3. урувелавагго
1. пат̣хамаурувеласуттам̣
21. евам̣ ме сутам̣ [сам̣. ни. 1.173 а̄гатам̣] – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘екамида̄хам̣, бхиккхаве, самайам̣ урувела̄йам̣ вихара̄ми наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхе пат̣хама̄бхисамбуддхо. тасса майхам̣, бхиккхаве, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘дуккхам̣ кхо ага̄раво вихарати аппатиссо. ким̣ ну кхо ахам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ саккатва̄ гарум̣ катва̄ [гарукатва̄ (сӣ. пӣ.)] упанисса̄йа вихареййа’’’нти?
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – апарипӯрасса кхо ахам̣ сӣлаккхандхасса па̄рипӯрийа̄ ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣. на кхо пана̄хам̣ пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ аттана̄ сӣласампаннатарам̣, йамахам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣.
‘‘апарипӯрасса кхо ахам̣ сама̄дхиккхандхасса па̄рипӯрийа̄ ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣. на кхо пана̄хам̣ пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ аттана̄ сама̄дхисампаннатарам̣, йамахам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣.
‘‘апарипӯрасса кхо ахам̣ пан̃н̃а̄ккхандхасса па̄рипӯрийа̄ ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣. на кхо пана̄хам̣ пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ аттана̄ пан̃н̃а̄сампаннатарам̣, йамахам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣.
‘‘апарипӯрасса кхо ахам̣ вимуттиккхандхасса па̄рипӯрийа̄ ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййам̣. на кхо пана̄хам̣ пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ан̃н̃ам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ аттана̄ вимуттисампаннатарам̣, йамахам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййа’’нти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ йва̄йам̣ [йопа̄йам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхаммо майа̄ абхисамбуддхо тамева дхаммам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййа’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, брахма̄ сахампати мама четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – брахмалоке антарахито мама пурато па̄турахоси. атха кхо, бхиккхаве, брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ даккхин̣ам̣ джа̄н̣уман̣д̣алам̣ патхавийам̣ нихантва̄ йена̄хам̣ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ мам̣ етадавоча – ‘еваметам̣ бхагава̄, еваметам̣ сугата! йепи те, бханте, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто дхаммам̣йева саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихарим̣су; йепи те, бханте, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто дхаммам̣йева саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихариссанти; бхагава̄пи, бханте, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммам̣йева саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаратӯ’’’ти. идамавоча брахма̄ сахампати. идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘йе ча атӣта̄ [йе чаббхатӣта̄ (сӣ. пӣ. ка.)] самбуддха̄, йе ча буддха̄ ана̄гата̄;
йо четарахи самбуддхо, бахӯнам̣ [бахуннам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) сам̣. ни. 1.173] сокана̄сано.
‘‘саббе саддхаммагаруно, вихам̣су [вихарим̣су (сйа̄. кам̣.)] вихаранти ча;
атхопи вихариссанти, еса̄ буддха̄на дхаммата̄.
‘‘тасма̄ хи аттака̄мена [аттхака̄мена (сӣ. ка.)], махаттамабхикан̇кхата̄;
саддхаммо гарука̄таббо, сарам̣ буддха̄на са̄сана’’нти.
