1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. секхабалавагго
1. сам̣кхиттасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, секхабала̄ни [секкхабала̄ни (ка.)]. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, хирӣбалам̣ [хирибалам̣ (сӣ. пӣ.)], оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣ [вирийабалам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], пан̃н̃а̄балам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча секхабала̄ни.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘саддха̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, хирӣбалена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, оттаппабалена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, вӣрийабалена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, пан̃н̃а̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. пат̣хамам̣.
2. виттхатасуттам̣
2. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, секхабала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, хирӣбалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, саддха̄балам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддха̄балам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, хирӣбалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако хирима̄ хоти, хирӣйати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, хирӣйати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, хирӣбалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, оттаппабалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако оттаппӣ хоти, оттаппати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, оттаппати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, оттаппабалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вӣрийабалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вӣрийабалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃а̄балам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃а̄балам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча секхабала̄ни.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘саддха̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, хирӣбалена… оттаппабалена … вӣрийабалена… пан̃н̃а̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена̄’ти. еван̃хи кхо, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дутийам̣.
3. дуккхасуттам̣
3. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху дит̣т̣хева дхамме дуккхам̣ вихарати савигха̄там̣ саупа̄йа̄сам̣ сапарил̣а̄хам̣, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху ассаддхо хоти, ахирико хоти, аноттаппӣ хоти, кусӣто хоти, дуппан̃н̃о хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху дит̣т̣хева дхамме дуккхам̣ вихарати савигха̄там̣ саупа̄йа̄сам̣ сапарил̣а̄хам̣, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху дит̣т̣хева дхамме сукхам̣ вихарати авигха̄там̣ анупа̄йа̄сам̣ апарил̣а̄хам̣, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугати па̄т̣икан̇кха̄. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти, хирӣма̄ хоти, оттаппӣ хоти, а̄раддхавӣрийо хоти, пан̃н̃ава̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху дит̣т̣хева дхамме сукхам̣ вихарати авигха̄там̣ анупа̄йа̄сам̣ апарил̣а̄хам̣, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугати па̄т̣икан̇кха̄’’ти. татийам̣.
4. йатха̄бхатасуттам̣
4. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху ассаддхо хоти, ахирико хоти, аноттаппӣ хоти, кусӣто хоти, дуппан̃н̃о хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти, хирӣма̄ хоти, оттаппӣ хоти, а̄раддхавӣрийо хоти, пан̃н̃ава̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге’’ти. чатуттхам̣.
5. сиккха̄суттам̣
5. ‘‘йо хи кочи, бхиккхаве, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, тасса дит̣т̣хева [дит̣т̣хе чева (сӣ.)] дхамме пан̃ча сахадхаммика̄ ва̄да̄нупа̄та̄ [ва̄да̄нува̄да̄ (а. ни. 8.12; а. ни. 3.58)] га̄райха̄ т̣ха̄на̄ а̄гаччханти. катаме пан̃ча? саддха̄пи на̄ма те на̄хоси кусалесу дхаммесу, хирӣпи на̄ма те на̄хоси кусалесу дхаммесу, оттаппампи на̄ма те на̄хоси кусалесу дхаммесу, вӣрийампи на̄ма те на̄хоси кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄пи на̄ма те на̄хоси кусалесу дхаммесу. йо хи кочи, бхиккхаве, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, тасса дит̣т̣хева дхамме име пан̃ча сахадхаммика̄ ва̄да̄нупа̄та̄ га̄райха̄ т̣ха̄на̄ а̄гаччханти.
‘‘йо хи кочи, бхиккхаве, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ саха̄пи дуккхена саха̄пи доманассена ассумукхо [ассумукхопи (сйа̄.)] рудама̄но парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарати, тасса дит̣т̣хева дхамме пан̃ча сахадхаммика̄ па̄сам̣са̄ т̣ха̄на̄ [па̄сам̣сам̣ т̣ха̄нам̣ (сйа̄.)] а̄гаччханти. катаме пан̃ча? саддха̄пи на̄ма те ахоси кусалесу дхаммесу, хирӣпи на̄ма те ахоси кусалесу дхаммесу, оттаппампи на̄ма те ахоси кусалесу дхаммесу, вӣрийампи на̄ма те ахоси кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄пи на̄ма те ахоси кусалесу дхаммесу. йо хи кочи, бхиккхаве, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ саха̄пи дуккхена саха̄пи доманассена ассумукхо рудама̄но парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарати, тасса дит̣т̣хева дхамме име пан̃ча сахадхаммика̄ па̄сам̣са̄ т̣ха̄на̄ а̄гаччхантӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. сама̄паттисуттам̣
6. ‘‘на та̄ва, бхиккхаве, акусаласса сама̄патти хоти йа̄ва саддха̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти кусалесу дхаммесу. йато ча кхо, бхиккхаве, саддха̄ антарахита̄ хоти, асаддхийам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хати; атха акусаласса сама̄патти хоти.
‘‘на та̄ва, бхиккхаве, акусаласса сама̄патти хоти йа̄ва хирӣ паччупат̣т̣хита̄ хоти кусалесу дхаммесу. йато ча кхо, бхиккхаве, хирӣ антарахита̄ хоти, ахирикам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хати; атха акусаласса сама̄патти хоти.
