3. татийапан̣н̣а̄сакам̣
(11) 1. самбодхавагго
1. пуббевасамбодхасуттам̣
104. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘ко ну кхо локе асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо локам̣ [локе (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ локе асса̄до. йам̣ локо [локе (пӣ. ка.)] аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо, айам̣ локе а̄дӣнаво. йо локе чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ локе ниссаран̣а’нти [локаниссаран̣ам̣ (ат̣т̣ха.) ‘‘локе ниссаран̣а’’нти падена сам̣сандитаббам̣]. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, евам̣ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти [абхисамбуддхо (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣ [кхо ахам̣ (сӣ. пӣ.), кхохам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], бхиккхаве, евам̣ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.)], айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. пат̣хамам̣.
2. пат̣хамаасса̄дасуттам̣
105. ‘‘локасса̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо локе асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄ватако локе асса̄до, пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. локасса̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо локе а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄ватако локе а̄дӣнаво, пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. локасса̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ локе ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄ватакам̣ локе ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. дутийам̣.
3. дутийаасса̄дасуттам̣
106. ‘‘но чедам̣ [но четам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) сам̣. ни. 3.28 пасситаббам̣], бхиккхаве, локе асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ локе са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи локе асса̄до, тасма̄ сатта̄ локе са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, локе а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ локе ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи локе а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ локе ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, локе ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ локамха̄ [локе (ка.)] ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи локе ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ локамха̄ ниссаранти. йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, сатта̄ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сум̣ [на̄ббхан̃н̃ам̣су (сам̣. ни. 3.28], нева та̄ва, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ [виппайутта̄ (ка.)] вимарийа̄дӣкатена [вимарийа̄дикатена (сӣ. пӣ. ка.)] четаса̄ вихарим̣су. йато ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сум̣, атха, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихарантӣ’’ти. татийам̣.
4. саман̣абра̄хман̣асуттам̣
107. ‘‘йе кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те [на те (ка.)], бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча пана те а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ локасса асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти [вихариссанти (сӣ. пӣ.)]. чатуттхам̣.
5. рун̣н̣асуттам̣
108. ‘‘рун̣н̣амидам̣, бхиккхаве, арийасса винайе йадидам̣ гӣтам̣. умматтакамидам̣, бхиккхаве, арийасса винайе йадидам̣ наччам̣. кома̄ракамидам̣, бхиккхаве, арийасса винайе йадидам̣ ативелам̣ дантавидам̣сакахаситам̣ [дантавидам̣сакам̣ хаситам̣ (сӣ. пӣ.)]. тасма̄тиха, бхиккхаве, сетугха̄то гӣте, сетугха̄то начче, алам̣ во дхаммаппамодита̄нам̣ сатам̣ ситам̣ ситаматта̄йа̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. атиттисуттам̣
109. ‘‘тин̣н̣ам̣, бхиккхаве, пат̣исевана̄йа наттхи титти. катамесам̣ тин̣н̣ам̣? соппасса, бхиккхаве, пат̣исевана̄йа наттхи титти. сура̄мерайапа̄насса, бхиккхаве, пат̣исевана̄йа наттхи титти. метхунадхаммасама̄паттийа̄, бхиккхаве, пат̣исевана̄йа наттхи титти. имесам̣, бхиккхаве, тин̣н̣ам̣ пат̣исевана̄йа наттхи титтӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. араккхитасуттам̣
110. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘читте, гахапати, араккхите ка̄йакаммампи араккхитам̣ хоти, вачӣкаммампи араккхитам̣ хоти, манокаммампи араккхитам̣ хоти. тасса араккхитака̄йакаммантасса араккхитавачӣкаммантасса араккхитаманокаммантасса ка̄йакаммампи авассутам̣ хоти, вачӣкаммампи авассутам̣ хоти, манокаммампи авассутам̣ хоти. тасса авассутака̄йакаммантасса авассутавачӣкаммантасса авассутаманокаммантасса ка̄йакаммампи пӯтикам̣ хоти, вачӣкаммампи пӯтикам̣ хоти, манокаммампи пӯтикам̣ хоти. тасса пӯтика̄йакаммантасса пӯтивачӣкаммантасса пӯтиманокаммантасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄.
‘‘сеййатха̄пи, гахапати, кӯт̣а̄га̄ре дуччханне кӯт̣ампи араккхитам̣ хоти, гопа̄насийопи араккхита̄ хонти, бхиттипи араккхита̄ хоти; кӯт̣ампи авассутам̣ хоти, гопа̄насийопи авассута̄ хонти, бхиттипи авассута̄ хоти; кӯт̣ампи пӯтикам̣ хоти, гопа̄насийопи пӯтика̄ хонти, бхиттипи пӯтика̄ хоти.
‘‘евамевам̣ кхо, гахапати, читте араккхите ка̄йакаммампи араккхитам̣ хоти, вачӣкаммампи араккхитам̣ хоти, манокаммампи араккхитам̣ хоти. тасса араккхитака̄йакаммантасса араккхитавачӣкаммантасса араккхитаманокаммантасса ка̄йакаммампи авассутам̣ хоти, вачӣкаммампи авассутам̣ хоти, манокаммампи авассутам̣ хоти. тасса авассутака̄йакаммантасса авассутавачӣкаммантасса авассутаманокаммантасса ка̄йакаммампи пӯтикам̣ хоти, вачӣкаммампи пӯтикам̣ хоти, манокаммампи пӯтикам̣ хоти. тасса пӯтика̄йакаммантасса пӯтивачӣкаммантасса пӯтиманокаммантасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄.
