১. পত্তসিক্খাপদং
৫৯৮. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ বহূ পত্তে সন্নিচযং করোন্তি. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা বহূ পত্তে সন্নিচযং করিস্সন্তি, পত্তৰাণিজ্জং ৰা সমণা সক্যপুত্তিযা করিস্সন্তি আমত্তিকাপণং ৰা পসারেস্সন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৰিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিরেকপত্তং ধারেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ অনেকপরিযাযেন ৰিগরহিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, অতিরেকপত্তং ধারেথা’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, অতিরেকপত্তং ধারেস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায …পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৫৯৯. ‘‘যো পন ভিক্খু অতিরেকপত্তং ধারেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি.
এৰঞ্চিদং ভগৰতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতি.
৬০০. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো আনন্দস্স অতিরেকপত্তো উপ্পন্নো হোতি. আযস্মা চ আনন্দো তং পত্তং আযস্মতো সারিপুত্তস্স দাতুকামো হোতি. আযস্মা চ সারিপুত্তো সাকেতে ৰিহরতি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ভগৰতা সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং – ‘ন অতিরেকপত্তো ধারেতব্বো’তি. অযঞ্চ মে অতিরেকপত্তো উপ্পন্নো. অহঞ্চিমং পত্তং আযস্মতো সারিপুত্তস্স দাতুকামো. আযস্মা চ সারিপুত্তো সাকেতে ৰিহরতি. কথং নু খো মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. ‘‘কীৰচিরং পনানন্দ, সারিপুত্তো আগচ্ছিস্সতী’’তি? ‘‘নৰমং ৰা, ভগৰা, দিৰসং দসমং ৰা’’তি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দসাহপরমং অতিরেকপত্তং ধারেতুং. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৬০১. ‘‘দসাহপরমং অতিরেকপত্তো ধারেতব্বো. তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি.
৬০২. দসাহপরমন্তি দসাহপরমতা ধারেতব্বো.
অতিরেকপত্তো নাম অনধিট্ঠিতো অৰিকপ্পিতো.
পত্তো নাম দ্ৰে পত্তা অযোপত্তো মত্তিকাপত্তোতি.
তযো পত্তস্স ৰণ্ণা উক্কট্ঠো পত্তো মজ্ঝিমো পত্তো ওমকো পত্তো. উক্কট্ঠো নাম পত্তো অড্ঢাল়্হকোদনং গণ্হাতি চতুভাগং খাদনং তদুপিযং ব্যঞ্জনং. মজ্ঝিমো নাম পত্তো নাল়িকোদনং গণ্হাতি চতুভাগং খাদনং তদুপিযং ব্যঞ্জনং. ওমকো নাম পত্তো পত্থোদনং গণ্হাতি চতুভাগং খাদনং তদুপিযং ব্যঞ্জনং. ততো উক্কট্ঠো অপত্তো, ওমকো অপত্তো.
তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযো হোতীতি একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযো হোতি. নিস্সজ্জিতব্বো সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, নিস্সজ্জিতব্বো. তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘‘অযং মে, ভন্তে, পত্তো দসাহাতিক্কন্তো নিস্সগ্গিযো. ইমাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি. নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা, নিস্সট্ঠপত্তো দাতব্বো.
৬০৩. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং পত্তো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযো সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং পত্তং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি.
৬০৪. তেন ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘‘অযং মে, ভন্তে, পত্তো দসাহাতিক্কন্তো নিস্সগ্গিযো. ইমাহং আযস্মন্তানং নিস্সজ্জামী’’তি. নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা, নিস্সট্ঠপত্তো দাতব্বো.
৬০৫. ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা. অযং পত্তো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযো আযস্মন্তানং নিস্সট্ঠো. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, আযস্মন্তা ইমং পত্তং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যু’’ন্তি.
৬০৬. তেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘‘অযং মে, আৰুসো, পত্তো দসাহাতিক্কন্তো নিস্সগ্গিযো. ইমাহং আযস্মতো নিস্সজ্জামী’’তি. নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. তেন ভিক্খুনা আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা, নিস্সট্ঠপত্তো দাতব্বো – ‘‘ইমং পত্তং আযস্মতো দম্মী’’তি.
৬০৭. দসাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. দসাহাতিক্কন্তে ৰেমতিকো, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. দসাহাতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অৰিকপ্পিতে ৰিকপ্পিতসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অৰিস্সজ্জিতে ৰিস্সজ্জিতসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অৰিনট্ঠে ৰিনট্ঠসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অভিন্নে ভিন্নসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. অৰিলুত্তে ৰিলুত্তসঞ্ঞী, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
নিস্সগ্গিযং পত্তং অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. দসাহানতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. দসাহানতিক্কন্তে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. দসাহানতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৬০৮. অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতি, ৰিস্সজ্জেতি, নস্সতি, ৰিনস্সতি, ভিজ্জতি, অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তি, ৰিস্সাসং গণ্হন্তি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নিস্সট্ঠপত্তং ন দেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, নিস্সট্ঠপত্তো ন দাতব্বো. যো ন দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
পত্তসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.