4. девата̄вагго

1. секхасуттам̣

31. ‘‘чхайиме, бхиккхаве, дхамма̄ секхасса бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? камма̄ра̄мата̄, бхасса̄ра̄мата̄, нидда̄ра̄мата̄, сан̇ган̣ика̄ра̄мата̄, индрийесу агуттадва̄рата̄, бходжане аматтан̃н̃ута̄ – име кхо, бхиккхаве, чха дхамма̄ секхасса бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттанти.

‘‘чхайиме, бхиккхаве, дхамма̄ секхасса бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? на камма̄ра̄мата̄, на бхасса̄ра̄мата̄, на нидда̄ра̄мата̄, на сан̇ган̣ика̄ра̄мата̄, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄ – име кхо, бхиккхаве, чха дхамма̄ секхасса бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. пат̣хамаапариха̄насуттам̣

32. атха кхо ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо са̄ девата̄ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘чхайиме, бханте, дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? саттхуга̄равата̄, дхаммага̄равата̄, сан̇гхага̄равата̄, сиккха̄га̄равата̄, аппама̄дага̄равата̄, пат̣исантха̄рага̄равата̄ [пат̣исандха̄рага̄равата̄ (ка.)] – име кхо, бханте, чха дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. идамавоча са̄ девата̄. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо са̄ девата̄ ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.

атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘имам̣, бхиккхаве, раттим̣ ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, бхиккхаве, са̄ девата̄ мам̣ етадавоча – ‘чхайиме, бханте, дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? саттхуга̄равата̄, дхаммага̄равата̄, сан̇гхага̄равата̄, сиккха̄га̄равата̄, аппама̄дага̄равата̄, пат̣исантха̄рага̄равата̄ – име кхо, бханте, чха дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’ти. идамавоча, бхиккхаве, са̄ девата̄. идам̣ ватва̄ мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йӣ’’ти.

‘‘саттхугару дхаммагару, сан̇гхе ча тиббага̄раво;

аппама̄дагару бхиккху, пат̣исантха̄рага̄раво;

абхаббо париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантике’’ти. дутийам̣;

3. дутийаапариха̄насуттам̣

33. ‘‘имам̣, бхиккхаве, раттим̣ ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, бхиккхаве, са̄ девата̄ мам̣ етадавоча – ‘чхайиме, бханте, дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? саттхуга̄равата̄, дхаммага̄равата̄, сан̇гхага̄равата̄, сиккха̄га̄равата̄, хирига̄равата̄, оттаппага̄равата̄ – име кхо, бханте, чха дхамма̄ бхиккхуно апариха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’ти. идамавоча, бхиккхаве, са̄ девата̄. идам̣ ватва̄ мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йӣ’’ти.

‘‘саттхугару дхаммагару, сан̇гхе ча тиббага̄раво;

хириоттаппасампанно, саппатиссо сага̄раво;

абхаббо париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантике’’ти. татийам̣;

4. маха̄моггалла̄насуттам̣

34. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасмато маха̄моггалла̄насса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘катамеса̄нам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма [сота̄панна̄мха̄ (сӣ.), сота̄панна̄мха (сйа̄. кам̣. пӣ.)] авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти? тена кхо пана самайена тиссо на̄ма бхиккху адхуна̄ка̄лан̇като ан̃н̃атарам̣ брахмалокам̣ упапанно хоти. татрапи нам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘‘тиссо брахма̄ махиддхико маха̄нубха̄во’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – джетаване антарахито тасмим̣ брахмалоке па̄турахоси. аддаса̄ кхо тиссо брахма̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча – ‘‘ехи кхо, ма̄риса моггалла̄на; сва̄гатам̣ [са̄гатам̣ (сӣ.)], ма̄риса моггалла̄на; чирассам̣ кхо, ма̄риса моггалла̄на; имам̣ парийа̄йамака̄си, йадидам̣ идха̄гамана̄йа. нисӣда, ма̄риса моггалла̄на, идама̄санам̣ пан̃н̃атта’’нти. нисӣди кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но пан̃н̃атте а̄сане. тиссопи кхо брахма̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо тиссам̣ брахма̄нам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча –

‘‘катамеса̄нам̣ кхо, тисса, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти? ‘‘ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ кхо, ма̄риса моггалла̄на, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти.