‘‘читте, гахапати, раккхите ка̄йакаммампи раккхитам̣ хоти, вачӣкаммампи раккхитам̣ хоти, манокаммампи раккхитам̣ хоти. тасса раккхитака̄йакаммантасса раккхитавачӣкаммантасса раккхитаманокаммантасса ка̄йакаммампи анавассутам̣ хоти, вачӣкаммампи анавассутам̣ хоти, манокаммампи анавассутам̣ хоти. тасса анавассутака̄йакаммантасса анавассутавачӣкаммантасса анавассутаманокаммантасса ка̄йакаммампи апӯтикам̣ хоти, вачӣкаммампи апӯтикам̣ хоти, манокаммампи апӯтикам̣ хоти. тасса апӯтика̄йакаммантасса апӯтивачӣкаммантасса апӯтиманокаммантасса бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄.
‘‘сеййатха̄пи, гахапати, кӯт̣а̄га̄ре суччханне кӯт̣ампи раккхитам̣ хоти, гопа̄насийопи раккхита̄ хонти, бхиттипи раккхита̄ хоти; кӯт̣ампи анавассутам̣ хоти, гопа̄насийопи анавассута̄ хонти, бхиттипи анавассута̄ хоти; кӯт̣ампи апӯтикам̣ хоти, гопа̄насийопи апӯтика̄ хонти, бхиттипи апӯтика̄ хоти.
евамевам̣ кхо, гахапати, читте раккхите ка̄йакаммампи раккхитам̣ хоти, вачӣкаммампи раккхитам̣ хоти, манокаммампи раккхитам̣ хоти. тасса раккхитака̄йакаммантасса раккхитавачӣкаммантасса раккхитаманокаммантасса ка̄йакаммампи анавассутам̣ хоти, вачӣкаммампи анавассутам̣ хоти, манокаммампи анавассутам̣ хоти. тасса анавассутака̄йакаммантасса анавассутавачӣкаммантасса анавассутаманокаммантасса ка̄йакаммампи апӯтикам̣ хоти, вачӣкаммампи апӯтикам̣ хоти, манокаммампи апӯтикам̣ хоти. тасса апӯтика̄йакаммантасса апӯтивачӣкаммантасса апӯтиманокаммантасса бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄’’ти. саттамам̣.
8. бйа̄паннасуттам̣
111. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘читте, гахапати, бйа̄панне ка̄йакаммампи бйа̄паннам̣ хоти, вачӣкаммампи бйа̄паннам̣ хоти, манокаммампи бйа̄паннам̣ хоти. тасса бйа̄паннака̄йакаммантасса бйа̄паннавачӣкаммантасса бйа̄паннаманокаммантасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄. сеййатха̄пи, гахапати, кӯт̣а̄га̄ре дуччханне кӯт̣ампи бйа̄паннам̣ хоти, гопа̄насийопи бйа̄панна̄ хонти, бхиттипи бйа̄панна̄ хоти; евамевам̣ кхо, гахапати, читте бйа̄панне ка̄йакаммампи бйа̄паннам̣ хоти, вачӣкаммампи бйа̄паннам̣ хоти, манокаммампи бйа̄паннам̣ хоти. тасса бйа̄паннака̄йакаммантасса бйа̄паннавачӣкаммантасса бйа̄паннаманокаммантасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄.
‘‘читте, гахапати, абйа̄панне ка̄йакаммампи абйа̄паннам̣ хоти, вачӣкаммампи абйа̄паннам̣ хоти, манокаммампи абйа̄паннам̣ хоти. тасса абйа̄паннака̄йакаммантасса абйа̄паннавачӣкаммантасса абйа̄паннаманокаммантасса бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄. сеййатха̄пи, гахапати, кӯт̣а̄га̄ре суччханне кӯт̣ампи абйа̄паннам̣ хоти, гопа̄насийопи абйа̄панна̄ хонти, бхиттипи абйа̄панна̄ хоти; евамевам̣ кхо, гахапати, читте абйа̄панне ка̄йакаммампи абйа̄паннам̣ хоти, вачӣкаммампи абйа̄паннам̣ хоти, манокаммампи абйа̄паннам̣ хоти. тасса абйа̄паннака̄йакаммантасса…пе… абйа̄паннаманокаммантасса бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лан̇кирийа̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хаманида̄насуттам̣
112. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, досо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, мохо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа. йам̣, бхиккхаве, лобхапакатам̣ каммам̣ лобхаджам̣ лобханида̄нам̣ лобхасамудайам̣, там̣ каммам̣ акусалам̣ там̣ каммам̣ са̄ваджджам̣ там̣ каммам̣ дуккхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати. йам̣, бхиккхаве, досапакатам̣ каммам̣ досаджам̣ досанида̄нам̣ досасамудайам̣, там̣ каммам̣ акусалам̣ там̣ каммам̣ са̄ваджджам̣ там̣ каммам̣ дуккхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати. йам̣, бхиккхаве, мохапакатам̣ каммам̣ мохаджам̣ моханида̄нам̣ мохасамудайам̣, там̣ каммам̣ акусалам̣ там̣ каммам̣ са̄ваджджам̣ там̣ каммам̣ дуккхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа.
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, адосо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа, амохо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа. йам̣, бхиккхаве, алобхапакатам̣ каммам̣ алобхаджам̣ алобханида̄нам̣ алобхасамудайам̣, там̣ каммам̣ кусалам̣ там̣ каммам̣ анаваджджам̣ там̣ каммам̣ сукхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати. йам̣, бхиккхаве, адосапакатам̣ каммам̣ адосаджам̣ адосанида̄нам̣ адосасамудайам̣, там̣ каммам̣ кусалам̣ там̣ каммам̣ анаваджджам̣ там̣ каммам̣ сукхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати. йам̣, бхиккхаве, амохапакатам̣ каммам̣ амохаджам̣ амоханида̄нам̣ амохасамудайам̣, там̣ каммам̣ кусалам̣ там̣ каммам̣ анаваджджам̣ там̣ каммам̣ сукхавипа̄кам̣, там̣ каммам̣ камманиродха̄йа сам̣ваттати, на там̣ каммам̣ каммасамудайа̄йа сам̣ваттати. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’ти. навамам̣.
