2. дутийапан̣н̣а̄сакам̣

(6) 1. бра̄хман̣авагго

1. пат̣хамадвебра̄хман̣асуттам̣

52. атха кхо две бра̄хман̣а̄ джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бра̄хман̣а̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘майамассу, бхо готама, бра̄хман̣а̄ джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄; те чамха̄ акатакалйа̄н̣а̄ акатакусала̄ акатабхӣрутта̄н̣а̄. овадату но бхавам̣ готамо, ануса̄сату но бхавам̣ готамо йам̣ амха̄кам̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

‘‘таггха тумхе, бра̄хман̣а̄, джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄; те чаттха акатакалйа̄н̣а̄ акатакусала̄ акатабхӣрутта̄н̣а̄. упанӣйати кхо айам̣, бра̄хман̣а̄, локо джара̄йа бйа̄дхина̄ маран̣ена. евам̣ упанӣйама̄не кхо, бра̄хман̣а̄, локе джара̄йа бйа̄дхина̄ маран̣ена, йо идха ка̄йена сам̣йамо ва̄ча̄йа сам̣йамо манаса̄ сам̣йамо, там̣ тасса петасса та̄н̣ан̃ча лен̣ан̃ча дӣпан̃ча саран̣ан̃ча пара̄йан̣ан̃ча̄’’ти.

‘‘упанӣйати джӣвитамаппама̄йу,

джарӯпанӣтасса на санти та̄н̣а̄;

етам̣ бхайам̣ маран̣е пеккхама̄но,

пун̃н̃а̄ни кайира̄тха сукха̄ваха̄ни.

‘‘йодха ка̄йена сам̣йамо, ва̄ча̄йа уда четаса̄;

там̣ тасса петасса сукха̄йа хоти,

йам̣ джӣвама̄но пакароти пун̃н̃а’’нти. [сам̣. ни. 1.100] пат̣хамам̣;

2. дутийадвебра̄хман̣асуттам̣

53. атха кхо две бра̄хман̣а̄ джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бра̄хман̣а̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘майамассу, бхо готама, бра̄хман̣а̄ джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄; те чамха̄ акатакалйа̄н̣а̄ акатакусала̄ акатабхӣрутта̄н̣а̄. овадату но бхавам̣ готамо, ануса̄сату но бхавам̣ готамо йам̣ амха̄кам̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

‘‘таггха тумхе, бра̄хман̣а̄, джин̣н̣а̄ вуддха̄ махаллака̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄; те чаттха акатакалйа̄н̣а̄ акатакусала̄ акатабхӣрутта̄н̣а̄. а̄дитто кхо айам̣, бра̄хман̣а̄, локо джара̄йа бйа̄дхина̄ маран̣ена. евам̣ а̄дитте кхо, бра̄хман̣а̄, локе джара̄йа бйа̄дхина̄ маран̣ена, йо идха ка̄йена сам̣йамо ва̄ча̄йа сам̣йамо манаса̄ сам̣йамо, там̣ тасса петасса та̄н̣ан̃ча лен̣ан̃ча дӣпан̃ча саран̣ан̃ча пара̄йан̣ан̃ча̄’’ти.

‘‘а̄диттасмим̣ ага̄расмим̣, йам̣ нӣхарати бха̄джанам̣;

там̣ тасса хоти аттха̄йа, но ча йам̣ таттха д̣айхати.

‘‘евам̣ а̄дитто кхо [евам̣ а̄дӣвито (сӣ. пӣ.), евам̣ а̄диттако (сйа̄. кам̣.) сам̣. ни. 1.41] локо, джара̄йа маран̣ена ча;

нӣхаретхева да̄нена, диннам̣ хоти сунӣхатам̣ [суниббхатам̣ (ка.)].

‘‘йодха ка̄йена сам̣йамо, ва̄ча̄йа уда четаса̄;

там̣ тасса петасса сукха̄йа хоти,

йам̣ джӣвама̄но пакароти пун̃н̃а’’нти. дутийам̣;

3. ан̃н̃атарабра̄хман̣асуттам̣

54. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘сандит̣т̣хико дхаммо сандит̣т̣хико дхаммо’ти, бхо готама, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бхо готама, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико [опанайико (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) пан̃чамасуттасса т̣ӣка̄ олокетабба̄] паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти?

‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. ра̄ге пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. (ратто кхо…пе… ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. ра̄ге пахӣна̄ нева ка̄йена дуччаритам̣ чарати, на ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, на манаса̄ дуччаритам̣ чарати. ратто кхо…пе… аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ра̄ге пахӣне аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.) [( ) еттхантаре па̄т̣хо сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу на диссати, идхапи дут̣т̣хамӯл̣хава̄ресу] евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти…пе….

‘‘дут̣т̣хо кхо, бра̄хман̣а, досена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. досе пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикампи [на четасикам̣ (сӣ. сйа̄. ка.)] дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти…пе….

‘‘мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. мохе пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. евам̣ кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти; евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. татийам̣.

4. парибба̄джакасуттам̣

55. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣апарибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣апарибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘сандит̣т̣хико дхаммо сандит̣т̣хико дхаммо’ти, бхо готама, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бхо готама, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти?

‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. ра̄ге пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. ра̄ге пахӣне нева ка̄йена дуччаритам̣ чарати, на ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, на манаса̄ дуччаритам̣ чарати.

‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ра̄ге пахӣне аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти…пе….

‘‘дут̣т̣хо кхо, бра̄хман̣а, досена…пе… мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. мохе пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто, ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. мохе пахӣне нева ка̄йена дуччаритам̣ чарати, на ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, на манаса̄ дуччаритам̣ чарати.

‘‘мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. мохе пахӣне аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хоти ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. чатуттхам̣.

5. ниббутасуттам̣

56. атха кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘сандит̣т̣хикам̣ нибба̄нам̣ сандит̣т̣хикам̣ нибба̄на’нти, бхо готама, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бхо готама, сандит̣т̣хикам̣ нибба̄нам̣ хоти ака̄ликам̣ ехипассикам̣ опанеййикам̣ паччаттам̣ ведитаббам̣ вин̃н̃ӯхӣ’’ти?

‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. ра̄ге пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хикам̣ нибба̄нам̣ хоти.

‘‘дут̣т̣хо кхо, бра̄хман̣а…пе… мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. мохе пахӣне неваттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. евампи кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хикам̣ нибба̄нам̣ хоти.

‘‘йато кхо айам̣, бра̄хман̣а [йато ча кхо айам̣ бра̄хман̣а (сӣ.), йато кхо бра̄хман̣а ака̄ликам̣ ехипассикам̣ опанеййикам̣ паччаттам̣ ведитаббам̣ (ка.)], анавасесам̣ ра̄гаккхайам̣ пат̣исам̣ведети, анавасесам̣ досаккхайам̣ пат̣исам̣ведети, анавасесам̣ мохаккхайам̣ пат̣исам̣ведети; евам̣ кхо, бра̄хман̣а, сандит̣т̣хикам̣ нибба̄нам̣ хоти ака̄ликам̣ ехипассикам̣ опанеййикам̣ паччаттам̣ ведитаббам̣ вин̃н̃ӯхӣ’’ти. ‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. пан̃чамам̣.

6. палокасуттам̣

57. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣амаха̄са̄ло йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣амаха̄са̄ло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бхо готама, пуббака̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ вуддха̄нам̣ махаллака̄нам̣ а̄чарийапа̄чарийа̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ – ‘пуббе судам̣ [пуббассудам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] айам̣ локо авӣчи ман̃н̃е пхут̣о ахоси мануссехи, куккут̣асам̣па̄тика̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо’ти. ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йенетарахи манусса̄нам̣ кхайо хоти, тануттам̣ пан̃н̃а̄йати, га̄ма̄пи ага̄ма̄ хонти, нигама̄пи анигама̄ хонти, нагара̄пи анагара̄ хонти, джанапада̄пи аджанапада̄ хонтӣ’’ти?

‘‘етарахи, бра̄хман̣а, манусса̄ адхаммара̄гаратта̄ висамалобха̄бхибхӯта̄ миччха̄дхаммапарета̄. те адхаммара̄гаратта̄ висамалобха̄бхибхӯта̄ миччха̄дхаммапарета̄ тин̣ха̄ни саттха̄ни гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ [ан̃н̃аман̃н̃асса (саббаттха)] джӣвита̄ воропенти, тена бахӯ манусса̄ ка̄лам̣ каронти. айампи кхо, бра̄хман̣а, хету айам̣ паччайо йенетарахи манусса̄нам̣ кхайо хоти, тануттам̣ пан̃н̃а̄йати, га̄ма̄пи ага̄ма̄ хонти, нигама̄пи анигама̄ хонти, нагара̄пи анагара̄ хонти, джанапада̄пи аджанапада̄ хонти.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, етарахи манусса̄ адхаммара̄гаратта̄ висамалобха̄бхибхӯта̄ миччха̄дхаммапарета̄. тесам̣ адхаммара̄гаратта̄нам̣ висамалобха̄бхибхӯта̄нам̣ миччха̄дхаммапарета̄нам̣ дево на самма̄дха̄рам̣ ануппавеччхати. тена дуббхиккхам̣ хоти дуссассам̣ сетат̣т̣хикам̣ сала̄ка̄вуттам̣. тена бахӯ манусса̄ ка̄лам̣ каронти. айампи кхо, бра̄хман̣а, хету айам̣ паччайо йенетарахи манусса̄нам̣ кхайо хоти, тануттам̣ пан̃н̃а̄йати, га̄ма̄пи ага̄ма̄ хонти, нигама̄пи анигама̄ хонти, нагара̄пи анагара̄ хонти, джанапада̄пи аджанапада̄ хонти.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, етарахи манусса̄ адхаммара̄гаратта̄ висамалобха̄бхибхӯта̄ миччха̄дхаммапарета̄. тесам̣ адхаммара̄гаратта̄нам̣ висамалобха̄бхибхӯта̄нам̣ миччха̄дхаммапарета̄нам̣ йаккха̄ ва̄л̣е амануссе оссаджджанти [оссаджанти (сӣ.)], тена бахӯ манусса̄ ка̄лам̣ каронти. айампи кхо, бра̄хман̣а, хету айам̣ паччайо йенетарахи манусса̄нам̣ кхайо хоти, тануттам̣ пан̃н̃а̄йати, га̄ма̄пи ага̄ма̄ хонти, нигама̄пи анигама̄ хонти, нагара̄пи анагара̄ хонти, джанапада̄пи аджанапада̄ хонтӣ’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. ваччхаготтасуттам̣