‘‘саббесан̃н̃ева ну кхо, тисса, ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти? ‘‘на кхо, ма̄риса моггалла̄на, саббесам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. йе кхо те, ма̄риса моггалла̄на, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ буддхе авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄ дхамме авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄ сан̇гхе авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄ арийакантехи сӣлехи асаманна̄гата̄ на тесам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. йе ча кхо те, ма̄риса моггалла̄на, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄, сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄ арийакантехи сӣлехи саманна̄гата̄, тесам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти.

‘‘ча̄тумаха̄ра̄джика̄нан̃н̃ева ну кхо, тисса, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти уда̄ху та̄ватим̣са̄нампи дева̄нам̣…пе… йа̄ма̄нампи дева̄нам̣… тусита̄нампи дева̄нам̣… нимма̄наратӣнампи дева̄нам̣… параниммитавасаваттӣнампи дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти? ‘‘параниммитавасаваттӣнампи кхо, ма̄риса моггалла̄на, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти.

‘‘саббесан̃н̃ева ну кхо, тисса, параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти? ‘‘на кхо, ма̄риса моггалла̄на, саббесам̣ параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. йе кхо те, ма̄риса моггалла̄на, параниммитавасаваттӣ дева̄ буддхе авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄, дхамме авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄, сан̇гхе авеччаппаса̄дена асаманна̄гата̄, арийакантехи сӣлехи асаманна̄гата̄, на тесам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. йе ча кхо те, ма̄риса моггалла̄на, параниммитавасаваттӣ дева̄ буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄, сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄, арийакантехи сӣлехи саманна̄гата̄ тесам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘сота̄панна̄ на̄ма авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тиссасса брахмуно бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ – ‘‘сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – ‘брахмалоке антарахито джетаване па̄турахосӣ’’’ти. чатуттхам̣.

5. виджджа̄бха̄гийасуттам̣

35. ‘‘чхайиме, бхиккхаве, дхамма̄ виджджа̄бха̄гийа̄. катаме чха? аниччасан̃н̃а̄, аничче дуккхасан̃н̃а̄, дуккхе анаттасан̃н̃а̄, паха̄насан̃н̃а̄, вира̄гасан̃н̃а̄, ниродхасан̃н̃а̄ – име кхо, бхиккхаве, чха дхамма̄ виджджа̄бха̄гийа̄’’ти. пан̃чамам̣.

6. вива̄дамӯласуттам̣

36. [дӣ. ни. 3.325; ма. ни. 3.44; чӯл̣ава. 216] ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, вива̄дамӯла̄ни. катама̄ни чха? идха, бхиккхаве, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ. йо со, бхиккхаве, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ со саттхарипи ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сан̇гхепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ хоти. йо со, бхиккхаве, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо, дхамме ага̄раво вихарати аппатиссо, сан̇гхе ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ со сан̇гхе вива̄дам̣ джанети, йо хоти вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ саманупассеййа̄тха. татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄на̄йа ва̄йамеййа̄тха. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ на саманупассеййа̄тха, татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассава̄йа пат̣ипаджджеййа̄тха. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄нам̣ хоти. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассаво хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху маккхӣ хоти пал̣а̄сӣ…пе… иссукӣ хоти маччхарӣ… сат̣хо хоти ма̄йа̄вӣ… па̄пиччхо хоти миччха̄дит̣т̣хи… сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ. йо со, бхиккхаве, бхиккху сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ, со саттхарипи ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сан̇гхепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ хоти. йо со, бхиккхаве, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо, дхамме…пе… сан̇гхе ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ, со сан̇гхе вива̄дам̣ джанети, йо хоти вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ саманупассеййа̄тха. татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄на̄йа ва̄йамеййа̄тха. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ на саманупассеййа̄тха. татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассава̄йа пат̣ипаджджеййа̄тха. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄нам̣ хоти. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассаво хоти. има̄ни кхо, бхиккхаве, чха вива̄дамӯла̄нӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. чхал̣ан̇гада̄насуттам̣

37. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена вел̣укан̣д̣акӣ [вел̣укан̣д̣акийа̄ (а. ни. 7.53; 2.134; сам̣. ни. 2.173)] нандама̄та̄ упа̄сика̄ са̄рипуттамоггалла̄наппамукхе бхиккхусан̇гхе чхал̣ан̇гасаманна̄гатам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пети. аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена вел̣укан̣д̣аким̣ нандама̄тарам̣ упа̄сикам̣ са̄рипуттамоггалла̄наппамукхе бхиккхусан̇гхе чхал̣ан̇гасаманна̄гатам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пентим̣. дисва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘еса̄, бхиккхаве, вел̣укан̣д̣акӣ нандама̄та̄ упа̄сика̄ са̄рипуттамоггалла̄наппамукхе бхиккхусан̇гхе чхал̣ан̇гасаманна̄гатам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пети’’.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄ даккхин̣а̄ хоти? идха, бхиккхаве, да̄йакасса тӣн̣ан̇га̄ни хонти, пат̣игга̄хака̄нам̣ тӣн̣ан̇га̄ни. катама̄ни да̄йакасса тӣн̣ан̇га̄ни? идха, бхиккхаве, да̄йако пуббева да̄на̄ сумано хоти, дадам̣ читтам̣ паса̄дети, датва̄ аттамано хоти. има̄ни да̄йакасса тӣн̣ан̇га̄ни.

‘‘катама̄ни пат̣игга̄хака̄нам̣ тӣн̣ан̇га̄ни? идха, бхиккхаве, пат̣игга̄хака̄ вӣтара̄га̄ ва̄ хонти ра̄гавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄, вӣтадоса̄ ва̄ хонти досавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄, вӣтамоха̄ ва̄ хонти мохавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄. има̄ни пат̣игга̄хака̄нам̣ тӣн̣ан̇га̄ни. ити да̄йакасса тӣн̣ан̇га̄ни, пат̣игга̄хака̄нам̣ тӣн̣ан̇га̄ни. евам̣ кхо, бхиккхаве, чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄ даккхин̣а̄ хоти.

‘‘евам̣ чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄йа, бхиккхаве, даккхин̣а̄йа на сукарам̣ пун̃н̃асса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттако пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. атха кхо асан̇кхйеййо [асан̇кхеййо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] аппамеййо маха̄пун̃н̃аккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхати.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самудде на сукарам̣ удакасса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттака̄ни удака̄л̣хака̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасата̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасахасса̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасатасахасса̄нӣ’ти ва̄. атха кхо асан̇кхйеййо аппамеййо маха̄удакаккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, евам̣ чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄йа даккхин̣а̄йа на сукарам̣ пун̃н̃асса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттако пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. атха кхо асан̇кхйеййо аппамеййо маха̄пун̃н̃аккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти.

[пе. ва. 305 петаваттхумхипи] ‘‘пуббева да̄на̄ сумано, дадам̣ читтам̣ паса̄дайе;

датва̄ аттамано хоти, еса̄ йан̃н̃асса [пун̃н̃асса (ка.)] сампада̄.

‘‘вӣтара̄га̄ [вӣтара̄го (сйа̄. кам̣. ка.) евам̣ анантарападаттайепи] вӣтадоса̄, вӣтамоха̄ ана̄сава̄;

кхеттам̣ йан̃н̃асса сампаннам̣, сан̃н̃ата̄ брахмача̄райо [брахмача̄рино (сйа̄. кам̣.)].

‘‘сайам̣ а̄чамайитва̄на, датва̄ сакехи па̄н̣ибхи;

аттано парато чесо, йан̃н̃о хоти махаппхало.