10. дутийанида̄насуттам̣
113. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? атӣте, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати; ана̄гате, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати; паччуппанне, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати. катхан̃ча, бхиккхаве, атӣте чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати? атӣте, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккети анувича̄рети. тасса атӣте чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккайато анувича̄райато чхандо джа̄йати. чхандаджа̄то техи дхаммехи сам̣йутто хоти. етамахам̣, бхиккхаве, сам̣йоджанам̣ вада̄ми йо четасо са̄ра̄го. евам̣ кхо, бхиккхаве, атӣте чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ана̄гате чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати? ана̄гате, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккети анувича̄рети. тасса ана̄гате чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккайато анувича̄райато чхандо джа̄йати. чхандаджа̄то техи дхаммехи сам̣йутто хоти. етамахам̣, бхиккхаве, сам̣йоджанам̣ вада̄ми йо четасо са̄ра̄го. евам̣ кхо, бхиккхаве, ана̄гате чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, паччуппанне чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати? паччуппанне, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккети анувича̄рети. тасса паччуппанне чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха четаса̄ анувитаккайато анувича̄райато чхандо джа̄йати. чхандаджа̄то техи дхаммехи сам̣йутто хоти. етамахам̣, бхиккхаве, сам̣йоджанам̣ вада̄ми йо четасо са̄ра̄го. евам̣ кхо, бхиккхаве, паччуппанне чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо джа̄йати. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа.
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа. катама̄ни тӣн̣и? атӣте, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати; ана̄гате бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати; паччуппанне, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати. катхан̃ча, бхиккхаве, атӣте чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати? атӣта̄нам̣, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄йатим̣ випа̄кам̣ паджа̄на̄ти. а̄йатим̣ випа̄кам̣ видитва̄ тадабхиниваттети. тадабхиниваттетва̄ [тадабхиниваджджети, тадабхиниваджджетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] четаса̄ абхинивиджджхитва̄ [абхивира̄джетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пан̃н̃а̄йа ативиджджха [абхинивиджджха (ка.)] пассати. евам̣ кхо, бхиккхаве, атӣте чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ана̄гате чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати? ана̄гата̄нам̣, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄йатим̣ випа̄кам̣ паджа̄на̄ти. а̄йатим̣ випа̄кам̣ видитва̄ тадабхиниваттети. тадабхиниваттетва̄ четаса̄ абхинивиджджхитва̄ пан̃н̃а̄йа ативиджджха пассати. евам̣ кхо, бхиккхаве, ана̄гате чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, паччуппанне чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати? паччуппанна̄нам̣, бхиккхаве, чхандара̄гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄йатим̣ випа̄кам̣ паджа̄на̄ти, а̄йатим̣ випа̄кам̣ видитва̄ тадабхиниваттети, тадабхиниваттетва̄ четаса̄ абхинивиджджхитва̄ пан̃н̃а̄йа ативиджджха пассати. евам̣ кхо, бхиккхаве, паччуппанне чхандара̄гат̣т̣ха̄нийе дхамме а̄раббха чхандо на джа̄йати. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и нида̄на̄ни камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’ти. дасамам̣.
самбодхавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
пуббева дуве асса̄да̄, саман̣о рун̣н̣апан̃чамам̣;
атитти две ча вутта̄ни, нида̄на̄ни апаре дувети.
(12) 2. а̄па̄йикавагго
1. а̄па̄йикасуттам̣
114. ‘‘тайоме, бхиккхаве, а̄па̄йика̄ нерайика̄ идамаппаха̄йа. катаме тайо? йо ча абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о, йо ча суддхам̣ брахмачарийам̣ чарантам̣ амӯлакена [абхӯтена (ка.)] абрахмачарийена ануддхам̣сети, йо ча̄йам̣ евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хи – ‘наттхи ка̄месу досо’ти, со та̄йа ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджати. име кхо, бхиккхаве, тайо а̄па̄йика̄ нерайика̄ идамаппаха̄йа̄’’ти. пат̣хамам̣.
2. дуллабхасуттам̣
115. ‘‘тин̣н̣ам̣, бхиккхаве, па̄тубха̄во дуллабхо локасмим̣. катамесам̣ тин̣н̣ам̣? татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄во дуллабхо локасмим̣, татха̄гатаппаведитасса дхаммавинайасса десета̄ пуггало дуллабхо локасмим̣, катан̃н̃ӯ катаведӣ пуггало дуллабхо локасмим̣. имесам̣ кхо, бхиккхаве, тин̣н̣ам̣ па̄тубха̄во дуллабхо локасми’’нти. дутийам̣.
3. аппамеййасуттам̣
116. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? суппамеййо, дуппамеййо, аппамеййо. катамо ча, бхиккхаве, пуггало суппамеййо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало уддхато хоти уннал̣о чапало мукхаро викин̣н̣ава̄чо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄катиндрийо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало суппамеййо.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало дуппамеййо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ануддхато хоти ануннал̣о ачапало амукхаро авикин̣н̣ава̄чо упат̣т̣хитассати сампаджа̄но сама̄хито екаггачитто сам̣вутиндрийо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало дуппамеййо.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аппамеййо? идха, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало аппамеййо. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. татийам̣.
4. а̄нен̃джасуттам̣
117. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети там̣ ника̄мети тена ча виттим̣ а̄паджджати, татра т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ вӣсати каппасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети там̣ ника̄мети тена ча виттим̣ а̄паджджати, татра т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ чатта̄рӣсам̣ каппасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети там̣ ника̄мети тена ча виттим̣ а̄паджджати, татра т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ сат̣т̣хи каппасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо, айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄. ‘име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’’нти. чатуттхам̣.