58. атха кхо ваччхаготто [ваччхапутто (ка.)] парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ваччхаготто парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бхо готама, саман̣о готамо евама̄ха – ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣; майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣; майхамева диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ диннам̣ махаппхалам̣; майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти. йе те, бхо готама, евама̄хам̣су ‘саман̣о готамо евама̄ха майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ диннам̣ махаппхалам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти. каччи те бхото готамасса вуттава̄дино ча бхавантам̣ готамам̣ абхӯтена аббха̄чиккханти, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронти, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нупа̄то [ва̄да̄нува̄до (ка.)] га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати? анаббхаккха̄тука̄ма̄ хи майам̣ бхавантам̣ готама’’нти.

‘‘йе те, ваччха, евама̄хам̣су – ‘саман̣о готамо евама̄ха – майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣…пе… на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти на ме те вуттава̄дино. аббха̄чиккханти ча пана мам̣ [ча пана мам̣ те (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] асата̄ абхӯтена. йо кхо, ваччха, парам̣ да̄нам̣ дадантам̣ ва̄рети со тин̣н̣ам̣ антара̄йакаро хоти, тин̣н̣ам̣ па̄рипантхико. катамесам̣ тин̣н̣ам̣? да̄йакасса пун̃н̃антара̄йакаро хоти, пат̣игга̄хака̄нам̣ ла̄бхантара̄йакаро хоти, пуббева кхо панасса атта̄ кхато ча хоти упахато ча. йо кхо, ваччха, парам̣ да̄нам̣ дадантам̣ ва̄рети со имесам̣ тин̣н̣ам̣ антара̄йакаро хоти, тин̣н̣ам̣ па̄рипантхико.

‘‘ахам̣ кхо пана, ваччха, евам̣ вада̄ми – йе хи те чанданика̄йа ва̄ олигалле ва̄ па̄н̣а̄, татрапи йо тха̄лидхованам̣ [тха̄лакадхованам̣ (ка.)] ва̄ сара̄вадхованам̣ ва̄ чхад̣д̣ети – йе таттха па̄н̣а̄ те тена йа̄пентӯти, тато нида̄нампа̄хам̣, ваччха, пун̃н̃асса а̄гамам̣ вада̄ми. ко пана ва̄до мануссабхӯте! апи ча̄хам̣, ваччха, сӣлавато диннам̣ махаппхалам̣ вада̄ми, но татха̄ дуссӣласса, со ча хоти пан̃чан̇гавиппахӣно пан̃чан̇гасаманна̄гато.

‘‘катама̄ни пан̃чан̇га̄ни пахӣна̄ни хонти? ка̄маччхандо пахӣно хоти, бйа̄па̄до пахӣно хоти, тхинамиддхам̣ пахӣнам̣ хоти, уддхаччакуккуччам̣ пахӣнам̣ хоти, вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. има̄ни пан̃чан̇га̄ни виппахӣна̄ни хонти.

‘‘катамехи пан̃чахи ан̇гехи саманна̄гато хоти? асеккхена сӣлаккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена сама̄дхиккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена пан̃н̃а̄ккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена вимуттиккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена саманна̄гато хоти; имехи пан̃чахи ан̇гехи саманна̄гато хоти. ити пан̃чан̇гавиппахӣне пан̃чан̇гасаманна̄гате диннам̣ махаппхаланти вада̄мӣ’’ти.

‘‘ити кан̣ха̄су сета̄су, рохин̣ӣсу харӣсу ва̄;

камма̄са̄су сарӯпа̄су, госу па̄ревата̄су ва̄.

‘‘йа̄су ка̄сучи ета̄су, данто джа̄йати пун̇гаво;

дхорайхо баласампанно, калйа̄н̣аджаваниккамо;

тамева бха̄ре йун̃джанти, на̄сса ван̣н̣ам̣ париккхаре.

‘‘евамевам̣ мануссесу, йасмим̣ касмин̃чи джа̄тийе;

кхаттийе бра̄хман̣е вессе, судде чан̣д̣а̄лапуккусе.

‘‘йа̄су ка̄сучи ета̄су, данто джа̄йати суббато;

дхаммат̣т̣хо сӣласампанно, саччава̄дӣ хирӣмано.

‘‘пахӣнаджа̄тимаран̣о, брахмачарийасса кевалӣ;

паннабха̄ро висам̣йутто, катакиччо ана̄саво.

‘‘па̄рагӯ саббадхамма̄нам̣, анупа̄да̄йа ниббуто;

тасмим̣йева [тасмим̣ ве (сйа̄. кам̣.)] вирадже кхетте, випула̄ хоти даккхин̣а̄.

‘‘ба̄ла̄ ча авиджа̄нанта̄, думмедха̄ ассута̄вино;

бахиддха̄ денти да̄на̄ни, на хи санте упа̄саре.

‘‘йе ча санте упа̄санти, саппан̃н̃е дхӣрасаммате;

саддха̄ ча несам̣ сугате, мӯладжа̄та̄ патит̣т̣хита̄.

