4. суманавагго

1. суманасуттам̣

31. екам̣ самайам̣…пе… ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо сумана̄ ра̄джакума̄рӣ пан̃чахи ратхасатехи пан̃чахи ра̄джакума̄рисатехи паривута̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо сумана̄ ра̄джакума̄рӣ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идхассу, бханте, бхагавато две са̄вака̄ самасаддха̄ самасӣла̄ самапан̃н̃а̄ – еко да̄йако, еко ада̄йако. те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййум̣. девабхӯта̄нам̣ пана несам̣ [тесам̣ (сӣ.)], бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти?

‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ девабхӯто сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – диббена а̄йуна̄, диббена ван̣н̣ена, диббена сукхена, диббена йасена, диббена а̄дхипатеййена. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ девабхӯто сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти’’.

‘‘саче пана те, бханте, тато чута̄ иттхаттам̣ а̄гаччханти, мануссабхӯта̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ мануссабхӯто сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – ма̄нусакена а̄йуна̄, ма̄нусакена ван̣н̣ена, ма̄нусакена сукхена, ма̄нусакена йасена, ма̄нусакена а̄дхипатеййена. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ мануссабхӯто сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти’’.

‘‘саче пана те, бханте, убхо ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, паббаджита̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘сийа̄, сумане’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ паббаджито сама̄но пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄ти – йа̄читова бахулам̣ чӣварам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ сена̄санам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито, йа̄читова бахулам̣ гила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ парибхун̃джати аппам̣ айа̄чито. йехи кхо пана сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихарати тйасса мана̄пенева бахулам̣ ка̄йакаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пенева бахулам̣ вачӣкаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пенева бахулам̣ манокаммена самуда̄чаранти аппам̣ амана̄пена, мана̄пам̣йева бахулам̣ упаха̄рам̣ упахаранти аппам̣ амана̄пам̣. йо со, сумане, да̄йако со амум̣ ада̄йакам̣ паббаджито сама̄но имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи адхиган̣ха̄тӣ’’ти.

‘‘саче пана те, бханте, убхо арахаттам̣ па̄пун̣анти, арахаттаппатта̄нам̣ пана несам̣, бханте, сийа̄ висесо, сийа̄ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘еттха кхо панеса̄хам̣, сумане, на кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ вада̄ми, йадидам̣ вимуттийа̄ вимутти’’нти [вимуттанти (сйа̄. кам̣.)].

‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, аламева да̄на̄ни да̄тум̣ алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣; йатра хи на̄ма девабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, мануссабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, паббаджитасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄нӣ’’ти. ‘‘еваметам̣, сумане! алан̃хи, сумане, да̄на̄ни да̄тум̣ алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣! девабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, мануссабхӯтасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни, паббаджитасса̄пи упака̄ра̄ни пун̃н̃а̄нӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [идам̣ ватва̄ (сӣ. пӣ.) евамупарипи] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘йатха̄пи чандо вимало, гаччхам̣ а̄ка̄садха̄туйа̄;

саббе та̄ра̄ган̣е локе, а̄бха̄йа атирочати.

‘‘татхева сӣласампанно, саддхо пурисапуггало;

саббе маччхарино локе, ча̄гена атирочати.

‘‘йатха̄пи мегхо тханайам̣, виджджума̄лӣ сатаккаку;

тхалам̣ ниннан̃ча пӯрети, абхивассам̣ васундхарам̣.

‘‘евам̣ дассанасампанно, самма̄самбуддхаса̄вако;

маччхарим̣ адхиган̣ха̄ти, пан̃чат̣ха̄нехи пан̣д̣ито.

‘‘а̄йуна̄ йасаса̄ чева [а̄йуна̄ ча йасена ча (ка.)], ван̣н̣ена ча сукхена ча;

са ве бхогапарибйӯл̣хо [бхогапариббӯл̣хо (сӣ.)], печча сагге памодатӣ’’ти. пат̣хамам̣;

2. чундӣсуттам̣

32. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо чундӣ ра̄джакума̄рӣ пан̃чахи ратхасатехи пан̃чахи ча кума̄рисатехи паривута̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо чундӣ ра̄джакума̄рӣ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘амха̄кам̣, бханте, бха̄та̄ чундо на̄ма ра̄джакума̄ро, со евама̄ха – ‘йадева со хоти иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ буддхам̣ саран̣ам̣ гато, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣йева упападжджати, но дуггати’нти. са̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ пуччха̄ми – ‘катхам̣рӯпе кхо, бханте, саттхари пасанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣йева упападжджати, но дуггатим̣? катхам̣рӯпе дхамме пасанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣йева упападжджати, но дуггатим̣? катхам̣рӯпе сан̇гхе пасанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣йева упападжджати, но дуггатим̣? катхам̣рӯпесу сӣлесу парипӯрака̄рӣ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣йева упападжджати, но дуггати’’’нти?

