1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣

1. бхан̣д̣ага̄мавагго

1. анубуддхасуттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати бхан̣д̣ага̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. катамесам̣ чатуннам̣? арийасса, бхиккхаве, сӣласса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. арийасса, бхиккхаве, сама̄дхисса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. арийа̄йа, бхиккхаве, пан̃н̃а̄йа ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. арийа̄йа, бхиккхаве, вимуттийа̄ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. тайидам̣, бхиккхаве, арийам̣ сӣлам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, арийо сама̄дхи анубуддхо пат̣ивиддхо, арийа̄ пан̃н̃а̄ анубуддха̄ пат̣ивиддха̄, арийа̄ вимутти анубуддха̄ пат̣ивиддха̄, уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, кхӣн̣а̄ бхаванетти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃а̄ ча, вимутти ча ануттара̄;

анубуддха̄ име дхамма̄, готамена йасассина̄.

‘‘ити буддхо абхин̃н̃а̄йа, дхаммамаккха̄си бхиккхунам̣;

дуккхассантакаро саттха̄, чаккхума̄ париниббуто’’ти. пат̣хамам̣;

2. папатитасуттам̣

2. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати. катамехи чатӯхи? арийена, бхиккхаве, сӣлена асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати. арийена, бхиккхаве, сама̄дхина̄ асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати. арийа̄йа, бхиккхаве, пан̃н̃а̄йа асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати. арийа̄йа, бхиккхаве, вимуттийа̄ асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи асаманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ папатито’ти вуччати.

‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти [аппапатитоти (ка.)] вуччати. катамехи чатӯхи? арийена, бхиккхаве, сӣлена саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти вуччати. арийена, бхиккхаве, сама̄дхина̄ саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти вуччати. арийа̄йа, бхиккхаве, пан̃н̃а̄йа саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти вуччати. арийа̄йа, бхиккхаве, вимуттийа̄ саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти вуччати. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато ‘имасма̄ дхаммавинайа̄ апапатито’ти вуччатӣ’’ти.

‘‘чута̄ патанти патита̄, гиддха̄ ча пунара̄гата̄;

катам̣ киччам̣ ратам̣ раммам̣, сукхена̄нва̄гатам̣ сукха’’нти. дутийам̣;

3. пат̣хамакхатасуттам̣

3. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло абйатто [авйатто (сӣ. пӣ.)] асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати. катамехи чатӯхи? ананувичча апарийога̄хетва̄ аван̣н̣а̄рахасса ван̣н̣ам̣ бха̄сати, ананувичча апарийога̄хетва̄ ван̣н̣а̄рахасса аван̣н̣ам̣ бха̄сати, ананувичча апарийога̄хетва̄ аппаса̄данӣйе т̣ха̄не паса̄дам̣ упадам̣сети, ананувичча апарийога̄хетва̄ паса̄данӣйе т̣ха̄не аппаса̄дам̣ упадам̣сети – имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати.

‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито вийатто [вйатто (сӣ. пӣ.), бйатто (сйа̄. кам̣.)] саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасавати. катамехи чатӯхи? анувичча парийога̄хетва̄ аван̣н̣а̄рахасса аван̣н̣ам̣ бха̄сати, анувичча парийога̄хетва̄ ван̣н̣а̄рахасса ван̣н̣ам̣ бха̄сати, анувичча парийога̄хетва̄ аппаса̄данӣйе т̣ха̄не аппаса̄дам̣ упадам̣сети, анувичча парийога̄хетва̄ паса̄данӣйе т̣ха̄не паса̄дам̣ упадам̣сети – имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти.

[су. ни. 663; сам̣. ни. 1.180] ‘‘йо ниндийам̣ пасам̣сати,

там̣ ва̄ ниндати йо пасам̣сийо;

вичина̄ти мукхена со калим̣,

калина̄ тена сукхам̣ на виндати.

[су. ни. 663; сам̣. ни. 1.180] ‘‘аппаматто айам̣ кали,

йо аккхесу дханапара̄джайо;

саббасса̄пи саха̄пи аттана̄,

айамева махантатаро кали;

йо сугатесу манам̣ падосайе.

