1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣

1. ба̄лавагго

1. бхайасуттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте [бхадданте (ка.)]’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘йа̄ни ка̄ничи, бхиккхаве, бхайа̄ни уппаджджанти сабба̄ни та̄ни ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. йе кечи упаддава̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. йе кечи упасагга̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. сеййатха̄пи, бхиккхаве, нал̣а̄га̄ра̄ ва̄ тин̣а̄га̄ра̄ ва̄ [нал̣а̄га̄рам̣ ва̄ тин̣а̄га̄рам̣ ва̄ (сӣ.)] агги мутто [аггимукко (сӣ.), агги мукко (сйа̄. кам̣. пӣ.)] кӯт̣а̄га̄ра̄нипи д̣ахати уллитта̄валитта̄ни нива̄та̄ни пхуситаггал̣а̄ни пихитава̄тапа̄на̄ни; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи бхайа̄ни уппаджджанти сабба̄ни та̄ни ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. йе кечи упаддава̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. йе кечи упасагга̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато.

‘‘ити кхо, бхиккхаве, саппат̣ибхайо ба̄ло, аппат̣ибхайо пан̣д̣ито. саупаддаво ба̄ло, анупаддаво пан̣д̣ито. саупасагго ба̄ло, анупасагго пан̣д̣ито. наттхи, бхиккхаве, пан̣д̣итато бхайам̣, наттхи пан̣д̣итато упаддаво, наттхи пан̣д̣итато упасагго.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо те тайо дхамме абхиниваджджетва̄, йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо те тайо дхамме сама̄да̄йа ваттисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. пат̣хамам̣.

2. лаккхан̣асуттам̣

2. ‘‘каммалаккхан̣о, бхиккхаве, ба̄ло, каммалаккхан̣о пан̣д̣ито, апада̄насобханӣ [апада̄не собхати (сйа̄. кам̣. пӣ.)] пан̃н̃а̄ти [пан̃н̃атти (?)]. тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? ка̄йадуччаритена, вачӣдуччаритена, манодуччаритена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. катамехи тӣхи? ка̄йасучаритена, вачӣсучаритена, маносучаритена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо те тайо дхамме абхиниваджджетва̄, йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо те тайо дхамме сама̄да̄йа ваттисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дутийам̣.

3. чинтӣсуттам̣

3. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄ни ба̄ланимитта̄ни ба̄ла̄пада̄на̄ни. катама̄ни тӣн̣и? идха, бхиккхаве, ба̄ло дуччинтитачинтӣ ча хоти дуббха̄ситабха̄сӣ ча дуккат̣акаммака̄рӣ ча. но чедам̣ [но четам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], бхиккхаве, ба̄ло дуччинтитачинтӣ ча абхависса дуббха̄ситабха̄сӣ ча дуккат̣акаммака̄рӣ ча, кена нам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄неййум̣ [тена нам̣ пан̣д̣ита̄ на джа̄неййум̣ (ка.), на нам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄неййум̣ (?)] – ‘ба̄ло айам̣ бхавам̣ асаппурисо’ти? йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ба̄ло дуччинтитачинтӣ ча хоти дуббха̄ситабха̄сӣ ча дуккат̣акаммака̄рӣ ча тасма̄ нам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄нанти – ‘ба̄ло айам̣ бхавам̣ асаппурисо’ти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄ни ба̄ланимитта̄ни ба̄ла̄пада̄на̄ни.

‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄ни пан̣д̣итанимитта̄ни пан̣д̣ита̄пада̄на̄ни. катама̄ни тӣн̣и? идха, бхиккхаве, пан̣д̣ито сучинтитачинтӣ ча хоти субха̄ситабха̄сӣ ча сукатакаммака̄рӣ ча. но чедам̣, бхиккхаве, пан̣д̣ито сучинтитачинтӣ ча абхависса субха̄ситабха̄сӣ ча сукатакаммака̄рӣ ча, кена нам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄неййум̣ – ‘пан̣д̣ито айам̣ бхавам̣ саппурисо’ти? йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, пан̣д̣ито сучинтитачинтӣ ча хоти субха̄ситабха̄сӣ ча сукатакаммака̄рӣ ча тасма̄ нам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄нанти – ‘пан̣д̣ито айам̣ бхавам̣ саппурисо’ти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄ни пан̣д̣итанимитта̄ни пан̣д̣ита̄пада̄на̄ни. тасма̄тиха…. татийам̣.