‘‘йа̄вата̄, чунди, сатта̄ апада̄ ва̄ двипада̄ ва̄ чатуппада̄ ва̄ бахуппада̄ ва̄ [апа̄да̄ ва̄ двӣпа̄да̄ ва̄чатуппа̄да̄ ва̄ бахуппа̄да̄ ва̄ (сӣ.) а. ни. 4.34; итиву. 90] рӯпино ва̄ арӯпино ва̄ сан̃н̃ино ва̄ асан̃н̃ино ва̄ невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ино ва̄, татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йати арахам̣ самма̄самбуддхо. йе кхо, чунди, буддхе пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, чунди, дхамма̄ сан̇кхата̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго тесам̣ аггамаккха̄йати. йе, чунди, арийе ат̣т̣хан̇гике магге пасанна̄, агге те пасанна̄, агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, чунди, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ [тесам̣ дхамма̄нам̣ (сӣ. пӣ. ка.)] аггамаккха̄йати, йадидам̣ – маданиммадано пипа̄савинайо а̄лайасамуггха̄то ват̣т̣упаччхедо тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. йе кхо, чунди, вира̄ге дхамме пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, чунди, сан̇гха̄ ва̄ ган̣а̄ ва̄, татха̄гатаса̄вакасан̇гхо тесам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ – чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. йе кхо, чунди, сан̇гхе пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, чунди, сӣла̄ни, арийаканта̄ни сӣла̄ни тесам̣ [арийаканта̄нитесам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] аггамаккха̄йати, йадидам̣ – акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни. йе кхо, чунди, арийакантесу сӣлесу парипӯрака̄рино, агге те парипӯрака̄рино. агге кхо пана парипӯрака̄рӣнам̣ агго випа̄ко хотӣ’’ти.

‘‘аггато ве пасанна̄нам̣, аггам̣ дхаммам̣ виджа̄натам̣;

агге буддхе пасанна̄нам̣, даккхин̣еййе ануттаре.

‘‘агге дхамме пасанна̄нам̣, вира̄гӯпасаме сукхе;

агге сан̇гхе пасанна̄нам̣, пун̃н̃аккхетте ануттаре.

‘‘аггасмим̣ да̄нам̣ дадатам̣, аггам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати;

аггам̣ а̄йу ча ван̣н̣о ча, йасо китти сукхам̣ балам̣.

‘‘аггасса да̄та̄ медха̄вӣ, аггадхаммасама̄хито;

девабхӯто мануссо ва̄, аггаппатто памодатӣ’’ти. дутийам̣;

