৮. সহধম্মিকৰগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদং
৪৩৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ছন্নো অনাচারং আচরতি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘মাৰুসো ছন্ন, এৰরূপং অকাসি. নেতং কপ্পতী’’তি. সো এৰং ৰদেতি – ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আযস্মা ছন্নো ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৰুচ্চমানো এৰং ৰক্খতি – ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’’তি…পে… সচ্চং কির ত্ৰং, ছন্ন, ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৰুচ্চমানো এৰং ৰদেসি – ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৰুচ্চমানো এৰং ৰক্খসি – ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’’তি. নেতং, মোঘপুরিস, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৩৪. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৰুচ্চমানো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’তি, পাচিত্তিযং. সিক্খমানেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা অঞ্ঞাতব্বং পরিপুচ্ছিতব্বং পরিপঞ্হিতব্বং. অযং তত্থ সামীচী’’তি.
৪৩৫. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খূহীতি অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি.
সহধম্মিকং নাম যং ভগৰতা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং এতং সহধম্মিকং নাম. তেন ৰুচ্চমানো এৰং ৰদেতি [ৰদেয্য (ক.)] – ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পরিপুচ্ছামী’’তি [ইমানি পদানি স্যা. পোত্থকে ন দিস্সন্তি]. পণ্ডিতং ব্যত্তং [ইমানি পদানি স্যা. পোত্থকে ন দিস্সন্তি] মেধাৰিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পরিপুচ্ছামীতি ভণতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৩৬. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী এৰং ৰদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো এৰং ৰদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী এৰং ৰদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অপঞ্ঞত্তেন ৰুচ্চমানো – ‘‘ইদং ন সল্লেখায ন ধুতত্থায ন পাসাদিকতায ন অপচযায ন ৰীরিযারম্ভায সংৰত্ততী’’তি এৰং ৰদেতি, ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পণ্ডিতং মেধাৰিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পরিপুচ্ছামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স.
অনুপসম্পন্নেন পঞ্ঞত্তেন ৰা অপঞ্ঞত্তেন ৰা ৰুচ্চমানো – ‘‘ইদং ন সল্লেখায ন ধুতত্থায ন পাসাদিকতায ন অপচযায ন ৰীরিযারম্ভায সংৰত্ততী’’তি এৰং ৰদেতি, ‘‘ন তাৰাহং, আৰুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৰিনযধরং পণ্ডিতং মেধাৰিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পরিপুচ্ছামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
সিক্খমানেনাতি সিক্খিতুকামেন.
অঞ্ঞাতব্বন্তি জানিতব্বং.
পরিপুচ্ছিতব্বন্তি ‘‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স ৰা ক্ৰত্থো’’তি?
পরিপঞ্হিতব্বন্তি চিন্তেতব্বং তুলযিতব্বং.
অযং তত্থ সামীচীতি অযং তত্থ অনুধম্মতা.
৪৩৭. অনাপত্তি ‘‘জানিস্সামি সিক্খিস্সামী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
সহধম্মিকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.
২. ৰিলেখনসিক্খাপদং
৪৩৮. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. [ইদং ৰত্থু চূল়ৰ. ৩২০] তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূনং অনেকপরিযাযেন ৰিনযকথং কথেতি, ৰিনযস্স ৰণ্ণং ভাসতি, ৰিনযপরিযত্তিযা ৰণ্ণং ভাসতি, আদিস্স আদিস্স আযস্মতো উপালিস্স ৰণ্ণং ভাসতি. ভিক্খূনং এতদহোসি [ভিক্খূ ভগৰা (স্যা. ক.)] – ‘‘ভগৰা খো অনেকপরিযাযেন ৰিনযকথং কথেতি, ৰিনযস্স ৰণ্ণং ভাসতি, ৰিনযপরিযত্তিযা ৰণ্ণং ভাসতি, আদিস্স আদিস্স আযস্মতো উপালিস্স ৰণ্ণং ভাসতি. হন্দ মযং, আৰুসো, আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৰিনযং পরিযাপুণামা’’তি, তে চ বহূ ভিক্খূ থেরা চ নৰা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৰিনযং পরিযাপুণন্তি.