‘‘идамавоча, бхиккхаве, брахма̄ сахампати. идам̣ ватва̄ мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи. атха кхва̄хам̣, бхиккхаве, брахмуно ча аджджхесанам̣ видитва̄ аттано ча патирӯпам̣ йва̄йам̣ [йопа̄йам̣ (саббаттха)] дхаммо майа̄ абхисамбуддхо тамева дхаммам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа виха̄сим̣. йато ча кхо, бхиккхаве, сан̇гхопи махаттена саманна̄гато, атха ме сан̇гхепи га̄раво’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийаурувеласуттам̣
22. ‘‘екамида̄хам̣, бхиккхаве, самайам̣ урувела̄йам̣ вихара̄ми наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхе пат̣хама̄бхисамбуддхо. атха кхо, бхиккхаве, самбахула̄ бра̄хман̣а̄ джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ йена̄хам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ майа̄ саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо, бхиккхаве, те бра̄хман̣а̄ мам̣ етадавочум̣ – ‘сутам̣ нетам̣ [метам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)], бхо готама – на саман̣о готамо бра̄хман̣е джин̣н̣е вуддхе махаллаке аддхагате вайоануппатте абхива̄дети ва̄ паччут̣т̣хети ва̄ а̄санена ва̄ нимантетӣти. тайидам̣, бхо готама, татхева. на хи бхавам̣ готамо бра̄хман̣е джин̣н̣е вуддхе махаллаке аддхагате вайоануппатте абхива̄дети ва̄ паччут̣т̣хети ва̄ а̄санена ва̄ нимантети. тайидам̣, бхо готама, на сампаннамева̄’’’ти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘найиме [на вата ме (сӣ. пӣ.), на чайиме (сйа̄. кам̣.), на ватиме (?)] а̄йасманто джа̄нанти тхерам̣ ва̄ тхеракаран̣е ва̄ дхамме’ти. вуддхо чепи, бхиккхаве, хоти а̄сӣтико ва̄ на̄вутико ва̄ вассасатико ва̄ джа̄тийа̄. со ча хоти ака̄лава̄дӣ абхӯтава̄дӣ анаттхава̄дӣ адхаммава̄дӣ авинайава̄дӣ, анидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ака̄лена анападесам̣ апарийантаватим̣ анаттхасам̣хитам̣. атха кхо со ‘ба̄ло тхеро’твева [тева (сӣ. пӣ.)] сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘дахаро чепи, бхиккхаве, хоти йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄. со ча хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣. атха кхо со ‘пан̣д̣ито тхеро’твева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, тхеракаран̣а̄ дхамма̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо, йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ [са̄ттха̄ сабйан̃джана̄ (сӣ. пӣ.)] кевалапарипун̣н̣ам̣ [кевалапарипун̣н̣а̄ (сӣ.)] парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ [дхата̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄, дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро тхеракаран̣а̄ дхамма̄’’ти.
‘‘йо уддхатена читтена, сампхан̃ча баху бха̄сати;
асама̄хитасан̇каппо, асаддхаммарато маго;
а̄ра̄ со тха̄вареййамха̄, па̄падит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘йо ча сӣлена сампанно, сутава̄ пат̣ибха̄нава̄;
сан̃н̃ато дхӣро дхаммесу [сан̃н̃ато дхӣрадхаммесу (сӣ.), сам̣йутто тхирадхаммесу (сйа̄. кам̣.)], пан̃н̃а̄йаттхам̣ випассати.
‘‘па̄рагӯ саббадхамма̄нам̣, акхило пат̣ибха̄нава̄;
пахӣнаджа̄тимаран̣о, брахмачарийасса кевалӣ.
‘‘тамахам̣ вада̄ми тхероти, йасса но санти а̄сава̄;
а̄сава̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, со тхероти павуччатӣ’’ти. дутийам̣;
3. локасуттам̣
23. ‘‘локо, бхиккхаве, татха̄гатена абхисамбуддхо. локасма̄ татха̄гато висам̣йутто. локасамудайо, бхиккхаве, татха̄гатена абхисамбуддхо. локасамудайо татха̄гатасса пахӣно. локаниродхо, бхиккхаве, татха̄гатена абхисамбуддхо. локаниродхо татха̄гатасса саччхикато. локаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, бхиккхаве, татха̄гатена абхисамбуддха̄. локаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ татха̄гатасса бха̄вита̄.
‘‘йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, саббам̣ там̣ татха̄гатена абхисамбуддхам̣. тасма̄ ‘татха̄гато’ти вуччати.