‘‘на та̄ва, бхиккхаве, акусаласса сама̄патти хоти йа̄ва оттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти кусалесу дхаммесу. йато ча кхо, бхиккхаве, оттаппам̣ антарахитам̣ хоти, аноттаппам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хати; атха акусаласса сама̄патти хоти.
‘‘на та̄ва, бхиккхаве, акусаласса сама̄патти хоти йа̄ва вӣрийам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти кусалесу дхаммесу. йато ча кхо, бхиккхаве, вӣрийам̣ антарахитам̣ хоти, косаджджам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хати; атха акусаласса сама̄патти хоти.
‘‘на та̄ва, бхиккхаве, акусаласса сама̄патти хоти йа̄ва пан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти кусалесу дхаммесу. йато ча кхо, бхиккхаве, пан̃н̃а̄ антарахита̄ хоти, дуппан̃н̃а̄ [дуппан̃н̃ам̣ (ка.)] парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хати; атха акусаласса сама̄патти хотӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. ка̄масуттам̣
7. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, сатта̄ ка̄месу лал̣ита̄ [пала̄л̣ита̄ (сӣ.)]. аситабйа̄бхан̇гим̣ [аситабйа̄бхан̇ги чепи (?)], бхиккхаве, кулапутто оха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти, ‘саддха̄паббаджито кулапутто’ти алам̣ вачана̄йа. там̣ кисса хету? лаббха̄ [лаббха̄ хи (сйа̄.)], бхиккхаве, йоббанена ка̄ма̄ те ча кхо йа̄диса̄ ва̄ та̄диса̄ ва̄. йе ча, бхиккхаве, хӣна̄ ка̄ма̄ йе ча маджджхима̄ ка̄ма̄ йе ча пан̣ӣта̄ ка̄ма̄, саббе ка̄ма̄ ‘ка̄ма̄’твева сан̇кхам̣ гаччханти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дахаро кума̄ро мандо утта̄насеййако дха̄тийа̄ пама̄даманва̄йа кат̣т̣хам̣ ва̄ кат̣халам̣ [катхалам̣ (ка.)] ва̄ мукхе а̄хареййа. таменам̣ дха̄ти сӣгхам̣ сӣгхам̣ [сӣгхасӣгхам̣ (сӣ.)] манаси кареййа; сӣгхам̣ сӣгхам̣ манаси каритва̄ сӣгхам̣ сӣгхам̣ а̄хареййа. но че саккун̣еййа сӣгхам̣ сӣгхам̣ а̄харитум̣, ва̄мена хаттхена сӣсам̣ париггахетва̄ даккхин̣ена хаттхена ван̇кан̇гулим̣ каритва̄ салохитампи а̄хареййа. там̣ кисса хету? ‘аттхеса̄, бхиккхаве, кума̄расса вихеса̄; неса̄ наттхӣ’ти вада̄ми. каран̣ӣйан̃ча кхо етам̣ [евам̣ (ка.)], бхиккхаве, дха̄тийа̄ аттхака̄ма̄йа хитесинийа̄ анукампика̄йа, анукампам̣ упа̄да̄йа. йато ча кхо, бхиккхаве, со кума̄ро вуддхо хоти алам̣пан̃н̃о, анапеккха̄ да̄ни [анапеккха̄ пана (сӣ. сйа̄. кам̣.)], бхиккхаве, дха̄ти тасмим̣ кума̄ре хоти – ‘аттагутто да̄ни кума̄ро на̄лам̣ пама̄да̄йа̄’ти.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йа̄вакӣван̃ча бхиккхуно саддха̄йа акатам̣ хоти кусалесу дхаммесу, хирийа̄ акатам̣ хоти кусалесу дхаммесу, оттаппена акатам̣ хоти кусалесу дхаммесу, вӣрийена акатам̣ хоти кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄йа акатам̣ хоти кусалесу дхаммесу, анураккхитаббо та̄ва ме со, бхиккхаве, бхиккху хоти. йато ча кхо, бхиккхаве, бхиккхуно саддха̄йа катам̣ хоти кусалесу дхаммесу, хирийа̄ катам̣ хоти кусалесу дхаммесу, оттаппена катам̣ хоти кусалесу дхаммесу, вӣрийена катам̣ хоти кусалесу дхаммесу, пан̃н̃а̄йа катам̣ хоти кусалесу дхаммесу, анапеккхо да̄на̄хам̣, бхиккхаве [пана̄хам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)], тасмим̣ бхиккхусмим̣ хоми – ‘аттагутто да̄ни бхиккху на̄лам̣ пама̄да̄йа̄’’’ти. саттамам̣.