5. випаттисампада̄суттам̣
118. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, випаттийо. катама̄ тиссо? сӣлавипатти, читтавипатти, дит̣т̣хивипатти. катама̄ ча, бхиккхаве, сӣлавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти, адинна̄да̄йӣ хоти, ка̄месумиччха̄ча̄рӣ хоти, муса̄ва̄дӣ хоти, писун̣ава̄чо хоти, пхарусава̄чо хоти, сампхаппала̄пӣ хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сӣлавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, читтавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо абхиджджха̄лу хоти бйа̄панначитто. айам̣ вуччати, бхиккхаве, читтавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти випарӣтадассано – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣, наттхи хутам̣, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣, камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, наттхи айам̣ локо, наттхи паро локо, наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти. сӣлавипаттихету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти; читтавипаттихету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти; дит̣т̣хивипаттихету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо випаттийоти.
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, сампада̄. катама̄ тиссо? сӣласампада̄, читтасампада̄, дит̣т̣хисампада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, сӣласампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато хоти, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сӣласампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, читтасампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо анабхиджджха̄лу хоти абйа̄панначитто. айам̣ вуччати, бхиккхаве, читтасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти авипарӣтадассано – ‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣хам̣, аттхи хутам̣, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, аттхи айам̣ локо, аттхи паро локо, аттхи ма̄та̄, аттхи пита̄, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄. сӣласампада̄хету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти; читтасампада̄хету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти; дит̣т̣хисампада̄хету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо сампада̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. апан̣н̣акасуттам̣
119. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, випаттийо. катама̄ тиссо? сӣлавипатти, читтавипатти, дит̣т̣хивипатти. катама̄ ча, бхиккхаве, сӣлавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… сампхаппала̄пӣ хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сӣлавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, читтавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо абхиджджха̄лу хоти бйа̄панначитто. айам̣ вуччати, бхиккхаве, читтавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти випарӣтадассано – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти. сӣлавипаттихету ва̄, бхиккхаве…пе… дит̣т̣хивипаттихету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, апан̣н̣ако ман̣и уддхам̣ кхитто йена йенева патит̣т̣ха̄ти суппатит̣т̣хитам̣йева патит̣т̣ха̄ти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, сӣлавипаттихету ва̄ сатта̄…пе… упападжджанти. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо випаттийоти.
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, сампада̄. катама̄ тиссо? сӣласампада̄, читтасампада̄, дит̣т̣хисампада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, сӣласампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… айам̣ вуччати, бхиккхаве, сӣласампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, читтасампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо анабхиджджха̄лу хоти абйа̄панначитто. айам̣ вуччати, бхиккхаве, читтасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти авипарӣтадассано – ‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄. сӣласампада̄хету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. читтасампада̄хету ва̄…пе… дит̣т̣хисампада̄хету ва̄, бхиккхаве, сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, апан̣н̣ако ман̣и уддхам̣ кхитто йена йенева патит̣т̣ха̄ти суппатит̣т̣хитам̣йева патит̣т̣ха̄ти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, сӣласампада̄хету ва̄ сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти, читтасампада̄хету ва̄ сатта̄…пе… дит̣т̣хисампада̄хету ва̄ сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо сампада̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. каммантасуттам̣
120. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, випаттийо. катама̄ тиссо? каммантавипатти, а̄джӣвавипатти, дит̣т̣хивипатти. катама̄ ча, бхиккхаве, каммантавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… сампхаппала̄пӣ хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, каммантавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, а̄джӣвавипатти? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄а̄джӣво хоти, миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ [джӣвитам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] каппети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, а̄джӣвавипатти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти випарӣтадассано – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хивипатти. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо випаттийоти.
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, сампада̄. катама̄ тиссо? каммантасампада̄, а̄джӣвасампада̄, дит̣т̣хисампада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, каммантасампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, каммантасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, а̄джӣвасампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄а̄джӣво хоти, самма̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, а̄джӣвасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти авипарӣтадассано – ‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хисампада̄. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо сампада̄’’ти. саттамам̣.
8. пат̣хамасочеййасуттам̣
121. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сочеййа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йасочеййам̣, вачӣсочеййам̣, маносочеййам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, ка̄йасочеййам̣? идха, бхиккхаве, екаччо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄йасочеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вачӣсочеййам̣? идха, бхиккхаве, екаччо муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати бхиккхаве, вачӣсочеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, маносочеййам̣? идха, бхиккхаве, екаччо анабхиджджха̄лу хоти абйа̄панначитто самма̄дит̣т̣хико. идам̣ вуччати, бхиккхаве, маносочеййам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и сочеййа̄нӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. дутийасочеййасуттам̣
122. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сочеййа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йасочеййам̣, вачӣсочеййам̣, маносочеййам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, ка̄йасочеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, абрахмачарийа̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄йасочеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вачӣсочеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вачӣсочеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, маносочеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄маччхандам̣ – ‘аттхи ме аджджхаттам̣ ка̄маччхандо’ти паджа̄на̄ти; асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄маччхандам̣ – ‘наттхи ме аджджхаттам̣ ка̄маччхандо’ти паджа̄на̄ти; йатха̄ ча ануппаннасса ка̄маччхандасса уппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча уппаннасса ка̄маччхандасса паха̄нам̣ хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча пахӣнасса ка̄маччхандасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ бйа̄па̄дам̣ – ‘аттхи ме аджджхаттам̣ бйа̄па̄до’ти паджа̄на̄ти; асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ бйа̄па̄дам̣ – ‘наттхи ме аджджхаттам̣ бйа̄па̄до’ти паджа̄на̄ти; йатха̄ ча ануппаннасса бйа̄па̄дасса уппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча уппаннасса бйа̄па̄дасса паха̄нам̣ хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча пахӣнасса бйа̄па̄дасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ тхинамиддхам̣ – ‘аттхи ме аджджхаттам̣ тхинамиддха’нти паджа̄на̄ти; асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ тхинамиддхам̣ – ‘наттхи ме аджджхаттам̣ тхинамиддха’нти паджа̄на̄ти; йатха̄ ча ануппаннасса тхинамиддхасса уппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча уппаннасса тхинамиддхасса паха̄нам̣ хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча пахӣнасса тхинамиддхасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ уддхаччакуккуччам̣ – ‘аттхи ме аджджхаттам̣ уддхаччакуккучча’нти паджа̄на̄ти; асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ уддхаччакуккуччам̣ – ‘наттхи ме аджджхаттам̣ уддхаччакуккучча’нти паджа̄на̄ти; йатха̄ ча ануппаннасса уддхаччакуккуччасса уппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча уппаннасса уддхаччакуккуччасса паха̄нам̣ хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча пахӣнасса уддхаччакуккуччасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вичикиччхам̣ – ‘аттхи ме аджджхаттам̣ вичикиччха̄’ти паджа̄на̄ти; асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вичикиччхам̣ – ‘наттхи ме аджджхаттам̣ вичикиччха̄’ти паджа̄на̄ти; йатха̄ ча ануппанна̄йа вичикиччха̄йа уппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча уппанна̄йа вичикиччха̄йа паха̄нам̣ хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти; йатха̄ ча пахӣна̄йа вичикиччха̄йа а̄йатим̣ ануппа̄до хоти, тан̃ча паджа̄на̄ти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, маносочеййам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и сочеййа̄нӣти.
