5. мун̣д̣ара̄джавагго
1. а̄дийасуттам̣
41. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘пан̃чиме, гахапати, бхога̄нам̣ а̄дийа̄. катаме пан̃ча? идха, гахапати, арийаса̄вако ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи атта̄нам̣ сукхети пӣн̣ети самма̄ сукхам̣ парихарати; ма̄та̄питаро сукхети пӣн̣ети самма̄ сукхам̣ парихарати; путтада̄рада̄сакаммакарапорисе сукхети пӣн̣ети самма̄ сукхам̣ парихарати. айам̣ пат̣хамо бхога̄нам̣ а̄дийо.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, арийаса̄вако ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи митта̄мачче сукхети пӣн̣ети самма̄ сукхам̣ парихарати. айам̣ дутийо бхога̄нам̣ а̄дийо.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, арийаса̄вако ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи йа̄ та̄ хонти а̄пада̄ – аггито ва̄ удакато ва̄ ра̄джато ва̄ чорато ва̄ аппийато ва̄ да̄йа̄дато [аппийато ва̄ да̄йа̄дато ва̄ (бахӯсу) а. ни. 4.61; 5.148] – татха̄рӯпа̄су а̄пада̄су бхогехи парийодха̄йа ваттати, соттхим̣ атта̄нам̣ кароти. айам̣ татийо бхога̄нам̣ а̄дийо.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, арийаса̄вако ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи пан̃чабалим̣ катта̄ хоти. н̃а̄тибалим̣, атитхибалим̣, пуббапетабалим̣, ра̄джабалим̣, девата̄балим̣ – айам̣ чатуттхо бхога̄нам̣ а̄дийо.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, арийаса̄вако ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи йе те саман̣абра̄хман̣а̄ мадаппама̄да̄ пат̣ивирата̄ кхантисорачче нивит̣т̣ха̄ екаматта̄нам̣ даменти екаматта̄нам̣ саменти екаматта̄нам̣ паринибба̄пенти, татха̄рӯпесу саман̣абра̄хман̣есу уддхаггикам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пети соваггикам̣ сукхавипа̄кам̣ саггасам̣ваттаникам̣. айам̣ пан̃чамо бхога̄нам̣ а̄дийо. име кхо, гахапати, пан̃ча бхога̄нам̣ а̄дийа̄.
‘‘тасса че, гахапати, арийаса̄вакасса име пан̃ча бхога̄нам̣ а̄дийе а̄дийато бхога̄ париккхайам̣ гаччханти, тасса евам̣ хоти – ‘йе вата бхога̄нам̣ а̄дийа̄ те ча̄хам̣ а̄дийа̄ми бхога̄ ча ме париккхайам̣ гаччхантӣ’ти. итисса хоти авиппат̣иса̄ро. тасса че, гахапати, арийаса̄вакасса име пан̃ча бхога̄нам̣ а̄дийе а̄дийато бхога̄ абхивад̣д̣ханти, тасса евам̣ хоти – ‘йе вата бхога̄нам̣ а̄дийа̄ те ча̄хам̣ а̄дийа̄ми бхога̄ ча ме абхивад̣д̣хантӣ’ти. итисса хоти [итисса хоти авиппат̣иса̄ро, (сӣ. сйа̄.)] убхайенева авиппат̣иса̄ро’’ти.
‘‘бхутта̄ бхога̄ бхата̄ бхачча̄ [гата̄ таччха̄ (ка.)], витин̣н̣а̄ а̄пада̄су ме;
уддхагга̄ даккхин̣а̄ динна̄, атхо пан̃чабалӣката̄;
упат̣т̣хита̄ сӣлаванто, сан̃н̃ата̄ брахмача̄райо.
‘‘йадаттхам̣ бхогам̣ иччхеййа, пан̣д̣ито гхарама̄васам̣;
со ме аттхо ануппатто, катам̣ ананута̄пийам̣.