8. чаванасуттам̣
8. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. катамехи пан̃чахи? асаддхо, бхиккхаве, бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. ахирико, бхиккхаве, бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. аноттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. кусӣто, бхиккхаве, бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. дуппан̃н̃о, бхиккхаве, бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. катамехи пан̃чахи? саддхо, бхиккхаве, бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. хирӣма̄, бхиккхаве, бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. оттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. а̄раддхавӣрийо, бхиккхаве, бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. пан̃н̃ава̄, бхиккхаве, бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамаага̄равасуттам̣
9. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. катамехи пан̃чахи? ассаддхо, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. ахирико, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. аноттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. кусӣто, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. дуппан̃н̃о, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху ага̄раво аппатиссо чавати, наппатит̣т̣ха̄ти саддхамме.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. катамехи пан̃чахи? саддхо, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. хирима̄, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. оттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. а̄раддхавӣрийо, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. пан̃н̃ава̄, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сага̄раво саппатиссо на чавати, патит̣т̣ха̄ти саддхамме’’ти. навамам̣.
10. дутийаага̄равасуттам̣
10. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. катамехи пан̃чахи? ассаддхо, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. ахирико, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. аноттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. кусӣто, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. дуппан̃н̃о, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху ага̄раво аппатиссо абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сага̄раво саппатиссо бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. катамехи пан̃чахи? саддхо, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. хирӣма̄, бхиккхаве, бхиккху…пе… оттаппӣ, бхиккхаве, бхиккху…пе… а̄раддхавӣрийо, бхиккхаве, бхиккху…пе… пан̃н̃ава̄, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сага̄раво саппатиссо бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиту’’нти. дасамам̣.
секхабалавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
сам̣кхиттам̣ виттхатам̣ дуккха̄, бхатам̣ сиккха̄йа пан̃чамам̣;
сама̄патти ча ка̄месу, чавана̄ две ага̄рава̄ти.
2. балавагго
1. анануссутасуттам̣
11. ‘‘пубба̄хам̣, бхиккхаве, анануссутесу дхаммесу абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатто пат̣иджа̄на̄ми. пан̃чима̄ни, бхиккхаве, татха̄гатасса татха̄гатабала̄ни, йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, хирӣбалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча татха̄гатасса татха̄гатабала̄ни йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттетӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. кӯт̣асуттам̣
12. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, секхабала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, хирӣбалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча секхабала̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ секхабала̄нам̣ етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ пан̃н̃а̄балам̣.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, кӯт̣а̄га̄расса етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ кӯт̣ам̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ секхабала̄нам̣ етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ пан̃н̃а̄балам̣.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘саддха̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена, хирӣбалена… оттаппабалена… вӣрийабалена… пан̃н̃а̄балена саманна̄гата̄ бхависса̄ма секхабалена̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дутийам̣.
3. сам̣кхиттасуттам̣
13. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, пан̃н̃а̄балам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча бала̄нӣ’’ти. татийам̣.
4. виттхатасуттам̣
14. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, пан̃н̃а̄балам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, саддха̄балам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддха̄балам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вӣрийабалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вӣрийабалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сатибалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сатибалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сама̄дхибалам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄дхибалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃а̄балам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃а̄балам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча бала̄нӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. дат̣т̣хаббасуттам̣
15. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. каттха ча, бхиккхаве, саддха̄балам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сота̄паттийан̇гесу. еттха саддха̄балам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, вӣрийабалам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу саммаппадха̄несу. еттха вӣрийабалам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сатибалам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу. еттха сатибалам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сама̄дхибалам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу джха̄несу. еттха сама̄дхибалам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, пан̃н̃а̄балам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу арийасаччесу. еттха пан̃н̃а̄балам̣ дат̣т̣хаббам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча бала̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. пунакӯт̣асуттам̣
16. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддха̄балам̣, вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, пан̃н̃а̄балам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча бала̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ бала̄нам̣ етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ пан̃н̃а̄балам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, кӯт̣а̄га̄расса етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ кӯт̣ам̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ бала̄нам̣ етам̣ аггам̣ етам̣ сан̇га̄хикам̣ етам̣ сан̇гха̄танийам̣, йадидам̣ пан̃н̃а̄бала’’нти. чхат̣т̣хам̣.
7. пат̣хамахитасуттам̣
17. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху аттахита̄йа пат̣ипанно хоти, но парахита̄йа. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху аттана̄ сӣласампанно хоти, но парам̣ сӣласампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ сама̄дхисампанно хоти, но парам̣ сама̄дхисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ пан̃н̃а̄сампанно хоти, но парам̣ пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ вимуттисампанно хоти, но парам̣ вимуттисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, но парам̣ вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи ан̇гехи саманна̄гато бхиккху аттахита̄йа пат̣ипанно хоти, но парахита̄йа̄’’ти. саттамам̣.
8. дутийахитасуттам̣
18. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху парахита̄йа пат̣ипанно хоти, но аттахита̄йа. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху аттана̄ на сӣласампанно хоти, парам̣ сӣласампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на сама̄дхисампанно хоти, парам̣ сама̄дхисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на пан̃н̃а̄сампанно хоти, парам̣ пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на вимуттисампанно хоти, парам̣ вимуттисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, парам̣ вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху парахита̄йа пат̣ипанно хоти, но аттахита̄йа̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. татийахитасуттам̣
19. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху нева аттахита̄йа пат̣ипанно хоти, но парахита̄йа. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху аттана̄ на сӣласампанно хоти, но парам̣ сӣласампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на сама̄дхисампанно хоти, но парам̣ сама̄дхисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на пан̃н̃а̄сампанно хоти, но парам̣ пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на вимуттисампанно хоти, но парам̣ вимуттисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ на вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, но парам̣ вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху нева аттахита̄йа пат̣ипанно хоти, но парахита̄йа̄’’ти. навамам̣.