‘‘йан̃ча, бхиккхаве, раттим̣ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхати йан̃ча раттим̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати, йам̣ етасмим̣ антаре бха̄сати лапати ниддисати саббам̣ там̣ татхева хоти, но ан̃н̃атха̄. тасма̄ ‘татха̄гато’ти вуччати.
‘‘йатха̄ва̄дӣ, бхиккхаве, татха̄гато татха̄ка̄рӣ, йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣ. ити йатха̄ва̄дӣ татха̄ка̄рӣ, йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣ. тасма̄ ‘татха̄гато’ти вуччати.
‘‘садеваке, бхиккхаве, локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа татха̄гато абхибхӯ анабхибхӯто ан̃н̃адаттху дасо васаваттӣ. тасма̄ ‘татха̄гато’ти вуччати’’.
‘‘саббам̣ локам̣ абхин̃н̃а̄йа, саббам̣ локе йатха̄татхам̣;
саббам̣ локам̣ [саббалока (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] висам̣йутто, саббалоке анӯпайо.
‘‘са ве сабба̄бхибхӯ дхӣро, саббагантхаппамочано;
пхут̣т̣ха’сса парама̄ санти, нибба̄нам̣ акутобхайам̣.
‘‘еса кхӣн̣а̄саво буддхо, анӣгхо чхиннасам̣сайо;
саббакаммаккхайам̣ патто, вимутто упадхисан̇кхайе.
‘‘еса со бхагава̄ буддхо, еса сӣхо ануттаро;
садевакасса локасса, брахмачаккам̣ паваттайӣ.
‘‘ити дева̄ манусса̄ ча, йе буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄;
сан̇гамма там̣ намассанти, махантам̣ вӣтаса̄радам̣.
‘‘данто дамайатам̣ сет̣т̣хо, санто самайатам̣ иси;
мутто мочайатам̣ агго, тин̣н̣о та̄райатам̣ варо.
‘‘ити хетам̣ намассанти, махантам̣ вӣтаса̄радам̣;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи те [наттхи те (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пат̣ипуггало’’ти. татийам̣;
4. ка̄л̣ака̄ра̄масуттам̣
24. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄кете вихарати ка̄л̣ака̄ра̄ме [кол̣ика̄ра̄ме (ка.)]. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тамахам̣ джа̄на̄ми.
‘‘йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тамахам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. там̣ татха̄гатасса видитам̣, там̣ татха̄гато на упат̣т̣ха̄си.
‘‘йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тамахам̣ на джа̄на̄мӣти вадеййам̣, там̣ мамасса муса̄.
‘‘йам̣, бхиккхаве…пе… тамахам̣ джа̄на̄ми ча на ча джа̄на̄мӣти вадеййам̣, там̣пасса [там̣ писса (сйа̄. кам̣.), там̣ мамасса (ка.)] та̄дисамева.
‘‘йам̣, бхиккхаве…пе… тамахам̣ нева джа̄на̄ми на на джа̄на̄мӣти вадеййам̣, там̣ мамасса кали.
‘‘ити кхо, бхиккхаве, татха̄гато дат̣т̣ха̄ дат̣т̣хаббам̣, дит̣т̣хам̣ на ман̃н̃ати, адит̣т̣хам̣ на ман̃н̃ати, дат̣т̣хаббам̣ на ман̃н̃ати, дат̣т̣ха̄рам̣ на ман̃н̃ати; сутва̄ сотаббам̣, сутам̣ на ман̃н̃ати, асутам̣ на ман̃н̃ати, сотаббам̣ на ман̃н̃ати, сота̄рам̣ на ман̃н̃ати; мутва̄ мотаббам̣, мутам̣ на ман̃н̃ати, амутам̣ на ман̃н̃ати, мотаббам̣ на ман̃н̃ати, мота̄рам̣ на ман̃н̃ати; вин̃н̃атва̄ вин̃н̃а̄таббам̣, вин̃н̃а̄там̣ на ман̃н̃ати, авин̃н̃а̄там̣ на ман̃н̃ати, вин̃н̃а̄таббам̣ на ман̃н̃ати, вин̃н̃а̄та̄рам̣ на ман̃н̃ати. ити кхо, бхиккхаве, татха̄гато дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббесу дхаммесу та̄дӣйева та̄дӣ [та̄дисова та̄дӣ (сйа̄. кам̣.), та̄дисе йева та̄дӣ (пӣ.), та̄дӣйева та̄дӣйевека̄ (ка.)]. тамха̄ ча пана та̄димха̄ [та̄дитамха̄ (сӣ. пӣ.)] ан̃н̃о та̄дӣ уттаритаро ва̄ пан̣ӣтатаро ва̄ наттхӣти вада̄мӣ’’ти.