3. уггахасуттам̣

33. екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаддийе вихарати джа̄тийа̄ ване. атха кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа аттачатуттхо бхатта’’нти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена уггахасса мен̣д̣аканаттуно нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ бхагавантам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо уггахо мен̣д̣аканатта̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘има̄ ме, бханте, кума̄рийо патикула̄ни гамиссанти. овадату та̄сам̣, бханте, бхагава̄; ануса̄сату та̄сам̣, бханте, бхагава̄, йам̣ та̄сам̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ та̄ кума̄рийо етадавоча – ‘‘тасма̄тиха, кума̄рийо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йасса во [йасса кхо (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ма̄та̄питаро бхаттуно дассанти аттхака̄ма̄ хитесино анукампака̄ анукампам̣ упа̄да̄йа, тасса бхависса̄ма пуббут̣т̣ха̄йинийо паччха̄нипа̄тинийо ким̣ка̄рапат̣исса̄винийо мана̄пача̄ринийо пийава̄динийо’ти. еван̃хи во, кума̄рийо, сиккхитаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, кума̄рийо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йе те бхатту гаруно [гуруно (ка.)] бхависсанти ма̄та̄ти ва̄ пита̄ти ва̄ саман̣абра̄хман̣а̄ти ва̄, те саккарисса̄ма гарум̣ карисса̄ма [гарукарисса̄ма (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ма̄несса̄ма пӯджесса̄ма аббха̄гате ча а̄санодакена пат̣ипӯджесса̄ма̄’ти [пӯджесса̄ма̄ти (сӣ.)]. еван̃хи во, кума̄рийо, сиккхитаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, кума̄рийо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йе те бхатту аббхантара̄ камманта̄ ун̣н̣а̄ти ва̄ каппа̄са̄ти ва̄, таттха даккха̄ бхависса̄ма аналаса̄, татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гата̄, алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄ту’нти. еван̃хи во, кума̄рийо, сиккхитаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, кума̄рийо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йо со бхатту аббхантаро [аббхантаре (ка.)] антоджано да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄, тесам̣ катан̃ча катато джа̄нисса̄ма акатан̃ча акатато джа̄нисса̄ма, гила̄нака̄нан̃ча бала̄балам̣ джа̄нисса̄ма, кха̄данӣйам̣ бходжанӣйан̃часса паччам̣сена [паччайам̣ тена (ка. сӣ.), паччайам̣сена (сйа̄. кам̣.), паччайам̣ сена̄санам̣ паччаттам̣сена (ка.) а. ни. 8.46] сам̣вибхаджисса̄ма̄’ти [вибхаджисса̄ма̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. еван̃хи во, кума̄рийо, сиккхитаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, кума̄рийо, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йам̣ бхатта̄ а̄хариссати дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄, там̣ а̄раккхена [там̣ а̄раккха̄йа (сӣ.)] гуттийа̄ сампа̄десса̄ма, таттха ча бхависса̄ма адхуттӣ атхенӣ асон̣д̣ӣ авина̄сика̄йо’ти. еван̃хи во, кума̄рийо, сиккхитаббам̣. имехи кхо, кума̄рийо, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’’ти.

‘‘йо нам̣ бхарати саббада̄, ниччам̣ а̄та̄пи уссуко;

саббака̄махарам̣ посам̣, бхатта̄рам̣ на̄тиман̃н̃ати.

‘‘на ча̄пи соттхи бхатта̄рам̣, исса̄ча̄рена [иччха̄ча̄рена (сӣ.), исса̄ва̄дена (пӣ.)] росайе;

бхатту ча гаруно саббе, пат̣ипӯджети пан̣д̣ита̄.

‘‘ут̣т̣ха̄хика̄ [ут̣т̣ха̄йика̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] аналаса̄, сан̇гахитапариджджана̄;

бхатту мана̄пам̣ [мана̄па̄ (сӣ.)] чарати, самбхатам̣ анураккхати.

‘‘йа̄ евам̣ ваттатӣ на̄рӣ, бхаттучхандаваса̄нуга̄;

мана̄па̄ на̄ма те дева̄, йаттха са̄ упападжджатӣ’’ти. татийам̣;

4. сӣхасена̄патисуттам̣

34. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо сӣхо сена̄пати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сӣхо сена̄пати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сакка̄ ну кхо, бханте, бхагава̄ сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти?

‘‘сакка̄, сӣха̄’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘да̄йако, сӣха, да̄напати бахуно джанасса пийо хоти мана̄по. йампи, сӣха, да̄йако да̄напати бахуно джанасса пийо хоти мана̄по, идампи сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣.

‘‘пуна чапарам̣, сӣха, да̄йакам̣ да̄напатим̣ санто саппуриса̄ бхаджанти. йампи, сӣха, да̄йакам̣ да̄напатим̣ санто саппуриса̄ бхаджанти, идампи сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣.

‘‘пуна чапарам̣, сӣха, да̄йакасса да̄напатино калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати. йампи, сӣха, да̄йакасса да̄напатино калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати, идампи сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣.

‘‘пуна чапарам̣, сӣха, да̄йако да̄напати йам̣ йадева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ – виса̄радо [виса̄радова (сӣ.) а. ни. 7.57 пасситаббам̣] упасан̇камати аман̇кубхӯто. йампи, сӣха, да̄йако да̄напати йам̣ йадева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ – виса̄радо упасан̇камати аман̇кубхӯто, идампи сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣.