10. чатуттхахитасуттам̣
20. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху аттахита̄йа ча пат̣ипанно хоти парахита̄йа ча. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху аттана̄ ча сӣласампанно хоти, паран̃ча сӣласампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ ча сама̄дхисампанно хоти, паран̃ча сама̄дхисампада̄йа сама̄дапети, аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно хоти, паран̃ча пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ ча вимуттисампанно хоти, паран̃ча вимуттисампада̄йа сама̄дапети; аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, паран̃ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аттахита̄йа ча пат̣ипанно хоти парахита̄йа ча̄’’ти. дасамам̣.
балавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
анануссутакӯт̣ан̃ча, сам̣кхиттам̣ виттхатена ча;
дат̣т̣хаббан̃ча пуна кӯт̣ам̣, чатта̄ропи хитена ча̄ти.
3. пан̃чан̇гикавагго
1. пат̣хамаага̄равасуттам̣
21. ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо асабха̄гавуттико ‘сабрахмача̄рӣсу а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ секхам̣ [секкхам̣ (ка.)] дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘секхам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ сӣла̄ни парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘сӣла̄ни апарипӯретва̄ самма̄дит̣т̣хим̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘самма̄дит̣т̣хим̣ апарипӯретва̄ самма̄сама̄дхим̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо сабха̄гавуттико ‘сабрахмача̄рӣсу а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯретва̄ секхам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘секхам̣ дхаммам̣ парипӯретва̄ сӣла̄ни парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘сӣла̄ни парипӯретва̄ самма̄дит̣т̣хим̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘самма̄дит̣т̣хим̣ парипӯретва̄ самма̄сама̄дхим̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийаага̄равасуттам̣
22. ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху ага̄раво аппатиссо асабха̄гавуттико ‘сабрахмача̄рӣсу а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ секхам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘секхам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ сӣлаккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘сӣлаккхандхам̣ апарипӯретва̄ сама̄дхиккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘сама̄дхиккхандхам̣ апарипӯретва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху сага̄раво саппатиссо сабха̄гавуттико ‘сабрахмача̄рӣсу а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ парипӯретва̄ секхам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. секхам̣ дхаммам̣ парипӯретва̄ сӣлаккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘сӣлаккхандхам̣ парипӯретва̄ сама̄дхиккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ‘сама̄дхиккхандхам̣ парипӯретва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ парипӯрессатӣ’ти т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’ти. дутийам̣.
3. упаккилесасуттам̣
23. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, джа̄тарӯпасса упаккилеса̄, йехи упаккилесехи упаккилит̣т̣хам̣ джа̄тарӯпам̣ на чева муду хоти на ча камманийам̣ на ча пабхассарам̣ пабхан̇гу ча на ча самма̄ упети камма̄йа. катаме пан̃ча? айо, лохам̣, типу, сӣсам̣, саджджхам̣ [саджджху (сӣ.)] – име кхо, бхиккхаве, пан̃ча джа̄тарӯпасса упаккилеса̄, йехи упаккилесехи упаккилит̣т̣хам̣ джа̄тарӯпам̣ на чева муду хоти на ча камманийам̣ на ча пабхассарам̣ пабхан̇гу ча на ча самма̄ упети камма̄йа. йато ча кхо, бхиккхаве, джа̄тарӯпам̣ имехи пан̃чахи упаккилесехи вимуттам̣ [виппамуттам̣ (сӣ.)] хоти, там̣ хоти джа̄тарӯпам̣ муду ча камманийан̃ча пабхассаран̃ча на ча пабхан̇гу самма̄ упети камма̄йа. йасса̄ йасса̄ ча [йасса кассачи (сйа̄. пӣ.)] пил̣андханавикатийа̄ а̄кан̇кхати – йади муддика̄йа йади кун̣д̣ала̄йа йади гӣвеййака̄йа [гӣвеййакена (сйа̄. кам̣. ка., а. ни. 3.102)] йади суван̣н̣ама̄ла̄йа – тан̃часса аттхам̣ анубхоти.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чиме читтасса упаккилеса̄, йехи упаккилесехи упаккилит̣т̣хам̣ читтам̣ на чева муду хоти на ча камманийам̣ на ча пабхассарам̣ пабхан̇гу ча на ча самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. катаме пан̃ча? ка̄маччхандо, бйа̄па̄до, тхинамиддхам̣ [тхӣнамиддхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], уддхаччакуккуччам̣, вичикиччха̄ – име кхо, бхиккхаве, пан̃ча читтасса упаккилеса̄ йехи упаккилесехи упаккилит̣т̣хам̣ читтам̣ на чева муду хоти на ча камманийам̣ на ча пабхассарам̣ пабхан̇гу ча на ча самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йато ча кхо, бхиккхаве, читтам̣ имехи пан̃чахи упаккилесехи вимуттам̣ хоти, там̣ хоти читтам̣ муду ча камманийан̃ча пабхассаран̃ча на ча пабхан̇гу самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йасса йасса ча абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхавеййам̣ – екопи хутва̄ бахудха̄ ассам̣, бахудха̄пи хутва̄ еко ассам̣; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣; тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхеййам̣, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кареййам̣, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄но гаччхеййам̣, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камеййам̣, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе [чандимасурийе (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасеййам̣ [пара̄масеййам̣ (ка.)] паримаджджеййам̣ йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттеййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣еййам̣ – диббе ча ма̄нусе ча йе дӯре сантике ча̄’ти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄неййам̣ – сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄неййам̣, вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ вӣтара̄гам̣ читтанти паджа̄неййам̣, садосам̣ ва̄ читтам̣ садосам̣ читтанти паджа̄неййам̣, вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣ вӣтадосам̣ читтанти паджа̄неййам̣, самохам̣ ва̄ читтам̣ самохам̣ читтанти