‘‘девалокан̃ча те йанти, куле ва̄ идха джа̄йаре;

анупуббена нибба̄нам̣, адхигаччханти пан̣д̣ита̄’’ти. саттамам̣;

8. тикан̣н̣асуттам̣

59. атха кхо тикан̣н̣о бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣…пе… екамантам̣ нисинно кхо тикан̣н̣о бра̄хман̣о бхагавато саммукха̄ тевиджджа̄нам̣ судам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄сати – ‘‘евампи тевиджджа̄ бра̄хман̣а̄, итипи тевиджджа̄ бра̄хман̣а̄’’ти.

‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бра̄хман̣а, бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣ам̣ тевиджджам̣ пан̃н̃а̄пентӣ’’ти? ‘‘идха, бхо готама, бра̄хман̣о убхато суджа̄то хоти ма̄тито ча питито ча, сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄, аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена, аджджха̄йако, мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайоти. евам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ тевиджджам̣ пан̃н̃а̄пентӣ’’ти.

‘‘ан̃н̃атха̄ кхо, бра̄хман̣а, бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣ам̣ тевиджджам̣ пан̃н̃апенти, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бхо готама, арийасса винайе тевиджджо хоти? са̄дху ме бхавам̣ готамо татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо тикан̣н̣о бра̄хман̣о бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха, бра̄хман̣а, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄рӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи, анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣. татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. айамасса пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄…пе… манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄, вачӣсучаритена саманна̄гата̄, маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. айамасса дутийа̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айамасса татийа̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато’’ти.

‘‘анучча̄вачасӣласса, нипакасса ча джха̄йино;

читтам̣ йасса васӣбхӯтам̣, екаггам̣ сусама̄хитам̣.

‘‘там̣ ве тамонудам̣ дхӣрам̣, тевиджджам̣ маччуха̄йинам̣;

хитам̣ деваманусса̄нам̣, а̄ху саббаппаха̄йинам̣.

‘‘тӣхи виджджа̄хи сампаннам̣, асаммӯл̣хавиха̄ринам̣;

буддхам̣ антимадехинам̣ [антимаса̄рӣрам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], там̣ намассанти готамам̣.

[дха. па. 423; итиву. 99] ‘‘пуббенива̄сам̣ йо ведӣ, сагга̄па̄йан̃ча пассати;

атхо джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄восито муни.

‘‘ета̄хи тӣхи виджджа̄хи, тевиджджо хоти бра̄хман̣о;

тамахам̣ вада̄ми тевиджджам̣, на̄н̃н̃ам̣ лапитала̄пана’’нти.

‘‘евам̣ кхо, бра̄хман̣а, арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘ан̃н̃атха̄, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ тевиджджо, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе тевиджджо хоти. имасса ча пана, бхо готама, арийасса винайе тевиджджасса бра̄хман̣а̄нам̣ тевиджджо калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣’’.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. джа̄н̣уссон̣исуттам̣

60. атха кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣…пе… екамантам̣ нисинно кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йассассу, бхо готама, йан̃н̃о ва̄ саддхам̣ ва̄ тха̄липа̄ко ва̄ деййадхаммам̣ ва̄, тевиджджесу бра̄хман̣есу да̄нам̣ дадеййа̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бра̄хман̣а, бра̄хман̣а̄ тевиджджам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти? ‘‘идха кхо, бхо готама, бра̄хман̣о убхато суджа̄то хоти ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена, аджджха̄йако мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайоти. евам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ тевиджджам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти.

‘‘ан̃н̃атха̄ кхо, бра̄хман̣а, бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣ам̣ тевиджджам̣ пан̃н̃апенти, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бхо готама, арийасса винайе тевиджджо хоти? са̄дху ме бхавам̣ готамо татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха пана, бра̄хман̣а, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. айамасса пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. айамасса дутийа̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айамасса татийа̄ виджджа̄ адхигата̄ хоти; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато’’ти.

‘‘йо сӣлаббатасампанно, пахитатто сама̄хито;

читтам̣ йасса васӣбхӯтам̣, екаггам̣ сусама̄хитам̣.

[дха. па. 423; итиву. 99] ‘‘пуббенива̄сам̣ йо ведӣ, сагга̄па̄йан̃ча пассати;

атхо джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄восито муни.

‘‘ета̄хи тӣхи виджджа̄хи, тевиджджо хоти бра̄хман̣о;

тамахам̣ вада̄ми тевиджджам̣, на̄н̃н̃ам̣ лапитала̄пана’’нти.

‘‘евам̣ кхо, бра̄хман̣а, арийасса винайе тевиджджо хотӣ’’ти. ‘‘ан̃н̃атха̄, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ тевиджджо, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе тевиджджо хоти. имасса ча, бхо готама, арийасса винайе тевиджджасса бра̄хман̣а̄нам̣ тевиджджо калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣’’.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. навамам̣.

10. сан̇га̄равасуттам̣

61. атха кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майамассу, бхо готама, бра̄хман̣а̄ на̄ма. йан̃н̃ам̣ йаджа̄мапи йаджа̄пемапи. татра, бхо готама, йо чева йаджати [йо чева йан̃н̃ам̣ йаджати (сйа̄. кам̣.)] йо ча йаджа̄пети саббе те анекаса̄рӣрикам̣ пун̃н̃аппат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄ хонти, йадидам̣ йан̃н̃а̄дхикаран̣ам̣. йо пана̄йам̣, бхо готама, йасса ва̄ тасса ва̄ кула̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито екаматта̄нам̣ дамети, екаматта̄нам̣ самети, екаматта̄нам̣ паринибба̄пети, евамасса̄йам̣ екаса̄рӣрикам̣ пун̃н̃аппат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти, йадидам̣ паббаджджа̄дхикаран̣а’’нти.