[а. ни. 4.40] ‘‘евам̣ йаджитва̄ медха̄вӣ, саддхо муттена четаса̄;

абйа̄паджджам̣ сукхам̣ локам̣, пан̣д̣ито упападжджатӣ’’ти. саттамам̣;

8. аттака̄рӣсуттам̣

38. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахан̃хи, бхо готама, евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хи – ‘наттхи аттака̄ро, наттхи парака̄ро’’’ти. ‘‘ма̄хам̣, бра̄хман̣а, евам̣ва̄дим̣ евам̣дит̣т̣хим̣ аддасам̣ ва̄ ассосим̣ ва̄. катхан̃хи на̄ма сайам̣ абхиккаманто, сайам̣ пат̣иккаманто евам̣ ваккхати – ‘наттхи аттака̄ро, наттхи парака̄ро’’’ти!

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, аттхи а̄раббхадха̄тӯ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘а̄раббхадха̄туйа̄ сати а̄раббхаванто сатта̄ пан̃н̃а̄йантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘йам̣ кхо, бра̄хман̣а, а̄раббхадха̄туйа̄ сати а̄раббхаванто сатта̄ пан̃н̃а̄йанти, айам̣ сатта̄нам̣ аттака̄ро айам̣ парака̄ро’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, аттхи никкамадха̄ту…пе… аттхи параккамадха̄ту… аттхи тха̄мадха̄ту… аттхи т̣хитидха̄ту… аттхи упаккамадха̄тӯ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘упаккамадха̄туйа̄ сати упаккамаванто сатта̄ пан̃н̃а̄йантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘йам̣ кхо, бра̄хман̣а, упаккамадха̄туйа̄ сати упаккамаванто сатта̄ пан̃н̃а̄йанти, айам̣ сатта̄нам̣ аттака̄ро айам̣ парака̄ро’’.

‘‘ма̄хам̣, бра̄хман̣а [там̣ ким̣ ман̃н̃аси бра̄хман̣а ма̄хам̣ (ка.)], евам̣ва̄дим̣ евам̣дит̣т̣хим̣ аддасам̣ ва̄ ассосим̣ ва̄. катхан̃хи на̄ма сайам̣ абхиккаманто сайам̣ пат̣иккаманто евам̣ ваккхати – ‘наттхи аттака̄ро наттхи парака̄ро’’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти! ат̣т̣хамам̣.

9. нида̄насуттам̣

39. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, досо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, мохо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа. на, бхиккхаве, лобха̄ алобхо самудети; атха кхо, бхиккхаве, лобха̄ лобхова самудети. на, бхиккхаве, доса̄ адосо самудети; атха кхо, бхиккхаве, доса̄ досова самудети. на, бхиккхаве, моха̄ амохо самудети; атха кхо, бхиккхаве, моха̄ мохова самудети. на, бхиккхаве, лобхаджена каммена досаджена каммена мохаджена каммена дева̄ пан̃н̃а̄йанти, манусса̄ пан̃н̃а̄йанти, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийо. атха кхо, бхиккхаве, лобхаджена каммена досаджена каммена мохаджена каммена нирайо пан̃н̃а̄йати тираччха̄найони пан̃н̃а̄йати петтивисайо пан̃н̃а̄йати, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийо. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа.

‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, адосо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, амохо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа. на, бхиккхаве, алобха̄ лобхо самудети; атха кхо, бхиккхаве, алобха̄ алобхова самудети. на, бхиккхаве, адоса̄ досо самудети; атха кхо, бхиккхаве, адоса̄ адосова самудети. на, бхиккхаве, амоха̄ мохо самудети; атха кхо, бхиккхаве, амоха̄ амохова самудети. на, бхиккхаве, алобхаджена каммена адосаджена каммена амохаджена каммена нирайо пан̃н̃а̄йати тираччха̄найони пан̃н̃а̄йати петтивисайо пан̃н̃а̄йати, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийо. атха кхо, бхиккхаве, алобхаджена каммена адосаджена каммена амохаджена каммена дева̄ пан̃н̃а̄йанти, манусса̄ пан̃н̃а̄йанти, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийо. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’ти. навамам̣.

10. кимиласуттам̣

40. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ кимила̄йам̣ вихарати ничулаване. атха кхо а̄йасма̄ кимило йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ кимило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хотӣ’’ти? ‘‘идха, кимила, татха̄гате париниббуте бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо саттхари ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, дхамме ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, сан̇гхе ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, сиккха̄йа ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, аппама̄де ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, пат̣исантха̄ре [пат̣исандха̄ре (ка.) а. ни. 5.201; 7.59] ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄. айам̣ кхо, кимила, хету айам̣ паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти’’.

