10. на̄радасуттам̣

50. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ хоти пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати [наха̄йати (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ [раттидивам̣ (ка.)] бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ пийакам̣ коса̄раккхам̣ [сока̄раккхам̣ (сйа̄.)] а̄мантеси – ‘‘тена хи, самма пийака, бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ а̄йаса̄йа теладон̣ийа̄ паккхипитва̄ ан̃н̃исса̄ а̄йаса̄йа дон̣ийа̄ пат̣икуджджатха, йатха̄ майам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ чиратарам̣ пассеййа̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ а̄йаса̄йа теладон̣ийа̄ паккхипитва̄ ан̃н̃исса̄ а̄йаса̄йа дон̣ийа̄ пат̣икуджджи.

атха кхо пийакасса коса̄раккхасса етадахоси – ‘‘имасса кхо мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. кам̣ [ким̣ (ка.)] ну кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пайирупа̄сеййа, йасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти!

атха кхо пийакасса коса̄раккхасса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. там̣ кхо пана̄йасмантам̣ на̄радам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито вийатто [вйатто (сӣ. пӣ.), бйатто (сйа̄. кам̣., дӣ. ни. 2.407)] медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева [буддхо чева (ка.)] араха̄ ча’ [араха̄ ча̄’ти (?)]. йам̣нӯна мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пайирупа̄сеййа, аппева на̄ма мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти.

атха кхо пийако коса̄раккхо йена мун̣д̣о ра̄джа̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘айам̣ кхо, дева, а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. там̣ кхо пана̄йасмантам̣ на̄радам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева араха̄ ча’ [араха̄ ча̄’ти (?)]. йади пана дево а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пайирупа̄сеййа, аппева на̄ма дево а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти. ‘‘тена хи, самма пийака, а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пат̣иведехи. катхан̃хи на̄ма ма̄дисо саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ виджите васантам̣ пуббе аппат̣исам̣видито упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃еййа̄’’ти! ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ на̄радо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо пийако коса̄раккхо а̄йасмантам̣ на̄радам̣ етадавоча –

‘‘имасса, бханте, мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. са̄дху, бханте, а̄йасма̄ на̄радо мун̣д̣асса ран̃н̃о татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни, пийака, мун̣д̣о ра̄джа̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

атха кхо пийако коса̄раккхо ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена мун̣д̣о ра̄джа̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘ката̄вака̄со кхо, дева, а̄йасмата̄ на̄радена. йассада̄ни дево ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. ‘‘тена хи, самма пийака, бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄пехӣ’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘йутта̄ни кхо те, дева, бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни. йассада̄ни дево ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ бхадрам̣ йа̄нам̣ [бхадрам̣ бхадрам̣ йа̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.), бхаддам̣ йа̄нам̣ (пӣ.)] абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи йена куккут̣а̄ра̄мо тена па̄йа̄си махачча̄ [махачча (бахӯсу)] ра̄джа̄нубха̄вена а̄йасмантам̣ на̄радам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄, йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова а̄ра̄мам̣ па̄виси. атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ йена а̄йасма̄ на̄радо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ а̄йасма̄ на̄радо етадавоча –

‘‘пан̃чима̄ни, маха̄ра̄джа, алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. катама̄ни пан̃ча? ‘джара̄дхаммам̣ ма̄ джӣрӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. ‘бйа̄дхидхаммам̣ ма̄ бйа̄дхӣйӣ’ти…пе… ‘маран̣адхаммам̣ ма̄ мӣйӣ’ти… ‘кхайадхаммам̣ ма̄ кхӣйӣ’ти… ‘нассанадхаммам̣ ма̄ нассӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣.

‘‘ассутавато, маха̄ра̄джа, путхуджджанасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, ассутавато путхуджджанасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.

‘‘сутавато ча кхо, маха̄ра̄джа, арийаса̄вакасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄пети’’’.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, сутавато арийаса̄вакасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄пети ’’’.

‘‘има̄ни кхо, маха̄ра̄джа, пан̃ча алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти.

‘‘на сочана̄йа паридевана̄йа,

аттходха лаббха̄ апи аппакопи;

сочантаменам̣ дукхитам̣ видитва̄,

паччаттхика̄ аттамана̄ бхаванти.

‘‘йато ча кхо пан̣д̣ито а̄пада̄су,

на ведхатӣ аттхавиниччхайан̃н̃ӯ;

паччаттхика̄сса дукхита̄ бхаванти,

дисва̄ мукхам̣ авика̄рам̣ пура̄н̣ам̣.

‘‘джаппена мантена субха̄ситена,

ануппада̄нена павен̣ийа̄ ва̄;

йатха̄ йатха̄ йаттха лабхетха аттхам̣,

татха̄ татха̄ таттха параккамеййа.

‘‘саче паджа̄неййа алаббханеййо,

майа̄ва ан̃н̃ена ва̄ еса аттхо;

асочама̄но адхива̄сайеййа,

каммам̣ дал̣хам̣ кинти кароми да̄нӣ’’ти [джа̄. 1 джа̄такепи].

евам̣ вутте мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ етадавоча – ‘‘ко на̄мо [ко ну кхо (сӣ. пӣ.)] айам̣, бханте, дхаммапарийа̄йо’’ти? ‘‘сокасаллахаран̣о на̄ма айам̣, маха̄ра̄джа, дхаммапарийа̄йо’’ти. ‘‘таггха, бханте, сокасаллахаран̣о [таггха бханте сокасаллахаран̣о, таггха бханте сокасаллахаран̣о (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]! иман̃хи ме, бханте, дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ сокасаллам̣ пахӣна’’нти.

атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ пийакам̣ коса̄раккхам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи, самма пийака, бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ джха̄петха; тхӯпан̃часса̄ каротха. аджджатагге да̄ни майам̣ нха̄йисса̄ма чева вилимписса̄ма бхаттан̃ча бхун̃джисса̄ма камманте ча пайоджесса̄ма̄’’ти. дасамам̣.

мун̣д̣ара̄джавагго пан̃чамо.