4. чаккавагго

1. чаккасуттам̣

31. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттати, йехи саманна̄гата̄ деваманусса̄ начирассева махантаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣анти бхогесу. катама̄ни чатта̄ри? патирӯпадесава̄со, саппуриса̄вассайо [саппурисӯпассайо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], аттасамма̄пан̣идхи, пуббе ча катапун̃н̃ата̄ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттати, йехи саманна̄гата̄ деваманусса̄ начирассева махантаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣анти бхогесӯ’’ти.

‘‘патирӯпе васе десе, арийамиттакаро сийа̄;

самма̄пан̣идхисампанно, пуббе пун̃н̃акато наро;

дхан̃н̃ам̣ дханам̣ йасо китти, сукхан̃четам̣дхиваттатӣ’’ти. пат̣хамам̣;

2. сан̇гахасуттам̣

32. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, сан̇гахаваттхӯни. катама̄ни чатта̄ри? да̄нам̣, пеййаваджджам̣, аттхачарийа̄, сама̄наттата̄ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри сан̇гахаваттхӯнӣ’’ти.

‘‘да̄нан̃ча пеййаваджджан̃ча [сан̇гахе (ат̣т̣хакатха̄йам̣ па̄т̣хантарам̣) дӣ. ни. 3.273 пасситаббам̣], аттхачарийа̄ ча йа̄ идха;

сама̄наттата̄ ча дхаммесу, таттха таттха йатха̄рахам̣;

ете кхо сан̇гаха̄ локе, ратхасса̄н̣ӣва йа̄йато.

‘‘ете ча сан̇гаха̄ на̄ссу, на ма̄та̄ путтака̄ран̣а̄;

лабхетха ма̄нам̣ пӯджам̣ ва̄, пита̄ ва̄ путтака̄ран̣а̄.

‘‘йасма̄ ча сан̇гаха̄ [сан̇гахе (ат̣т̣хакатха̄йам̣ па̄т̣хантарам̣) дӣ. ни. 3.273 пасситаббам̣] ете, самавеккханти пан̣д̣ита̄;

тасма̄ махаттам̣ паппонти, па̄сам̣са̄ ча бхаванти те’’ти. дутийам̣;

3. сӣхасуттам̣

33. ‘‘сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄ са̄йанхасамайам̣ а̄сайа̄ никкхамати. а̄сайа̄ никкхамитва̄ виджамбхати. виджамбхитва̄ саманта̄ чатуддиса̄ анувилокети. саманта̄ чатуддиса̄ анувилокетва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надати. тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. йе кхо пана те, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄ па̄н̣а̄ сӣхасса мигаран̃н̃о надато саддам̣ сун̣анти, те йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанти. билам̣ била̄сайа̄ пависанти, дакам̣ дака̄сайа̄ [удакам̣ удака̄сайа̄ (ка.) сам̣. ни. 3.78; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.37 пасситаббам̣] пависанти, ванам̣ вана̄сайа̄ пависанти, а̄ка̄сам̣ паккхино бхаджанти. йепи те, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄га̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу дал̣хехи вараттехи бандханехи баддха̄, тепи та̄ни бандхана̄ни сан̃чхиндитва̄ сампада̄летва̄ бхӣта̄ муттакарӣсам̣ чаджама̄на̄ йена ва̄ тена ва̄ пала̄йанти. евам̣ махиддхико кхо, бхиккхаве, сӣхо мигара̄джа̄ тираччха̄нагата̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣, евам̣ махесаккхо евам̣ маха̄нубха̄во.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йада̄ татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄, со дхаммам̣ десети – ‘ити сакка̄йо, ити сакка̄йасамудайо, ити сакка̄йаниродхо [сакка̄йасса аттхан̇гамо (ат̣т̣ха., сам̣. ни. 3.78) ‘‘сакка̄йаниродхага̄минӣ’’ти паччхимападам̣ пана пасситаббам̣], ити сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти. йепи те, бхиккхаве, дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄ уччесу вима̄несу чират̣т̣хитика̄, тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанти – ‘аничча̄ вата кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ ниччамха̄ти аман̃н̃имха; аддхува̄ вата кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ дхувамха̄ти аман̃н̃имха; асассата̄ вата кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ сассатамха̄ти аман̃н̃имха. майам̣ кира, бхо, аничча̄ аддхува̄ асассата̄ сакка̄йапарийа̄панна̄’ти. евам̣ махиддхико кхо, бхиккхаве, татха̄гато садевакасса локасса, евам̣ махесаккхо евам̣ маха̄нубха̄во’’ти.

