2. ратхака̄равагго
1. н̃а̄тасуттам̣
11. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанаахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанадуккха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? анануломике ка̄йакамме сама̄дапети, анануломике вачӣкамме сама̄дапети, анануломикесу дхаммесу сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанаахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанадуккха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣.
‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? ануломике ка̄йакамме сама̄дапети, ануломике вачӣкамме сама̄дапети, ануломикесу дхаммесу сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти. пат̣хамам̣.
2. са̄ран̣ӣйасуттам̣
12. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни [саран̣ӣйа̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхаванти. катама̄ни тӣн̣и? йасмим̣, бхиккхаве, падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто джа̄то хоти. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто хоти. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто сан̇га̄мам̣ абхивиджинитва̄ виджитасан̇га̄мо тамева сан̇га̄масӣсам̣ аджджха̄васати. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхаванти.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣн̣има̄ни бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхаванти. катама̄ни тӣн̣и? йасмим̣, бхиккхаве, падесе бхиккху кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе бхиккху ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхавантӣ’’ти. дутийам̣.
3. а̄сам̣сасуттам̣
13. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? нира̄со, а̄сам̣со, вигата̄со. катамо ча, бхиккхаве пуггало нира̄со? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле [вен̣акуле (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо [бахва̄ба̄дхо (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало нира̄со.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса джет̣т̣хо путто хоти а̄бхисеко анабхиситто ачалаппатто [мачалаппатто (сӣ. пӣ.)]. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало вигата̄со? идха, бхиккхаве, ра̄джа̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхиккхаве, пуббе анабхиситтасса абхисека̄са̄ са̄ [са̄сса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пат̣иппассаддха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало вигата̄со. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу. катаме тайо? нира̄со, а̄сам̣со, вигата̄со. катамо ча, бхиккхаве, пуггало нира̄со? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало нира̄со.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо. со сун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало вигата̄со? идха, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхиккхаве, пуббе авимуттасса вимутта̄са̄ са̄ пат̣иппассаддха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало вигата̄со. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсӯ’’ти. татийам̣.
4. чаккаваттисуттам̣
14. ‘‘йопи со, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ сопи на ара̄джакам̣ чаккам̣ ваттетӣ’’ти. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко пана, бханте, ран̃н̃о чаккаваттисса дхаммикасса дхаммаран̃н̃о ра̄джа̄’’ти [чакканти (ка.)]? ‘‘дхаммо, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘идха, бхиккху, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа [гарукаронто (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати антоджанасмим̣’’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккху, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати кхаттийесу, ануйантесу [ануйуттесу (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], балака̄йасмим̣, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу. са кхо со бхиккху ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ антоджанасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ кхаттийесу, ануйантесу, балака̄йасмим̣, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу, дхамменева чаккам̣ ваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ кеначи мануссабхӯтена паччаттхикена па̄н̣ина̄.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккху [бхиккхаве (ка.)], татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати ка̄йакаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣ на севитабба’’’нти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккху, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати вачӣкаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ вачӣкаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ вачӣкаммам̣ на севитабба’нти…пе… манокаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ манокаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ манокаммам̣ на севитабба’’’нти.
‘‘са кхо со, бхиккху, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ ка̄йакаммасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ вачӣкаммасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ манокаммасмим̣, дхамменева ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. чатуттхам̣.
