9. упа̄лисуттам̣

99. атха кхо а̄йасма̄ упа̄ли йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ упа̄ли бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘иччха̄махам̣, бханте, аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевиту’’нти.

‘‘дурабхисамбхава̄ни хи кхо [дурабхисамбхава̄ни кхо (сӣ. пӣ.)], упа̄ли, аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни. дуккарам̣ павивекам̣ дурабхирамам̣. екатте харанти ман̃н̃е мано вана̄ни сама̄дхим̣ алабхама̄насса бхиккхуно. йо кхо, упа̄ли, евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ сама̄дхим̣ алабхама̄но аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевисса̄мӣ’ти, тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ‘сам̣сӣдиссати ва̄ уплависсати ва̄’ти [уппилависсати ва̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)].

‘‘сеййатха̄пи, упа̄ли, маха̄удакарахадо. атха а̄гаччхеййа хаттхина̄го саттаратано ва̄ ад̣д̣хат̣т̣харатано [ат̣т̣харатано (сӣ. пӣ.)] ва̄. тасса евамасса – ‘йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ удакарахадам̣ ога̄хетва̄ кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййам̣ пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййам̣. кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ нхатва̄ [наха̄тва̄ (сӣ. пӣ.), нха̄тва̄ (сйа̄.)] ча пивитва̄ ча паччуттаритва̄ йена ка̄мам̣ паккамеййа’нти. со там̣ удакарахадам̣ ога̄хетва̄ кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййа пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййа; кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча паччуттаритва̄ йена ка̄мам̣ паккамеййа. там̣ кисса хету? маха̄, упа̄ли [маха̄ хупа̄ли (сӣ. пӣ.)], аттабха̄во гамбхӣре га̄дхам̣ виндати.

‘‘атха а̄гаччхеййа сасо ва̄ бил̣а̄ро ва̄. тасса евамасса – ‘ко ча̄хам̣, ко ча хаттхина̄го! йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ удакарахадам̣ ога̄хетва̄ кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййам̣ пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣еййам̣; кан̣н̣асам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ пит̣т̣хисам̣дховикампи кхид̣д̣ам̣ кӣл̣итва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча паччуттаритва̄ йена ка̄мам̣ паккамеййа’нти. со там̣ удакарахадам̣ сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄ паккхандеййа. тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ‘сам̣сӣдиссати ва̄ уплависсати ва̄’ти. там̣ кисса хету? паритто, упа̄ли, аттабха̄во гамбхӣре га̄дхам̣ на виндати. евамевам̣ кхо, упа̄ли, йо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ сама̄дхим̣ алабхама̄но аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевисса̄мӣ’ти, тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ‘сам̣сӣдиссати ва̄ уплависсати ва̄’ти.

‘‘сеййатха̄пи, упа̄ли, дахаро кума̄ро мандо утта̄насеййако сакена муттакарӣсена кӣл̣ати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, нанва̄йам̣ кевала̄ парипӯра̄ ба̄лакхид̣д̣а̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘са кхо со, упа̄ли, кума̄ро апарена самайена вуддхиманва̄йа индрийа̄нам̣ парипа̄каманва̄йа йа̄ни ка̄ничи кума̄рака̄нам̣ кӣл̣а̄панака̄ни бхаванти, сеййатхидам̣ – ван̇какам̣ [ван̇кам̣ (сӣ. пӣ.)] гхат̣икам̣ моккхачикам̣ чин̇гулакам̣ [пин̇гуликам̣ (сйа̄.), чин̇кулакам̣ (ка.)] патта̄л̣хакам̣ ратхакам̣ дханукам̣, техи кӣл̣ати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, нанва̄йам̣ кхид̣д̣а̄ пурима̄йа кхид̣д̣а̄йа абхиккантатара̄ ча пан̣ӣтатара̄ ча̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘са кхо со, упа̄ли, кума̄ро апарена самайена вуддхиманва̄йа индрийа̄нам̣ парипа̄каманва̄йа пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гибхӯто парича̄рети чаккхувин̃н̃еййехи рӯпехи ит̣т̣хехи кантехи мана̄пехи пийарӯпехи ка̄мӯпасам̣хитехи раджанӣйехи, сотавин̃н̃еййехи саддехи… гха̄навин̃н̃еййехи гандхехи… дживха̄вин̃н̃еййехи расехи… ка̄йавин̃н̃еййехи пхот̣т̣хаббехи ит̣т̣хехи кантехи мана̄пехи пийарӯпехи ка̄мӯпасам̣хитехи раджанӣйехи. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, нанва̄йам̣ кхид̣д̣а̄ пурима̄хи кхид̣д̣а̄хи абхиккантатара̄ ча пан̣ӣтатара̄ ча̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

[дӣ. ни. 1.190; ма. ни. 2.233] ‘‘идха кхо пана во [воти нипа̄таматтам̣ (ат̣т̣ха.)], упа̄ли, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети.

‘‘там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти.

‘‘со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати.

‘‘со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати.

‘‘адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ; атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати.

‘‘абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄.

‘‘муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса.

‘‘писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, ито сутва̄ на амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, амутра ва̄ сутва̄ на имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа. ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄, самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ; самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

‘‘пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти. йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

‘‘сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ, нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣.

‘‘со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти. екабхаттико хоти раттӯпарато, вирато вика̄лабходжана̄. наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти, ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти, учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти, джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, хаттхигавассавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти, дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти, кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти, тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти, уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ пат̣ивирато хоти, чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.

‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати, сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети сапаттабха̄рова д̣ети. евамевам̣ бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати; раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.

‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃е саманна̄гато вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄.

‘‘со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети.

‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, но ча кхо та̄ва ануппаттасадаттха̄ вихаранти.

‘‘пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, но ча кхо та̄ва ануппаттасадаттха̄ вихаранти.

‘‘пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, но ча кхо та̄ва ануппаттасадаттха̄ вихаранти.

‘‘пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣…пе….

пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, но ча кхо та̄ва ануппаттасадаттха̄ вихаранти.

‘‘пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати…пе….

‘‘саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати…пе….

‘‘саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма ‘сантаметам̣ пан̣ӣтамета’нти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, но ча кхо та̄ва ануппаттасадаттха̄ вихаранти.

‘‘пуна чапарам̣, упа̄ли, бхиккху саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихарати; пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, упа̄ли, ‘нанва̄йам̣ виха̄ро пуримехи виха̄рехи абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘имампи кхо, упа̄ли, мама са̄вака̄ аттани дхаммам̣ сампассама̄на̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, ануппаттасадаттха̄ ча вихаранти. ин̇гха твам̣, упа̄ли, сан̇гхе вихара̄хи. сан̇гхе те вихарато пха̄су бхависсатӣ’’ти. навамам̣.