‘‘тена хи, бра̄хман̣а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, идха татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со евама̄ха – ‘етха̄йам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ йатха̄пат̣ипанно ахам̣ ануттарам̣ брахмачарийогадхам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведеми; етха [етам̣ (ка.)], тумхепи татха̄ пат̣ипаджджатха, йатха̄пат̣ипанна̄ тумхепи ануттарам̣ брахмачарийогадхам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти. ити айан̃чева [сайам̣ чева (ка.)] саттха̄ дхаммам̣ десети, паре ча татхаттха̄йа пат̣ипаджджанти, та̄ни кхо пана хонти анека̄нипи сата̄ни анека̄нипи сахасса̄ни анека̄нипи сатасахасса̄ни.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бра̄хман̣а, ичча̄йам̣ евам̣ санте екаса̄рӣрика̄ ва̄ пун̃н̃аппат̣ипада̄ хоти анекаса̄рӣрика̄ ва̄, йадидам̣ паббаджджа̄дхикаран̣а’’нти? ‘‘ичча̄йампи [ичча̄йанте (ка.)], бхо готама, евам̣ санте анекаса̄рӣрика̄ пун̃н̃аппат̣ипада̄ хоти, йадидам̣ паббаджджа̄дхикаран̣а’’нти.

евам̣ вутте а̄йасма̄ а̄нандо сан̇га̄равам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘има̄сам̣ те, бра̄хман̣а, двиннам̣ пат̣ипада̄нам̣ катама̄ пат̣ипада̄ кхамати аппаттхатара̄ ча аппасама̄рамбхатара̄ ча махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’ти? евам̣ вутте сан̇га̄раво бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘сеййатха̄пи бхавам̣ готамо бхавам̣ ча̄нандо. ете ме пуджджа̄, ете ме па̄сам̣са̄’’ти.

дутийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо сан̇га̄равам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘на кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, евам̣ пуччха̄ми – ‘ке ва̄ те пуджджа̄ ке ва̄ те па̄сам̣са̄’ти? евам̣ кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, пуччха̄ми – ‘има̄сам̣ те, бра̄хман̣а, двиннам̣ пат̣ипада̄нам̣ катама̄ пат̣ипада̄ кхамати аппаттхатара̄ ча аппасама̄рамбхатара̄ ча махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’’ти? дутийампи кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘сеййатха̄пи бхавам̣ готамо бхавам̣ ча̄нандо. ете ме пуджджа̄, ете ме па̄сам̣са̄’’ти.

татийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо сан̇га̄равам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘на кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, евам̣ пуччха̄ми – ‘ке ва̄ те пуджджа̄ ке ва̄ те па̄сам̣са̄’ти? евам̣ кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, пуччха̄ми – ‘има̄сам̣ те, бра̄хман̣а, двиннам̣ пат̣ипада̄нам̣ катама̄ пат̣ипада̄ кхамати аппаттхатара̄ ча аппасама̄рамбхатара̄ ча махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’’ти? татийампи кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘сеййатха̄пи бхавам̣ готамо бхавам̣ ча̄нандо. ете ме пуджджа̄, ете ме па̄сам̣са̄’’ти.

атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘йа̄ва татийампи кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о а̄нандена сахадхаммикам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо сам̣са̄дети [ма. ни. 1.337] но виссаджджети. йам̣нӯна̄хам̣ паримочеййа’’нти. атха кхо бхагава̄ сан̇га̄равам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘ка̄ нваджджа, бра̄хман̣а, ра̄джантепуре ра̄джапуриса̄нам̣ [ра̄джапариса̄йам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ антара̄катха̄ удапа̄дӣ’’ти? ‘‘айам̣ кхваджджа, бхо готама, ра̄джантепуре ра̄джапуриса̄нам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ антара̄катха̄ удапа̄ди – ‘пуббе судам̣ аппатара̄ чева бхиккхӯ ахесум̣ бахутара̄ ча уттари мануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассесум̣; етарахи пана бахутара̄ чева бхиккхӯ аппатара̄ ча уттари мануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассентӣ’ти. айам̣ кхваджджа, бхо готама, ра̄джантепуре ра̄джапуриса̄нам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ антара̄катха̄ удапа̄дӣ’’ти.

[пат̣и. ма. 3.30; дӣ. ни. 1.483] ‘‘тӣн̣и кхо има̄ни, бра̄хман̣а, па̄т̣иха̄рийа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? иддхипа̄т̣иха̄рийам̣, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣, ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣. катаман̃ча, бра̄хман̣а, иддхипа̄т̣иха̄рийам̣? идха, бра̄хман̣а, екаччо анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти – ‘екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хоти; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣; тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароти, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄не гаччхати, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камати, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасати [пара̄масати (дӣ. ни. 1.484; пат̣и. ма. 1.102] паримаджджати, йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети’. идам̣ вуччати, бра̄хман̣а, иддхипа̄т̣иха̄рийам̣.