паджа̄неййам̣, вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣ вӣтамохам̣ читтанти паджа̄неййам̣, сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣ сам̣кхиттам̣ читтанти паджа̄неййам̣, виккхиттам̣ ва̄ читтам̣ виккхиттам̣ читтанти паджа̄неййам̣, махаггатам̣ ва̄ читтам̣ махаггатам̣ читтанти паджа̄неййам̣, амахаггатам̣ ва̄ читтам̣ амахаггатам̣ читтанти паджа̄неййам̣, сауттарам̣ ва̄ читтам̣ сауттарам̣ читтанти паджа̄неййам̣, ануттарам̣ ва̄ читтам̣ ануттарам̣ читтанти паджа̄неййам̣, сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ сама̄хитам̣ читтанти паджа̄неййам̣, асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ асама̄хитам̣ читтанти паджа̄неййам̣, вимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуттам̣ читтанти паджа̄неййам̣, авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄неййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссареййам̣, сеййатхидам̣ [сеййатхӣдам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄рӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанноти, ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссареййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассеййам̣ чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄неййам̣ – име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄ти, ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассеййам̣ чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄неййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане’’ти. татийам̣.
4. дуссӣласуттам̣
24. [а. ни. 5.168; 6.50; 7.65] ‘‘дуссӣласса, бхиккхаве, сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, пхеггупи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, дуссӣласса сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сӣлавато, бхиккхаве, сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи па̄рипӯрим̣ гаччхати, пхеггупи па̄рипӯрим̣ гаччхати, са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, сӣлавато сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. чатуттхам̣.
5. ануггахитасуттам̣
25. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, ан̇гехи ануггахита̄ самма̄дит̣т̣хи четовимуттипхала̄ ча хоти четовимуттипхала̄нисам̣са̄ ча, пан̃н̃а̄вимуттипхала̄ ча хоти пан̃н̃а̄вимуттипхала̄нисам̣са̄ ча.
‘‘катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи сӣла̄нуггахита̄ ча хоти, сута̄нуггахита̄ ча хоти, са̄каччха̄нуггахита̄ ча хоти, саматха̄нуггахита̄ ча хоти, випассана̄нуггахита̄ ча хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи ан̇гехи ануггахита̄ самма̄дит̣т̣хи четовимуттипхала̄ ча хоти четовимуттипхала̄нисам̣са̄ ча, пан̃н̃а̄вимуттипхала̄ ча хоти пан̃н̃а̄вимуттипхала̄нисам̣са̄ ча̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. вимутта̄йатанасуттам̣
26. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, вимутта̄йатана̄ни йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘катама̄ни пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхуно саттха̄ дхаммам̣ десети ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ. йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, тасса бхиккхуно саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхапат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ [па̄муджджам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.) дӣ. ни. 3.322] джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети [ведийати (сӣ.)]. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ вимутта̄йатанам̣ йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети. йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхапат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ вимутта̄йатанам̣ йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти. йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхапат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ вимутта̄йатанам̣ йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино…пе… йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти; апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхапат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣, бхиккхаве, чатуттхам̣ вимутта̄йатанам̣ йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати; апи ча кхвасса ан̃н̃атарам̣ сама̄дхинимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа. йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, бхиккхуно ан̃н̃атарам̣ сама̄дхинимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхапат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣, бхиккхаве, пан̃чамам̣ вимутта̄йатанам̣ йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.
‘‘има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча вимутта̄йатана̄ни йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ва̄ а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттам̣ ва̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄тӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. сама̄дхисуттам̣
27. ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха аппама̄н̣ам̣ нипака̄ патиссата̄. сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄вайатам̣ аппама̄н̣ам̣ нипака̄нам̣ патиссата̄нам̣ пан̃ча н̃а̄н̣а̄ни паччаттан̃н̃ева уппаджджанти. катама̄ни пан̃ча? ‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’ти паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ‘айам̣ сама̄дхи арийо нира̄мисо’ти паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ‘айам̣ сама̄дхи ака̄пурисасевито’ти [маха̄пурисасевитоти (ка.)] паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ‘айам̣ сама̄дхи санто пан̣ӣто пат̣иппассаддхаладдхо екодибха̄ва̄дхигато, на сан̇кха̄раниггайхава̄ритагато’ти [на ча сасан̇кха̄раниггайхава̄ритаппатитоти (сӣ.), на ча сасан̇кха̄раниггайхава̄ритапаттоти (сйа̄.), на ча сасан̇кха̄раниггайхава̄рива̄ват̣оти (ка.), на сасан̇кха̄раниггайхава̄рийа̄дхигатоти (?) дӣ. ни. 3.355; а. ни. 3.102; 9.27] паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ‘сато кхо пана̄хам̣ имам̣ сама̄паджджа̄ми сато вут̣т̣хаха̄мӣ’ти [со кхо пана̄хам̣ имам̣ сама̄дхим̣ сатова сама̄паджджа̄ми, сато ут̣т̣хаха̄мӣти (сӣ. сйа̄. кам̣.)] паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати.
‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха аппама̄н̣ам̣ нипака̄ патиссата̄. сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄вайатам̣ аппама̄н̣ам̣ нипака̄нам̣ патиссата̄нам̣ има̄ни пан̃ча н̃а̄н̣а̄ни паччаттан̃н̃ева уппаджджантӣ’’ти. саттамам̣.
8. пан̃чан̇гикасуттам̣
28. ‘‘арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса бха̄ванам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, арийасса пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса бха̄вана̄? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со имамева ка̄йам̣ вивекаджена пӣтисукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса вивекаджена пӣтисукхена аппхут̣ам̣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, даккхо нха̄пако [наха̄пако (сӣ. пӣ.)] ва̄ нха̄пакантева̄сӣ ва̄ кам̣сатха̄ле нха̄нӣйачун̣н̣а̄ни [наха̄нӣйачун̣н̣а̄ни (сӣ. пӣ.)] а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ саннеййа. са̄йам̣ нха̄нӣйапин̣д̣и [са̄сса наха̄нӣйапин̣д̣ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] снеха̄нугата̄ снехапарета̄ сантараба̄хира̄ пхут̣а̄ снехена, на ча паггхаринӣ. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ вивекаджена пӣтисукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса вивекаджена пӣтисукхена аппхут̣ам̣ хоти. арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса айам̣ пат̣хама̄ бха̄вана̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со имамева ка̄йам̣ сама̄дхиджена пӣтисукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса сама̄дхиджена пӣтисукхена аппхут̣ам̣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, удакарахадо гамбхӣро уббхидодако [уббхитодако (сйа̄. кам̣. ка.)]. тасса невасса пураттхима̄йа диса̄йа удакасса а̄йамукхам̣, на паччхима̄йа диса̄йа удакасса а̄йамукхам̣, на уттара̄йа диса̄йа удакасса а̄йамукхам̣, на даккхин̣а̄йа диса̄йа удакасса а̄йамукхам̣, дево ча ка̄лена ка̄лам̣ самма̄ дха̄рам̣ на̄нуппавеччхеййа [дево ча на ка̄лена… анупавеччхеййа (дӣ. ни. 1.227 а̄дайо; ма. ни. 2.251 а̄дайо]. атха кхо тамха̄ва удакарахада̄ сӣта̄ ва̄ридха̄ра̄ уббхиджджитва̄ тамева удакарахадам̣ сӣтена ва̄рина̄ абхисандеййа парисандеййа парипӯреййа париппхареййа; на̄сса кин̃чи сабба̄вато удакарахадасса сӣтена ва̄рина̄ аппхут̣ам̣ асса. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ сама̄дхиджена пӣтисукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса сама̄дхиджена пӣтисукхена аппхут̣ам̣ хоти. арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса айам̣ дутийа̄ бха̄вана̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со имамева ка̄йам̣ ниппӣтикена сукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса ниппӣтикена сукхена аппхут̣ам̣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, уппалинийам̣ ва̄ падуминийам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкинийам̣ ва̄ аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄нуггата̄ни анто нимуггапосӣни. та̄ни йа̄ва чагга̄ йа̄ва ча мӯла̄ сӣтена ва̄рина̄ абхисанна̄ни парисанна̄ни парипӯра̄ни париппхут̣а̄ни; на̄сса кин̃чи сабба̄ватам̣ уппала̄нам̣ ва̄ падума̄нам̣ ва̄ пун̣д̣арӣка̄нам̣ ва̄ сӣтена ва̄рина̄ аппхут̣ам̣ асса. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ ниппӣтикена сукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхарати; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса ниппӣтикена сукхена аппхут̣ам̣ хоти. арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса айам̣ татийа̄ бха̄вана̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ …пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со имамева ка̄йам̣ парисуддхена четаса̄ парийода̄тена пхаритва̄ нисинно хоти; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса парисуддхена четаса̄ парийода̄тена аппхут̣ам̣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо ода̄тена ваттхена сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нисинно асса; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса ода̄тена ваттхена аппхут̣ам̣ асса. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ парисуддхена четаса̄ парийода̄тена пхаритва̄ нисинно хоти; на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса парисуддхена четаса̄ парийода̄тена аппхут̣ам̣ хоти. арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса айам̣ чатуттха̄ бха̄вана̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно паччавеккхан̣а̄нимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ан̃н̃ова ан̃н̃ам̣ [ан̃н̃о ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ (сӣ.), ан̃н̃о ва̄ ан̃н̃ам̣ (сйа̄. кам̣.), ан̃н̃о ан̃н̃ам̣ (?)] паччавеккхеййа, т̣хито ва̄ нисиннам̣ паччавеккхеййа, нисинно ва̄ нипаннам̣ паччавеккхеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно паччавеккхан̣а̄нимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа. арийасса, бхиккхаве, пан̃чан̇гикасса самма̄сама̄дхисса айам̣ пан̃чама̄ [пан̃чамӣ (сӣ.)] бха̄вана̄. евам̣ бха̄вите кхо, бхиккхаве, бхиккху [евам̣ бха̄вите кхо бхиккхаве (сӣ.)] арийе пан̃чан̇гике самма̄сама̄дхимхи