‘‘сатам̣ сахасса̄нам̣ нираббуда̄нам̣,

чхаттим̣сатӣ пан̃ча ча аббуда̄ни;

йамарийагарахӣ [йамарийам̣ гарахӣйа (сйа̄. кам̣.)] нирайам̣ упети,

ва̄чам̣ манан̃ча пан̣идха̄йа па̄пака’’нти. татийам̣;

4. дутийакхатасуттам̣

4. ‘‘чатӯсу, бхиккхаве, миччха̄ пат̣ипаджджама̄но ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати. катамесу чатӯсу? ма̄тари, бхиккхаве, миччха̄ пат̣ипаджджама̄но ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати. питари, бхиккхаве, миччха̄ пат̣ипаджджама̄но…пе… татха̄гате, бхиккхаве, миччха̄ пат̣ипаджджама̄но…пе… татха̄гатаса̄ваке, бхиккхаве, миччха̄ пат̣ипаджджама̄но ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати. имесу кхо, бхиккхаве, чатӯсу миччха̄ пат̣ипаджджама̄но ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати.

‘‘чатӯсу, бхиккхаве, самма̄ пат̣ипаджджама̄но пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасавати. катамесу чатӯсу? ма̄тари, бхиккхаве, самма̄ пат̣ипаджджама̄но пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасавати. питари, бхиккхаве, самма̄ пат̣ипаджджама̄но…пе… татха̄гате, бхиккхаве, самма̄ пат̣ипаджджама̄но…пе… татха̄гатаса̄ваке, бхиккхаве, самма̄ пат̣ипаджджама̄но пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасавати. имесу кхо, бхиккхаве, чатӯсу самма̄ пат̣ипаджджама̄но пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти.

‘‘ма̄тари питари ча̄пи, йо миччха̄ пат̣ипаджджати;

татха̄гате ва̄ самбуддхе, атха ва̄ тасса са̄ваке;

бахун̃ча со пасавати, апун̃н̃ам̣ та̄дисо наро.

‘‘та̄йа нам̣ адхаммачарийа̄йа [та̄йа адхаммачарийа̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄;

идхева нам̣ гараханти, печча̄па̄йан̃ча гаччхати.

‘‘ма̄тари питари ча̄пи, йо самма̄ пат̣ипаджджати;

татха̄гате ва̄ самбуддхе, атха ва̄ тасса са̄ваке;

бахун̃ча со пасавати, пун̃н̃ам̣ ета̄дисо [пун̃н̃ампи та̄дисо (сӣ. сйа̄. кам̣.)] наро.

‘‘та̄йа нам̣ дхаммачарийа̄йа, ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄;

идхева [идха чева (сӣ.)] нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти [сагге ча модатӣти (сӣ.)]. чатуттхам̣;

5. анусотасуттам̣

5. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? анусотага̄мӣ пуггало, пат̣исотага̄мӣ пуггало, т̣хитатто пуггало, тин̣н̣о па̄ран̇гато [па̄рагато (сӣ. сйа̄. кам̣.)] тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о. катамо ча, бхиккхаве, анусотага̄мӣ пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄ме ча пат̣исевати, па̄пан̃ча каммам̣ кароти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, анусотага̄мӣ пуггало.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣исотага̄мӣ пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ка̄ме ча наппат̣исевати, па̄пан̃ча каммам̣ на кароти, саха̄пи дуккхена саха̄пи доманассена ассумукхопи рудама̄но парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣исотага̄мӣ пуггало.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, т̣хитатто пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти, таттха паринибба̄йӣ, ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, т̣хитатто пуггало.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти.

‘‘йе кечи ка̄месу асан̃н̃ата̄ джана̄,

авӣтара̄га̄ идха ка̄мабхогино;

пунаппунам̣ джа̄тиджарӯпага̄ми те [джа̄тиджарӯпага̄хино (сӣ.), джа̄тиджарӯпага̄ хи те (сйа̄. кам̣.)],

тан̣ха̄дхипанна̄ анусотага̄мино.

‘‘тасма̄ хи дхӣро идхупат̣т̣хитассатӣ,

ка̄ме ча па̄пе ча асевама̄но;

саха̄пи дуккхена джахеййа ка̄ме,

пат̣исотага̄мӣти тама̄ху пуггалам̣.

‘‘йо ве килеса̄ни паха̄йа пан̃ча,

парипун̣н̣асекхо апариха̄надхаммо;

четовасиппатто сама̄хитиндрийо,

са ве т̣хитаттоти наро павуччати.