‘‘йада̄ буддхо абхин̃н̃а̄йа, дхаммачаккам̣ паваттайӣ;

садевакасса локасса, саттха̄ аппат̣ипуггало.

‘‘сакка̄йан̃ча ниродхан̃ча, сакка̄йасса ча самбхавам̣;

арийан̃чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.

‘‘йепи дӣгха̄йука̄ дева̄, ван̣н̣аванто йасассино;

бхӣта̄ санта̄сама̄па̄дум̣, сӣхассеви’таремига̄.

‘‘авӣтиватта̄ сакка̄йам̣, аничча̄ кира бхо майам̣;

сутва̄ арахато ва̄кйам̣, виппамуттасса та̄дино’’ти [сам̣. ни. 3.78]. татийам̣;

4. аггаппаса̄дасуттам̣

34. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, аггаппаса̄да̄. катаме чатта̄ро? йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄ двипада̄ [дипада̄ (сӣ. пӣ.) а. ни. 5.32; итиву. 90] ва̄ чатуппада̄ ва̄ бахуппада̄ ва̄ рӯпино ва̄ арӯпино ва̄ сан̃н̃ино ва̄ асан̃н̃ино ва̄ невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ино ва̄, татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йати арахам̣ самма̄самбуддхо. йе, бхиккхаве, буддхе пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго тесам̣ аггамаккха̄йати. йе, бхиккхаве, арийе ат̣т̣хан̇гике магге пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ маданиммадано пипа̄савинайо а̄лайасамуггха̄то ват̣т̣упаччхедо тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. йе, бхиккхаве, вира̄ге дхамме пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти.

‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сан̇гха̄ ва̄ ган̣а̄ ва̄, татха̄гатаса̄вакасан̇гхо тесам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄ еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. йе, бхиккхаве, сан̇гхе пасанна̄, агге те пасанна̄. агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко хоти. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро аггаппаса̄да̄’’ти.

‘‘аггато ве пасанна̄нам̣, аггам̣ дхаммам̣ виджа̄натам̣;

агге буддхе пасанна̄нам̣, даккхин̣еййе ануттаре.

‘‘агге дхамме пасанна̄нам̣, вира̄гӯпасаме сукхе;

агге сан̇гхе пасанна̄нам̣, пун̃н̃аккхетте ануттаре.

‘‘аггасмим̣ да̄нам̣ дадатам̣, аггам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати;

аггам̣ а̄йу ча ван̣н̣о ча, йасо китти сукхам̣ балам̣.

‘‘аггасса да̄та̄ медха̄вӣ, аггадхаммасама̄хито;

девабхӯто мануссо ва̄, аггаппатто памодатӣ’’ти [итиву. 90]. чатуттхам̣;

5. вассака̄расуттам̣

35. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘чатӯхи кхо майам̣, бхо готама, дхаммехи саманна̄гатам̣ маха̄пан̃н̃ам̣ маха̄пурисам̣ пан̃н̃а̄пема. катамехи чатӯхи? идха, бхо готама, бахуссуто хоти тасса тассева сутаджа̄тасса тасса тассева кхо пана бха̄ситасса аттхам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо, айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо’ти. сатима̄ кхо пана хоти чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄ йа̄ни кхо пана та̄ни гахат̣т̣хака̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо хоти аналасо, татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣. имехи кхо майам̣, бхо готама, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ маха̄пан̃н̃ам̣ маха̄пурисам̣ пан̃н̃а̄пема. саче ме [саче пана ме (сӣ. ка.), саче ме пана (пӣ.)], бхо готама, анумодитаббам̣ анумодату ме бхавам̣ готамо; саче пана ме, бхо готама, пат̣иккоситаббам̣ пат̣иккосату ме бхавам̣ готамо’’ти.