5. сачетанасуттам̣
15. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ахоси сачетано [пачетано (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на̄ма. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ сачетано ратхака̄рам̣ а̄мантеси – ‘ито ме, самма ратхака̄ра, чханнам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена сан̇га̄мо бхависсати. саккхиссаси [саккхаси (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме, самма ратхака̄ра, навам̣ чаккайугам̣ ка̄ту’нти? ‘саккоми дева̄’ти кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро ран̃н̃о сачетанасса паччассоси. атха кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро чхахи ма̄сехи чха̄раттӯнехи екам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄песи. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ сачетано ратхака̄рам̣ а̄мантеси – ‘ито ме, самма ратхака̄ра, чханнам̣ диваса̄нам̣ аччайена сан̇га̄мо бхависсати, нит̣т̣хитам̣ навам̣ чаккайуга’нти? ‘имехи кхо, дева, чхахи ма̄сехи чха̄раттӯнехи екам̣ чаккам̣ нит̣т̣хита’нти. ‘саккхиссаси пана ме, самма ратхака̄ра, имехи чхахи дивасехи дутийам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄пету’нти? ‘саккоми дева̄’ти кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро чхахи дивасехи дутийам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ навам̣ чаккайугам̣ а̄да̄йа йена ра̄джа̄ сачетано тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ сачетанам̣ етадавоча – ‘идам̣ те, дева, навам̣ чаккайугам̣ нит̣т̣хита’нти. ‘йан̃ча те идам̣, самма ратхака̄ра, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи йан̃ча те идам̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣, имесам̣ ким̣ на̄на̄каран̣ам̣? неса̄хам̣ кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ пасса̄мӣ’ти. ‘аттхесам̣, дева, на̄на̄каран̣ам̣. пассату дево на̄на̄каран̣а’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро йам̣ там̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ там̣ паваттеси. там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати. йам̣ пана там̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи там̣ паваттеси. там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄си.
‘‘‘ко ну кхо, самма ратхака̄ра, хету ко паччайо йамидам̣ [йадидам̣ (ка.)] чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати? ко пана, самма ратхака̄ра, хету ко паччайо йамидам̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’ти? ‘йамидам̣, дева, чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ тасса немипи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄, ара̄пи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄, на̄бхипи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄. там̣ немийа̄пи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄, ара̄нампи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄, на̄бхийа̄пи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати. йам̣ пана там̣, дева, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи тасса немипи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄, ара̄пи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄, на̄бхипи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄. там̣ немийа̄пи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄, ара̄нампи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄, на̄бхийа̄пи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’’’ти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бхиккхаве, тумха̄кам̣ евамасса – ‘ан̃н̃о нӯна тена самайена со ратхака̄ро ахосӣ’ти! на кхо панетам̣, бхиккхаве, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ тена самайена со ратхака̄ро ахосим̣. тада̄хам̣, бхиккхаве, кусало да̄руван̇ка̄нам̣ да̄рудоса̄нам̣ да̄рукаса̄ва̄нам̣. етарахи кхо пана̄хам̣, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо кусало ка̄йаван̇ка̄нам̣ ка̄йадоса̄нам̣ ка̄йакаса̄ва̄нам̣, кусало вачӣван̇ка̄нам̣ вачӣдоса̄нам̣ вачӣкаса̄ва̄нам̣, кусало манован̇ка̄нам̣ манодоса̄нам̣ манокаса̄ва̄нам̣. йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ ка̄йаван̇ко аппахӣно ка̄йадосо ка̄йакаса̄во, вачӣван̇ко аппахӣно вачӣдосо вачӣкаса̄во, манован̇ко аппахӣно манодосо манокаса̄во, евам̣ папатита̄ те, бхиккхаве, имасма̄ дхаммавинайа̄, сеййатха̄пи там̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣.
‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ ка̄йаван̇ко пахӣно ка̄йадосо ка̄йакаса̄во, вачӣван̇ко пахӣно вачӣдосо вачӣкаса̄во, манован̇ко пахӣно манодосо манокаса̄во, евам̣ патит̣т̣хита̄ те, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе, сеййатха̄пи там̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘ка̄йаван̇кам̣ паджахисса̄ма ка̄йадосам̣ ка̄йакаса̄вам̣, вачӣван̇кам̣ паджахисса̄ма вачӣдосам̣ вачӣкаса̄вам̣, манован̇кам̣ паджахисса̄ма манодосам̣ манокаса̄ва’нти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. пан̃чамам̣.
6. апан̣н̣акасуттам̣
16. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху апан̣н̣акапат̣ипадам̣ [апан̣н̣акатам̣ пат̣ипадам̣ (сӣ. пӣ.) т̣ӣка̄йа пана самети] пат̣ипанно хоти, йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти, бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, джа̄гарийам̣ ануйутто хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ [йатва̄дхикаран̣аметам̣ (сӣ.)] чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа, ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄, раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху апан̣н̣акапат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти, йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. аттабйа̄ба̄дхасуттам̣
17. ‘‘тайоме, бхиккхаве, дхамма̄ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти. катаме тайо? ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣. име кхо, бхиккхаве, тайо дхамма̄ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти.