[итиву. 66] ‘‘ка̄йасучим̣ вачӣсучим̣, четосучим̣ ана̄савам̣;
сучим̣ сочеййасампаннам̣, а̄ху нинха̄тапа̄пака’’нти. навамам̣;
10. монеййасуттам̣
123. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, монеййа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йамонеййам̣, вачӣмонеййам̣, маномонеййам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, ка̄йамонеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, абрахмачарийа̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄йамонеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вачӣмонеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вачӣмонеййам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, маномонеййам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, маномонеййам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и монеййа̄нӣ’’ти.
‘‘ка̄йамуним̣ вачӣмуним̣, четомуним̣ ана̄савам̣;
муним̣ монеййасампаннам̣, а̄ху саббаппаха̄йина’’нти. дасамам̣;
а̄па̄йикавагго два̄дасамо.
тассудда̄нам̣ –
а̄па̄йико дуллабхо аппамеййам̣, а̄нен̃джавипаттисампада̄;
апан̣н̣ако ча камманто, две сочеййа̄ни монеййанти.
(13) 3. кусина̄равагго
1. кусина̄расуттам̣
124. екам̣ самайам̣ бхагава̄ кусина̄ра̄йам̣ вихарати балихаран̣е ванасан̣д̣е. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати. таменам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упасан̇камитва̄ сва̄тана̄йа бхаттена нимантети. а̄кан̇кхама̄но, бхиккхаве, бхиккху адхива̄сети. со тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тасса гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ нивесанам̣ тенупасан̇камати; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдати. таменам̣ со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппети сампава̄рети.
‘‘тасса евам̣ хоти – ‘са̄дху вата мйа̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппети сампава̄ретӣ’ти. евамписса хоти – ‘ахо вата ма̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ а̄йатимпи еварӯпена пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеййа сампава̄реййа̄’ти! со там̣ пин̣д̣апа̄там̣ гатхито [гадхито (сйа̄. кам̣. ка.)] муччхито аджджхосанно [аджджха̄панно (сӣ. ка.) аджджхопанно (т̣ӣка̄)] ана̄дӣнавадасса̄вӣ аниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. со таттха ка̄мавитаккампи витаккети, бйа̄па̄давитаккампи витаккети, вихим̣са̄витаккампи витаккети. еварӯпасса̄хам̣, бхиккхаве, бхиккхуно диннам̣ на махаппхаланти вада̄ми. там̣ кисса хету? паматто хи, бхиккхаве, бхиккху вихарати.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати. таменам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упасан̇камитва̄ сва̄тана̄йа бхаттена нимантети. а̄кан̇кхама̄но, бхиккхаве, бхиккху адхива̄сети. со тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тасса гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ нивесанам̣ тенупасан̇камати; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдати. таменам̣ со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппети сампава̄рети.
‘‘тасса на евам̣ хоти – ‘са̄дху вата мйа̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппети сампава̄ретӣ’ти. евамписса на хоти – ‘ахо вата ма̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ а̄йатимпи еварӯпена пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеййа сампава̄реййа̄’ти! со там̣ пин̣д̣апа̄там̣ агатхито амуччхито анаджджхосанно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. со таттха неккхаммавитаккампи витаккети, абйа̄па̄давитаккампи витаккети, авихим̣са̄витаккампи витаккети. еварӯпасса̄хам̣, бхиккхаве, бхиккхуно диннам̣ махаппхаланти вада̄ми. там̣ кисса хету? аппаматто хи, бхиккхаве, бхиккху вихаратӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. бхан̣д̣анасуттам̣
125. ‘‘йассам̣, бхиккхаве, диса̄йам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти, манаси ка̄тумпи ме еса̄, бхиккхаве, диса̄ на пха̄су хоти, пагева гантум̣! нит̣т̣хаметтха гаччха̄ми – ‘аддха̄ те а̄йасманто тайо дхамме паджахим̣су, тайо дхамме бахуламакам̣су [бахулӣмакам̣су (сйа̄. кам̣. пӣ.)]. катаме тайо дхамме паджахим̣су? неккхаммавитаккам̣, абйа̄па̄давитаккам̣, авихим̣са̄витаккам̣ – име тайо дхамме паджахим̣су. катаме тайо дхамме бахуламакам̣су? ка̄мавитаккам̣, бйа̄па̄давитаккам̣, вихим̣са̄витаккам̣ – име тайо дхамме бахуламакам̣су’. йассам̣, бхиккхаве, диса̄йам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти, манаси ка̄тумпи ме еса̄, бхиккхаве, диса̄ на пха̄су хоти, пагева гантум̣! нит̣т̣хаметтха гаччха̄ми – ‘аддха̄ те а̄йасманто име тайо дхамме паджахим̣су, име тайо дхамме бахуламакам̣су’’’.