‘‘нева кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, анумода̄ми на пат̣иккоса̄ми. чатӯхи кхо ахам̣, бра̄хман̣а, дхаммехи саманна̄гатам̣ маха̄пан̃н̃ам̣ маха̄пурисам̣ пан̃н̃а̄пеми. катамехи чатӯхи? идха, бра̄хман̣а, бахуджанахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанасукха̄йа; бахусса джаната̄ арийе н̃а̄йе патит̣т̣ха̄пита̄, йадидам̣ калйа̄н̣адхаммата̄ кусаладхаммата̄. со йам̣ витаккам̣ а̄кан̇кхати витаккетум̣ там̣ витаккам̣ витаккети, йам̣ витаккам̣ на̄кан̇кхати витаккетум̣ на там̣ витаккам̣ витаккети; йам̣ сан̇каппам̣ а̄кан̇кхати сан̇каппетум̣ там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппети, йам̣ сан̇каппам̣ на̄кан̇кхати сан̇каппетум̣ на там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппети. ити четовасиппатто хоти витаккапатхе. чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. нева кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, анумода̄ми на пана пат̣иккоса̄ми. имехи кхо ахам̣, бра̄хман̣а, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ маха̄пан̃н̃ам̣ маха̄пурисам̣ пан̃н̃а̄пемӣ’’ти.

‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ бхота̄ готамена. имехи ча майам̣, бхо готама, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ бхавантам̣ готамам̣ дха̄рема; бхаван̃хи готамо бахуджанахита̄йа пат̣ипанно бахуджанасукха̄йа; баху те [бахусса (сйа̄. кам̣. ка.)] джаната̄ арийе н̃а̄йе патит̣т̣ха̄пита̄, йадидам̣ калйа̄н̣адхаммата̄ кусаладхаммата̄. бхаван̃хи готамо йам̣ витаккам̣ а̄кан̇кхати витаккетум̣ там̣ витаккам̣ витаккети, йам̣ витаккам̣ на̄кан̇кхати витаккетум̣ на там̣ витаккам̣ витаккети, йам̣ сан̇каппам̣ а̄кан̇кхати сан̇каппетум̣ там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппети, йам̣ сан̇каппам̣ на̄кан̇кхати сан̇каппетум̣ на там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппети. бхаван̃хи готамо четовасиппатто витаккапатхе. бхаван̃хи готамо чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. бхаван̃хи готамо а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти.

‘‘аддха̄ кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, а̄саджджа упанӣйа ва̄ча̄ бха̄сита̄. апи ча, тйа̄хам̣ бйа̄карисса̄ми – ‘ахан̃хи, бра̄хман̣а, бахуджанахита̄йа пат̣ипанно бахуджанасукха̄йа; баху ме [бахусса (сйа̄. кам̣. ка.)] джаната̄ арийе н̃а̄йе патит̣т̣ха̄пита̄, йадидам̣ калйа̄н̣адхаммата̄ кусаладхаммата̄. ахан̃хи, бра̄хман̣а, йам̣ витаккам̣ а̄кан̇кха̄ми витаккетум̣ там̣ витаккам̣ витаккеми, йам̣ витаккам̣ на̄кан̇кха̄ми витаккетум̣ на там̣ витаккам̣ витаккеми, йам̣ сан̇каппам̣ а̄кан̇кха̄ми сан̇каппетум̣ там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппеми, йам̣ сан̇каппам̣ на̄кан̇кха̄ми сан̇каппетум̣ на там̣ сан̇каппам̣ сан̇каппеми. ахан̃хи, бра̄хман̣а, четовасиппатто витаккапатхе. ахан̃хи, бра̄хман̣а, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. ахан̃хи, бра̄хман̣а, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’’’ти.

‘‘йо веди саббасатта̄нам̣, маччупа̄саппамочанам̣;

хитам̣ деваманусса̄нам̣, н̃а̄йам̣ дхаммам̣ пака̄сайи;

йам̣ ве дисва̄ ча сутва̄ ча, пасӣданти бахӯ джана̄ [пасӣдати бахуджджано (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)].