‘‘етам̣ [евам̣ (ка.)] ануссарам̣ маччо, арийадхамме т̣хито наро;
идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти [печча сагге ча модатӣти (сӣ. сйа̄.)]. пат̣хамам̣;
2. саппурисасуттам̣
42. ‘‘саппурисо, бхиккхаве, куле джа̄йама̄но бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; ма̄та̄питӯнам̣ [ма̄та̄питуннам̣ (сӣ. пӣ.)] аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; путтада̄расса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; да̄сакаммакарапорисасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; митта̄мачча̄нам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄мегхо саббасасса̄ни сампа̄денто бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, саппурисо куле джа̄йама̄но бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; ма̄та̄питӯнам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; путтада̄расса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; да̄сакаммакарапорисасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; митта̄мачча̄нам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хоти; саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хотӣ’’ти.
‘‘хито бахуннам̣ пат̣ипаджджа бхоге, там̣ девата̄ раккхати дхаммагуттам̣;
бахуссутам̣ сӣлаватӯпапаннам̣, дхамме т̣хитам̣ на виджахати [виджаха̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] китти.
‘‘дхаммат̣т̣хам̣ сӣласампаннам̣, саччава̄дим̣ хирӣманам̣;
неккхам̣ джамбонадассева, ко там̣ ниндитумарахати;
дева̄пи нам̣ пасам̣санти, брахмуна̄пи пасам̣сито’’ти. дутийам̣;
3. ит̣т̣хасуттам̣
43. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘пан̃чиме, гахапати, дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ дуллабха̄ локасмим̣. катаме пан̃ча? а̄йу, гахапати, ит̣т̣хо канто мана̄по дуллабхо локасмим̣; ван̣н̣о ит̣т̣хо канто мана̄по дуллабхо локасмим̣; сукхам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄пам̣ дуллабхам̣ локасмим̣; йасо ит̣т̣хо канто мана̄по дуллабхо локасмим̣; сагга̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ дуллабха̄ локасмим̣. име кхо, гахапати, пан̃ча дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ дуллабха̄ локасмим̣.
‘‘имесам̣ кхо, гахапати, пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ ит̣т̣ха̄нам̣ канта̄нам̣ мана̄па̄нам̣ дуллабха̄нам̣ локасмим̣ на а̄йа̄чанахету ва̄ паттхана̄хету ва̄ [на паттхана̄хету ва̄ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] пат̣ила̄бхам̣ вада̄ми. имесам̣ кхо, гахапати, пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ ит̣т̣ха̄нам̣ канта̄нам̣ мана̄па̄нам̣ дуллабха̄нам̣ локасмим̣ а̄йа̄чанахету ва̄ паттхана̄хету ва̄ пат̣ила̄бхо абхависса, ко идха кена ха̄йетха?
‘‘на кхо, гахапати, арахати арийаса̄вако а̄йука̄мо а̄йум̣ а̄йа̄читум̣ ва̄ абхинандитум̣ ва̄ а̄йусса ва̄пи хету. а̄йука̄мена, гахапати, арийаса̄вакена а̄йусам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ пат̣ипаджджитабба̄. а̄йусам̣ваттаника̄ хисса пат̣ипада̄ пат̣ипанна̄ а̄йупат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. со ла̄бхӣ хоти а̄йусса диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄.
‘‘на кхо, гахапати, арахати арийаса̄вако ван̣н̣ака̄мо ван̣н̣ам̣ а̄йа̄читум̣ ва̄ абхинандитум̣ ва̄ ван̣н̣асса ва̄пи хету. ван̣н̣ака̄мена, гахапати, арийаса̄вакена ван̣н̣асам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ пат̣ипаджджитабба̄. ван̣н̣асам̣ваттаника̄ хисса пат̣ипада̄ пат̣ипанна̄ ван̣н̣апат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. со ла̄бхӣ хоти ван̣н̣асса диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄.
‘‘на кхо, гахапати, арахати арийаса̄вако сукхака̄мо сукхам̣ а̄йа̄читум̣ ва̄ абхинандитум̣ ва̄ сукхасса ва̄пи хету. сукхака̄мена, гахапати, арийаса̄вакена сукхасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ пат̣ипаджджитабба̄. сукхасам̣ваттаника̄ хисса пат̣ипада̄ пат̣ипанна̄ сукхапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. со ла̄бхӣ хоти сукхасса диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄.