‘‘йассам̣ пана, бхиккхаве, диса̄йам̣ бхиккхӯ самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаранти, гантумпи ме еса̄, бхиккхаве, диса̄ пха̄су хоти, пагева манаси ка̄тум̣! нит̣т̣хаметтха гаччха̄ми – ‘аддха̄ те а̄йасманто тайо дхамме паджахим̣су, тайо дхамме бахуламакам̣су. катаме тайо дхамме паджахим̣су? ка̄мавитаккам̣, бйа̄па̄давитаккам̣, вихим̣са̄витаккам̣ – име тайо дхамме паджахим̣су. катаме тайо дхамме бахуламакам̣су? неккхаммавитаккам̣, абйа̄па̄давитаккам̣, авихим̣са̄витаккам̣ – име тайо дхамме бахуламакам̣су’. йассам̣, бхиккхаве, диса̄йам̣ бхиккхӯ самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаранти, гантумпи ме еса̄, бхиккхаве, диса̄ пха̄су хоти, пагева манаси ка̄тум̣! нит̣т̣хаметтха гаччха̄ми – ‘аддха̄ те а̄йасманто име тайо дхамме паджахим̣су, име тайо дхамме бахуламакам̣сӯ’’’ти. дутийам̣.
3. готамакачетийасуттам̣
126. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати готамаке четийе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘абхин̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми, но анабхин̃н̃а̄йа. санида̄на̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми, но анида̄нам̣. саппа̄т̣иха̄рийа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми, но аппа̄т̣иха̄рийам̣. тасса майхам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃а̄йа дхаммам̣ десайато но анабхин̃н̃а̄йа, санида̄нам̣ дхаммам̣ десайато но анида̄нам̣, саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десайато но аппа̄т̣иха̄рийам̣, каран̣ӣйо ова̄до, каран̣ӣйа̄ ануса̄санӣ. алан̃ча пана во, бхиккхаве, тут̣т̣хийа̄, алам̣ аттаманата̄йа, алам̣ соманасса̄йа – ‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не сахассӣ локадха̄ту акампиттха̄ти. татийам̣.
4. бхаран̣д̣ука̄ла̄масуттам̣
127. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но йена капилаваттху тадавасари. ассоси кхо маха̄на̄мо сакко – ‘‘бхагава̄ кира капилаваттхум̣ ануппатто’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо маха̄на̄мам̣ саккам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘гаччха, маха̄на̄ма, капилаваттхусмим̣, татха̄рӯпам̣ а̄васатхам̣ джа̄на йаттхаджджа майам̣ екараттим̣ вихареййа̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо маха̄на̄мо сакко бхагавато пат̣иссутва̄ капилаваттхум̣ пависитва̄ кевалакаппам̣ капилаваттхум̣ анва̄хин̣д̣анто [а̄хин̣д̣анто (сйа̄. кам̣.)] на̄ддаса капилаваттхусмим̣ татха̄рӯпам̣ а̄васатхам̣ йаттхаджджа бхагава̄ екараттим̣ вихареййа.
атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘наттхи, бханте, капилаваттхусмим̣ татха̄рӯпо а̄васатхо йаттхаджджа бхагава̄ екараттим̣ вихареййа. айам̣, бханте, бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо бхагавато пура̄н̣асабрахмача̄рӣ. тассаджджа бхагава̄ ассаме екараттим̣ вихаратӯ’’ти. ‘‘гаччха, маха̄на̄ма, сантхарам̣ пан̃н̃апехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо маха̄на̄мо сакко бхагавато пат̣иссутва̄ йена бхаран̣д̣усса ка̄ла̄масса ассамо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ сантхарам̣ пан̃н̃а̄петва̄ удакам̣ т̣хапетва̄ па̄да̄нам̣ дхована̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сантхато, бханте, сантха̄ро, удакам̣ т̣хапитам̣ па̄да̄нам̣ дхована̄йа. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ йена бхаран̣д̣усса ка̄ла̄масса ассамо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. атха кхо маха̄на̄масса саккасса етадахоси – ‘‘ака̄ло кхо аджджа бхагавантам̣ пайирупа̄ситум̣. киланто бхагава̄. све да̄на̄хам̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сисса̄мӣ’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
атха кхо маха̄на̄мо сакко тасса̄ раттийа̄ аччайена йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо маха̄на̄мам̣ саккам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘тайо кхоме, маха̄на̄ма, саттха̄ро санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, маха̄на̄ма, екаччо саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети; на рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети. идха пана, маха̄на̄ма, екаччо саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети; на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети. идха пана, маха̄на̄ма, екаччо саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети. име кхо, маха̄на̄ма, тайо саттха̄ро санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. ‘имесам̣, маха̄на̄ма, тин̣н̣ам̣ саттха̄ра̄нам̣ ека̄ нит̣т̣ха̄ уда̄ху путху нит̣т̣ха̄’’’ти?
евам̣ вутте бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘ека̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти. евам̣ вутте бхагава̄ маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘на̄на̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти. дутийампи кхо бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘ека̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти. дутийампи кхо бхагава̄ маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘на̄на̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти. татийампи кхо бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘ека̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти. татийампи кхо бхагава̄ маха̄на̄мам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘на̄на̄ти, маха̄на̄ма, вадехӣ’’ти.