‘‘паропара̄ йасса самечча дхамма̄,

видхӯпита̄ аттхагата̄ на санти;

са ве муни [са ведагӯ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вуситабрахмачарийо,

локантагӯ па̄рагатоти вуччатӣ’’ти. пан̃чамам̣;

6. аппассутасуттам̣

6. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? аппассуто сутена анупапанно, аппассуто сутена упапанно, бахуссуто сутена анупапанно, бахуссуто сутена упапанно. катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало аппассуто хоти сутена анупапанно? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса аппакам̣ сутам̣ хоти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тха̄ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. со тасса аппакасса сутасса на аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа [на дхаммаман̃н̃а̄йа (пӣ. ка.)] дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало аппассуто хоти сутена анупапанно.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало аппассуто хоти сутена упапанно? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса аппакам̣ сутам̣ хоти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тха̄ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. со тасса аппакасса сутасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало аппассуто хоти сутена упапанно.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало бахуссуто хоти сутена анупапанно? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса бахукам̣ сутам̣ хоти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тха̄ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. со тасса бахукасса сутасса на аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа [на дхаммаман̃н̃а̄йа (пӣ.)] дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало бахуссуто хоти сутена анупапанно.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало бахуссуто хоти сутена упапанно? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса бахукам̣ сутам̣ хоти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тха̄ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. со тасса бахукасса сутасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало бахуссуто хоти сутена упапанно. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти.

‘‘аппассутопи че хоти, сӣлесу асама̄хито;

убхайена нам̣ гараханти, сӣлато ча сутена ча.

‘‘аппассутопи че хоти, сӣлесу сусама̄хито;

сӣлато нам̣ пасам̣санти, тасса сампаджджате сутам̣.

‘‘бахуссутопи че хоти, сӣлесу асама̄хито;

сӣлато нам̣ гараханти, на̄сса сампаджджате сутам̣.

‘‘бахуссутопи че хоти, сӣлесу сусама̄хито;

убхайена нам̣ пасам̣санти, сӣлато ча сутена ча.

‘‘бахуссутам̣ дхаммадхарам̣, саппан̃н̃ам̣ буддхаса̄вакам̣;

неккхам̣ джамбонадассева, ко там̣ ниндитумарахати;

дева̄пи нам̣ пасам̣санти, брахмуна̄пи пасам̣сито’’ти. чхат̣т̣хам̣;

7. собханасуттам̣

7. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ сан̇гхам̣ собхенти. катаме чатта̄ро? бхиккху, бхиккхаве, вийатто винӣто виса̄радо бахуссуто дхаммадхаро дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно сан̇гхам̣ собхети. бхиккхунӣ, бхиккхаве, вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ сан̇гхам̣ собхети. упа̄сако, бхиккхаве, вийатто винӣто виса̄радо бахуссуто дхаммадхаро дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно сан̇гхам̣ собхети. упа̄сика̄, бхиккхаве, вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ сан̇гхам̣ собхети. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ сан̇гхам̣ собхентӣ’’ти.

‘‘йо хоти вийатто [вйатто (сӣ. пӣ.), бйатто (сйа̄. кам̣.)] ча виса̄радо ча,

бахуссуто дхаммадхаро ча хоти;

дхаммасса хоти анудхаммача̄рӣ,

са та̄дисо вуччати сан̇гхасобхано [сам̣гхасобхан̣о (ка.)].

‘‘бхиккху ча сӣласампанно, бхиккхунӣ ча бахуссута̄;

упа̄сако ча йо саддхо, йа̄ ча саддха̄ упа̄сика̄;

ете кхо сан̇гхам̣ собхенти, ете хи сан̇гхасобхана̄’’ти. саттамам̣;

8. веса̄раджджасуттам̣

8. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄гатасса веса̄раджджа̄ни, йехи веса̄раджджехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети. катама̄ни чатта̄ри? ‘самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄нато име дхамма̄ анабхисамбуддха̄’ти татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣ [етампахам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.

‘‘‘кхӣн̣а̄савасса те пат̣иджа̄нато име а̄сава̄ апариккхӣн̣а̄’ти татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.

‘‘‘йе кхо пана те антара̄йика̄ дхамма̄ вутта̄ те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄’ти татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.

‘‘‘йасса кхо пана те аттха̄йа дхаммо десито со на ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’ти татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри татха̄гатасса веса̄раджджа̄ни, йехи веса̄раджджехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттетӣ’’ти.

‘‘йе кечиме ва̄дапатха̄ путхуссита̄,

йам̣ ниссита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ча;

татха̄гатам̣ патва̄ на те бхаванти,

виса̄радам̣ ва̄дапатха̄тиваттам̣ [ва̄дапатха̄бхиваттинам̣ (сӣ.), ва̄дапатха̄ти вуттам̣ (пӣ. ка.)].

‘‘йо дхаммачаккам̣ абхибхуййа кевалӣ [кевалам̣ (сйа̄.), кевало (ка.)],

паваттайӣ саббабхӯта̄нукампӣ;

там̣ та̄дисам̣ девамануссасет̣т̣хам̣,

сатта̄ намассанти бхавасса па̄рагу’’нти. ат̣т̣хамам̣;

9. тан̣хуппа̄дасуттам̣

9. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, тан̣хуппа̄да̄ йаттха бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати. катаме чатта̄ро? чӣварахету ва̄, бхиккхаве, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; пин̣д̣апа̄тахету ва̄, бхиккхаве, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; сена̄санахету ва̄, бхиккхаве, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; итибхава̄бхавахету ва̄, бхиккхаве, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро тан̣хуппа̄да̄ йаттха бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти.