4. аччайасуттам̣

4. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? аччайам̣ аччайато на пассати, аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ наппат̣икароти, парасса кхо пана аччайам̣ десентасса йатха̄дхаммам̣ наппат̣игган̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. катамехи тӣхи? аччайам̣ аччайато пассати, аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти, парасса кхо пана аччайам̣ десентасса йатха̄дхаммам̣ пат̣игган̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. тасма̄тиха…. чатуттхам̣.

5. айонисосуттам̣

5. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? айонисо пан̃хам̣ катта̄ хоти, айонисо пан̃хам̣ виссаджджета̄ хоти, парасса кхо пана йонисо пан̃хам̣ виссаджджитам̣ париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи силит̣т̣хехи упагатехи на̄ббханумодита̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. катамехи тӣхи? йонисо пан̃хам̣ катта̄ хоти, йонисо пан̃хам̣ виссаджджета̄ хоти, парасса кхо пана йонисо пан̃хам̣ виссаджджитам̣ париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи силит̣т̣хехи упагатехи аббханумодита̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. тасма̄тиха…. пан̃чамам̣.

6. акусаласуттам̣

6. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? акусалена ка̄йакаммена, акусалена вачӣкаммена, акусалена манокаммена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. катамехи тӣхи? кусалена ка̄йакаммена, кусалена вачӣкаммена, кусалена манокаммена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо. тасма̄тиха…. чхат̣т̣хам̣.

7. са̄ваджджасуттам̣

7. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? са̄ваджджена ка̄йакаммена, са̄ваджджена вачӣкаммена, са̄ваджджена манокаммена…пе… анаваджджена ка̄йакаммена, анаваджджена вачӣкаммена, анаваджджена манокаммена…пе…. саттамам̣.

8. сабйа̄баджджхасуттам̣

8. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо. катамехи тӣхи? сабйа̄баджджхена ка̄йакаммена, сабйа̄баджджхена вачӣкаммена, сабйа̄баджджхена манокаммена…пе… абйа̄баджджхена ка̄йакаммена, абйа̄баджджхена вачӣкаммена, абйа̄баджджхена манокаммена. имехи, кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло ведитаббо те тайо дхамме абхиниваджджетва̄, йехи тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито ведитаббо те тайо дхамме сама̄да̄йа ваттисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. кхатасуттам̣

9. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати. катамехи тӣхи? ка̄йадуччаритена, вачӣдуччаритена, манодуччаритена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ба̄ло абйатто асаппурисо кхатам̣ упахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, са̄ваджджо ча хоти са̄нуваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасавати.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасавати. катамехи тӣхи? ка̄йасучаритена, вачӣсучаритена, маносучаритена. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато пан̣д̣ито вийатто саппурисо аккхатам̣ анупахатам̣ атта̄нам̣ парихарати, анаваджджо ча хоти анануваджджо ча вин̃н̃ӯнам̣, бахун̃ча пун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти. навамам̣.

10. маласуттам̣

10. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато тайо мале аппаха̄йа йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. катамехи тӣхи? дуссӣло ча хоти, дуссӣлйамалан̃часса аппахӣнам̣ хоти; иссукӣ ча хоти, исса̄малан̃часса аппахӣнам̣ хоти; маччхарӣ ча хоти, маччхерамалан̃часса аппахӣнам̣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато име тайо мале аппаха̄йа йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато тайо мале паха̄йа йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге. катамехи тӣхи? сӣлава̄ ча хоти, дуссӣлйамалан̃часса пахӣнам̣ хоти; аниссукӣ ча хоти, исса̄малан̃часса пахӣнам̣ хоти; амаччхарӣ ча хоти, маччхерамалан̃часса пахӣнам̣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато име тайо мале паха̄йа йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге’’ти. дасамам̣.

ба̄лавагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

бхайам̣ лаккхан̣ачинтӣ ча, аччайан̃ча айонисо;

акусалан̃ча са̄ваджджам̣, сабйа̄баджджхакхатам̣ маланти.

2. ратхака̄равагго

1. н̃а̄тасуттам̣

11. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанаахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанадуккха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? анануломике ка̄йакамме сама̄дапети, анануломике вачӣкамме сама̄дапети, анануломикесу дхаммесу сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанаахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанадуккха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? ануломике ка̄йакамме сама̄дапети, ануломике вачӣкамме сама̄дапети, ануломикесу дхаммесу сама̄дапети. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато н̃а̄то бхиккху бахуджанахита̄йа пат̣ипанно хоти бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти. пат̣хамам̣.

