4. чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣
(16) 1. индрийавагго
1. индрийасуттам̣
151. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри индрийа̄нӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. саддха̄баласуттам̣
152. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни чатта̄ри? саддха̄балам̣, вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бала̄нӣ’’ти. дутийам̣.
3. пан̃н̃а̄баласуттам̣
153. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни чатта̄ри? пан̃н̃а̄балам̣, вӣрийабалам̣, анаваджджабалам̣, сан̇гахабалам̣ [сан̇га̄хабалам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бала̄нӣ’’ти. татийам̣.
4. сатибаласуттам̣
154. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни чатта̄ри? сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, анаваджджабалам̣, сан̇гахабалам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бала̄нӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. пат̣исан̇кха̄набаласуттам̣
155. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни чатта̄ри? пат̣исан̇кха̄набалам̣, бха̄вана̄балам̣, анаваджджабалам̣, сан̇гахабалам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бала̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. каппасуттам̣
156. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? йада̄, бхиккхаве, каппо сам̣ват̣т̣ати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄тум̣ – еттака̄ни васса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасата̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасахасса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасатасахасса̄нӣти ва̄.
‘‘йада̄, бхиккхаве, каппо сам̣ват̣т̣о тит̣т̣хати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄тум̣ – еттака̄ни васса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасата̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасахасса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасатасахасса̄нӣти ва̄.
‘‘йада̄, бхиккхаве, каппо виват̣т̣ати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄тум̣ – еттака̄ни васса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасата̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасахасса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасатасахасса̄нӣти ва̄.
‘‘йада̄, бхиккхаве, каппо виват̣т̣о тит̣т̣хати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄тум̣ – еттака̄ни васса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасата̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасахасса̄нӣти ва̄, еттака̄ни вассасатасахасса̄нӣти ва̄. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри каппасса асан̇кхйеййа̄нӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. рогасуттам̣
157. ‘‘двеме, бхиккхаве, рога̄. катаме две? ка̄йико ча рого четасико ча рого. диссанти, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йикена рогена екампи вассам̣ а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, двепи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, тӣн̣ипи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, чатта̄рипи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, пан̃чапи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, дасапи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, вӣсатипи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, тим̣сампи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, чатта̄рӣсампи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, пан̃н̃а̄сампи васса̄ни а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄, вассасатампи, бхиййопи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄. те, бхиккхаве, сатта̄ судуллабха̄ [дуллабха̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] локасмим̣ йе четасикена рогена мухуттампи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нанти, ан̃н̃атра кхӣн̣а̄савехи.
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, паббаджитасса рога̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху махиччхо хоти вигха̄тава̄ асантут̣т̣хо итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рена. со махиччхо сама̄но вигха̄тава̄ асантут̣т̣хо итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рена па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахати анаван̃н̃аппат̣ила̄бха̄йа ла̄бхасакка̄расилокаппат̣ила̄бха̄йа. со ут̣т̣хахати гхат̣ати ва̄йамати анаван̃н̃аппат̣ила̄бха̄йа ла̄бхасакка̄расилокаппат̣ила̄бха̄йа. со сан̇кха̄йа кула̄ни упасан̇камати, сан̇кха̄йа нисӣдати, сан̇кха̄йа дхаммам̣ бха̄сати, сан̇кха̄йа учча̄рапасса̄вам̣ сандха̄рети. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро паббаджитасса рога̄.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на махиччха̄ бхависса̄ма вигха̄таванто асантут̣т̣ха̄ итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рена, на па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахисса̄ма анаван̃н̃аппат̣ила̄бха̄йа ла̄бхасакка̄расилокаппат̣ила̄бха̄йа, на ут̣т̣хахисса̄ма на гхат̣есса̄ма на ва̄йамисса̄ма анаван̃н̃аппат̣ила̄бха̄йа ла̄бхасакка̄расилокаппат̣ила̄бха̄йа, кхама̄ бхависса̄ма сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣, уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тика̄ бхависса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. саттамам̣.
8. париха̄нисуттам̣
158. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ чатта̄ро дхамме аттани саманупассати, нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ – ‘париха̄йа̄ми кусалехи дхаммехи’. париха̄наметам̣ вуттам̣ бхагавата̄. катаме чатта̄ро? ра̄гавепуллаттам̣ [ра̄гавепуллатам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], досавепуллаттам̣, мохавепуллаттам̣, гамбхӣресу кхо панасса т̣ха̄на̄т̣ха̄несу пан̃н̃а̄чаккху на камати. йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ име чатта̄ро дхамме аттани саманупассати, нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ – ‘париха̄йа̄ми кусалехи дхаммехи’. париха̄наметам̣ вуттам̣ бхагавата̄.
‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ чатта̄ро дхамме аттани саманупассати, нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ – ‘на париха̄йа̄ми кусалехи дхаммехи’. апариха̄наметам̣ вуттам̣ бхагавата̄. катаме чатта̄ро? ра̄гатануттам̣ [ра̄гатануттанам̣ (ка.)], досатануттам̣, мохатануттам̣, гамбхӣресу кхо панасса т̣ха̄на̄т̣ха̄несу пан̃н̃а̄чаккху камати. йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ име чатта̄ро дхамме аттани саманупассати, нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ – ‘на париха̄йа̄ми кусалехи дхаммехи’. апариха̄наметам̣ вуттам̣ бхагавата̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. бхиккхунӣсуттам̣
159. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. атха кхо ан̃н̃атара̄ бхиккхунӣ ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йенаййо а̄нандо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена аййасса а̄нандасса па̄де сираса̄ ванда – ‘иттханна̄ма̄, бханте, бхиккхунӣ а̄ба̄дхикинӣ дуккхита̄ ба̄л̣хагила̄на̄. са̄ аййасса а̄нандасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, аййо а̄нандо йена бхиккхунупассайо йена са̄ бхиккхунӣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. ‘‘евам̣, аййе’’ти кхо со пурисо тасса̄ бхиккхунийа̄ пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча –
‘‘иттханна̄ма̄, бханте, бхиккхунӣ а̄ба̄дхикинӣ дуккхита̄ ба̄л̣хагила̄на̄. са̄ а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандати, еван̃ча вадети – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена бхиккхунупассайо йена са̄ бхиккхунӣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо тун̣хӣбха̄вена.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена бхиккхунупассайо йена са̄ бхиккхунӣ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо са̄ бхиккхунӣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ ман̃чаке нипаджджи. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена са̄ бхиккхунӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо а̄йасма̄ а̄нандо там̣ бхиккхуним̣ етадавоча –
‘‘а̄ха̄расамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо а̄ха̄рам̣ нисса̄йа. а̄ха̄ро паха̄таббо. тан̣ха̄самбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо тан̣хам̣ нисса̄йа. тан̣ха̄ паха̄табба̄. ма̄насамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо ма̄нам̣ нисса̄йа. ма̄но паха̄таббо. метхунасамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо. метхуне ча сетугха̄то вутто бхагавата̄.
‘‘‘а̄ха̄расамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо а̄ха̄рам̣ нисса̄йа. а̄ха̄ро паха̄таббо’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхагини, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа. ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми. йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. со апарена самайена а̄ха̄рам̣ нисса̄йа а̄ха̄рам̣ паджахати. ‘а̄ха̄расамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо а̄ха̄рам̣ нисса̄йа. а̄ха̄ро паха̄таббо’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
‘‘‘тан̣ха̄самбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо тан̣хам̣ нисса̄йа. тан̣ха̄ паха̄табба̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхагини, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! со апарена самайена тан̣хам̣ нисса̄йа тан̣хам̣ паджахати. ‘тан̣ха̄самбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо тан̣хам̣ нисса̄йа. тан̣ха̄ паха̄табба̄’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
‘‘‘ма̄насамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо ма̄нам̣ нисса̄йа. ма̄но паха̄таббо’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхагини, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса евам̣ хоти – ‘со хи на̄ма а̄йасма̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати; киман̇гам̣ [киман̇га (сӣ. пӣ.) а. ни. 5.180; чӯл̣ава. 331; сам̣. ни. 5.1020] пана̄ха’нти! со апарена самайена ма̄нам̣ нисса̄йа ма̄нам̣ паджахати. ‘ма̄насамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо ма̄нам̣ нисса̄йа. ма̄но паха̄таббо’ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
‘‘метхунасамбхӯто айам̣, бхагини, ка̄йо. метхуне ча сетугха̄то вутто бхагавата̄’’ти.
атха кхо са̄ бхиккхунӣ ман̃чака̄ вут̣т̣хахитва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ а̄йасмато а̄нандасса па̄десу сираса̄ нипатитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘аччайо мам̣, бханте, аччагама̄, йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йа̄хам̣ евамака̄сим̣. тасса̄ ме, бханте, аййо а̄нандо аччайам̣ аччайато пат̣игган̣ха̄ту, а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти. ‘‘таггха там̣ [таггха твам̣ (сӣ. пӣ. ка.)], бхагини, аччайо аччагама̄, йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йа̄ твам̣ евамака̄си. йато ча кхо твам̣, бхагини, аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароси, там̣ те майам̣ пат̣игган̣ха̄ма. вуддхи хеса̄, бхагини, арийасса винайе йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти. навамам̣.