‘‘катаман̃ча, бра̄хман̣а, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣? идха, бра̄хман̣а, екаччо нимиттена а̄дисати – ‘евампи те мано, иттхампи те мано, итипи те читта’нти. со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄.

‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо на хева кхо нимиттена а̄дисати, апи ча кхо манусса̄нам̣ ва̄ аманусса̄нам̣ ва̄ девата̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ а̄дисати – ‘евампи те мано, иттхампи те мано, итипи те читта’нти. со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄.

‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо на хева кхо нимиттена а̄дисати напи манусса̄нам̣ ва̄ аманусса̄нам̣ ва̄ девата̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ а̄дисати, апи ча кхо витаккайато вича̄райато витаккавиппха̄расаддам̣ сутва̄ а̄дисати – ‘евампи те мано, иттхампи те мано, итипи те читта’нти. со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄.

‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо на хева кхо нимиттена а̄дисати, напи манусса̄нам̣ ва̄ аманусса̄нам̣ ва̄ девата̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ а̄дисати, напи витаккайато вича̄райато витаккавиппха̄расаддам̣ сутва̄ а̄дисати, апи ча кхо авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхим̣ сама̄паннасса четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти – ‘йатха̄ имасса бхото маносан̇кха̄ра̄ пан̣ихита̄ имасса читтасса анантара̄ амум̣ на̄ма витаккам̣ витаккессатӣ’ти. со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄. идам̣ вуччати, бра̄хман̣а, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣.

‘‘катаман̃ча, бра̄хман̣а, ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣? идха, бра̄хман̣а, екаччо евамануса̄сати – ‘евам̣ витаккетха, ма̄ евам̣ витаккайиттха; евам̣ манаси каротха, ма̄ евам̣ манаса̄каттха; идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’ти. идам̣ вуччати, бра̄хман̣а, ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣. има̄ни кхо, бра̄хман̣а, тӣн̣и па̄т̣иха̄рийа̄ни. имесам̣ те, бра̄хман̣а, тин̣н̣ам̣ па̄т̣иха̄рийа̄нам̣ катамам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ кхамати абхиккантатаран̃ча пан̣ӣтатаран̃ча̄’’ти?

‘‘татра, бхо готама, йадидам̣ [йамидам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] па̄т̣иха̄рийам̣ идхекаччо анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти…пе… йа̄ва бра̄хмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети, идам̣, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ йова [йо ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] нам̣ кароти сова [соча ча (сйа̄. кам̣ пӣ. ка.)] нам̣ пат̣исам̣ведети, йова [йо ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] нам̣ кароти тассева [тассамева (сӣ. ка.), тасса чева (сйа̄. кам̣. пӣ.)] там̣ хоти. идам̣ ме, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ ма̄йа̄сахадхаммарӯпам̣ вийа кха̄йати.

‘‘йампидам̣, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ идхекаччо нимиттена а̄дисати – ‘евампи те мано, иттхампи те мано, итипи те читта’нти, со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄. идха пана, бхо готама, екаччо на хева кхо нимиттена а̄дисати, апи ча кхо манусса̄нам̣ ва̄ аманусса̄нам̣ ва̄ девата̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ а̄дисати…пе… напи манусса̄нам̣ ва̄ аманусса̄нам̣ ва̄ девата̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ а̄дисати, апи ча кхо витаккайато вича̄райато витаккавиппха̄расаддам̣ сутва̄ а̄дисати…пе… напи витаккайато вича̄райато витаккавиппха̄расаддам̣ сутва̄ а̄дисати, апи ча кхо авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхим̣ сама̄паннасса четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти – ‘йатха̄ имасса бхото маносан̇кха̄ра̄ пан̣ихита̄ имасса читтасса анантара̄ амхам̣ на̄ма витаккам̣ витаккессатӣ’ти, со бахум̣ чепи а̄дисати татхева там̣ хоти, но ан̃н̃атха̄. идампи, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ йова нам̣ кароти сова нам̣ пат̣исам̣ведети, йова нам̣ кароти тассева там̣ хоти. идампи ме, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ ма̄йа̄сахадхаммарӯпам̣ вийа кха̄йати.

‘‘йан̃ча кхо идам̣, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ идхекаччо евам̣ ануса̄сати – ‘евам̣ витаккетха, ма̄ евам̣ витаккайиттха; евам̣ манаси каротха, ма̄ евам̣ манаса̄каттха; идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’ти. идамева, бхо готама, па̄т̣иха̄рийам̣ кхамати имесам̣ тин̣н̣ам̣ па̄т̣иха̄рийа̄нам̣ абхиккантатаран̃ча пан̣ӣтатаран̃ча.

‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама! йа̄васубха̄ситамидам̣ бхота̄ готамена имехи ча майам̣ тӣхи па̄т̣иха̄рийехи саманна̄гатам̣ бхавантам̣ готамам̣ дха̄рема. бхаван̃хи готамо анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти…пе… йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети, бхаван̃хи готамо авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхим̣ сама̄паннасса четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти – ‘йатха̄ имасса бхото маносан̇кха̄ра̄ пан̣ихита̄ имасса читтасса анантара̄ амум̣ на̄ма витаккам̣ витаккессатӣ’ти. бхаван̃хи готамо евамануса̄сати – ‘евам̣ витаккетха, ма̄ евам̣ витаккайиттха; евам̣ манаси каротха, ма̄ евам̣ манаса̄каттха; идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’’’ти.