евам̣ бахулӣкате йасса йасса абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, удакаман̣ико а̄дха̄ре т̣хапито пӯро удакасса саматиттико ка̄капеййо. таменам̣ балава̄ пурисо йато йато а̄ваджджеййа [а̄ват̣т̣еййа (сйа̄. кам̣.)], а̄гаччхеййа удака’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бха̄вите арийе пан̃чан̇гике самма̄сама̄дхимхи евам̣ бахулӣкате йасса йасса абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, саме бхӯмибха̄ге поккхаран̣ӣ чатурам̣са̄ а̄либаддха̄ пӯра̄ удакасса саматиттика̄ ка̄капеййа̄. таменам̣ балава̄ пурисо йато йато а̄лим̣ мун̃чеййа, а̄гаччхеййа удака’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бха̄вите арийе пан̃чан̇гике самма̄сама̄дхимхи евам̣ бахулӣкате йасса йасса абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса…пе… сати сати а̄йатане.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, субхӯмийам̣ чатумаха̄патхе [ча̄туммаха̄патхе (сӣ. пӣ.), чатуммаха̄патхе (сйа̄. кам̣.)] а̄джан̃н̃аратхо йутто асса т̣хито одхастапатодо. таменам̣ даккхо йогга̄чарийо ассадаммаса̄ратхи абхирухитва̄ ва̄мена хаттхена расмийо гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена патодам̣ гахетва̄ йениччхакам̣ йадиччхакам̣ са̄реййапи пачча̄са̄реййапи. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бха̄вите арийе пан̃чан̇гике самма̄сама̄дхимхи евам̣ бахулӣкате йасса йасса абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхавеййам̣ – екопи хутва̄ бахудха̄ ассам̣…пе… йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттеййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣еййам̣ – диббе ча ма̄нусе ча йе дӯре сантике ча̄’ти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче акан̇кхати – ‘парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄неййам̣ – сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄неййам̣, вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ вӣтара̄гам̣ читтанти паджа̄неййам̣, садосам̣ ва̄ читтам̣… вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣… самохам̣ ва̄ читтам̣… вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣… сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣… виккхиттам̣ ва̄ читтам̣… махаггатам̣ ва̄ читтам̣… амахаггатам̣ ва̄ читтам̣… сауттарам̣ ва̄ читтам̣… ануттарам̣ ва̄ читтам̣… сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣… асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣… вимуттам̣ ва̄ читтам̣… авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄неййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссареййам̣, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣, двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссареййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄неййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане.
‘‘со саче а̄кан̇кхати – ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа’нти, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. чан̇камасуттам̣
29. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, чан̇каме а̄нисам̣са̄. катаме пан̃ча? аддха̄наккхамо хоти, падха̄наккхамо хоти, аппа̄ба̄дхо хоти, аситам̣ пӣтам̣ кха̄йитам̣ са̄йитам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхати, чан̇кама̄дхигато сама̄дхи чират̣т̣хитико хоти. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча чан̇каме а̄нисам̣са̄’’ти. навамам̣.
10. на̄гитасуттам̣
30. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена иччха̄нан̇галам̣ на̄ма косала̄нам̣ бра̄хман̣ага̄мо тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ иччха̄нан̇гале вихарати иччха̄нан̇галаванасан̣д̣е. ассосум̣ кхо иччха̄нан̇галака̄ [иччха̄нан̇галика̄ (сӣ.) а. ни. 6.42; а. ни. 8.86] бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу бхо готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито иччха̄нан̇галам̣ ануппатто; иччха̄нан̇гале вихарати иччха̄нан̇галаванасан̣д̣е. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи, саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти. атха кхо иччха̄нан̇галака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа йена иччха̄нан̇галаванасан̣д̣о тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бахидва̄ракот̣т̣хаке ат̣т̣хам̣су учча̄саддамаха̄садда̄.
тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гито бхагавато упат̣т̣ха̄ко хоти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ на̄гитам̣ а̄мантеси – ‘‘ке пана кхо, на̄гита, учча̄саддамаха̄садда̄, кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? ‘‘ете, бханте, иччха̄нан̇галака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хита̄ бхагавантан̃н̃ева уддисса бхиккхусан̇гхан̃ча̄’’ти. ‘‘ма̄хам̣, на̄гита, йасена сама̄гамам̣, ма̄ ча майа̄ йасо. йо кхо, на̄гита, найимасса неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ асса акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, йасса̄хам̣ неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. со там̣ [сохам̣ (ка.), со (сйа̄. кам̣.)] мӣл̣хасукхам̣ миддхасукхам̣ ла̄бхасакка̄расилокасукхам̣ са̄дийеййа̄’’ти.