‘‘тан̣ха̄ дутийо пурисо, дӣгхамаддха̄на сам̣сарам̣;

иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.

‘‘евама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ дуккхасса самбхавам̣;

вӣтатан̣хо ана̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти [итиву. 15, 105]. навамам̣;

10. йогасуттам̣

10. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, йога̄. катаме чатта̄ро? ка̄майого, бхавайого, дит̣т̣хийого, авиджджа̄його. катамо ча, бхиккхаве, ка̄майого? идха, бхиккхаве, екаччо ка̄ма̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча [аттхагаман̃ча (сӣ. пӣ.)] асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса ка̄ма̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аппаджа̄нато [наппаджа̄нато (сйа̄. кам̣. ка.)] йо ка̄месу ка̄мара̄го ка̄манандӣ [ка̄мананди (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо ка̄маджджхоса̄нам̣ ка̄матан̣ха̄ са̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄майого. ити ка̄майого.

‘‘бхавайого ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо бхава̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса бхава̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аппаджа̄нато йо бхавесу бхавара̄го бхаванандӣ бхаваснехо бхавамуччха̄ бхавапипа̄са̄ бхавапарил̣а̄хо бхаваджджхоса̄нам̣ бхаватан̣ха̄ са̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхавайого. ити ка̄майого бхавайого.

‘‘дит̣т̣хийого ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аппаджа̄нато йо дит̣т̣хӣсу дит̣т̣хира̄го дит̣т̣хинандӣ дит̣т̣хиснехо дит̣т̣химуччха̄ дит̣т̣хипипа̄са̄ дит̣т̣хипарил̣а̄хо дит̣т̣хиджджхоса̄нам̣ [дит̣т̣хиаджджхоса̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] дит̣т̣хитан̣ха̄ са̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хийого. ити ка̄майого бхавайого дит̣т̣хийого.

‘‘авиджджа̄його ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аппаджа̄нато йа̄ чхасу пхасса̄йатанесу авиджджа̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ са̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, авиджджа̄його. ити ка̄майого бхавайого дит̣т̣хийого авиджджа̄його, сам̣йутто па̄пакехи акусалехи дхаммехи сам̣килесикехи понобхавикехи [поно ббхавикехи (сйа̄. ка.)] садарехи дуккхавипа̄кехи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣икехи. тасма̄ айогаккхемӣти вуччати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро йога̄.

‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, висам̣йога̄. катаме чатта̄ро? ка̄майогависам̣його, бхавайогависам̣його, дит̣т̣хийогависам̣його, авиджджа̄йогависам̣його. катамо ча, бхиккхаве, ка̄майогависам̣його? идха, бхиккхаве, екаччо ка̄ма̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса ка̄ма̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нато йо ка̄месу ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо ка̄маджджхоса̄нам̣ ка̄матан̣ха̄ са̄ на̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄майогависам̣його. ити ка̄майогависам̣його.

‘‘бхавайогависам̣його ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо бхава̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса бхава̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нато йо бхавесу бхавара̄го бхаванандӣ бхаваснехо бхавамуччха̄ бхавапипа̄са̄ бхавапарил̣а̄хо бхаваджджхоса̄нам̣ бхаватан̣ха̄ са̄ на̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхавайогависам̣його. ити ка̄майогависам̣його бхавайогависам̣його.

‘‘дит̣т̣хийогависам̣його ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нато йо дит̣т̣хӣсу дит̣т̣хира̄го дит̣т̣хинандӣ дит̣т̣хиснехо дит̣т̣химуччха̄ дит̣т̣хипипа̄са̄ дит̣т̣хипарил̣а̄хо дит̣т̣хиджджхоса̄нам̣ дит̣т̣хитан̣ха̄ са̄ на̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хийогависам̣його. ити ка̄майогависам̣його бхавайогависам̣його дит̣т̣хийогависам̣його.

‘‘авиджджа̄йогависам̣його ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, екаччо чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нато йа̄ чхасу пхасса̄йатанесу авиджджа̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ са̄ на̄нусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, авиджджа̄йогависам̣його. ити ка̄майогависам̣його бхавайогависам̣його дит̣т̣хийогависам̣його авиджджа̄йогависам̣його, висам̣йутто па̄пакехи акусалехи дхаммехи сам̣килесикехи понобхавикехи садарехи дуккхавипа̄кехи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣икехи. тасма̄ йогаккхемӣти вуччати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро висам̣йога̄’’ти.