‘‘ко пана, бханте, хету ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти? ‘‘идха, кимила, татха̄гате париниббуте бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо саттхари сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, дхамме сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, сан̇гхе сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, сиккха̄йа сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, аппама̄де сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, пат̣исантха̄ре сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄. айам̣ кхо, кимила, хету айам̣ паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти. дасамам̣.

11. да̄руккхандхасуттам̣

41. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ гиджджхакӯт̣а̄ паббата̄ ороханто аддаса ан̃н̃атарасмим̣ падесе махантам̣ да̄руккхандхам̣. дисва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пассатха но, а̄вусо, тумхе амум̣ махантам̣ да̄руккхандха’’нти? ‘‘евама̄вусо’’ти.

‘‘а̄кан̇кхама̄но, а̄вусо, бхиккху иддхима̄ четовасиппатто амум̣ да̄руккхандхам̣ патхавӣтвева адхимуччеййа. там̣ кисса хету? аттхи, а̄вусо, амумхи да̄руккхандхе патхавӣдха̄ту, йам̣ нисса̄йа бхиккху иддхима̄ четовасиппатто амум̣ да̄руккхандхам̣ патхавӣтвева адхимуччеййа. а̄кан̇кхама̄но, а̄вусо, бхиккху иддхима̄ четовасиппатто амум̣ да̄руккхандхам̣ а̄потвева адхимуччеййа …пе… теджотвева адхимуччеййа… ва̄йотвева адхимуччеййа… субхантвева адхимуччеййа… асубхантвева адхимуччеййа. там̣ кисса хету? аттхи, а̄вусо, амумхи да̄руккхандхе асубхадха̄ту, йам̣ нисса̄йа бхиккху иддхима̄ четовасиппатто амум̣ да̄руккхандхам̣ асубхантвева адхимуччеййа̄’’ти. ека̄дасамам̣.

12. на̄гитасуттам̣

42. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена иччха̄нан̇галам̣ на̄ма косала̄нам̣ бра̄хман̣ага̄мо тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ иччха̄нан̇гале вихарати иччха̄нан̇галаванасан̣д̣е. ассосум̣ кхо иччха̄нан̇галака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито иччха̄нан̇галам̣ ануппатто иччха̄нан̇гале вихарати иччха̄нан̇галаванасан̣д̣е. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно…пе… буддхо бхагава̄’ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣…пе… арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти. атха кхо иччха̄нан̇галака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа йена иччха̄нан̇галаванасан̣д̣о тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бахидва̄ракот̣т̣хаке ат̣т̣хам̣су учча̄садда̄ маха̄садда̄.

тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гито бхагавато упат̣т̣ха̄ко хоти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ на̄гитам̣ а̄мантеси – ‘‘ке пана те, на̄гита, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? ‘‘ете, бханте, иччха̄нан̇галака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хита̄ бхагавантам̣йева уддисса бхиккхусан̇гхан̃ча̄’’ти. ‘‘ма̄хам̣, на̄гита, йасена сама̄гамам̣, ма̄ ча майа̄ йасо. йо кхо, на̄гита, найимасса неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ асса акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, йасса̄хам̣ неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, со там̣ мӣл̣хасукхам̣ миддхасукхам̣ ла̄бхасакка̄расилокасукхам̣ са̄дийеййа̄’’ти.

‘‘адхива̄сету да̄ни, бханте, бхагава̄; адхива̄сету, сугато; адхива̄санака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. йена йенева да̄ни, бханте, бхагава̄ гамиссати, таннинна̄ва бхависсанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. сеййатха̄пи, бханте, тхуллапхуситаке деве вассанте йатха̄ниннам̣ удака̄ни паваттанти; евамевам̣ кхо, бханте, йена йенева да̄ни бхагава̄ гамиссати, таннинна̄ва бхависсанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. там̣ кисса хету? татха̄ хи, бханте, бхагавато сӣлапан̃н̃а̄н̣а’’нти.