‘‘тайоме, бхиккхаве, дхамма̄ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти. катаме тайо? ка̄йасучаритам̣, вачӣсучаритам̣, маносучаритам̣. име кхо, бхиккхаве, тайо дхамма̄ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттантӣ’’ти. саттамам̣.
8. девалокасуттам̣
18. ‘‘саче во, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ пуччхеййум̣ – ‘девалокӯпапаттийа̄, а̄вусо, саман̣е готаме брахмачарийам̣ вуссатха̄’ти? нану тумхе, бхиккхаве, евам̣ пут̣т̣ха̄ ат̣т̣ӣйеййа̄тха хара̄йеййа̄тха джигуччхеййа̄тха̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘ити кира тумхе, бхиккхаве, диббена а̄йуна̄ ат̣т̣ӣйатха хара̄йатха джигуччхатха, диббена ван̣н̣ена диббена сукхена диббена йасена диббена̄дхипатеййена ат̣т̣ӣйатха хара̄йатха джигуччхатха; пагева кхо пана, бхиккхаве, тумхехи ка̄йадуччаритена ат̣т̣ӣйитаббам̣ хара̄йитаббам̣ джигуччхитаббам̣, вачӣдуччаритена… манодуччаритена ат̣т̣ӣйитаббам̣ хара̄йитаббам̣ джигуччхитабба’’нти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамапа̄пан̣икасуттам̣
19. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико абхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пуббан̣хасамайам̣ [маджджхантикасамайам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣ на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, са̄йанхасамайам̣ на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико абхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣ [пха̄тикаттум̣ (сӣ.), пха̄тика̄тум̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)].
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху пуббан̣хасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, са̄йанхасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣.
‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико бхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пуббан̣хасамайам̣ саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣…пе… са̄йанхасамайам̣ саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико бхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху пуббан̣хасамайам̣ саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣…пе… са̄йанхасамайам̣ саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄ту’’нти. навамам̣.
10. дутийапа̄пан̣икасуттам̣
20. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ [махантаттам̣ ва̄ вепуллаттам̣ ва̄ (пӣ. ка.)] па̄пун̣а̄ти бхогесу. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ ча хоти видхуро ча ниссайасампанно ча. катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ хоти? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пан̣ийам̣ джа̄на̄ти – ‘идам̣ пан̣ийам̣ евам̣ кӣтам̣, евам̣ виккайама̄нам̣ [виккӣйама̄нам̣ (?)], еттакам̣ мӯлам̣ бхависсати, еттако удайо’ти [уддайоти (сӣ.)]. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико видхуро хоти? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико кусало хоти пан̣ийам̣ кетун̃ча виккетун̃ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико видхуро хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико ниссайасампанно хоти? идха бхиккхаве, па̄пан̣икам̣ йе те гахапатӣ ва̄ гахапатипутта̄ ва̄ ад̣д̣ха̄ махаддхана̄ маха̄бхога̄ те евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо бхавам̣ па̄пан̣ико чаккхума̄ видхуро ча пат̣ибало путтада̄ран̃ча посетум̣, амха̄кан̃ча ка̄лена ка̄лам̣ ануппада̄ту’нти. те нам̣ бхогехи нипатанти – ‘ито, самма па̄пан̣ика, бхоге каритва̄ [харитва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] путтада̄ран̃ча посехи, амха̄кан̃ча ка̄лена ка̄лам̣ ануппадехӣ’ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико ниссайасампанно хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти бхогесу.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти кусалесу дхаммесу. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ ча хоти видхуро ча ниссайасампанно ча. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху видхуро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху видхуро хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ниссайасампанно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣, имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ниссайасампанно хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти кусалесу дхаммесӯ’’ти. дасамам̣.
ратхака̄равагго дутийо.