‘‘аддха̄ кхо тйа̄хам̣, бра̄хман̣а, а̄саджджа упанӣйа ва̄ча̄ бха̄сита̄; апи ча тйа̄хам̣ бйа̄карисса̄ми. ахан̃хи, бра̄хман̣а, анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоми…пе… йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттеми. ахан̃хи, бра̄хман̣а, авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхим̣ сама̄паннасса четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘йатха̄ имасса бхото маносан̇кха̄ра̄ пан̣ихита̄, имасса читтасса анантара̄ амум̣ на̄ма витаккам̣ витаккессатӣ’ти. ахан̃хи, бра̄хман̣а, евамануса̄са̄ми – ‘евам̣ витаккетха, ма̄ евам̣ витаккайиттха; евам̣ манаси каротха, ма̄ евам̣ манаса̄каттха; идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’’’ти.

‘‘аттхи пана, бхо готама, ан̃н̃о екабхиккхупи йо имехи тӣхи па̄т̣иха̄рийехи саманна̄гато, ан̃н̃атра бхота̄ готамена̄’’ти? ‘‘на кхо, бра̄хман̣а, екам̣йева сатам̣ на две сата̄ни на тӣн̣и сата̄ни на чатта̄ри сата̄ни на пан̃ча сата̄ни, атха кхо бхиййова, йе [те (ка.) пасса ма. ни. 2.195] бхиккхӯ имехи тӣхи па̄т̣иха̄рийехи саманна̄гата̄’’ти. ‘‘кахам̣ пана, бхо готама, етарахи те бхиккхӯ вихарантӣ’’ти? ‘‘имасмим̣йева кхо, бра̄хман̣а, бхиккхусан̇гхе’’ти.

‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти, евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми, дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. дасамам̣.

бра̄хман̣авагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

две бра̄хман̣а̄ чан̃н̃атаро, парибба̄джакена ниббутам̣;

палокаваччхо тикан̣н̣о, сон̣и сан̇га̄равена ча̄ти.

(7) 2. маха̄вагго

1. титтха̄йатана̄дисуттам̣

62. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, титтха̄йатана̄ни йа̄ни пан̣д̣итехи самануйун̃джийама̄на̄ни [саманугга̄хийама̄на̄ни (сйа̄. кам̣. ка.)] самануга̄хийама̄на̄ни саманубха̄сийама̄на̄ни парампи гантва̄ акирийа̄йа сан̣т̣хаханти. катама̄ни тӣн̣и? санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ пуббекатахетӯ’ти. санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ иссаранимма̄нахетӯ’ти. санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ ахетуаппаччайа̄’’’ти.

‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ пуббекатахетӯ’ти, тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ пуббекатахетӯ’ти? те ча ме [те че ме (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти [а̄моти (сӣ.)] пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тенаха̄йасманто па̄н̣а̄типа̄тино бхависсанти пуббекатахету, адинна̄да̄йино бхависсанти пуббекатахету, абрахмача̄рино бхависсанти пуббекатахету, муса̄ва̄дино бхависсанти пуббекатахету, писун̣ава̄ча̄ бхависсанти пуббекатахету, пхарусава̄ча̄ бхависсанти пуббекатахету, сампхаппала̄пино бхависсанти пуббекатахету, абхиджджха̄луно бхависсанти пуббекатахету, бйа̄панначитта̄ бхависсанти пуббекатахету, миччха̄дит̣т̣хика̄ бхависсанти пуббекатахету’’’.

‘‘пуббекатам̣ кхо пана, бхиккхаве, са̄рато пачча̄гаччхатам̣ на хоти чхандо ва̄ ва̄йа̄мо ва̄ идам̣ ва̄ каран̣ӣйам̣ идам̣ ва̄ акаран̣ӣйанти. ити каран̣ӣйа̄каран̣ӣйе кхо пана саччато тхетато анупалаббхийама̄не мут̣т̣хассатӣнам̣ ана̄раккха̄нам̣ вихаратам̣ на хоти паччаттам̣ сахадхаммико саман̣ава̄до. айам̣ кхо ме, бхиккхаве, тесу саман̣абра̄хман̣есу евам̣ва̄дӣсу евам̣дит̣т̣хӣсу пат̣хамо сахадхаммико ниггахо хоти.

‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ иссаранимма̄нахетӯ’ти, тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евадит̣т̣хино – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ иссаранимма̄нахетӯ’ти? те ча ме евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тенаха̄йасманто па̄н̣а̄типа̄тино бхависсанти иссаранимма̄нахету, адинна̄да̄йино бхависсанти иссаранимма̄нахету, абрахмача̄рино бхависсанти иссаранимма̄нахету, муса̄ва̄дино бхависсанти иссаранимма̄нахету, писун̣ава̄ча̄ бхависсанти иссаранимма̄нахету, пхарусава̄ча̄ бхависсанти иссаранимма̄нахету, сампхаппала̄пино бхависсанти иссаранимма̄нахету, абхиджджха̄луно бхависсанти иссаранимма̄нахету, бйа̄панначитта̄ бхависсанти иссаранимма̄нахету, миччха̄дит̣т̣хика̄ бхависсанти иссаранимма̄нахету’’’.