2. са̄ран̣ӣйасуттам̣

12. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни [саран̣ӣйа̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхаванти. катама̄ни тӣн̣и? йасмим̣, бхиккхаве, падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто джа̄то хоти. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто хоти. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто сан̇га̄мам̣ абхивиджинитва̄ виджитасан̇га̄мо тамева сан̇га̄масӣсам̣ аджджха̄васати. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхаванти.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣн̣има̄ни бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхаванти. катама̄ни тӣн̣и? йасмим̣, бхиккхаве, падесе бхиккху кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе бхиккху ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йасмим̣ падесе бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйам̣ хоти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и бхиккхусса йа̄ваджӣвам̣ са̄ран̣ӣйа̄ни бхавантӣ’’ти. дутийам̣.

3. а̄сам̣сасуттам̣

13. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? нира̄со, а̄сам̣со, вигата̄со. катамо ча, бхиккхаве пуггало нира̄со? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле [вен̣акуле (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо [бахва̄ба̄дхо (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало нира̄со.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса джет̣т̣хо путто хоти а̄бхисеко анабхиситто ачалаппатто [мачалаппатто (сӣ. пӣ.)]. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало вигата̄со? идха, бхиккхаве, ра̄джа̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира кхаттийо кхаттийехи кхаттийа̄бхисекена абхиситто’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма мампи кхаттийа̄ кхаттийа̄бхисекена абхисин̃чиссантӣ’ти! там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхиккхаве, пуббе анабхиситтасса абхисека̄са̄ са̄ [са̄сса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пат̣иппассаддха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало вигата̄со. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу. катаме тайо? нира̄со, а̄сам̣со, вигата̄со. катамо ча, бхиккхаве, пуггало нира̄со? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало нира̄со.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо. со сун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало а̄сам̣со.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало вигата̄со? идха, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво. со сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма ахампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’ти! там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхиккхаве, пуббе авимуттасса вимутта̄са̄ са̄ пат̣иппассаддха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало вигата̄со. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсӯ’’ти. татийам̣.

4. чаккаваттисуттам̣

14. ‘‘йопи со, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ сопи на ара̄джакам̣ чаккам̣ ваттетӣ’’ти. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко пана, бханте, ран̃н̃о чаккаваттисса дхаммикасса дхаммаран̃н̃о ра̄джа̄’’ти [чакканти (ка.)]? ‘‘дхаммо, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘идха, бхиккху, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа [гарукаронто (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати антоджанасмим̣’’.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккху, ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати кхаттийесу, ануйантесу [ануйуттесу (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], балака̄йасмим̣, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу. са кхо со бхиккху ра̄джа̄ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ антоджанасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ кхаттийесу, ануйантесу, балака̄йасмим̣, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу, дхамменева чаккам̣ ваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ кеначи мануссабхӯтена паччаттхикена па̄н̣ина̄.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккху [бхиккхаве (ка.)], татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати ка̄йакаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣ на севитабба’’’нти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккху, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати вачӣкаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ вачӣкаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ вачӣкаммам̣ на севитабба’нти…пе… манокаммасмим̣ – ‘еварӯпам̣ манокаммам̣ севитаббам̣, еварӯпам̣ манокаммам̣ на севитабба’’’нти.

‘‘са кхо со, бхиккху, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммико дхаммара̄джа̄ дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ ка̄йакаммасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ вачӣкаммасмим̣, дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахитва̄ манокаммасмим̣, дхамменева ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. чатуттхам̣.

5. сачетанасуттам̣

15. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ахоси сачетано [пачетано (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на̄ма. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ сачетано ратхака̄рам̣ а̄мантеси – ‘ито ме, самма ратхака̄ра, чханнам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена сан̇га̄мо бхависсати. саккхиссаси [саккхаси (сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме, самма ратхака̄ра, навам̣ чаккайугам̣ ка̄ту’нти? ‘саккоми дева̄’ти кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро ран̃н̃о сачетанасса паччассоси. атха кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро чхахи ма̄сехи чха̄раттӯнехи екам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄песи. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ сачетано ратхака̄рам̣ а̄мантеси – ‘ито ме, самма ратхака̄ра, чханнам̣ диваса̄нам̣ аччайена сан̇га̄мо бхависсати, нит̣т̣хитам̣ навам̣ чаккайуга’нти? ‘имехи кхо, дева, чхахи ма̄сехи чха̄раттӯнехи екам̣ чаккам̣ нит̣т̣хита’нти. ‘саккхиссаси пана ме, самма ратхака̄ра, имехи чхахи дивасехи дутийам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄пету’нти? ‘саккоми дева̄’ти кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро чхахи дивасехи дутийам̣ чаккам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ навам̣ чаккайугам̣ а̄да̄йа йена ра̄джа̄ сачетано тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ сачетанам̣ етадавоча – ‘идам̣ те, дева, навам̣ чаккайугам̣ нит̣т̣хита’нти. ‘йан̃ча те идам̣, самма ратхака̄ра, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи йан̃ча те идам̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣, имесам̣ ким̣ на̄на̄каран̣ам̣? неса̄хам̣ кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ пасса̄мӣ’ти. ‘аттхесам̣, дева, на̄на̄каран̣ам̣. пассату дево на̄на̄каран̣а’’’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, ратхака̄ро йам̣ там̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ там̣ паваттеси. там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати. йам̣ пана там̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи там̣ паваттеси. там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄си.