‘‘йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ва сутам̣ мутам̣ ва̄,
аджджхоситам̣ саччамутам̣ паресам̣;
на тесу та̄дӣ сайасам̣вутесу,
саччам̣ муса̄ ва̄пи парам̣ дахеййа.
‘‘етан̃ча саллам̣ пат̣икачча [пат̣игачча (сӣ. пӣ.)] дисва̄,
аджджхосита̄ йаттха паджа̄ висатта̄;
джа̄на̄ми пасса̄ми татхева етам̣,
аджджхоситам̣ наттхи татха̄гата̄на’’нти. чатуттхам̣;
5. брахмачарийасуттам̣
25. ‘‘найидам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣ вуссати джанакуханаттхам̣, на джаналапанаттхам̣, на ла̄бхасакка̄расилока̄нисам̣саттхам̣, на итива̄даппамоккха̄нисам̣саттхам̣, на ‘ити мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти. атха кхо идам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣ вуссати сам̣вараттхам̣ паха̄наттхам̣ вира̄гаттхам̣ ниродхаттха’’нти.
‘‘сам̣вараттхам̣ паха̄наттхам̣, брахмачарийам̣ анӣтихам̣;
адесайи со бхагава̄, нибба̄ногадхага̄минам̣;
еса магго махантехи [махаттебхи (ка.) итиву. 35], ануйа̄то махесибхи.
‘‘йе ча там̣ пат̣ипаджджанти, йатха̄ буддхена деситам̣;
дуккхассантам̣ кариссанти, саттхуса̄санака̄рино’’ти. пан̃чамам̣;
6. кухасуттам̣
26. [итиву. 108 итивуттакепи] ‘‘йе те, бхиккхаве, бхиккхӯ куха̄ тхаддха̄ лапа̄ син̇гӣ уннал̣а̄ асама̄хита̄, на ме те, бхиккхаве, бхиккхӯ ма̄мака̄. апагата̄ ча те, бхиккхаве, бхиккхӯ имасма̄ дхаммавинайа̄, на ча те имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти. йе ча кхо те, бхиккхаве, бхиккхӯ никкуха̄ ниллапа̄ дхӣра̄ аттхаддха̄ сусама̄хита̄, те кхо ме, бхиккхаве, бхиккхӯ ма̄мака̄. анапагата̄ ча те, бхиккхаве, бхиккхӯ имасма̄ дхаммавинайа̄. те ча имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджантӣ’’ти.
[итиву. 108 итивуттакепи] ‘‘куха̄ тхаддха̄ лапа̄ син̇гӣ, уннал̣а̄ асама̄хита̄;
на те дхамме вирӯханти, самма̄самбуддхадесите.