10. сугатавинайасуттам̣
160. ‘‘сугато ва̄, бхиккхаве, локе тит̣т̣хама̄но сугатавинайо ва̄ тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, сугато? идха, бхиккхаве, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. айам̣, бхиккхаве, сугато.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, сугатавинайо? со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. айам̣, бхиккхаве, сугатавинайо. евам̣ сугато ва̄, бхиккхаве, локе тит̣т̣хама̄но сугатавинайо ва̄ тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нанти.
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ дуггахитам̣ суттантам̣ парийа̄пун̣анти дунниккхиттехи падабйан̃джанехи. дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ дуббача̄ хонти довачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гата̄ аккхама̄ аппадаккхин̣агга̄хино ануса̄саним̣. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те на саккаччам̣ суттантам̣ парам̣ ва̄ченти. тесам̣ аччайена чхиннамӯлако суттанто хоти аппат̣исаран̣о. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тхера̄ бхиккхӯ ба̄хулика̄ хонти са̄тхалика̄, оккамане пуббан̇гама̄, павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти ба̄хулика̄ са̄тхалика̄, оккамане пуббан̇гама̄, павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ суггахитам̣ суттантам̣ парийа̄пун̣анти суниккхиттехи падабйан̃джанехи. суниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи сунайо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ сувача̄ хонти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гата̄ кхама̄ падаккхин̣агга̄хино ануса̄саним̣. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те саккаччам̣ суттантам̣ парам̣ ва̄ченти. тесам̣ аччайена наччхиннамӯлако [аччхиннамӯлако (сйа̄. кам̣.) а. ни. 5.156] суттанто хоти саппат̣исаран̣о. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тхера̄ бхиккхӯ на ба̄хулика̄ хонти на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄, павивеке пуббан̇гама̄, вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти на ба̄хулика̄ на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄, павивеке пуббан̇гама̄, вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. дасамам̣.
индрийавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
индрийа̄ни саддха̄ пан̃н̃а̄, сати сан̇кха̄напан̃чамам̣;
каппо рого париха̄ни, бхиккхунӣ сугатена ча̄ти.
(17) 2. пат̣ипада̄вагго
1. сам̣кхиттасуттам̣
161. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. пат̣хамам̣.
2. виттха̄расуттам̣
162. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи тиббара̄гаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббадосаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббамохаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи тиббара̄гаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббадосаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббамохаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи на тиббара̄гаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббадосаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббамохаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи на тиббара̄гаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббадосаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббамохаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. дутийам̣.
3. асубхасуттам̣
163. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ [пат̣иккӯласан̃н̃ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ [анабхиратасан̃н̃ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ; маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни [секкхабала̄ни (сйа̄. кам̣.)] упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ; маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? [катха̄. 815 а̄дайо] идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамакхамасуттам̣
164. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? аккхама̄ пат̣ипада̄, кхама̄ пат̣ипада̄, дама̄ пат̣ипада̄, сама̄ пат̣ипада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо [екаччо пуггало (сӣ. сйа̄. кам̣.)] аккосантам̣ паччаккосати, росантам̣ пат̣иросати, бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣ати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо аккосантам̣ на паччаккосати, росантам̣ на пат̣иросати, бхан̣д̣антам̣ на пат̣ибхан̣д̣ати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати чаккхундрийам̣; чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети; уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийакхамасуттам̣
165. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? аккхама̄ пат̣ипада̄, кхама̄ пат̣ипада̄, дама̄ пат̣ипада̄, сама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо аккхамо хоти сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ анадхива̄сакаджа̄тико хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти…пе… сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. убхайасуттам̣
166. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.
‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева хӣна̄ аккха̄йати. йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄, имина̄па̄йам̣ хӣна̄ аккха̄йати; йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ дандха̄, имина̄па̄йам̣ хӣна̄ аккха̄йати. айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева хӣна̄ аккха̄йати.
‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ дуккхатта̄ хӣна̄ аккха̄йати.
‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ дандхатта̄ хӣна̄ аккха̄йати.
‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева пан̣ӣта̄ аккха̄йати. йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄, имина̄па̄йам̣ пан̣ӣта̄ аккха̄йати; йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ кхиппа̄, имина̄па̄йам̣ пан̣ӣта̄ аккха̄йати. айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева пан̣ӣта̄ аккха̄йати. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. маха̄моггалла̄насуттам̣
167. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча –
‘‘чатассо има̄, а̄вусо моггалла̄на, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ [чатассаннам̣ пат̣ипада̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] катамам̣ те пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти?