‘‘иссаранимма̄нам̣ кхо пана, бхиккхаве, са̄рато пачча̄гаччхатам̣ на хоти чхандо ва̄ ва̄йа̄мо ва̄ идам̣ ва̄ каран̣ӣйам̣ идам̣ ва̄ акаран̣ӣйанти. ити каран̣ӣйа̄каран̣ӣйе кхо пана саччато тхетато анупалаббхийама̄не мут̣т̣хассатӣнам̣ ана̄раккха̄нам̣ вихаратам̣ на хоти паччаттам̣ сахадхаммико саман̣ава̄до. айам̣ кхо ме, бхиккхаве, тесу саман̣абра̄хман̣есу евам̣ва̄дӣсу евам̣дит̣т̣хӣсу дутийо сахадхаммико ниггахо хоти.

‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ ким̣ ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ ахетуаппаччайа̄’ти, тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йам̣ ким̣ ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ саббам̣ там̣ ахетуаппаччайа̄’ти? те ча ме евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тенаха̄йасманто па̄н̣а̄типа̄тино бхависсанти ахетуаппаччайа̄…пе… миччха̄дит̣т̣хика̄ бхависсанти ахетуаппаччайа̄’’’.

‘‘ахетуаппаччайам̣ [ахетум̣ (сӣ.), ахету (сйа̄. кам̣.), ахетуаппаччайа̄ (пӣ.), ахетум̣ аппаччайам̣ (ка.)] кхо пана, бхиккхаве, са̄рато пачча̄гаччхатам̣ на хоти чхандо ва̄ ва̄йа̄мо ва̄ идам̣ ва̄ каран̣ӣйам̣ идам̣ ва̄ акаран̣ӣйанти. ити каран̣ӣйа̄каран̣ӣйе кхо пана саччато тхетато анупалаббхийама̄не мут̣т̣хассатӣнам̣ ана̄раккха̄нам̣ вихаратам̣ на хоти паччаттам̣ сахадхаммико саман̣ава̄до. айам̣ кхо ме, бхиккхаве, тесу саман̣абра̄хман̣есу евам̣ва̄дӣсу евам̣дит̣т̣хӣсу татийо сахадхаммико ниггахо хоти.

‘‘има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и титтха̄йатана̄ни йа̄ни пан̣д̣итехи самануйун̃джийама̄на̄ни самануга̄хийама̄на̄ни саманубха̄сийама̄на̄ни парампи гантва̄ акирийа̄йа сан̣т̣хаханти.

‘‘айам̣ кхо пана, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. катамо ча, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи? има̄ чха дха̄туйоти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. има̄ни чха пхасса̄йатана̄нӣти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. име ат̣т̣ха̄раса манопавича̄ра̄ти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. има̄ни чатта̄ри арийасачча̄нӣти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи.

‘‘има̄ чха дха̄туйоти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чхайима̄, бхиккхаве, дха̄туйо – патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту, а̄ка̄садха̄ту, вин̃н̃а̄н̣адха̄ту. има̄ чха дха̄туйоти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘има̄ни чха пхасса̄йатана̄нӣти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чхайима̄ни, бхиккхаве, пхасса̄йатана̄ни – чаккху пхасса̄йатанам̣, сотам̣ пхасса̄йатанам̣, гха̄нам̣ пхасса̄йатанам̣, дживха̄ пхасса̄йатанам̣, ка̄йо пхасса̄йатанам̣, мано пхасса̄йатанам̣. има̄ни чха пхасса̄йатана̄нӣти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘име ат̣т̣ха̄раса манопавича̄ра̄ти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ соманассат̣т̣ха̄нийам̣ рӯпам̣ упавичарати доманассат̣т̣ха̄нийам̣ рӯпам̣ упавичарати упеккха̄т̣т̣ха̄нийам̣ рӯпам̣ упавичарати, сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа соманассат̣т̣ха̄нийам̣ дхаммам̣ упавичарати доманассат̣т̣ха̄нийам̣ дхаммам̣ упавичарати упеккха̄т̣т̣ха̄нийам̣ дхаммам̣ упавичарати. име ат̣т̣ха̄раса манопавича̄ра̄ти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘има̄ни чатта̄ри арийасачча̄нӣти, бхиккхаве, майа̄ дхаммо десито аниггахито асам̣килит̣т̣хо анупаваджджо аппат̣икут̣т̣хо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти. ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чханнам̣, бхиккхаве, дха̄тӯнам̣ упа̄да̄йа габбхасса̄вакканти хоти; оккантийа̄ сати на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄. ведийама̄насса кхо пана̄хам̣, бхиккхаве, идам̣ дуккханти пан̃н̃апеми, айам̣ дуккхасамудайоти пан̃н̃апеми, айам̣ дуккханиродхоти пан̃н̃апеми, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти пан̃н̃апеми.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, ( ) [(бйа̄дхипи дуккхо) (сӣ. пӣ. ка.) ат̣т̣хакатха̄йа сам̣сандетаббам̣ висуддхи. 2.537] маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, (аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо,) [(наттхи каттхачи)] йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣? авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄ти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣.