(17) 2. пат̣ипада̄вагго

1. сам̣кхиттасуттам̣

161. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. пат̣хамам̣.

2. виттха̄расуттам̣

162. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи тиббара̄гаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббадосаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббамохаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи тиббара̄гаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббадосаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи тиббамохаджа̄тико хоти, абхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи на тиббара̄гаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббадосаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббамохаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, екаччо пакатийа̄пи на тиббара̄гаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббадосаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ досаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. пакатийа̄пи на тиббамохаджа̄тико хоти, на̄бхиккхан̣ам̣ мохаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. дутийам̣.

3. асубхасуттам̣

163. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ [пат̣иккӯласан̃н̃ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ [анабхиратасан̃н̃ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ; маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни [секкхабала̄ни (сйа̄. кам̣.)] упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ; маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄? идха бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ дандхам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄? [катха̄. 815 а̄дайо] идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ кхиппам̣ а̄нантарийам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. татийам̣.

4. пат̣хамакхамасуттам̣

164. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? аккхама̄ пат̣ипада̄, кхама̄ пат̣ипада̄, дама̄ пат̣ипада̄, сама̄ пат̣ипада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо [екаччо пуггало (сӣ. сйа̄. кам̣.)] аккосантам̣ паччаккосати, росантам̣ пат̣иросати, бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣ати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо аккосантам̣ на паччаккосати, росантам̣ на пат̣иросати, бхан̣д̣антам̣ на пат̣ибхан̣д̣ати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати чаккхундрийам̣; чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети; уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. чатуттхам̣.

5. дутийакхамасуттам̣

165. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? аккхама̄ пат̣ипада̄, кхама̄ пат̣ипада̄, дама̄ пат̣ипада̄, сама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо аккхамо хоти сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ анадхива̄сакаджа̄тико хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, аккхама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, екаччо кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, кхама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти…пе… сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ; йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дама̄ пат̣ипада̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети самети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄ пат̣ипада̄. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. пан̃чамам̣.

6. убхайасуттам̣

166. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева хӣна̄ аккха̄йати. йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄, имина̄па̄йам̣ хӣна̄ аккха̄йати; йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ дандха̄, имина̄па̄йам̣ хӣна̄ аккха̄йати. айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева хӣна̄ аккха̄йати.

‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ дуккхатта̄ хӣна̄ аккха̄йати.

‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ дандхатта̄ хӣна̄ аккха̄йати.

‘‘татра, бхиккхаве, йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева пан̣ӣта̄ аккха̄йати. йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄, имина̄па̄йам̣ пан̣ӣта̄ аккха̄йати; йампа̄йам̣ пат̣ипада̄ кхиппа̄, имина̄па̄йам̣ пан̣ӣта̄ аккха̄йати. айам̣, бхиккхаве, пат̣ипада̄ убхайенева пан̣ӣта̄ аккха̄йати. има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо пат̣ипада̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. маха̄моггалла̄насуттам̣

167. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча –

‘‘чатассо има̄, а̄вусо моггалла̄на, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ [чатассаннам̣ пат̣ипада̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] катамам̣ те пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти?

‘‘чатассо има̄, а̄вусо са̄рипутта, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, имам̣ ме пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти. саттамам̣.

8. са̄рипуттасуттам̣

168. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –

‘‘чатассо има̄, а̄вусо са̄рипутта, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ катамам̣ те пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти?

‘‘чатассо има̄, а̄вусо моггалла̄на, пат̣ипада̄. катама̄ чатассо? дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. има̄ кхо, а̄вусо, чатассо пат̣ипада̄. има̄сам̣, а̄вусо, чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, имам̣ ме пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. сасан̇кха̄расуттам̣

169. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ. маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху асубха̄нупассӣ ка̄йе вихарати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ, саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣ, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ. маран̣асан̃н̃а̄ кхо панасса аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хоти. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни мудӯни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣…пе… пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни адхиматта̄ни па̄тубхаванти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтатта̄ дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало дит̣т̣хева дхамме асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со има̄ни пан̃ча секхабала̄ни упанисса̄йа вихарати – саддха̄балам̣, хирибалам̣, оттаппабалам̣, вӣрийабалам̣, пан̃н̃а̄балам̣. тассима̄ни пан̃чиндрийа̄ни…пе… пан̃н̃индрийам̣. со имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ мудутта̄ ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало ка̄йасса бхеда̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. навамам̣.

10. йуганаддхасуттам̣

170. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. татра кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса паччассосум̣. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –

‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттаппаттим̣ [арахаттаппаттам̣ (ка.) пат̣и. ма. 2.1 пат̣исамбхида̄маггепи] бйа̄кароти, саббо со чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена.

‘‘катамехи чатӯхи? идха, а̄вусо, бхиккху саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети. тасса саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети. тасса випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети. тасса саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти. хоти со, а̄вусо, самайо йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттаппаттим̣ бйа̄кароти, саббо со имехи чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄’’ти. дасамам̣.

пат̣ипада̄вагго дутийо.