‘‘на кхо, гахапати, арахати арийаса̄вако йасака̄мо йасам̣ а̄йа̄читум̣ ва̄ абхинандитум̣ ва̄ йасасса ва̄пи хету. йасака̄мена, гахапати, арийаса̄вакена йасасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ пат̣ипаджджитабба̄. йасасам̣ваттаника̄ хисса пат̣ипада̄ пат̣ипанна̄ йасапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. со ла̄бхӣ хоти йасасса диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄.
‘‘на кхо, гахапати, арахати арийаса̄вако саггака̄мо саггам̣ а̄йа̄читум̣ ва̄ абхинандитум̣ ва̄ сагга̄нам̣ ва̄пи хету. саггака̄мена, гахапати, арийаса̄вакена саггасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ пат̣ипаджджитабба̄. саггасам̣ваттаника̄ хисса пат̣ипада̄ пат̣ипанна̄ саггапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. со ла̄бхӣ хоти сагга̄на’’нти.
‘‘а̄йум̣ ван̣н̣ам̣ йасам̣ киттим̣, саггам̣ учча̄кулӣнатам̣;
ратийо паттхайа̄нена [паттхайама̄нена (ка.)], ул̣а̄ра̄ апара̄пара̄.
‘‘аппама̄дам̣ пасам̣санти, пун̃н̃акирийа̄су пан̣д̣ита̄;
‘‘аппаматто убхо аттхе, адхиган̣ха̄ти пан̣д̣ито.
‘‘дит̣т̣хе дхамме ча [дит̣т̣хева дхамме (сӣ.)] йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико;
аттха̄бхисамайа̄ дхӣро, пан̣д̣итоти павуччатӣ’’ти. татийам̣;
4. мана̄пада̄йӣсуттам̣
44. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена уггасса гахапатино веса̄ликасса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо угго гахапати веса̄лико йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо угго гахапати веса̄лико бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄пам̣ ме, бханте, са̄лапуппхакам̣ [са̄липуппхакам̣ (ка.)] кха̄данӣйам̣; там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄пам̣ ме, бханте, сампаннаколакам̣ сӯкарамам̣сам̣ [сампаннасӯкарамам̣сам̣ (сӣ.), сампаннаварасӯкарамам̣сам̣ (сйа̄.)]; там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄пам̣ ме, бханте, ниббаттателакам̣ [нибаддхателакам̣ (пӣ. сӣ. ат̣т̣ха.), ниббат̣т̣ателакам̣ (сйа̄. ат̣т̣ха.)] на̄лийаса̄кам̣; там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄по ме, бханте, са̄лӣнам̣ одано вичитака̄л̣ако [вигатака̄лако (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] анекасӯпо анекабйан̃джано; там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄па̄ни ме, бханте, ка̄сика̄ни ваттха̄ни; та̄ни ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’нти. мана̄по ме, бханте, паллан̇ко гонакаттхато пат̣аликаттхато кадалимигапаварапаччаттхаран̣о [ка̄далимигапаварапаччаттхаран̣о (сӣ.)] сауттараччхадо убхатолохитакӯпадха̄но. апи ча, бханте, майампетам̣ джа̄на̄ма – ‘нетам̣ бхагавато каппатӣ’ти. идам̣ ме, бханте, чанданапхалакам̣ аггхати адхикасатасахассам̣; там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа. атха кхо бхагава̄ уггам̣ гахапатим̣ веса̄ликам̣ имина̄ анумоданӣйена анумоди –
‘‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄пам̣,
йо уджджубхӯтесу [уджубхӯтесу (сйа̄. кам̣. пӣ.)] дада̄ти чхандаса̄;
аччха̄данам̣ сайанаманнапа̄нам̣ [сайанаматханнапа̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)],
на̄на̄ппака̄ра̄ни ча паччайа̄ни.
‘‘чаттан̃ча муттан̃ча ануггахӣтам̣ [анаггахӣтам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)],
кхеттӯпаме араханте видитва̄;
со дуччаджам̣ саппурисо чаджитва̄,
мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄па’’нти.