атха кхо бхаран̣д̣у ка̄ла̄масса етадахоси – ‘‘махесаккхасса ватамхи маха̄на̄масса саккасса саммукха̄ саман̣ена готамена йа̄вататийам̣ апаса̄дито. йам̣нӯна̄хам̣ капилаваттхумха̄ паккамеййа’’нти. атха кхо бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо капилаваттхумха̄ пакка̄ми. йам̣ капилаваттхумха̄ пакка̄ми татха̄ паккантова ахоси на пуна пачча̄гаччхӣти. чатуттхам̣.
5. хаттхакасуттам̣
128. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо хаттхако девапутто абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ – ‘‘бхагавато пурато т̣хасса̄мӣ’’ти осӣдатимева сам̣сӣдатимева [осӣдати чева сам̣сӣдати ча (сӣ. пӣ.), осӣдати сам̣сӣдати (сйа̄. кам̣.)], на саккоти сан̣т̣ха̄тум̣. сеййатха̄пи на̄ма саппи ва̄ телам̣ ва̄ ва̄лука̄йа а̄ситтам̣ осӣдатимева сам̣сӣдатимева, на сан̣т̣ха̄ти; евамевам̣ хаттхако девапутто – ‘‘бхагавато пурато т̣хасса̄мӣ’’ти осӣдатимева сам̣сӣдатимева, на саккоти сан̣т̣ха̄тум̣.
атха кхо бхагава̄ хаттхакам̣ девапуттам̣ етадавоча – ‘‘ол̣а̄рикам̣, хаттхака, аттабха̄вам̣ абхиниммина̄хӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти, кхо хаттхако девапутто бхагавато пат̣иссутва̄ ол̣а̄рикам̣ аттабха̄вам̣ абхинимминитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо хаттхакам̣ девапуттам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘йе те, хаттхака, дхамма̄ пуббе мануссабхӯтасса паваттино ахесум̣, апи ну те те дхамма̄ етарахи паваттино’’ти? ‘‘йе ча ме, бханте, дхамма̄ пуббе мануссабхӯтасса паваттино ахесум̣, те ча ме дхамма̄ етарахи паваттино; йе ча ме, бханте, дхамма̄ пуббе мануссабхӯтасса наппаваттино ахесум̣, те ча ме дхамма̄ етарахи паваттино. сеййатха̄пи, бханте, бхагава̄ етарахи а̄кин̣н̣о вихарати бхиккхӯхи бхиккхунӣхи упа̄сакехи упа̄сика̄хи ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи; евамевам̣ кхо ахам̣, бханте, а̄кин̣н̣о вихара̄ми девапуттехи. дӯратопи, бханте, девапутта̄ а̄гаччханти хаттхакасса девапуттасса сантике ‘дхаммам̣ сосса̄ма̄’ти. тин̣н̣а̄хам̣, бханте, дхамма̄нам̣ атитто аппат̣ива̄но ка̄лан̇като. катамесам̣ тин̣н̣ам̣? бхагавато ахам̣, бханте, дассанасса атитто аппат̣ива̄но ка̄лан̇като; саддхаммасаванасса̄хам̣, бханте, атитто аппат̣ива̄но ка̄лан̇като; сан̇гхасса̄хам̣, бханте, упат̣т̣ха̄насса атитто аппат̣ива̄но ка̄лан̇като. имесам̣ кхо ахам̣, бханте, тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ атитто аппат̣ива̄но ка̄лан̇като’’ти.
‘‘на̄хам̣ бхагавато дассанасса, титтимаджджхага̄ [титти титтисамбхавам̣ (ка.)] куда̄чанам̣;
сан̇гхасса упат̣т̣ха̄насса, саддхаммасаванасса ча.
‘‘адхисӣлам̣ сиккхама̄но, саддхаммасаване рато;
тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ атитто, хаттхако авихам̣ гато’’ти. пан̃чамам̣;
6. кат̣увийасуттам̣
129. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо бхагава̄ гойогапилаккхасмим̣ [гойогамилаккхасмим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] пин̣д̣а̄йа чарама̄но [чарама̄нам̣ (ка.)] ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ риттасса̄дам̣ ба̄хирасса̄дам̣ мут̣т̣хассатим̣ асампаджа̄нам̣ асама̄хитам̣ виббхантачиттам̣ па̄катиндрийам̣. дисва̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча –
‘‘ма̄ кхо твам̣, бхиккху, атта̄нам̣ кат̣увийамака̄си. там̣ вата бхиккху кат̣увийакатам̣ атта̄нам̣ а̄магандхена [а̄магандхе (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] авассутам̣ маккхика̄ на̄нупатиссанти на̄нва̄ссависсантӣти [на̄нубандхиссанти (ка.)], нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти. атха кхо со бхиккху бхагавата̄ имина̄ ова̄дена овадито сам̣вегама̄па̄ди. атха кхо бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висим̣. аддасам̣ кхо ахам̣, бхиккхаве, гойогапилаккхасмим̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ риттасса̄дам̣ ба̄хирасса̄дам̣ мут̣т̣хассатим̣ асампаджа̄нам̣ асама̄хитам̣ виббхантачиттам̣ па̄катиндрийам̣. дисва̄ там̣ бхиккхум̣ етадавочам̣ –
‘‘‘ма̄ кхо твам̣, бхиккху, атта̄нам̣ кат̣увийамака̄си. там̣ вата бхиккху кат̣увийакатам̣ атта̄нам̣ а̄магандхена авассутам̣ маккхика̄ на̄нупатиссанти на̄нва̄ссависсантӣти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, со бхиккху майа̄ имина̄ ова̄дена овадито сам̣вегама̄па̄дӣ’’ти. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, кат̣увийам̣? ко а̄магандхо? ка̄ маккхика̄’’ти?
‘‘абхиджджха̄ кхо, бхиккху, кат̣увийам̣; бйа̄па̄до а̄магандхо; па̄пака̄ акусала̄ витакка̄ маккхика̄. там̣ вата, бхиккху, кат̣увийакатам̣ атта̄нам̣ а̄магандхена авассутам̣ маккхика̄ на̄нупатиссанти на̄нва̄ссависсантӣти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти.