‘‘пуна чапарам̣, сӣха, да̄йако да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. йампи, сӣха, да̄йако да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, идам̣ [идампи сӣха (ка.)] сампара̄йикам̣ да̄напхала’’нти.

евам̣ вутте сӣхо сена̄пати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ чатта̄ри сандит̣т̣хика̄ни да̄напхала̄ни аккха̄та̄ни, на̄хам̣ еттха бхагавато саддха̄йа гаччха̄ми; ахам̣ пета̄ни джа̄на̄ми. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати бахуно джанасса пийо мана̄по. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати; мам̣ санто саппуриса̄ бхаджанти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати; майхам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘сӣхо сена̄пати да̄йако ка̄рако сан̇гхупат̣т̣ха̄ко’ти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати йам̣ йадева парисам̣ упасан̇кама̄ми – йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ – виса̄радо упасан̇кама̄ми аман̇кубхӯто. йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ чатта̄ри сандит̣т̣хика̄ни да̄напхала̄ни аккха̄та̄ни, на̄хам̣ еттха бхагавато саддха̄йа гаччха̄ми; ахам̣ пета̄ни джа̄на̄ми. йан̃ча кхо мам̣, бханте, бхагава̄ евама̄ха – ‘да̄йако, сӣха, да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӣ’ти, ета̄хам̣ на джа̄на̄ми; еттха ча пана̄хам̣ бхагавато саддха̄йа гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘еваметам̣, сӣха, еваметам̣, сӣха! да̄йако да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӣ’’ти.

‘‘дадам̣ пийо хоти бхаджанти нам̣ бахӯ,

киттин̃ча паппоти йасо ча вад̣д̣хати [йасасса вад̣д̣хати (сйа̄. кам̣.), йасам̣ павад̣д̣хати (ка.)];

аман̇кубхӯто парисам̣ вига̄хати,

виса̄радо хоти наро амаччхарӣ.

‘‘тасма̄ хи да̄на̄ни даданти пан̣д̣ита̄,

винеййа маччхерамалам̣ сукхесино;

те дӣгхараттам̣ тидиве патит̣т̣хита̄,

дева̄нам̣ сахабйагата̄ раманти те [сахабйатам̣ гата̄ раманти (сӣ.), сахабйата̄ раманти те (ка.)].

‘‘ката̄вака̄са̄ катакусала̄ ито чута̄ [тато чута̄ (сӣ.)],

сайам̣пабха̄ анувичаранти нанданам̣ [нандане (сйа̄. кам̣.)];

те таттха нанданти раманти модаре,

самаппита̄ ка̄магун̣ехи пан̃чахи;

‘‘катва̄на ва̄кйам̣ аситасса та̄дино,

раманти сагге [раманти сумана̄ (ка.), каманти саббе (сйа̄. кам̣.)] сугатасса са̄вака̄’’ти. чатуттхам̣;

5. да̄на̄нисам̣сасуттам̣

35. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, да̄не а̄нисам̣са̄. катаме пан̃ча? бахуно джанасса пийо хоти мана̄по; санто саппуриса̄ бхаджанти; калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати; гихидхамма̄ анапагато [гихидхамма̄ анапето (сӣ. пӣ.), гихидхаммаманупагато (ка.)] хоти; ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча да̄не а̄нисам̣са̄’’ти.

‘‘дадама̄но пийо хоти, сатам̣ дхаммам̣ ануккамам̣;

санто нам̣ сада̄ бхаджанти [санто бхаджанти саппуриса̄ (сӣ.)], сан̃н̃ата̄ брахмача̄райо.

‘‘те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. пан̃чамам̣;

6. ка̄лада̄насуттам̣

36. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, ка̄лада̄на̄ни. катама̄ни пан̃ча? а̄гантукасса да̄нам̣ дети; гамикасса да̄нам̣ дети; гила̄насса да̄нам̣ дети; дуббхиккхе да̄нам̣ дети; йа̄ни та̄ни навасасса̄ни навапхала̄ни та̄ни пат̣хамам̣ сӣлавантесу патит̣т̣ха̄пети. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча ка̄лада̄на̄нӣ’’ти.