‘‘магга̄маггасса кусало, катакиччо ана̄саво;

буддхо антимаса̄рӣро [антимадха̄рито (ка.)], ‘‘(маха̄пан̃н̃о) [( ) сйа̄. поттхаке наттхи] маха̄пурисоти вуччатӣ’’ти. пан̃чамам̣;

6. дон̣асуттам̣

36. екам̣ самайам̣ бхагава̄ антара̄ ча уккат̣т̣хам̣ антара̄ ча сетабйам̣ аддха̄намаггаппат̣ипанно хоти. дон̣опи судам̣ бра̄хман̣о антара̄ ча уккат̣т̣хам̣ антара̄ ча сетабйам̣ аддха̄намаггаппат̣ипанно хоти. аддаса̄ кхо дон̣о бра̄хман̣о бхагавато па̄десу чакка̄ни сахасса̄ра̄ни санемика̄ни сана̄бхика̄ни сабба̄ка̄рапарипӯра̄ни; дисва̄насса етадахоси – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! на ватима̄ни мануссабхӯтасса пада̄ни бхависсантӣ’’ти!! атха кхо бхагава̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. атха кхо дон̣о бра̄хман̣о бхагавато пада̄ни анугаччханто аддаса бхагавантам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣ сантиндрийам̣ сантама̄насам̣ уттамадаматхасаматхамануппаттам̣ дантам̣ гуттам̣ сам̣йатиндрийам̣ [йатиндрийам̣ (маха̄ва. 257)] на̄гам̣. дисва̄на йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘дево но бхавам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, дево бхависса̄мӣ’’ти. ‘‘гандхаббо но бхавам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, гандхаббо бхависса̄мӣ’’ти. ‘‘йаккхо но бхавам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, йаккхо бхависса̄мӣ’’ти. ‘‘мануссо но бхавам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, мануссо бхависса̄мӣ’’ти.

‘‘‘дево но бхавам̣ бхависсатӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, дево бхависса̄мӣ’ти вадеси. ‘гандхаббо но бхавам̣ бхависсатӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, гандхаббо бхависса̄мӣ’ти вадеси. ‘йаккхо но бхавам̣ бхависсатӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, йаккхо бхависса̄мӣ’ти вадеси. ‘мануссо но бхавам̣ бхависсатӣ’ти, ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, мануссо бхависса̄мӣ’ти вадеси. атха ко чарахи бхавам̣ бхависсатӣ’’ти?

‘‘йесам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, а̄сава̄нам̣ аппахӣнатта̄ дево бхавеййам̣, те ме а̄сава̄ пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йесам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, а̄сава̄нам̣ аппахӣнатта̄ гандхаббо бхавеййам̣… йаккхо бхавеййам̣… мануссо бхавеййам̣, те ме а̄сава̄ пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, уппалам̣ ва̄ падумам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкам̣ ва̄ удаке джа̄там̣ удаке сам̣вад̣д̣хам̣ удака̄ аччуггамма тит̣т̣хати анупалиттам̣ удакена; евамевам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, локе джа̄то локе сам̣вад̣д̣хо локам̣ абхибхуййа вихара̄ми анупалитто локена. буддхоти мам̣, бра̄хман̣а, дха̄рехӣ’’ти.

‘‘йена девӯпапатйасса, гандхаббо ва̄ вихан̇гамо;

йаккхаттам̣ йена гаччхеййам̣, мануссаттан̃ча аббадже;

те майхам̣, а̄сава̄ кхӣн̣а̄, виддхаста̄ винал̣ӣката̄.

‘‘пун̣д̣арӣкам̣ йатха̄ ваггу, тойена нупалиппати [нупалимпати (ка.)];

нупалиппа̄ми [нупалимпа̄ми (ка.)] локена, тасма̄ буддхосми бра̄хман̣а̄’’ти. чхат̣т̣хам̣;

7. апариха̄нийасуттам̣

37. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо париха̄на̄йа нибба̄нассева сантике. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣласампанно хоти, индрийесу гуттадва̄ро хоти, бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, джа̄гарийам̣ ануйутто хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сӣласампанно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сӣласампанно хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати чаккхундрийам̣; чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣; маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа; йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа. ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати, анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети; раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети; раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети, па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа, сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄; раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантикети.