‘‘агуттам̣ чаккхусотасмим̣, индрийесу асам̣вутам̣;
маккхика̄нупатиссанти, сан̇каппа̄ ра̄ганиссита̄.
‘‘кат̣увийакато бхиккху, а̄магандхе авассуто;
а̄рака̄ хоти нибба̄на̄, вигха̄тассева бха̄гава̄.
‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, аладдха̄ саматхаматтано [самаматтано (сӣ. сйа̄. кам̣.), саммаматтано (пӣ.)];
парети [чарети (сйа̄. ка.)] ба̄ло думмедхо, маккхика̄хи пураккхато.
‘‘йе ча сӣлена сампанна̄, пан̃н̃а̄йӯпасамерата̄;
упасанта̄ сукхам̣ сенти, на̄сайитва̄на маккхика̄’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. пат̣хамаануруддхасуттам̣
130. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ануруддхо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха̄хам̣, бханте, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена йебхуййена пасса̄ми ма̄туга̄мам̣ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджама̄нам̣. катихи ну кхо, бханте, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти?
‘‘тӣхи кхо, ануруддха, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. катамехи тӣхи? идха, ануруддха, ма̄туга̄мо пуббан̣хасамайам̣ маччхерамалапарийут̣т̣хитена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати, маджджханхикасамайам̣ исса̄парийут̣т̣хитена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати, са̄йанхасамайам̣ ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати. имехи кхо, ануруддха, тӣхи дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти. саттамам̣.
8. дутийаануруддхасуттам̣
131. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ануруддхо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘идха̄хам̣, а̄вусо са̄рипутта, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ локам̣ олокеми. а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄ [апаммут̣т̣ха̄ (сӣ.), апамут̣т̣ха̄ (сйа̄. кам̣.)], пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣. атха ча пана ме на̄нупа̄да̄йа [на анупа̄да̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти.
‘‘йам̣ кхо те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти – ‘ахам̣ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ локам̣ волокемӣ’ти, идам̣ те ма̄насмим̣. йампи те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти – ‘а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екагга’нти, идам̣ те уддхаччасмим̣. йампи те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти – ‘атха ча пана ме на̄нупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’ти, идам̣ те куккуччасмим̣. са̄дху вата̄йасма̄ ануруддхо име тайо дхамме паха̄йа, име тайо дхамме аманасикаритва̄ амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харатӯ’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо апарена самайена име тайо дхамме паха̄йа, име тайо дхамме аманасикаритва̄ амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣хари [упасам̣ха̄си (сйа̄. кам̣. пӣ.), упасам̣харати (ка.)]. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ ануруддхо арахатам̣ ахосӣти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣иччханнасуттам̣
132. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пат̣иччханна̄ни а̄ваханти [ваханти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], но виват̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ма̄туга̄мо, бхиккхаве, пат̣иччханно а̄вахати, но виват̣о; бра̄хман̣а̄нам̣, бхиккхаве, манта̄ пат̣иччханна̄ а̄ваханти, но виват̣а̄; миччха̄дит̣т̣хи, бхиккхаве, пат̣иччханна̄ а̄вахати, но виват̣а̄. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и пат̣иччханна̄ни а̄ваханти, но виват̣а̄ни.
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, виват̣а̄ни вирочанти, но пат̣иччханна̄ни. катама̄ни тӣн̣и? чандаман̣д̣алам̣, бхиккхаве, виват̣ам̣ вирочати, но пат̣иччханнам̣; сӯрийаман̣д̣алам̣, бхиккхаве, виват̣ам̣ вирочати, но пат̣иччханнам̣; татха̄гатаппаведито дхаммавинайо, бхиккхаве, виват̣о вирочати, но пат̣иччханно. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и виват̣а̄ни вирочанти, но пат̣иччханна̄нӣ’’ти. навамам̣.
10. лекхасуттам̣
133. ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? па̄са̄н̣алекхӯпамо пуггало, патхавилекхӯпамо пуггало, удакалекхӯпамо пуггало. катамо ча, бхиккхаве, па̄са̄н̣алекхӯпамо пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо дӣгхараттам̣ анусети. сеййатха̄пи, бхиккхаве, па̄са̄н̣е лекха̄ на кхиппам̣ луджджати ва̄тена ва̄ удакена ва̄, чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо дӣгхараттам̣ анусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, па̄са̄н̣алекхӯпамо пуггало.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, патхавилекхӯпамо пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо на дӣгхараттам̣ анусети. сеййатха̄пи, бхиккхаве, патхавийа̄ лекха̄ кхиппам̣ луджджати ва̄тена ва̄ удакена ва̄, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо на дӣгхараттам̣ анусети. айам̣ вуччати, бхиккхаве, патхавилекхӯпамо пуггало.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, удакалекхӯпамо пуггало? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало а̄га̄л̣хенапи вуччама̄но пхарусенапи вуччама̄но амана̄пенапи вуччама̄но сандхийатимева [… йева (сйа̄. кам̣.) … чева (пӣ.)] сам̣сандатимева [… йева (сйа̄. кам̣.) … чева (пӣ.)] саммодатимева [… йева (сйа̄. кам̣.) … чева (пӣ.)]. сеййатха̄пи, бхиккхаве, удаке лекха̄ кхиппам̣йева пат̣ивигаччхати, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччо пуггало а̄га̄л̣хенапи вуччама̄но пхарусенапи вуччама̄но амана̄пенапи вуччама̄но сандхийатимева сам̣сандатимева саммодатимева. айам̣ вуччати, бхиккхаве, удакалекхӯпамо пуггало. име кхо, бхиккхаве, тайо пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти [пу. па. 115]. дасамам̣.