа̄ пан̃н̃ӯпавича̄ра̄ бала̄дхит̣т̣ха̄на̄ патхавӣбхинивеса̄ иссарийапарийоса̄на̄’’ти.

‘‘бра̄хман̣а̄ пана, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘бра̄хман̣а̄ кхо, бра̄хман̣а, бхога̄дхиппа̄йа̄ пан̃н̃ӯпавича̄ра̄ манта̄дхит̣т̣ха̄на̄ йан̃н̃а̄бхинивеса̄ брахмалокапарийоса̄на̄’’ти.

‘‘гахапатика̄ пана, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘гахапатика̄ кхо, бра̄хман̣а, бхога̄дхиппа̄йа̄ пан̃н̃ӯпавича̄ра̄ сиппа̄дхит̣т̣ха̄на̄ камманта̄бхинивеса̄ нит̣т̣хитакаммантапарийоса̄на̄’’ти.

‘‘иттхӣ пана, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘иттхӣ кхо, бра̄хман̣а, пуриса̄дхиппа̄йа̄ алан̇ка̄рӯпавича̄ра̄ путта̄дхит̣т̣ха̄на̄ асапатӣбхинивеса̄ иссарийапарийоса̄на̄’’ти.

‘‘чора̄ пана, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘чора̄ кхо, бра̄хман̣а, а̄да̄на̄дхиппа̄йа̄ гаханӯпавича̄ра̄ саттха̄дхит̣т̣ха̄на̄ андхака̄ра̄бхинивеса̄ адассанапарийоса̄на̄’’ти.

‘‘саман̣а̄ пана, бхо готама, ким̣адхиппа̄йа̄, ким̣упавича̄ра̄, ким̣адхит̣т̣ха̄на̄, ким̣абхинивеса̄, ким̣парийоса̄на̄’’ти? ‘‘саман̣а̄ кхо, бра̄хман̣а, кхантисорачча̄дхиппа̄йа̄ пан̃н̃ӯпавича̄ра̄ сӣла̄дхит̣т̣ха̄на̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄бхинивеса̄ [акин̃чана̄бхинивеса̄ (сйа̄. ка.)] нибба̄напарийоса̄на̄’’ти.

‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама! кхаттийа̄нампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти адхиппа̄йан̃ча упавича̄ран̃ча адхит̣т̣ха̄нан̃ча абхинивесан̃ча парийоса̄нан̃ча. бра̄хман̣а̄нампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти…пе… гахапатӣнампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти… иттхӣнампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти… чора̄нампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти … саман̣а̄нампи бхавам̣ готамо джа̄на̄ти адхиппа̄йан̃ча упавича̄ран̃ча адхит̣т̣ха̄нан̃ча абхинивесан̃ча парийоса̄нан̃ча. абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. дасамам̣.

11. аппама̄дасуттам̣

53. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘аттхи ну кхо, бхо готама, еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато йо убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико’’ти? ‘‘аттхи кхо, бра̄хман̣а, еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато йо убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико’’ти.

‘‘катамо пана, бхо готама, еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато йо убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико’’ти? ‘‘аппама̄до кхо, бра̄хман̣а, еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико’’.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, йа̄ни ка̄ничи джан̇гала̄нам̣ [джан̇гама̄нам̣ (сӣ. пӣ.) а. ни. 10.15; ма. ни. 1.300] па̄н̣а̄нам̣ пададжа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни хаттхипаде самодха̄нам̣ гаччханти; хаттхипадам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ махантаттена. евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, аппама̄до еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, кӯт̣а̄га̄расса йа̄ ка̄чи гопа̄насийо сабба̄ та̄ кӯт̣ан̇гама̄ кӯт̣анинна̄ кӯт̣асамосаран̣а̄, кӯт̣ам̣ та̄сам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а …пе….

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, паббаджала̄йако паббаджам̣ [баббаджала̄йако баббаджам̣ (сӣ. пӣ.)] ла̄йитва̄ агге гахетва̄ одхуна̄ти нидхуна̄ти ниччха̄дети; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, амбапин̣д̣ийа̄ ван̣т̣аччхинна̄йа йа̄ни ка̄ничи амба̄ни ван̣т̣ӯпанибандхана̄ни сабба̄ни та̄ни таданвайа̄ни бхаванти; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, йе кечи кхуддара̄джа̄но [куд̣д̣ара̄джа̄но (сӣ. сйа̄. ат̣т̣ха.), куддара̄джа̄но (пӣ.) а. ни. 10.15] саббете ран̃н̃о чаккаваттисса ануйанта̄ [ануйутта̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхаванти, ра̄джа̄ тесам̣ чаккаваттӣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, йа̄ ка̄чи та̄ракарӯпа̄нам̣ пабха̄ сабба̄ та̄ чандасса пабха̄йа калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣, чандаппабха̄ та̄сам̣ аггамаккха̄йати. евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, аппама̄до еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣ йо ча аттхо сампара̄йико.

‘‘айам̣ кхо, бра̄хман̣а, еко дхаммо бха̄вито бахулӣкато убхо аттхе самадхиггайха тит̣т̣хати – дит̣т̣хадхаммикан̃чева аттхам̣, йо ча аттхо сампара̄йико’’ти.