‘‘ма̄хам̣, на̄гита, йасена сама̄гамам̣, ма̄ ча майа̄ йасо. йо кхо, на̄гита, найимасса неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ асса акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, йасса̄хам̣ неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, со там̣ мӣл̣хасукхам̣ миддхасукхам̣ ла̄бхасакка̄расилокасукхам̣ са̄дийеййа.

‘‘идха̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми га̄мантавиха̄рим̣ сама̄хитам̣ нисиннам̣. тасса майхам̣, на̄гита, евам̣ хоти – ‘ида̄нимам̣ а̄йасмантам̣ [а̄ра̄мико ва̄ гхат̣т̣ессати саман̣уддесо ва̄, там̣ тамха̄ (ка. сӣ. пӣ.) а̄ра̄мико ва̄ гхат̣т̣ессати саман̣уддесо ва̄, со там̣ тамха̄ (ка. сӣ.) а. ни. 8.86 пасситаббам̣] а̄ра̄мико ва̄ упат̣т̣хахиссати саман̣уддесо ва̄ там̣ тамха̄ [а̄ра̄мико ва̄ гхат̣т̣ессати саман̣уддесо ва̄, там̣ тамха̄ (ка. сӣ. пӣ.) а̄ра̄мико ва̄ гхат̣т̣ессати саман̣уддесо ва̄, со там̣ тамха̄ (ка. сӣ.) а. ни. 8.86 пасситаббам̣] сама̄дхимха̄ ча̄вессатӣ’ти. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно на аттамано хоми га̄мантавиха̄рена. идха пана̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми а̄ран̃н̃икам̣ аран̃н̃е пачала̄йама̄нам̣ нисиннам̣. тасса майхам̣, на̄гита, евам̣ хоти – ‘ида̄ни айама̄йасма̄ имам̣ нидда̄киламатхам̣ пат̣ивинодетва̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣йева манаси кариссати екатта’нти. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно аттамано хоми аран̃н̃авиха̄рена.

‘‘идха пана̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми а̄ран̃н̃икам̣ аран̃н̃е асама̄хитам̣ нисиннам̣. тасса майхам̣, на̄гита, евам̣ хоти – ‘ида̄ни айама̄йасма̄ асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ сама̄дахиссати, сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ анураккхиссатӣ’ти. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно аттамано хоми аран̃н̃авиха̄рена.

‘‘идха пана̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми а̄ран̃н̃икам̣ аран̃н̃е сама̄хитам̣ нисиннам̣. тасса майхам̣, на̄гита, евам̣ хоти – ‘ида̄ни айама̄йасма̄ авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимочессати, вимуттам̣ ва̄ читтам̣ анураккхиссатӣ’ти. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно аттамано хоми аран̃н̃авиха̄рена.

‘‘идха пана̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми га̄мантавиха̄рим̣ ла̄бхим̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. со там̣ ла̄бхасакка̄расилокам̣ ника̄майама̄но рин̃чати пат̣исалла̄нам̣ рин̃чати аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни; га̄манигамара̄джадха̄ним̣ осаритва̄ ва̄сам̣ каппети. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно на аттамано хоми га̄мантавиха̄рена.

‘‘идха пана̄хам̣, на̄гита, бхиккхум̣ пасса̄ми а̄ран̃н̃икам̣ ла̄бхим̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. со там̣ ла̄бхасакка̄расилокам̣ пат̣ипан̣а̄метва̄ на рин̃чати пат̣исалла̄нам̣ на рин̃чати аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни. тена̄хам̣, на̄гита, тасса бхиккхуно аттамано хоми аран̃н̃авиха̄рена. йасма̄хам̣, на̄гита, самайе аддха̄намаггаппат̣ипанно на кан̃чи [на кин̃чи (сӣ. пӣ. ка.)] пасса̄ми пурато ва̄ паччхато ва̄, пха̄су ме, на̄гита, тасмим̣ самайе хоти антамасо учча̄рапасса̄вакамма̄йа̄’’ти. два̄дасамам̣.

девата̄вагго [секкхапариха̄нийавагго (сйа̄.)] чатуттхо.