‘‘‘ко ну кхо, самма ратхака̄ра, хету ко паччайо йамидам̣ [йадидам̣ (ка.)] чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати? ко пана, самма ратхака̄ра, хету ко паччайо йамидам̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи там̣ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’ти? ‘йамидам̣, дева, чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣ тасса немипи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄, ара̄пи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄, на̄бхипи саван̇ка̄ садоса̄ сакаса̄ва̄. там̣ немийа̄пи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄, ара̄нампи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄, на̄бхийа̄пи саван̇катта̄ садосатта̄ сакаса̄ватта̄ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ чин̇гула̄йитва̄ бхӯмийам̣ папати. йам̣ пана там̣, дева, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи тасса немипи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄, ара̄пи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄, на̄бхипи аван̇ка̄ адоса̄ акаса̄ва̄. там̣ немийа̄пи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄, ара̄нампи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄, на̄бхийа̄пи аван̇катта̄ адосатта̄ акаса̄ватта̄ паваттитам̣ сама̄нам̣ йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’’’ти.

‘‘сийа̄ кхо пана, бхиккхаве, тумха̄кам̣ евамасса – ‘ан̃н̃о нӯна тена самайена со ратхака̄ро ахосӣ’ти! на кхо панетам̣, бхиккхаве, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ тена самайена со ратхака̄ро ахосим̣. тада̄хам̣, бхиккхаве, кусало да̄руван̇ка̄нам̣ да̄рудоса̄нам̣ да̄рукаса̄ва̄нам̣. етарахи кхо пана̄хам̣, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо кусало ка̄йаван̇ка̄нам̣ ка̄йадоса̄нам̣ ка̄йакаса̄ва̄нам̣, кусало вачӣван̇ка̄нам̣ вачӣдоса̄нам̣ вачӣкаса̄ва̄нам̣, кусало манован̇ка̄нам̣ манодоса̄нам̣ манокаса̄ва̄нам̣. йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ ка̄йаван̇ко аппахӣно ка̄йадосо ка̄йакаса̄во, вачӣван̇ко аппахӣно вачӣдосо вачӣкаса̄во, манован̇ко аппахӣно манодосо манокаса̄во, евам̣ папатита̄ те, бхиккхаве, имасма̄ дхаммавинайа̄, сеййатха̄пи там̣ чаккам̣ чхахи дивасехи нит̣т̣хитам̣.

‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ ка̄йаван̇ко пахӣно ка̄йадосо ка̄йакаса̄во, вачӣван̇ко пахӣно вачӣдосо вачӣкаса̄во, манован̇ко пахӣно манодосо манокаса̄во, евам̣ патит̣т̣хита̄ те, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе, сеййатха̄пи там̣ чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехи.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘ка̄йаван̇кам̣ паджахисса̄ма ка̄йадосам̣ ка̄йакаса̄вам̣, вачӣван̇кам̣ паджахисса̄ма вачӣдосам̣ вачӣкаса̄вам̣, манован̇кам̣ паджахисса̄ма манодосам̣ манокаса̄ва’нти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. пан̃чамам̣.

6. апан̣н̣акасуттам̣

16. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху апан̣н̣акапат̣ипадам̣ [апан̣н̣акатам̣ пат̣ипадам̣ (сӣ. пӣ.) т̣ӣка̄йа пана самети] пат̣ипанно хоти, йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти, бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, джа̄гарийам̣ ануйутто хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ [йатва̄дхикаран̣аметам̣ (сӣ.)] чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа, ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄, раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху апан̣н̣акапат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти, йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. аттабйа̄ба̄дхасуттам̣

17. ‘‘тайоме, бхиккхаве, дхамма̄ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти. катаме тайо? ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣. име кхо, бхиккхаве, тайо дхамма̄ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти.