‘‘сӣле патит̣т̣хито бхиккху, индрийесу ча сам̣вуто;

бходжанамхи ча маттан̃н̃ӯ, джа̄гарийам̣ ануйун̃джати.

‘‘евам̣ виха̄рӣ а̄та̄пӣ, ахораттаматандито;

бха̄вайам̣ кусалам̣ дхаммам̣, йогаккхемасса паттийа̄.

‘‘аппама̄дарато бхиккху, пама̄де бхайадасси ва̄ [бхайадасса̄вӣ (ка.) дха. па. 32 дхаммападепи];

абхаббо париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантике’’ти. саттамам̣;

8. патилӣнасуттам̣

38. ‘‘панун̣н̣апаччекасаччо [пан̣уннапаччекасаччо (?)], бхиккхаве, бхиккху ‘самавайасат̣т̣хесано пассаддхака̄йасан̇кха̄ро патилӣно’ти вуччати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху панун̣н̣апаччекасаччо хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно йа̄ни та̄ни путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ путхупаччекасачча̄ни, сеййатхидам̣ – сассато локоти ва̄, асассато локоти ва̄, антава̄ локоти ва̄, анантава̄ локоти ва̄, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄; сабба̄ни та̄ни нун̣н̣а̄ни хонти панун̣н̣а̄ни чатта̄ни ванта̄ни мутта̄ни пахӣна̄ни пат̣иниссат̣т̣ха̄ни. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху панун̣н̣апаччекасаччо хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху самавайасат̣т̣хесано хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄месана̄ пахӣна̄ хоти, бхавесана̄ пахӣна̄ хоти, брахмачарийесана̄ пат̣иппассаддха̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху самавайасат̣т̣хесано хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пассаддхака̄йасан̇кха̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пассаддхака̄йасан̇кха̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху патилӣно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно асмима̄но пахӣно хоти уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху патилӣно хоти. панун̣н̣апаччекасаччо, бхиккхаве, бхиккху ‘самавайасат̣т̣хесано пассаддхака̄йасан̇кха̄ро патилӣно’ти вуччатӣ’’ти.

[итиву. 55 итивуттакепи] ‘‘ка̄месана̄ бхавесана̄, брахмачарийесана̄ саха;

ити саччапара̄ма̄со, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ самуссайа̄.

[итиву. 55 итивуттакепи] ‘‘саббара̄гавираттасса, тан̣хаккхайавимуттино;

есана̄ пат̣иниссат̣т̣ха̄, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ самӯхата̄.

‘‘са ве санто сато бхиккху, пассаддхо апара̄джито;

ма̄на̄бхисамайа̄ буддхо, патилӣноти вуччатӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣;

9. уджджайасуттам̣

39. атха кхо уджджайо бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо уджджайо бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бхавампи но готамо йан̃н̃ам̣ ван̣н̣етӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, саббам̣ йан̃н̃ам̣ ван̣н̣еми; на пана̄хам̣, бра̄хман̣а, саббам̣ йан̃н̃ам̣ на ван̣н̣еми. йатха̄рӯпе кхо, бра̄хман̣а, йан̃н̃е га̄во хан̃н̃анти, аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, вивидха̄ па̄н̣а̄ сан̇гха̄там̣ а̄паджджанти; еварӯпам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, са̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ на ван̣н̣еми. там̣ кисса хету? еварӯпан̃хи, бра̄хман̣а, са̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ на упасан̇каманти араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄.

‘‘йатха̄рӯпе ча кхо, бра̄хман̣а, йан̃н̃е нева га̄во хан̃н̃анти, на аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, на куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, на вивидха̄ па̄н̣а̄ сан̇гха̄там̣ а̄паджджанти; еварӯпам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, нира̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ ван̣н̣еми, йадидам̣ ниччада̄нам̣ анукулайан̃н̃ам̣. там̣ кисса хету? еварӯпан̃хи, бра̄хман̣а, нира̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ упасан̇каманти араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄’’ти.

‘‘ассамедхам̣ пурисамедхам̣, самма̄па̄сам̣ ва̄джапеййам̣ нираггал̣ам̣;

маха̄йан̃н̃а̄ маха̄рамбха̄ [самма̄па̄сам̣ ва̄джапеййам̣; нираггал̣ам̣ маха̄рамбха̄ (пӣ.) сам̣. ни. 1.120], на те хонти махаппхала̄.