‘‘никкуха̄ ниллапа̄ дхӣра̄, аттхаддха̄ сусама̄хита̄;
те ве дхамме вирӯханти, самма̄самбуддхадесите’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. сантут̣т̣хисуттам̣
27. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, аппа̄ни ча [чева (ка.)] сулабха̄ни ча, та̄ни ча анаваджджа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? пам̣сукӯлам̣, бхиккхаве, чӣвара̄нам̣ аппан̃ча сулабхан̃ча, тан̃ча анаваджджам̣. пин̣д̣ийа̄лопо, бхиккхаве, бходжана̄нам̣ аппан̃ча сулабхан̃ча, тан̃ча анаваджджам̣. руккхамӯлам̣, бхиккхаве, сена̄сана̄нам̣ аппан̃ча сулабхан̃ча, тан̃ча анаваджджам̣. пӯтимуттам̣, бхиккхаве, бхесаджджа̄нам̣ аппан̃ча сулабхан̃ча, тан̃ча анаваджджам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри аппа̄ни ча сулабха̄ни ча, та̄ни ча анаваджджа̄ни. йато кхо, бхиккхаве, бхиккху аппена ча тут̣т̣хо хоти сулабхена ча, идамасса̄хам̣ ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃ан̇ганти [са̄ман̃н̃анти (ка.)] вада̄мӣ’’ти.
‘‘анаваджджена тут̣т̣хасса, аппена сулабхена ча;
на сена̄санама̄раббха, чӣварам̣ па̄набходжанам̣;
вигха̄то хоти читтасса, диса̄ наппат̣ихан̃н̃ати.
‘‘йе часса дхамма̄ аккха̄та̄, са̄ман̃н̃асса̄нуломика̄;
адхиггахита̄ тут̣т̣хасса, аппаматтасса сиккхато’’ти. саттамам̣;
8. арийавам̣сасуттам̣
28. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, арийавам̣са̄ агган̃н̃а̄ раттан̃н̃а̄ вам̣сан̃н̃а̄ пора̄н̣а̄ асам̣кин̣н̣а̄ асам̣кин̣н̣апубба̄, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена чӣварена, итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча чӣварахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати, аладдха̄ ча чӣварам̣ на паритассати, ладдха̄ ча чӣварам̣ агадхито [агатхито (сӣ. пӣ.)] амуччхито анаджджхосанно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети, но [на (дӣ. ни. 3.309)] парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена пин̣д̣апа̄тена, итарӣтарапин̣д̣апа̄тасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча пин̣д̣апа̄тахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати, аладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ на паритассати, ладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ агадхито амуччхито анаджджхосанно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарапин̣д̣апа̄тасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети, но парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена сена̄санена, итарӣтарасена̄санасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча сена̄санахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати, аладдха̄ ча сена̄санам̣ на паритассати, ладдха̄ ча сена̄санам̣ агадхито амуччхито анаджджхосанно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарасена̄санасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети, но парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху бха̄вана̄ра̄мо хоти бха̄вана̄рато, паха̄на̄ра̄мо хоти паха̄нарато; та̄йа ча пана бха̄вана̄ра̄мата̄йа бха̄вана̄ратийа̄ паха̄на̄ра̄мата̄йа паха̄наратийа̄ неватта̄нуккам̣сети, но парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро арийавам̣са̄ агган̃н̃а̄ раттан̃н̃а̄ вам̣сан̃н̃а̄ пора̄н̣а̄ асам̣кин̣н̣а̄ асам̣кин̣н̣апубба̄, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.
‘‘имехи ча пана, бхиккхаве, чатӯхи арийавам̣сехи саманна̄гато бхиккху пураттхима̄йа чепи диса̄йа вихарати свева аратим̣ сахати, на там̣ арати сахати; паччхима̄йа чепи диса̄йа вихарати свева аратим̣ сахати, на там̣ арати сахати; уттара̄йа чепи диса̄йа вихарати свева аратим̣ сахати, на там̣ арати сахати; даккхин̣а̄йа чепи диса̄йа вихарати свева аратим̣ сахати, на там̣ арати сахати. там̣ кисса хету? аратиратисахо хи, бхиккхаве, дхӣро’’ти.
‘‘на̄рати сахати дхӣрам̣ [вӣрам̣ (сӣ.)], на̄рати дхӣрам̣ сахати;
дхӣрова аратим̣ сахати, дхӣро хи аратиссахо.