атха кхо бхагава̄ уггам̣ гахапатим̣ веса̄ликам̣ имина̄ анумоданӣйена анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
атха кхо угго гахапати веса̄лико апарена самайена ка̄ламака̄си. ка̄лан̇като [ка̄лакато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча угго гахапати веса̄лико ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упападжджи. тена кхо пана самайена бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо угго девапутто абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо уггам̣ девапуттам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘каччи те, угга, йатха̄дхиппа̄йо’’ти? ‘‘таггха ме, бхагава̄, йатха̄дхиппа̄йо’’ти. атха кхо бхагава̄ уггам̣ девапуттам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘мана̄пада̄йӣ лабхате мана̄пам̣,
аггасса да̄та̄ лабхате пунаггам̣;
варасса да̄та̄ варала̄бхи хоти,
сет̣т̣хам̣ дадо сет̣т̣хамупети т̣ха̄нам̣.
‘‘йо аггада̄йӣ варада̄йӣ, сет̣т̣хада̄йӣ ча йо наро;
дӣгха̄йу йасава̄ хоти, йаттха йаттхӯпападжджатӣ’’ти. чатуттхам̣;
5. пун̃н̃а̄бхисандасуттам̣
45. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, пун̃н̃а̄бхисанда̄ кусала̄бхисанда̄ сукхасса̄ха̄ра̄ соваггика̄ сукхавипа̄ка̄ саггасам̣ваттаника̄ ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти.
‘‘катаме пан̃ча? йасса, бхиккхаве, бхиккху чӣварам̣ парибхун̃джама̄но аппама̄н̣ам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати, аппама̄н̣о тасса пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати.
‘‘йасса, бхиккхаве, бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джама̄но…пе… йасса, бхиккхаве, бхиккху виха̄рам̣ парибхун̃джама̄но…пе… йасса, бхиккхаве, бхиккху ман̃чапӣт̣хам̣ парибхун̃джама̄но…пе….
‘‘йасса, бхиккхаве, бхиккху гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ парибхун̃джама̄но аппама̄н̣ам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати, аппама̄н̣о тасса пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча пун̃н̃а̄бхисанда̄ кусала̄бхисанда̄ сукхасса̄ха̄ра̄ соваггика̄ сукхавипа̄ка̄ саггасам̣ваттаника̄ ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти.
‘‘имехи ча пана, бхиккхаве, пан̃чахи пун̃н̃а̄бхисандехи кусала̄бхисандехи саманна̄гатасса арийаса̄вакасса на сукарам̣ пун̃н̃асса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттако пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. атха кхо асан̇кхеййо аппамеййо маха̄пун̃н̃аккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самудде на сукарам̣ удакасса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттака̄ни удака̄л̣хака̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасата̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасахасса̄нӣти ва̄ еттака̄ни удака̄л̣хакасатасахасса̄нӣти ва̄; атха кхо асан̇кхеййо аппамеййо маха̄удакаккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхати’. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, имехи пан̃чахи пун̃н̃а̄бхисандехи кусала̄бхисандехи саманна̄гатасса арийаса̄вакасса на сукарам̣ пун̃н̃асса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ – ‘еттако пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо сукхасса̄ха̄ро соваггико сукхавипа̄ко саггасам̣ваттанико ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. атха кхо асан̇кхеййо аппамеййо маха̄пун̃н̃аккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти.
‘‘маходадхим̣ апаримитам̣ маха̄сарам̣,
бахубхеравам̣ ратнаган̣а̄нама̄лайам̣;
наджджо йатха̄ нараган̣асан̇гхасевита̄ [маччха ган̣асам̣гхасевита̄ (сйа̄. кам̣. ка.) сам̣. ни. 5.1037 пасситаббам̣],
путхӯ савантӣ упайанти са̄гарам̣.
‘‘евам̣ нарам̣ аннадапа̄наваттхадам̣,
сеййа̄нисаджджаттхаран̣асса да̄йакам̣;
пун̃н̃асса дха̄ра̄ упайанти пан̣д̣итам̣,
наджджо йатха̄ ва̄риваха̄ва са̄гара’’нти. пан̃чамам̣;
6. сампада̄суттам̣
46. ‘‘пан̃чима̄, бхиккхаве, сампада̄. катама̄ пан̃ча? саддха̄сампада̄, сӣласампада̄, сутасампада̄, ча̄гасампада̄, пан̃н̃а̄сампада̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, пан̃ча сампада̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дханасуттам̣
47. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, дхана̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, сутадханам̣, ча̄гадханам̣, пан̃н̃а̄дханам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, саддха̄дханам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддха̄дханам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сӣладханам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сӣладханам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сутадханам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддхо. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сутадханам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, ча̄гадханам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ча̄гадханам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃а̄дханам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃а̄дханам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхана̄нӣ’’ти.
[а. ни. 4.52] ‘‘йасса саддха̄ татха̄гате, ачала̄ суппатит̣т̣хита̄;
сӣлан̃ча йасса калйа̄н̣ам̣, арийакантам̣ пасам̣ситам̣.
‘‘сан̇гхе паса̄до йассаттхи, уджубхӯтан̃ча дассанам̣;
адалиддоти там̣ а̄ху, амогхам̣ тасса джӣвитам̣.
‘‘тасма̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча, паса̄дам̣ дхаммадассанам̣;
ануйун̃джетха медха̄вӣ, сарам̣ буддха̄на са̄сана’’нти. саттамам̣;
8. алаббханӣйат̣ха̄насуттам̣
48. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. катама̄ни пан̃ча? ‘джара̄дхаммам̣ ма̄ джӣрӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. ‘бйа̄дхидхаммам̣ ма̄ бйа̄дхӣйӣ’ти [вйа̄дхидхаммам̣ ‘‘ма̄ вйа̄дхӣйӣ’’ти (сӣ. пӣ.)] …пе… ‘маран̣адхаммам̣ ма̄ мӣйӣ’ти… ‘кхайадхаммам̣ ма̄ кхӣйӣ’ти… ‘нассанадхаммам̣ ма̄ нассӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣.
‘‘ассутавато, бхиккхаве, путхуджджанасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса [майхамевекасса (сӣ.)] джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева [ахан̃че (?)] кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣ [каммантопи наппаваттеййа (ка.)], амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ассутавато путхуджджанасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.
‘‘сутавато ча кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи [аббахи (сӣ.)] сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄пети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сутавато арийаса̄вакасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄петӣ’’’ти.
‘‘има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти.
[джа̄. 1.5.96 джа̄такепи] ‘‘на сочана̄йа паридевана̄йа,
аттходха лаббха̄ [аттхо идха лаббхати (сйа̄.), аттхо идха лаббха̄ (пӣ.)] апи аппакопи;
сочантаменам̣ дукхитам̣ видитва̄,
паччаттхика̄ аттамана̄ бхаванти.
‘‘йато ча кхо пан̣д̣ито а̄пада̄су,
на ведхатӣ аттхавиниччхайан̃н̃ӯ;
паччаттхика̄сса дукхита̄ бхаванти,
дисва̄ мукхам̣ авика̄рам̣ пура̄н̣ам̣.
‘‘джаппена мантена субха̄ситена,
ануппада̄нена павен̣ийа̄ ва̄;
йатха̄ йатха̄ йаттха [йатха̄ йатха̄ йаттха йаттха (ка.)] лабхетха аттхам̣,
татха̄ татха̄ таттха параккамеййа.
‘‘саче паджа̄неййа алаббханеййо,
майа̄ва [майа̄ ва̄ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ан̃н̃ена ва̄ еса аттхо;
асочама̄но адхива̄сайеййа,
каммам̣ дал̣хам̣ кинти кароми да̄нӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣;
9. косаласуттам̣
49. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.
(тена кхо пана самайена маллика̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ хоти.) [( ) наттхи (сӣ.)] атха кхо ан̃н̃атаро пурисо йена ра̄джа̄ пасенади косало тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ран̃н̃о пасенадисса косаласса упакан̣н̣аке а̄рочети – ‘‘маллика̄ девӣ, дева [дева девӣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)], ка̄лан̇ката̄’’ти. евам̣ вутте ра̄джа̄ пасенади косало дуккхӣ думмано паттаккхандхо адхомукхо паджджха̄йанто аппат̣ибха̄но нисӣди.
атха кхо бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ дуккхим̣ думманам̣ паттаккхандхам̣ адхомукхам̣ паджджха̄йантам̣ аппат̣ибха̄нам̣ видитва̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ етадавоча – ‘‘пан̃чима̄ни, маха̄ра̄джа, алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. катама̄ни пан̃ча? ‘джара̄дхаммам̣ ма̄ джӣрӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣…пе… на сочана̄йа паридевана̄йа…пе… каммам̣ дал̣хам̣ кинти кароми да̄нӣ’’ти. навамам̣.
10. на̄радасуттам̣
50. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ хоти пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати [наха̄йати (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ [раттидивам̣ (ка.)] бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ пийакам̣ коса̄раккхам̣ [сока̄раккхам̣ (сйа̄.)] а̄мантеси – ‘‘тена хи, самма пийака, бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ а̄йаса̄йа теладон̣ийа̄ паккхипитва̄ ан̃н̃исса̄ а̄йаса̄йа дон̣ийа̄ пат̣икуджджатха, йатха̄ майам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ чиратарам̣ пассеййа̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ бхадда̄йа девийа̄ сарӣрам̣ а̄йаса̄йа теладон̣ийа̄ паккхипитва̄ ан̃н̃исса̄ а̄йаса̄йа дон̣ийа̄ пат̣икуджджи.
атха кхо пийакасса коса̄раккхасса етадахоси – ‘‘имасса кхо мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. кам̣ [ким̣ (ка.)] ну кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пайирупа̄сеййа, йасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти!
атха кхо пийакасса коса̄раккхасса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. там̣ кхо пана̄йасмантам̣ на̄радам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито вийатто [вйатто (сӣ. пӣ.), бйатто (сйа̄. кам̣., дӣ. ни. 2.407)] медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева [буддхо чева (ка.)] араха̄ ча’ [араха̄ ча̄’ти (?)]. йам̣нӯна мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пайирупа̄сеййа, аппева на̄ма мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти.
атха кхо пийако коса̄раккхо йена мун̣д̣о ра̄джа̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘айам̣ кхо, дева, а̄йасма̄ на̄радо па̄т̣алипутте вихарати куккут̣а̄ра̄ме. там̣ кхо пана̄йасмантам̣ на̄радам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева араха̄ ча’ [араха̄ ча̄’ти (?)]. йади пана дево а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пайирупа̄сеййа, аппева на̄ма дево а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти. ‘‘тена хи, самма пийака, а̄йасмантам̣ на̄радам̣ пат̣иведехи. катхан̃хи на̄ма ма̄дисо саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ виджите васантам̣ пуббе аппат̣исам̣видито упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃еййа̄’’ти! ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ на̄радо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо пийако коса̄раккхо а̄йасмантам̣ на̄радам̣ етадавоча –
‘‘имасса, бханте, мун̣д̣асса ран̃н̃о бхадда̄ девӣ ка̄лан̇ката̄ пийа̄ мана̄па̄. со бхадда̄йа девийа̄ ка̄лан̇ката̄йа пийа̄йа мана̄па̄йа нева нха̄йати на вилимпати на бхаттам̣ бхун̃джати на каммантам̣ пайоджети – раттиндивам̣ бхадда̄йа девийа̄ сарӣре аджджхомуччхито. са̄дху, бханте, а̄йасма̄ на̄радо мун̣д̣асса ран̃н̃о татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмато на̄радасса дхаммам̣ сутва̄ сокасаллам̣ паджахеййа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни, пийака, мун̣д̣о ра̄джа̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.
атха кхо пийако коса̄раккхо ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена мун̣д̣о ра̄джа̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘ката̄вака̄со кхо, дева, а̄йасмата̄ на̄радена. йассада̄ни дево ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. ‘‘тена хи, самма пийака, бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄пехӣ’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо пийако коса̄раккхо мун̣д̣асса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘йутта̄ни кхо те, дева, бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни. йассада̄ни дево ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.
атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ бхадрам̣ йа̄нам̣ [бхадрам̣ бхадрам̣ йа̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.), бхаддам̣ йа̄нам̣ (пӣ.)] абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи йена куккут̣а̄ра̄мо тена па̄йа̄си махачча̄ [махачча (бахӯсу)] ра̄джа̄нубха̄вена а̄йасмантам̣ на̄радам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄, йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова а̄ра̄мам̣ па̄виси. атха кхо мун̣д̣о ра̄джа̄ йена а̄йасма̄ на̄радо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо мун̣д̣ам̣ ра̄джа̄нам̣ а̄йасма̄ на̄радо етадавоча –
‘‘пан̃чима̄ни, маха̄ра̄джа, алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. катама̄ни пан̃ча? ‘джара̄дхаммам̣ ма̄ джӣрӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣. ‘бйа̄дхидхаммам̣ ма̄ бйа̄дхӣйӣ’ти…пе… ‘маран̣адхаммам̣ ма̄ мӣйӣ’ти… ‘кхайадхаммам̣ ма̄ кхӣйӣ’ти… ‘нассанадхаммам̣ ма̄ нассӣ’ти алаббханӣйам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣.
‘‘ассутавато, маха̄ра̄джа, путхуджджанасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, ассутавато путхуджджанасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе сочати киламати паридевати, уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘ассутава̄ путхуджджано виддхо сависена сокасаллена атта̄нам̣йева парита̄пети’’’.
‘‘сутавато ча кхо, маха̄ра̄джа, арийаса̄вакасса джара̄дхаммам̣ джӣрати. со джара̄дхамме джин̣н̣е ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса джара̄дхаммам̣ джӣрати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ джара̄дхаммам̣ джӣрати. ахан̃чева кхо пана джара̄дхамме джин̣н̣е сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со джара̄дхамме джин̣н̣е на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄пети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, сутавато арийаса̄вакасса бйа̄дхидхаммам̣ бйа̄дхӣйати…пе… маран̣адхаммам̣ мӣйати… кхайадхаммам̣ кхӣйати… нассанадхаммам̣ нассати. со нассанадхамме нат̣т̣хе ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса нассанадхаммам̣ нассати, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ нассанадхаммам̣ нассати. ахан̃чева кхо пана нассанадхамме нат̣т̣хе сочеййам̣ киламеййам̣ паридевеййам̣, уратта̄л̣им̣ кандеййам̣, саммохам̣ а̄паджджеййам̣, бхаттампи ме наччха̄деййа, ка̄йепи дуббан̣н̣ийам̣ оккамеййа, камманта̄пи наппаваттеййум̣, амитта̄пи аттамана̄ ассу, митта̄пи думмана̄ ассӯ’ти. со нассанадхамме нат̣т̣хе на сочати на киламати на паридевати, на уратта̄л̣им̣ кандати, на саммохам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, маха̄ра̄джа – ‘сутава̄ арийаса̄вако аббухи сависам̣ сокасаллам̣, йена виддхо ассутава̄ путхуджджано атта̄нам̣йева парита̄пети. асоко висалло арийаса̄вако атта̄нам̣йева паринибба̄пети ’’’.
‘‘има̄ни кхо, маха̄ра̄джа, пан̃ча алаббханӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти.
‘‘на сочана̄йа паридевана̄йа,
аттходха лаббха̄ апи аппакопи;
сочантаменам̣ дукхитам̣ видитва̄,
паччаттхика̄ аттамана̄ бхаванти.
‘‘йато ча кхо пан̣д̣ито а̄пада̄су,
на ведхатӣ аттхавиниччхайан̃н̃ӯ;
паччаттхика̄сса дукхита̄ бхаванти,
дисва̄ мукхам̣ авика̄рам̣ пура̄н̣ам̣.
‘‘джаппена мантена субха̄ситена,
ануппада̄нена павен̣ийа̄ ва̄;
йатха̄ йатха̄ йаттха лабхетха аттхам̣,
татха̄ татха̄ таттха параккамеййа.
‘‘саче паджа̄неййа алаббханеййо,
майа̄ва ан̃н̃ена ва̄ еса аттхо;
асочама̄но адхива̄сайеййа,
каммам̣ дал̣хам̣ кинти кароми да̄нӣ’’ти [джа̄. 1 джа̄такепи].
евам̣ вутте мун̣д̣о ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ етадавоча – ‘‘ко на̄мо [ко ну кхо (сӣ. пӣ.)] айам̣, бханте, дхаммапарийа̄йо’’ти? ‘‘сокасаллахаран̣о на̄ма айам̣, маха̄ра̄джа, дхаммапарийа̄йо’’ти. ‘‘таггха, бханте, сокасаллахаран̣о [таггха бханте сокасаллахаран̣о, таггха бханте сокасаллахаран̣о (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]! иман̃хи ме, бханте, дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ сокасаллам̣ пахӣна’’нти.