‘‘тайоме, бхиккхаве, дхамма̄ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти. катаме тайо? ка̄йасучаритам̣, вачӣсучаритам̣, маносучаритам̣. име кхо, бхиккхаве, тайо дхамма̄ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттанти, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттантӣ’’ти. саттамам̣.

8. девалокасуттам̣

18. ‘‘саче во, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ пуччхеййум̣ – ‘девалокӯпапаттийа̄, а̄вусо, саман̣е готаме брахмачарийам̣ вуссатха̄’ти? нану тумхе, бхиккхаве, евам̣ пут̣т̣ха̄ ат̣т̣ӣйеййа̄тха хара̄йеййа̄тха джигуччхеййа̄тха̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘ити кира тумхе, бхиккхаве, диббена а̄йуна̄ ат̣т̣ӣйатха хара̄йатха джигуччхатха, диббена ван̣н̣ена диббена сукхена диббена йасена диббена̄дхипатеййена ат̣т̣ӣйатха хара̄йатха джигуччхатха; пагева кхо пана, бхиккхаве, тумхехи ка̄йадуччаритена ат̣т̣ӣйитаббам̣ хара̄йитаббам̣ джигуччхитаббам̣, вачӣдуччаритена… манодуччаритена ат̣т̣ӣйитаббам̣ хара̄йитаббам̣ джигуччхитабба’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамапа̄пан̣икасуттам̣

19. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико абхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пуббан̣хасамайам̣ [маджджхантикасамайам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣ на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, са̄йанхасамайам̣ на саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико абхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣ [пха̄тикаттум̣ (сӣ.), пха̄тика̄тум̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)].

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху пуббан̣хасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, са̄йанхасамайам̣ на саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣.

‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико бхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пуббан̣хасамайам̣ саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣…пе… са̄йанхасамайам̣ саккаччам̣ каммантам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико бхаббо анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху пуббан̣хасамайам̣ саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти, маджджханхикасамайам̣…пе… са̄йанхасамайам̣ саккаччам̣ сама̄дхинимиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо анадхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ адхигантум̣, адхигатам̣ ва̄ кусалам̣ дхаммам̣ пха̄тим̣ ка̄ту’’нти. навамам̣.

10. дутийапа̄пан̣икасуттам̣

20. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ [махантаттам̣ ва̄ вепуллаттам̣ ва̄ (пӣ. ка.)] па̄пун̣а̄ти бхогесу. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ ча хоти видхуро ча ниссайасампанно ча. катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ хоти? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико пан̣ийам̣ джа̄на̄ти – ‘идам̣ пан̣ийам̣ евам̣ кӣтам̣, евам̣ виккайама̄нам̣ [виккӣйама̄нам̣ (?)], еттакам̣ мӯлам̣ бхависсати, еттако удайо’ти [уддайоти (сӣ.)]. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико чаккхума̄ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико видхуро хоти? идха, бхиккхаве, па̄пан̣ико кусало хоти пан̣ийам̣ кетун̃ча виккетун̃ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико видхуро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, па̄пан̣ико ниссайасампанно хоти? идха бхиккхаве, па̄пан̣икам̣ йе те гахапатӣ ва̄ гахапатипутта̄ ва̄ ад̣д̣ха̄ махаддхана̄ маха̄бхога̄ те евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо бхавам̣ па̄пан̣ико чаккхума̄ видхуро ча пат̣ибало путтада̄ран̃ча посетум̣, амха̄кан̃ча ка̄лена ка̄лам̣ ануппада̄ту’нти. те нам̣ бхогехи нипатанти – ‘ито, самма па̄пан̣ика, бхоге каритва̄ [харитва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] путтада̄ран̃ча посехи, амха̄кан̃ча ка̄лена ка̄лам̣ ануппадехӣ’ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, па̄пан̣ико ниссайасампанно хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи ан̇гехи саманна̄гато па̄пан̣ико начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти бхогесу.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти кусалесу дхаммесу. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ ча хоти видхуро ча ниссайасампанно ча. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху чаккхума̄ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху видхуро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху видхуро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ниссайасампанно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣, имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ниссайасампанно хоти. имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева махаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти кусалесу дхаммесӯ’’ти. дасамам̣.

ратхака̄равагго дутийо.

пат̣хамабха̄н̣ава̄ро нит̣т̣хито.

тассудда̄нам̣ –

н̃а̄то [н̃а̄тако (сйа̄. кам̣.)] са̄ран̣ӣйо бхиккху, чаккаваттӣ сачетано;

апан̣н̣акатта̄ дево ча, дуве па̄пан̣икена ча̄ти.

3. пуггалавагго

1. самиддхасуттам̣

21. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ ча самиддхо [савит̣т̣хо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] а̄йасма̄ ча маха̄кот̣т̣хико [маха̄кот̣т̣хито (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ самиддхам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –

‘‘тайоме, а̄вусо самиддха, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто [дит̣т̣хаппатто (ка.)], саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало кхамати абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти?

‘‘тайоме, а̄вусо са̄рипутта, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ йва̄йам̣ [йойам̣ (ка.)] пуггало саддха̄вимутто, айам̣ ме пуггало кхамати имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча. там̣ кисса хету? имасса, а̄вусо, пуггаласса саддхиндрийам̣ адхиматта’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ маха̄кот̣т̣хикам̣ етадавоча – ‘‘тайоме, а̄вусо кот̣т̣хика, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало кхамати абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти?

‘‘тайоме, а̄вусо са̄рипутта, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ йва̄йам̣ пуггало ка̄йасаккхӣ, айам̣ ме пуггало кхамати имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча. там̣ кисса хету? имасса, а̄вусо, пуггаласса сама̄дхиндрийам̣ адхиматта’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘тайоме, а̄вусо са̄рипутта, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало кхамати абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти?

‘‘тайоме, а̄вусо кот̣т̣хика, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто. име кхо, а̄вусо, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. имесам̣, а̄вусо, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ йва̄йам̣ пуггало дит̣т̣хиппатто, айам̣ ме пуггало кхамати имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча. там̣ кисса хету? имасса, а̄вусо, пуггаласса пан̃н̃индрийам̣ адхиматта’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантан̃ча самиддхам̣ а̄йасмантан̃ча маха̄кот̣т̣хикам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо, амхехи саббехева йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. а̄йа̄ма̄вусо, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма. йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ ча самиддхо а̄йасма̄ ча маха̄кот̣т̣хико а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. атха кхо а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча самиддхо а̄йасма̄ ча маха̄кот̣т̣хико йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йа̄ватако ахоси а̄йасмата̄ ча самиддхена а̄йасмата̄ ча маха̄кот̣т̣хикена саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси.

‘‘на кхветтха, са̄рипутта, сукарам̣ екам̣сена бйа̄ка̄тум̣ – ‘айам̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’ти. т̣ха̄нан̃хетам̣, са̄рипутта, виджджати йва̄йам̣ пуггало саддха̄вимутто сва̄сса [сва̄йам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.), сойам̣ (ка.)] арахатта̄йа пат̣ипанно, йва̄йам̣ пуггало ка̄йасаккхӣ сва̄сса сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄, йо ча̄йам̣ пуггало дит̣т̣хиппатто сопасса [сойам̣ (ка.)] сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄.

‘‘на кхветтха, са̄рипутта, сукарам̣ екам̣сена бйа̄ка̄тум̣ – ‘айам̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’ти. т̣ха̄нан̃хетам̣, са̄рипутта, виджджати йва̄йам̣ пуггало ка̄йасаккхӣ сва̄сса арахатта̄йа пат̣ипанно, йва̄йам̣ пуггало саддха̄вимутто сва̄сса сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄, йо ча̄йам̣ пуггало дит̣т̣хиппатто сопасса сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄.

‘‘на кхветтха, са̄рипутта, сукарам̣ екам̣сена бйа̄ка̄тум̣ – ‘айам̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’ти. т̣ха̄нан̃хетам̣, са̄рипутта, виджджати йва̄йам̣ пуггало дит̣т̣хиппатто сва̄сса арахатта̄йа пат̣ипанно, йва̄йам̣ пуггало саддха̄вимутто сва̄сса сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄, йо ча̄йам̣ пуггало ка̄йасаккхӣ сопасса сакада̄га̄мӣ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄.

‘‘на кхветтха, са̄рипутта, сукарам̣ екам̣сена бйа̄ка̄тум̣ – ‘айам̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти. пат̣хамам̣.

2. гила̄насуттам̣

22. [пу. па. 94] ‘‘тайоме, бхиккхаве, гила̄на̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, бхиккхаве, екаччо гила̄но лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, лабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ алабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ нева вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄.

‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо гила̄но лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, лабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ алабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄.

‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо гила̄но лабхантова саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабханто, лабхантова саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни но алабханто, лабхантова патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ но алабханто вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄.