‘‘аджел̣ака̄ ча га̄во ча, вивидха̄ йаттха хан̃н̃аре;

на там̣ саммаггата̄ йан̃н̃ам̣, упайанти махесино.

‘‘йе ча йан̃н̃а̄ нира̄рамбха̄, йаджанти анукулам̣ сада̄;

аджел̣ака̄ ча га̄во ча, вивидха̄ неттха хан̃н̃аре [на̄джел̣ака̄ ча га̄во ча, вивидха̄ йаттха хан̃н̃аре (сйа̄. кам̣.)];

тан̃ча саммаггата̄ йан̃н̃ам̣, упайанти махесино.

‘‘етам̣ [евам̣ (сйа̄. кам̣.)] йаджетха медха̄вӣ, есо йан̃н̃о махаппхало;

етам̣ [евам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] хи йаджама̄насса, сеййо хоти на па̄пийо;

йан̃н̃о ча випуло хоти, пасӣданти ча девата̄’’ти. навамам̣;

10. уда̄йӣсуттам̣

40. атха кхо уда̄йӣ [уда̄йи (саббаттха)] бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ …пе… екамантам̣ нисинно кхо уда̄йӣ бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бхавампи но готамо йан̃н̃ам̣ ван̣н̣етӣ’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, бра̄хман̣а, саббам̣ йан̃н̃ам̣ ван̣н̣еми; на пана̄хам̣, бра̄хман̣а, саббам̣ йан̃н̃ам̣ на ван̣н̣еми. йатха̄рӯпе кхо, бра̄хман̣а, йан̃н̃е га̄во хан̃н̃анти, аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, вивидха̄ па̄н̣а̄ сан̇гха̄там̣ а̄паджджанти; еварӯпам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, са̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ на ван̣н̣еми. там̣ кисса хету? еварӯпан̃хи, бра̄хман̣а, са̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ на упасан̇каманти араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄.

‘‘йатха̄рӯпе ча кхо, бра̄хман̣а, йан̃н̃е нева га̄во хан̃н̃анти, на аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, на куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, на вивидха̄ па̄н̣а̄ сан̇гха̄там̣ а̄паджджанти; еварӯпам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, нира̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ ван̣н̣еми, йадидам̣ ниччада̄нам̣ анукулайан̃н̃ам̣. там̣ кисса хету? еварӯпан̃хи, бра̄хман̣а, нира̄рамбхам̣ йан̃н̃ам̣ упасан̇каманти араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄’’ти.

‘‘абхисан̇кхатам̣ нира̄рамбхам̣, йан̃н̃ам̣ ка̄лена каппийам̣;

та̄дисам̣ упасам̣йанти, сан̃н̃ата̄ брахмача̄райо.

‘‘виват̣аччхада̄ [виваттаччхада̄ (сӣ. пӣ.), виват̣т̣аччхада̄ (ка.)] йе локе, вӣтиватта̄ кулам̣ гатим̣;

йан̃н̃аметам̣ пасам̣санти, буддха̄ йан̃н̃асса [пун̃н̃асса (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ковида̄.

‘‘йан̃н̃е ва̄ йади ва̄ саддхе, хабйам̣ [хавйам̣ (сӣ. пӣ.), хун̃н̃ам̣ (сйа̄. кам̣.)] катва̄ йатха̄рахам̣;

пасанначитто йаджати [пасанначитта̄ йаджанти (ка.)], сукхетте брахмача̄рису.

‘‘сухутам̣ суйит̣т̣хам̣ суппаттам̣ [сампаттам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], даккхин̣еййесу йам̣ катам̣;

йан̃н̃о ча випуло хоти, пасӣданти ча девата̄.

‘‘евам̣ [етам̣ (ка.) а. ни. 6.37] йаджитва̄ медха̄вӣ, саддхо муттена четаса̄;

абйа̄баджджхам̣ сукхам̣ локам̣, пан̣д̣ито упападжджатӣ’’ти. дасамам̣;

чаккавагго чатуттхо.