8. аттантапасуттам̣
198. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо [пу. па. 174; ма. ни. 2.7; дӣ. ни. 3.314; а. ни. 3.157-163] пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со нева аттантапо на парантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо ачелако хоти мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано наехибхаддантико натит̣т̣хабхаддантико на̄бхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийати. со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти, на кал̣опимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти, на ел̣акамантарам̣ на дан̣д̣амантарам̣ на мусаламантарам̣ на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ на габбхинийа̄ на па̄йама̄на̄йа на пурисантарагата̄йа на сан̇киттӣсу на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пивати. со ека̄га̄рико ва̄ хоти ека̄лопико два̄га̄рико ва̄ хоти два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоти сатта̄лопико; екисса̄пи даттийа̄ йа̄пети двӣхипи даттӣхи йа̄пети…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пети; ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети два̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети. ити еварӯпам̣ ад̣д̣хама̄сикампи парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихарати.
‘‘со са̄кабхаккхопи хоти са̄ма̄кабхаккхопи хоти нӣва̄рабхаккхопи хоти даддулабхаккхопи хоти хат̣абхаккхопи хоти кан̣абхаккхопи хоти а̄ча̄мабхаккхопи хоти пин̃н̃а̄кабхаккхопи хоти тин̣абхаккхопи хоти гомайабхаккхопи хоти; ванамӯлапхала̄ха̄ропи йа̄пети паваттапхалабходжӣ.
‘‘со са̄н̣а̄нипи дха̄рети маса̄н̣а̄нипи дха̄рети чхавадусса̄нипи дха̄рети пам̣сукӯла̄нипи дха̄рети тирӣт̣а̄нипи дха̄рети аджинампи дха̄рети аджинаккхипампи дха̄рети кусачӣрампи дха̄рети ва̄качӣрампи дха̄рети пхалакачӣрампи дха̄рети кесакамбалампи дха̄рети ва̄л̣акамбалампи дха̄рети улӯкапаккхампи дха̄рети; кесамассулочакопи хоти кесамассулочана̄нуйогамануйутто; уббхат̣т̣хакопи хоти а̄санаппат̣иккхитто; уккут̣икопи хоти уккут̣икаппадха̄намануйутто; кан̣т̣ака̄пассайикопи хоти кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппети; са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихарати. ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихарати. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ораббхико хоти сӯкарико са̄кун̣ико ма̄гавико луддо маччхагха̄тако чоро чорагха̄тако гогха̄тако бандхана̄га̄рико, йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ра̄джа̄ ва̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто, бра̄хман̣о ва̄ хоти маха̄са̄ло. со пураттхимена нагарасса навам̣ сантха̄га̄рам̣ ка̄ра̄петва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ саппителена ка̄йам̣ аббхан̃джитва̄ магависа̄н̣ена пит̣т̣хим̣ кан̣д̣увама̄но навам̣ сантха̄га̄рам̣ пависати, саддхим̣ махесийа̄ бра̄хман̣ена ча пурохитена. со таттха анантарахита̄йа бхӯмийа̄ харитупалитта̄йа сеййам̣ каппети. екисса̄йа га̄вийа̄ сарӯпаваччха̄йа йам̣ екасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена ра̄джа̄ йа̄пети; йам̣ дутийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена махесӣ йа̄пети; йам̣ татийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена бра̄хман̣о пурохито йа̄пети; йам̣ чатуттхасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена аггим̣ джухати [джуханти (сӣ. пӣ.)]; авасесена ваччхако йа̄пети. со евама̄ха – ‘еттака̄ усабха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатара̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатарийо хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ аджа̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ураббха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, (еттака̄ асса̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа,) [( ) наттхи сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу] еттака̄ руккха̄ чхиджджанту йӯпаттха̄йа, еттака̄ даббха̄ лӯйанту барихисаттха̄йа̄’ти [парикамматтха̄йа̄ти (ка.)]. йеписса те хонти да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ тепи дан̣д̣атаджджита̄ бхайатаджджита̄ ассумукха̄ рудама̄на̄ парикамма̄ни каронти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. идха, бхиккхаве, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄; найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣; йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати.
‘‘со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати. адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати. абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато асаддхамма̄ га̄мадхамма̄. муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса. писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, на ито сутва̄ амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, на амутра ва̄ сутва̄ имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа; ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄, сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄, самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти; йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ; нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣.
‘‘со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти. екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄. наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти. ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти. джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. хаттхигава̄ссавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти. кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти. тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти. уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ пат̣ивирато хоти. чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.
‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети, сапаттабха̄рова д̣ети; евамевам̣ бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.
‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати чаккхундрийам̣; чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.
‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.
‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, (има̄йа ча арийа̄йа сантут̣т̣хийа̄ саманна̄гато,) [( ) наттхи сӣ. сйа̄. поттхакесу. ма. ни. 1.296; ма. ни. 2.13 пасситаббам̣] имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато [саманна̄гато. со (ка.)] вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванаппаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети. со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е вивиччева ка̄мехи…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.
‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа…пе… сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа…пе… (со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте) а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со на аттантапо на парантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. ат̣т̣хамам̣.