‘‘татра, бхиккхаве, йва̄йам̣ гила̄но лабхантова саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабханто, лабхантова саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни но алабханто, лабхантова патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ но алабханто вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄, имам̣ кхо, бхиккхаве, гила̄нам̣ пат̣ичча гила̄набхаттам̣ анун̃н̃а̄там̣ гила̄набхесаджджам̣ анун̃н̃а̄там̣ гила̄нупат̣т̣ха̄ко анун̃н̃а̄то. иман̃ча пана, бхиккхаве, гила̄нам̣ пат̣ичча ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄. име кхо, бхиккхаве, тайо гила̄на̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тайоме гила̄нӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало лабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа, лабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа нева оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.

‘‘идха, пана, бхиккхаве, екаччо пуггало лабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа, лабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.

‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало лабхантова татха̄гатам̣ дассана̄йа но алабханто, лабхантова татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа но алабханто оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.

‘‘татра, бхиккхаве, йва̄йам̣ пуггало лабхантова татха̄гатам̣ дассана̄йа но алабханто, лабхантова татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ савана̄йа но алабханто оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣, имам̣ кхо бхиккхаве, пуггалам̣ пат̣ичча дхаммадесана̄ анун̃н̃а̄та̄. иман̃ча пана, бхиккхаве, пуггалам̣ пат̣ичча ан̃н̃есампи дхаммо десетаббо. ‘‘име кхо, бхиккхаве, тайо гила̄нӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. дутийам̣.

3. сан̇кха̄расуттам̣

23. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало сабйа̄баджджхам̣ [сабйа̄паджджхам̣ (саббаттха) евамупарипи] ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, сабйа̄баджджхам̣ вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, сабйа̄баджджхам̣ маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. со сабйа̄баджджхам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, сабйа̄баджджхам̣ вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, сабйа̄баджджхам̣ маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄ сабйа̄баджджхам̣ локам̣ упападжджати. таменам̣ сабйа̄баджджхам̣ локам̣ упапаннам̣ сама̄нам̣ сабйа̄баджджха̄ пхасса̄ пхусанти. со сабйа̄баджджхехи пхассехи пхут̣т̣хо сама̄но сабйа̄баджджхам̣ веданам̣ ведайати екантадуккхам̣, сеййатха̄пи сатта̄ нерайика̄.

‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало абйа̄баджджхам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, абйа̄баджджхам̣ вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, абйа̄баджджхам̣ маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. со абйа̄баджджхам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, абйа̄баджджхам̣ вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, абйа̄баджджхам̣ маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄ абйа̄баджджхам̣ локам̣ упападжджати. таменам̣ абйа̄баджджхам̣ локам̣ упапаннам̣ сама̄нам̣ абйа̄баджджха̄ пхасса̄ пхусанти. со абйа̄баджджхехи пхассехи пхут̣т̣хо сама̄но абйа̄баджджхам̣ веданам̣ ведайати екантасукхам̣, сеййатха̄пи дева̄ субхакин̣ха̄.

‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо пуггало сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. со сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи вачӣсан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄, сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи маносан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаритва̄ сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи локам̣ упападжджати. таменам̣ сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи локам̣ упапаннам̣ сама̄нам̣ сабйа̄баджджха̄пи абйа̄баджджха̄пи пхасса̄ пхусанти. со сабйа̄баджджхехипи абйа̄баджджхехипи пхассехи пхут̣т̣хо сама̄но сабйа̄баджджхампи абйа̄баджджхампи веданам̣ ведайати вокин̣н̣асукхадуккхам̣, сеййатха̄пи манусса̄ екачче ча дева̄ екачче ча винипа̄тика̄. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. татийам̣.

4. бахука̄расуттам̣

24. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ пуггаласса бахука̄ра̄. катаме тайо? йам̣, бхиккхаве, пуггалам̣ а̄гамма пуггало буддхам̣ саран̣ам̣ гато хоти, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато хоти, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато хоти; айам̣, бхиккхаве, пуггало имасса пуггаласса бахука̄ро.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йам̣ пуггалам̣ а̄гамма пуггало ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; айам̣, бхиккхаве, пуггало имасса пуггаласса бахука̄ро.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йам̣ пуггалам̣ а̄гамма пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати; айам̣, бхиккхаве, пуггало имасса пуггаласса бахука̄ро. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ пуггаласса бахука̄ра̄.

‘‘имехи ча пана, бхиккхаве, тӣхи пуггалехи имасса пуггаласса наттхан̃н̃о пуггало бахука̄роти вада̄ми. имесам̣ пана, бхиккхаве, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ имина̄ пуггалена на суппатика̄рам̣ вада̄ми, йадидам̣ абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикаммачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄сана-гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нуппада̄нена̄’’ти. чатуттхам̣.