‘‘чатассо има̄, а̄вусо са̄рипутта, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, имам̣ ме пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти. саттамам̣.
8. са̄рипуттасуттам̣
168. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –
‘‘чатассо има̄, а̄вусо са̄рипутта, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ катамам̣ те пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти?
‘‘чатассо има̄, а̄вусо моггалла̄на, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, имам̣ ме пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти. ат̣т̣хамам̣.
9. сасан̇кха̄расуттам̣
169. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ. маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ. маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. навамам̣.
10. йуганаддхасуттам̣
170. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. татра кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса паччассосум̣. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –
‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттаппаттим̣ [арахаттаппаттам̣ (ка.) пат̣и. ма. 2.1 пат̣исамбхида̄маггепи] бйа̄кароти, саббо со чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена.
‘‘катамехи чатӯхи? идха, а̄вусо, бхиккху саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети. тасса саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети. тасса випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети. тасса саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти. хоти со, а̄вусо, самайо йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.
‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттаппаттим̣ бйа̄кароти, саббо со имехи чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄’’ти. дасамам̣.
пат̣ипада̄вагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
сам̣кхиттам̣ виттха̄ра̄субхам̣, две кхама̄ убхайена ча;
моггалла̄но са̄рипутто, сасан̇кха̄рам̣ йуганаддхена ча̄ти.
(18) 3. сан̃четанийавагго
1. четана̄суттам̣
171. [катха̄. 539] ‘‘ка̄йе ва̄, бхиккхаве, сати ка̄йасан̃четана̄хету уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣. ва̄ча̄йа ва̄, бхиккхаве, сати вачӣсан̃четана̄хету уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣. мане ва̄, бхиккхаве, сати маносан̃четана̄хету уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣ авиджджа̄паччайа̄ва.
‘‘са̄мам̣ ва̄ там̣, бхиккхаве, ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣. паре ва̄сса [паре ва̄ тасса (ка.)] там̣, бхиккхаве, ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаронти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣. сампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣. асампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣.
‘‘са̄мам̣ ва̄ там̣, бхиккхаве, вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; паре ва̄сса там̣, бхиккхаве, вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаронти; йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; сампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; асампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣.
‘‘са̄мам̣ ва̄ там̣, бхиккхаве, маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; паре ва̄сса там̣, бхиккхаве, маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаронти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; сампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣; асампаджа̄но ва̄ там̣, бхиккхаве, маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣.
‘‘имесу, бхиккхаве, дхаммесу авиджджа̄ анупатита̄, авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄ со ка̄йо на хоти йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣, са̄ ва̄ча̄ на хоти йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣, со мано на хоти йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккхам̣, кхеттам̣ там̣ [ваттхум̣ там̣ (саббаттха)] на хоти…пе… ваттхум̣ там̣ на хоти…пе… а̄йатанам̣ там̣ на хоти…пе… адхикаран̣ам̣ там̣ на хоти йам̣паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккха’’нти.
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, аттабха̄вапат̣ила̄бха̄. катаме чатта̄ро? аттхи, бхиккхаве, аттабха̄вапат̣ила̄бхо, йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе аттасан̃четана̄ камати, но парасан̃четана̄. аттхи, бхиккхаве, аттабха̄вапат̣ила̄бхо, йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе парасан̃четана̄ камати, но аттасан̃четана̄. аттхи, бхиккхаве, аттабха̄вапат̣ила̄бхо, йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе аттасан̃четана̄ ча камати парасан̃четана̄ ча. аттхи, бхиккхаве, аттабха̄вапат̣ила̄бхо, йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе неваттасан̃четана̄ камати, но парасан̃четана̄. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро аттабха̄вапат̣ила̄бха̄’’ти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘имасса кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘татра, бханте, йа̄йам̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхо йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе аттасан̃четана̄ камати но парасан̃четана̄, аттасан̃четана̄хету тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ ка̄йа̄ чути хоти. татра, бханте, йа̄йам̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхо йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе парасан̃четана̄ камати но аттасан̃четана̄, парасан̃четана̄хету тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ ка̄йа̄ чути хоти. татра, бханте, йа̄йам̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхо йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе аттасан̃четана̄ ча камати парасан̃четана̄ ча, аттасан̃четана̄ ча парасан̃четана̄ ча хету тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ ка̄йа̄ чути хоти. татра, бханте, йа̄йам̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхо йасмим̣ аттабха̄вапат̣ила̄бхе нева аттасан̃четана̄ камати но парасан̃четана̄, катаме тена дева̄ дат̣т̣хабба̄’’’ти? ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпага̄, са̄рипутта, дева̄ тена дат̣т̣хабба̄’’ти.
‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо, йена мидхекачче сатта̄ тамха̄ ка̄йа̄ чута̄ а̄га̄мино хонти а̄ганта̄ро иттхаттам̣? ко пана, бханте, хету ко паччайо, йена мидхекачче сатта̄ тамха̄ ка̄йа̄ чута̄ ана̄га̄мино хонти ана̄ганта̄ро иттхатта’’нти? ‘‘идха, са̄рипутта, екаччасса пуггаласса орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни аппахӣна̄ни хонти, со дит̣т̣хева дхамме невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати; таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. со тато чуто а̄га̄мӣ хоти а̄ганта̄ иттхаттам̣.
‘‘идха пана, са̄рипутта, екаччасса пуггаласса орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни пахӣна̄ни хонти, со дит̣т̣хева дхамме невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати; таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. со тато чуто ана̄га̄мӣ хоти ана̄ганта̄ иттхаттам̣.
‘‘айам̣ кхо, са̄рипутта, хету айам̣ паччайо, йена мидхекачче сатта̄ тамха̄ ка̄йа̄ чута̄ а̄га̄мино хонти а̄ганта̄ро иттхаттам̣. айам̣ пана, са̄рипутта, хету айам̣ паччайо, йена мидхекачче сатта̄ тамха̄ ка̄йа̄ чута̄ ана̄га̄мино хонти ана̄ганта̄ро иттхатта’’нти. пат̣хамам̣.
2. вибхаттисуттам̣
172. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘аддхама̄сӯпасампаннена ме, а̄вусо, аттхапат̣исамбхида̄ саччхиката̄ одхисо бйан̃джанасо. тамахам̣ анекапарийа̄йена а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃а̄пеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, со мам̣ пан̃хена. ахам̣ веййа̄каран̣ена саммукхӣбхӯто но саттха̄ йо но дхамма̄нам̣ сукусало.
‘‘аддхама̄сӯпасампаннена ме, а̄вусо, дхаммапат̣исамбхида̄ саччхиката̄ одхисо бйан̃джанасо. тамахам̣ анекапарийа̄йена а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃а̄пеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, со мам̣ пан̃хена. ахам̣ веййа̄каран̣ена саммукхӣбхӯто но саттха̄ йо но дхамма̄нам̣ сукусало.
‘‘аддхама̄сӯпасампаннена ме, а̄вусо, нируттипат̣исамбхида̄ саччхиката̄ одхисо бйан̃джанасо. тамахам̣ анекапарийа̄йена а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃а̄пеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, со мам̣ пан̃хена. ахам̣ веййа̄каран̣ена саммукхӣбхӯто но саттха̄ йо но дхамма̄нам̣ сукусало.
‘‘аддхама̄сӯпасампаннена ме, а̄вусо, пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄ саччхиката̄ одхисо бйан̃джанасо. тамахам̣ анекапарийа̄йена а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃а̄пеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, со мам̣ пан̃хена. ахам̣ веййа̄каран̣ена саммукхӣбхӯто но саттха̄ йо но дхамма̄нам̣ сукусало’’ти. дутийам̣.
3. маха̄кот̣т̣хикасуттам̣
173. атха кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхи ча наттхи ча ан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ неваттхи но наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхи ча наттхи ча ан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ неваттхи но наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. йатха̄ катхам̣ пана, а̄вусо, имасса бха̄ситасса аттхо дат̣т̣хаббо’’ти?
‘‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити вадам̣ аппапан̃чам̣ папан̃чети. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити вадам̣ аппапан̃чам̣ папан̃чети. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхи ча наттхи ча ан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити вадам̣ аппапан̃чам̣ папан̃чети. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ неваттхи но наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити вадам̣ аппапан̃чам̣ папан̃чети. йа̄вата̄, а̄вусо, чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ гати та̄вата̄ папан̃часса гати; йа̄вата̄ папан̃часса гати та̄вата̄ чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ гати. чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ папан̃чаниродхо папан̃чавӯпасамо’’ти. татийам̣.
4. а̄нандасуттам̣
174. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄кот̣т̣хикена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ маха̄кот̣т̣хикам̣ етадавоча –
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхи ча наттхи ча ан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ неваттхи но наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’’ти?
‘‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’’.
‘‘‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ аттхи ча наттхи ча ан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. ‘чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ неваттхи но наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘ма̄ хевам̣, а̄вусо’ти вадеси. йатха̄ катхам̣ пана̄вусо, имасса бха̄ситасса аттхо дат̣т̣хаббо’’ти?