‘‘ка̄ле даданти саппан̃н̃а̄, вадан̃н̃ӯ вӣтамаччхара̄;

ка̄лена диннам̣ арийесу, уджубхӯтесу та̄дису.

‘‘виппасаннамана̄ тасса, випула̄ хоти даккхин̣а̄;

йе таттха анумоданти, веййа̄ваччам̣ каронти ва̄;

на тена [на тесам̣ (пӣ. ка.)] даккхин̣а̄ ӯна̄, тепи пун̃н̃асса бха̄гино.

‘‘тасма̄ даде аппат̣ива̄начитто, йаттха диннам̣ махаппхалам̣;

пун̃н̃а̄ни паралокасмим̣, патит̣т̣ха̄ хонти па̄н̣ина’’нти. чхат̣т̣хам̣;

9. бходжанасуттам̣

37. ‘‘бходжанам̣, бхиккхаве, дадама̄но да̄йако пат̣игга̄хака̄нам̣ пан̃ча т̣ха̄на̄ни дети. катама̄ни пан̃ча? а̄йум̣ дети, ван̣н̣ам̣ дети, сукхам̣ дети, балам̣ дети, пат̣ибха̄нам̣ [пат̣ибха̄н̣ам̣ (сӣ.)] дети. а̄йум̣ кхо пана датва̄ а̄йусса бха̄гӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄; ван̣н̣ам̣ датва̄ ван̣н̣асса бха̄гӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄; сукхам̣ датва̄ сукхасса бха̄гӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄; балам̣ датва̄ баласса бха̄гӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄; пат̣ибха̄нам̣ датва̄ пат̣ибха̄насса бха̄гӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄. бходжанам̣, бхиккхаве, дадама̄но да̄йако пат̣игга̄хака̄нам̣ има̄ни пан̃ча т̣ха̄на̄ни детӣ’’ти.

‘‘а̄йудо баладо дхӣро, ван̣н̣адо пат̣ибха̄надо;

сукхасса да̄та̄ медха̄вӣ, сукхам̣ со адхигаччхати.

‘‘а̄йум̣ датва̄ балам̣ ван̣н̣ам̣, сукхан̃ча пат̣ибха̄накам̣ [пат̣ибха̄н̣акам̣ (сӣ.), пат̣ибха̄надо (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)];

дӣгха̄йу йасава̄ хоти, йаттха йаттхӯпападжджатӣ’’ти. саттамам̣;

8. саддхасуттам̣

38. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, саддхе кулапутте а̄нисам̣са̄. катаме пан̃ча? йе те, бхиккхаве, локе санто саппуриса̄ те саддхан̃н̃ева пат̣хамам̣ анукампанта̄ анукампанти, но татха̄ ассаддхам̣; саддхан̃н̃ева пат̣хамам̣ упасан̇каманта̄ упасан̇каманти, но татха̄ ассаддхам̣; саддхан̃н̃ева пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханта̄ пат̣игган̣ханти, но татха̄ ассаддхам̣; саддхан̃н̃ева пат̣хамам̣ дхаммам̣ десента̄ десенти, но татха̄ ассаддхам̣; саддхо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча саддхе кулапутте а̄нисам̣са̄.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, субхӯмийам̣ чатумаха̄патхе маха̄нигродхо саманта̄ паккхӣнам̣ пат̣исаран̣ам̣ хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, саддхо кулапутто бахуно джанасса пат̣исаран̣ам̣ хоти бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄на’’нти.

‘‘са̄кха̄паттапхалӯпето [са̄кха̄паттабахупето (каттхачи), са̄кха̄паттапала̄сӯпето (?)], кхандхима̄ва [кхандхима̄ ча (сӣ.)] маха̄думо;

мӯлава̄ пхаласампанно, патит̣т̣ха̄ хоти паккхинам̣.

‘‘манораме а̄йатане, севанти нам̣ вихан̇гама̄;

чха̄йам̣ чха̄йаттхика̄ [чха̄йаттхино (сӣ.)] йанти, пхалаттха̄ пхалабходжино.

‘‘татхева сӣласампаннам̣, саддхам̣ пурисапуггалам̣;

нива̄тавуттим̣ аттхаддхам̣, соратам̣ сакхилам̣ мудум̣.

‘‘вӣтара̄га̄ вӣтадоса̄, вӣтамоха̄ ана̄сава̄;

пун̃н̃аккхетта̄ни локасмим̣, севанти та̄дисам̣ нарам̣.

‘‘те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. ат̣т̣хамам̣;

9. путтасуттам̣

39. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, т̣ха̄на̄ни сампассанта̄ ма̄та̄питаро путтам̣ иччханти куле джа̄йама̄нам̣. катама̄ни пан̃ча? бхато ва̄ но бхариссати; киччам̣ ва̄ но кариссати; кулавам̣со чирам̣ т̣хассати; да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджиссати; атха ва̄ пана пета̄нам̣ ка̄лан̇ката̄нам̣ даккхин̣ам̣ ануппадассатӣти. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча т̣ха̄на̄ни сампассанта̄ ма̄та̄питаро путтам̣ иччханти куле джа̄йама̄на’’нти.

[катха̄. 491] ‘‘пан̃ча т̣ха̄на̄ни сампассам̣, путтам̣ иччханти пан̣д̣ита̄;

бхато ва̄ но бхариссати, киччам̣ ва̄ но кариссати.

‘‘кулавам̣со чирам̣ тит̣т̣хе, да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджати;

атха ва̄ пана пета̄нам̣, даккхин̣ам̣ ануппадассати.

‘‘т̣ха̄на̄нета̄ни сампассам̣, путтам̣ иччханти пан̣д̣ита̄;

тасма̄ санто саппуриса̄, катан̃н̃ӯ катаведино.

‘‘бхаранти ма̄та̄питаро, пуббе катамануссарам̣;

каронти несам̣ кичча̄ни, йатха̄ там̣ пуббака̄ринам̣.

‘‘ова̄дака̄рӣ бхатапосӣ, кулавам̣сам̣ аха̄пайам̣;

саддхо сӣлена сампанно, путто хоти пасам̣сийо’’ти. навамам̣;

10. маха̄са̄лапуттасуттам̣

40. ‘‘химавантам̣, бхиккхаве, паббатара̄джам̣ нисса̄йа маха̄са̄ла̄ пан̃чахи вад̣д̣хӣхи вад̣д̣ханти. катама̄хи пан̃чахи? са̄кха̄паттапала̄сена вад̣д̣ханти; тачена вад̣д̣ханти; папат̣ика̄йа вад̣д̣ханти; пхеггуна̄ вад̣д̣ханти; са̄рена вад̣д̣ханти. химавантам̣, бхиккхаве, паббатара̄джам̣ нисса̄йа маха̄са̄ла̄ има̄хи пан̃чахи вад̣д̣хӣхи вад̣д̣ханти. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, саддхам̣ кулапуттам̣ нисса̄йа антоджано пан̃чахи вад̣д̣хӣхи вад̣д̣хати. катама̄хи пан̃чахи? саддха̄йа вад̣д̣хати; сӣлена вад̣д̣хати; сутена вад̣д̣хати; ча̄гена вад̣д̣хати; пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хати. саддхам̣, бхиккхаве, кулапуттам̣ нисса̄йа антоджано има̄хи пан̃чахи вад̣д̣хӣхи вад̣д̣хатӣ’’ти.

‘‘йатха̄ хи паббато село, аран̃н̃асмим̣ браха̄ване;

там̣ руккха̄ упанисса̄йа, вад̣д̣ханте те ванаппатӣ.

‘‘татхева сӣласампаннам̣, саддхам̣ кулапуттам̣ имам̣ [кулапатим̣ идха (сӣ.), кулапуттам̣ идха (сйа̄.)];

упанисса̄йа вад̣д̣ханти, путтада̄ра̄ ча бандхава̄;

амачча̄ н̃а̄тисан̇гха̄ ча, йе часса ануджӣвино.

‘‘тйасса сӣлавато сӣлам̣, ча̄гам̣ сучарита̄ни ча;

пассама̄на̄нукуббанти, йе бхаванти вичаккхан̣а̄.

‘‘имам̣ дхаммам̣ чаритва̄на, маггам̣ [саггам̣ (сйа̄. ка.)] сугатига̄минам̣;

нандино девалокасмим̣, моданти ка̄мака̄мино’’ти. дасамам̣;

суманавагго чатуттхо.