5. ваджирӯпамасуттам̣

25. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? арукӯпамачитто пуггало, виджджӯпамачитто пуггало, ваджирӯпамачитто пуггало. катамо ча, бхиккхаве, арукӯпамачитто пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дут̣т̣ха̄руко [дут̣т̣ха̄рука̄ (сӣ.)] кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа [катхала̄йа (сйа̄. кам̣. ка.), кат̣халена-катхалена (ат̣т̣хакатха̄)] ва̄ гхат̣т̣ито [гхат̣т̣ита̄ (сӣ.)] бхиййосоматта̄йа а̄савам̣ дети [ассаваноти (сӣ.)]; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арукӯпамачитто пуггало.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, виджджӯпамачитто пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. сеййатха̄пи бхиккхаве, чаккхума̄ пурисо раттандхака̄ратимиса̄йам̣ виджджантарика̄йа рӯпа̄ни пассеййа; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, виджджӯпамачитто пуггало.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ваджирӯпамачитто пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ваджирасса наттхи кин̃чи абхеджджам̣ ман̣и ва̄ па̄са̄н̣о ва̄; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ваджирӯпамачитто пуггало. ‘име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’’нти [пу. па. 102]. пан̃чамам̣.

6. севитаббасуттам̣

26. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? аттхи, бхиккхаве, пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. аттхи, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. аттхи, бхиккхаве, пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. катамо ча, бхиккхаве, пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало хӣно хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо ан̃н̃атра ануддайа̄ ан̃н̃атра анукампа̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало садисо хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? сӣласа̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ сӣлакатха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ [паваттанӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) пу. па. 122 пасситаббам̣] бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсати. сама̄дхиса̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ сама̄дхикатха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсати. пан̃н̃а̄са̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ пан̃н̃а̄катха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсатӣти. тасма̄ еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало адхико хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? ити апарипӯрам̣ ва̄ сӣлаккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ сӣлаккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми; апарипӯрам̣ ва̄ сама̄дхиккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ сама̄дхиккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми; апарипӯрам̣ ва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти. тасма̄ еварӯпо пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти.

‘‘нихӣйати пурисо нихӣнасевӣ,

на ча ха̄йетха када̄чи тулйасевӣ;

сет̣т̣хамупанамам̣ удети кхиппам̣,

тасма̄ аттано уттарим̣ бхаджетха̄’’ти. чхат̣т̣хам̣;

7. джигуччхитаббасуттам̣

27. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? аттхи, бхиккхаве, пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. аттхи, бхиккхаве, пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. аттхи, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. катамо ча, бхиккхаве, пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто, ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о, абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о, антопӯти авассуто касамбуджа̄то. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? кин̃ча̄пи, бхиккхаве, еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати – ‘па̄памитто пурисапуггало па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко’ти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ахи гӯтхагато кин̃ча̄пи на дам̣сати [д̣ам̣сати (сӣ. сйа̄.), д̣ассати (пӣ.)], атха кхо нам̣ маккхети; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, кин̃ча̄пи еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати – ‘па̄памитто пурисапуггало па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко’ти. тасма̄ еварӯпо пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дут̣т̣ха̄руко кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣ито бхиййосоматта̄йа а̄савам̣ дети; евамевам̣ кхо, бхиккхаве…пе… сеййатха̄пи, бхиккхаве, тиндука̄ла̄там̣ кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣итам̣ бхиййосоматта̄йа чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати; евамевам̣ кхо бхиккхаве…пе… сеййатха̄пи, бхиккхаве, гӯтхакӯпо кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣ито бхиййосоматта̄йа дуггандхо хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? аккосеййапи мам̣ парибха̄сеййапи мам̣ анаттхампи мам̣ кареййа̄ти. тасма̄ еварӯпо пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо. еварӯпо, бхиккхаве, пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? кин̃ча̄пи, бхиккхаве, еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати – ‘калйа̄н̣амитто пурисапуггало калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко’ти. тасма̄ еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. ‘име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’’нти.

‘‘нихӣйати пурисо нихӣнасевӣ,

на ча ха̄йетха када̄чи тулйасевӣ;

сет̣т̣хамупанамам̣ удети кхиппам̣,

тасма̄ аттано уттарим̣ бхаджетха̄’’ти. саттамам̣;

8. гӯтхабха̄н̣ӣсуттам̣