‘‘саббакаммавиха̄йӣнам̣, панун̣н̣ам̣ [пан̣уннам̣ (?)] ко нива̄райе;
неккхам̣ джамбонадассева, ко там̣ ниндитумарахати;
дева̄пи нам̣ пасам̣санти, брахмуна̄пи пасам̣сито’’ти. ат̣т̣хамам̣;
9. дхаммападасуттам̣
29. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, дхаммапада̄ни агган̃н̃а̄ни раттан̃н̃а̄ни вам̣сан̃н̃а̄ни пора̄н̣а̄ни асам̣кин̣н̣а̄ни асам̣кин̣н̣апубба̄ни, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ни саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. катама̄ни чатта̄ри? анабхиджджха̄, бхиккхаве, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.
‘‘абйа̄па̄до, бхиккхаве, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.
‘‘самма̄сати, бхиккхаве, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.
‘‘самма̄сама̄дхи, бхиккхаве, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри дхаммапада̄ни агган̃н̃а̄ни раттан̃н̃а̄ни вам̣сан̃н̃а̄ни пора̄н̣а̄ни асам̣кин̣н̣а̄ни асам̣кин̣н̣апубба̄ни, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ни саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘анабхиджджха̄лу вихареййа, абйа̄паннена четаса̄;
сато екаггачиттасса [екаггачитта̄йам̣ (ка.)], аджджхаттам̣ сусама̄хито’’ти. навамам̣;
10. парибба̄джакасуттам̣
30. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена самбахула̄ абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ парибба̄джака̄ сиппиника̄тӣре [саппинийа̄ тӣре (сӣ. пӣ.), сиппинийа̄ тӣре (сйа̄. кам̣.), сиппинийа̄ надийа̄ тӣре (ка.)] парибба̄джака̄ра̄ме пат̣ивасанти, сеййатхидам̣ аннабха̄ро варадхаро сакулуда̄йӣ ча парибба̄джако ан̃н̃е ча абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ парибба̄джака̄. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена сиппиника̄тӣрам̣ парибба̄джака̄ра̄мо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ те парибба̄джаке етадавоча –
‘‘чатта̄рима̄ни, парибба̄джака̄, дхаммапада̄ни агган̃н̃а̄ни раттан̃н̃а̄ни вам̣сан̃н̃а̄ни пора̄н̣а̄ни асам̣кин̣н̣а̄ни асам̣кин̣н̣апубба̄ни, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ни саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. катама̄ни чатта̄ри? анабхиджджха̄, парибба̄джака̄, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. абйа̄па̄до, парибба̄джака̄, дхаммападам̣…пе… самма̄сати, парибба̄джака̄, дхаммападам̣…пе… самма̄сама̄дхи, парибба̄джака̄, дхаммападам̣ агган̃н̃ам̣ раттан̃н̃ам̣ вам̣сан̃н̃ам̣ пора̄н̣ам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ асам̣кин̣н̣апуббам̣, на сам̣кӣйати на сам̣кӣйиссати, аппат̣икут̣т̣хам̣ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. има̄ни кхо, парибба̄джака̄, чатта̄ри дхаммапада̄ни агган̃н̃а̄ни раттан̃н̃а̄ни вам̣сан̃н̃а̄ни пора̄н̣а̄ни асам̣кин̣н̣а̄ни асам̣кин̣н̣апубба̄ни, на сам̣кӣйанти на сам̣кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ни саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, евам̣ вадеййа – ‘ахаметам̣ анабхиджджхам̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа абхиджджха̄лум̣ ка̄месу тиббаса̄ра̄гам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, тамахам̣ таттха евам̣ вадеййам̣ – ‘ету вадату бйа̄харату пасса̄мисса̄нубха̄ва’нти. со вата, парибба̄джака̄, анабхиджджхам̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа абхиджджха̄лум̣ ка̄месу тиббаса̄ра̄гам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, евам̣ вадеййа – ‘ахаметам̣ абйа̄па̄дам̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа бйа̄панначиттам̣ падут̣т̣хаманасан̇каппам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, тамахам̣ таттха евам̣ вадеййам̣ – ‘ету вадату бйа̄харату пасса̄мисса̄нубха̄ва’нти. со вата, парибба̄джака̄, абйа̄па̄дам̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа бйа̄панначиттам̣ падут̣т̣хаманасан̇каппам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, евам̣ вадеййа – ‘ахаметам̣ самма̄сатим̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа мут̣т̣хассатим̣ асампаджа̄нам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, тамахам̣ таттха евам̣ вадеййам̣ – ‘ету вадату бйа̄харату пасса̄мисса̄нубха̄ва’нти. со вата, парибба̄джака̄, самма̄сатим̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа мут̣т̣хассатим̣ асампаджа̄нам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, евам̣ вадеййа – ‘ахаметам̣ самма̄сама̄дхим̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа асама̄хитам̣ виббхантачиттам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, тамахам̣ таттха евам̣ вадеййам̣ – ‘ету вадату бйа̄харату пасса̄мисса̄нубха̄ва’нти. со вата, парибба̄джака̄, самма̄сама̄дхим̣ дхаммападам̣ паччаккха̄йа асама̄хитам̣ виббхантачиттам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пан̃н̃а̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, има̄ни чатта̄ри дхаммапада̄ни гарахитаббам̣ пат̣иккоситаббам̣ ман̃н̃еййа, тасса дит̣т̣хева дхамме чатта̄ро сахадхаммика̄ ва̄да̄нупа̄та̄ га̄райха̄ т̣ха̄на̄ [ва̄да̄нува̄да̄ га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ (ма. ни. 3.8)] а̄гаччханти. катаме чатта̄ро? анабхиджджхам̣ че бхавам̣ дхаммападам̣ гарахати пат̣иккосати, йе ча хи [йе ча (ма. ни. 3.142-143)] абхиджджха̄лӯ ка̄месу тиббаса̄ра̄га̄ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄ те бхото па̄сам̣са̄. абйа̄па̄дам̣ че бхавам̣ дхаммападам̣ гарахати пат̣иккосати, йе ча хи бйа̄панначитта̄ падут̣т̣хаманасан̇каппа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄ те бхото па̄сам̣са̄. самма̄сатим̣ че бхавам̣ дхаммападам̣ гарахати пат̣иккосати, йе ча хи мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄на̄ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄ те бхото па̄сам̣са̄. самма̄сама̄дхим̣ че бхавам̣ дхаммападам̣ гарахати пат̣иккосати, йе ча хи асама̄хита̄ виббхантачитта̄ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄ те бхото па̄сам̣са̄.
‘‘йо кхо, парибба̄джака̄, има̄ни чатта̄ри дхаммапада̄ни гарахитаббам̣ пат̣иккоситаббам̣ ман̃н̃еййа, тасса дит̣т̣хева дхамме име чатта̄ро сахадхаммика̄ ва̄да̄нупа̄та̄ га̄райха̄ т̣ха̄на̄ а̄гаччханти. йепи те парибба̄джака̄ ахесум̣ уккала̄ вассабхан̃н̃а̄ [вассабхин̃н̃а̄ (ка.) сам̣. ни. 3.62 пасситаббам̣] ахетукава̄да̄ акирийава̄да̄ наттхикава̄да̄, тепи има̄ни чатта̄ри дхаммапада̄ни на гарахитаббам̣ на пат̣иккоситаббам̣ аман̃н̃им̣су. там̣ кисса хету? нинда̄бйа̄росанаупа̄рамбхабхайа̄’’ти [упава̄дабхайа̄ти (ка.) ма. ни. 3.150; сам̣. ни. 3.62 пасситаббам̣].
‘‘абйа̄панно сада̄ сато, аджджхаттам̣ сусама̄хито;
абхиджджха̄винайе сиккхам̣, аппаматтоти вуччатӣ’’ти. дасамам̣;
урувелавагго татийо.