‘‘адхива̄сету да̄ни, бханте, бхагава̄, адхива̄сету сугато; адхива̄санака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. йена йенева да̄ни бхагава̄ гамиссати там̣нинна̄ва гамиссанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. сеййатха̄пи, бханте, тхуллапхуситаке деве вассанте йатха̄ниннам̣ удака̄ни паваттанти; евамевам̣ кхо, бханте, йена йенева да̄ни бхагава̄ гамиссати, там̣нинна̄ва гамиссанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. там̣ кисса хету? татха̄ хи, бханте, бхагавато сӣлапан̃н̃а̄н̣а’’нти.
‘‘ма̄хам̣, на̄гита, йасена сама̄гамам̣, ма̄ ча майа̄ йасо. йо кхо, на̄гита, найимасса неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ асса акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, йасса̄хам̣ неккхаммасукхасса павивекасукхасса упасамасукхасса самбодхасукхасса ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. со там̣ мӣл̣хасукхам̣ миддхасукхам̣ ла̄бхасакка̄расилокасукхам̣ са̄дийеййа. аситапӣтакха̄йитаса̄йитасса кхо, на̄гита, учча̄рапасса̄во – есо тасса ниссандо. пийа̄нам̣ кхо, на̄гита, випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ – есо тасса ниссандо. асубханимитта̄нуйогам̣ ануйуттасса кхо, на̄гита, субханимитте па̄т̣икулйата̄ [пат̣иккӯлата̄ (сӣ.), пат̣иккӯлйата̄ (сйа̄. кам̣.)] сан̣т̣ха̄ти – есо тасса ниссандо. чхасу кхо, на̄гита, пхасса̄йатанесу аничча̄нупассино вихарато пхассе па̄т̣икулйата̄ сан̣т̣ха̄ти – есо тасса ниссандо. пан̃часу кхо, на̄гита, упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассино вихарато упа̄да̄не па̄т̣икулйата̄ сан̣т̣ха̄ти – есо тасса ниссандо’’ти. дасамам̣.
пан̃чан̇гикавагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
две ага̄равупаккилеса̄, дуссӣла̄нуггахитена ча;
вимуттисама̄дхипан̃чан̇гика̄, чан̇камам̣ на̄гитена ча̄ти.
4. суманавагго
1. суманасуттам̣
31. екам̣ самайам̣…пе… ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо сумана̄ ра̄джакума̄рӣ пан̃чахи ратхасатехи пан̃чахи ра̄джакума̄рисатехи паривута̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо сумана̄ ра̄джакума̄рӣ бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идхассу, бханте, бхагавато две са̄вака̄ самасаддха̄ самасӣла̄ самапан̃н̃а̄ – еко да̄йако, еко ада̄йако. те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййум̣. девабхӯта̄нам̣ пана несам̣ [тесам̣ (сӣ.)], бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти?
‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ девабхӯто сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – диббена а̄йуна̄, диббена ван̣н̣ена, диббена сукхена, диббена йасена, диббена а̄дхипатеййена. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ девабхӯто сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти’’.
‘‘саче пана те, бханте, тато чута̄ иттхаттам̣ а̄гаччханти, мануссабхӯта̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ мануссабхӯто сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – ма̄нусакена а̄йуна̄, ма̄нусакена ван̣н̣ена, ма̄нусакена сукхена, ма̄нусакена йасена, ма̄нусакена а̄дхипатеййена. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ мануссабхӯто сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти’’.
‘‘саче пана те, бханте, убхо ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, паббаджита̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ паббаджито сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – йа̄читова бахулам̣ чӣварам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ сена̄санам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ гила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито. йехи кхо пана сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихарати тйасса мана̄пенева бахулам̣ ка̄йакаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пенева бахулам̣ вачӣкаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пенева бахулам̣ манокаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пам̣йева бахулам̣ упаха̄рам̣ упахаранти аппам̣ амана̄пам̣. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ паббаджито сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄тӣ’’ти.
‘‘саче пана те, бханте, убхо арахаттам̣ па̄пун̣анти, арахаттаппатта̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘еттха кхо панеса̄хам̣, сумане, на кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ вада̄ми, йадидам̣ вимуттийа̄ вимутти’’нти [вимуттанти (сйа̄. кам̣.)].
‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, аламева да̄на̄ни да̄тум̣ алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣; йатра хи на̄ма девабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, мануссабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, паббаджитасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄нӣ’’ти. ‘‘еваметам̣, сумане! алан̃хи, сумане, да̄на̄ни да̄тум̣ алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣! девабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, мануссабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, паббаджитасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄нӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [идам̣ ватва̄ (сӣ. пӣ.) евамупарипи] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘йатха̄пи чандо вимало, гаччхам̣ а̄ка̄садха̄туйа̄;
саббе та̄ра̄ган̣е локе, а̄бха̄йа атирочати.
‘‘татхева сӣласампанно, саддхо пурисапуггало;
саббе маччхарино локе, ча̄гена атирочати.