‘‘ка̄майогена сам̣йутта̄, бхавайогена чӯбхайам̣;

дит̣т̣хийогена сам̣йутта̄, авиджджа̄йа пураккхата̄.

‘‘сатта̄ гаччханти сам̣са̄рам̣, джа̄тимаран̣ага̄мино;

йе ча ка̄ме парин̃н̃а̄йа, бхавайоган̃ча саббасо.

‘‘дит̣т̣хийогам̣ самӯхачча, авиджджан̃ча вира̄джайам̣;

саббайогависам̣йутта̄, те ве йога̄тига̄ мунӣ’’ти. дасамам̣;

бхан̣д̣ага̄мавагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

анубуддхам̣ папатитам̣ две, кхата̄ анусотапан̃чамам̣;

аппассуто ча собханам̣, веса̄раджджам̣ тан̣ха̄йогена те даса̄ти.

2. чаравагго

1. чарасуттам̣

11. [итиву. 110] ‘‘чарато чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣкароти [бйантикароти (пӣ.), бйантим̣ кароти (ка.)] на анабха̄вам̣ гамети, чарампи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘ана̄та̄пӣ анотта̄пӣ сататам̣ самитам̣ кусӣто хӣнавӣрийо’ти вуччати.

‘‘т̣хитасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣкароти на анабха̄вам̣ гамети, т̣хитопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘ана̄та̄пӣ анотта̄пӣ сататам̣ самитам̣ кусӣто хӣнавӣрийо’ти вуччати.

‘‘нисиннасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣкароти на анабха̄вам̣ гамети, нисиннопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘ана̄та̄пӣ анотта̄пӣ сататам̣ самитам̣ кусӣто хӣнавӣрийо’ти вуччати.

‘‘сайа̄насса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно джа̄гарасса уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣкароти на анабха̄вам̣ гамети, сайа̄нопи, бхиккхаве, бхиккху джа̄гаро евам̣бхӯто ‘ана̄та̄пӣ анотта̄пӣ сататам̣ самитам̣ кусӣто хӣнавӣрийо’ти вуччати.

‘‘чарато чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, чарампи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.

‘‘т̣хитасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, т̣хитопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.

‘‘нисиннасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, нисиннопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.

‘‘сайа̄насса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно джа̄гарасса уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄. там̣ че бхиккху на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, сайа̄нопи, бхиккхаве, бхиккху джа̄гаро евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччатӣ’’ти.

‘‘чарам̣ ва̄ йади ва̄ тит̣т̣хам̣, нисинно уда ва̄ сайам̣;

йо витаккам̣ витаккети, па̄пакам̣ геханисситам̣.

‘‘куммаггаппат̣ипанно со, моханеййесу муччхито;

абхаббо та̄дисо бхиккху, пхут̣т̣хум̣ самбодхимуттамам̣.

‘‘йо ча чарам̣ ва̄ тит̣т̣хам̣ ва̄, нисинно уда ва̄ сайам̣;

витаккам̣ самайитва̄на, витаккӯпасаме рато;

бхаббо со та̄дисо бхиккху, пхут̣т̣хум̣ самбодхимуттама’’нти. пат̣хамам̣;

2. сӣласуттам̣

12. ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха сампаннапа̄тимоккха̄, па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄ вихаратха а̄ча̄рагочарасампанна̄ ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вино. сама̄да̄йа сиккхатха сиккха̄падесу. сампаннасӣла̄нам̣ во, бхиккхаве, вихаратам̣ сампаннапа̄тимоккха̄нам̣ па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄нам̣ вихаратам̣ а̄ча̄рагочарасампанна̄нам̣ ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣнам̣ сама̄да̄йа сиккхатам̣ сиккха̄падесу кимасса уттари каран̣ӣйам̣?

‘‘чарато чепи, бхиккхаве, бхиккхуно абхиджджха̄бйа̄па̄до вигато хоти, тхинамиддхам̣… уддхаччакуккуччам̣… вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти, а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣, чарампи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.

‘‘т̣хитасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно абхиджджха̄бйа̄па̄до вигато хоти, тхинамиддхам̣… уддхаччакуккуччам̣… вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти, а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣, т̣хитопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.

‘‘нисиннасса чепи, бхиккхаве, бхиккхуно абхиджджха̄бйа̄па̄до вигато хоти, тхинамиддхам̣… уддхаччакуккуччам̣… вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти, а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣, нисиннопи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто ‘а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитатто’ти вуччати.