অথ খো ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘এতরহি খো, আৰুসো, বহূ ভিক্খূ থেরা চ নৰা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৰিনযং পরিযাপুণন্তি. সচে ইমে ৰিনযে পকতঞ্ঞুনো ভৰিস্সন্তি অম্হে যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৰদিচ্ছকং আকড্ঢিস্সন্তি পরিকড্ঢিস্সন্তি. হন্দ মযং, আৰুসো, ৰিনযং ৰিৰণ্ণেমা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদন্তি – ‘‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৰদেৰ কুক্কুচ্চায ৰিহেসায ৰিলেখায সংৰত্তন্তী’’তি! যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰিনযং ৰিৰণ্ণেস্সন্তীতি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ৰিনযং ৰিৰণ্ণেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, ৰিনযং ৰিৰণ্ণেস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৩৯. ‘‘যো পন ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰদেয্য – ‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৰদেৰ কুক্কুচ্চায ৰিহেসায ৰিলেখায সংৰত্তন্তী’তি, সিক্খাপদৰিৰণ্ণকে পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৪০. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানেতি উদ্দিসন্তে ৰা উদ্দিসাপেন্তে ৰা সজ্ঝাযং ৰা করোন্তে.
এৰং ৰদেয্যাতি – ‘‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৰদেৰ কুক্কুচ্চায ৰিহেসায ৰিলেখায সংৰত্তন্তীতি. ‘‘যে ইমং পরিযাপুণন্তি তেসং কুক্কুচ্চং হোতি, ৰিহেসা হোতি, ৰিলেখা হোতি, যে ইমং ন পরিযাপুণন্তি তেসং কুক্কুচ্চং ন হোতি ৰিহেসা ন হোতি ৰিলেখা ন হোতি. অনুদ্দিট্ঠং ইদং ৰরং, অনুগ্গহিতং ইদং ৰরং, অপরিযাপুটং ইদং ৰরং, অধারিতং ইদং ৰরং, ৰিনযো ৰা অন্তরধাযতু, ইমে ৰা ভিক্খূ অপকতঞ্ঞুনো হোন্তূ’’তি উপসম্পন্নস্স ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৪১. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অঞ্ঞং ধম্মং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নস্স ৰিনযং ৰা অঞ্ঞং ৰা ধম্মং ৰিৰণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৪২. অনাপত্তি ন ৰিৰণ্ণেতুকামো, ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৰং সুত্তন্তে ৰা গাথাযো ৰা অভিধম্মং ৰা পরিযাপুণস্সু, পচ্ছা ৰিনযং পরিযাপুণিস্সসী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
ৰিলেখনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দুতিযং.
৩. মোহনসিক্খাপদং
৪৪৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অনাচারং আচরিত্ৰা ‘‘অঞ্ঞাণকেন আপন্নাতি জানন্তূ’’তি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰদন্তি – ‘‘ইদানেৰ খো মযং জানাম, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰক্খন্তি – ইদানেৰ খো মযং জানাম, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰদেথ – ‘‘ইদানেৰ খো মযং জানাম, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰক্খথ – ‘‘ইদানেৰ খো মযং জানাম, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৪৪. ‘‘যো পন ভিক্খু অন্ৰদ্ধমাসং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰদেয্য – ‘ইদানেৰ খো অহং জানামি, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’তি. তঞ্চে ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং নিসিন্নপুব্বং ইমিনা ভিক্খুনা দ্ৰত্তিক্খত্তুং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে, কো পন ৰাদো ভিয্যো [ভিয্যোতি (স্যা.)], ন চ তস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞাণকেন মুত্তি অত্থি, যঞ্চ তত্থ আপত্তিং আপন্নো তঞ্চ যথাধম্মো কারেতব্বো, উত্তরি চস্স মোহো আরোপেতব্বো – ‘তস্স তে, আৰুসো, অলাভা, তস্স তে দুল্লদ্ধং, যং ত্ৰং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৰা [অট্ঠিকত্ৰা (স্যা. ক.)] মনসি করোসী’তি. ইদং তস্মিং মোহনকে পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৪৫. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
অন্ৰদ্ধমাসন্তি অনুপোসথিকং.
পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানেতি উদ্দিসন্তে.
এৰং ৰদেয্যাতি অনাচারং আচরিত্ৰা – ‘‘অঞ্ঞাণকেন আপন্নোতি জানন্তূ’’তি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৰং ৰদেতি – ‘‘ইদানেৰ খো অহং জানামি, অযম্পি কির ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপরিযাপন্নো অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি, আপত্তি দুক্কটস্স.
তঞ্চে মোহেতুকামং ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং নিসিন্নপুব্বং ইমিনা ভিক্খুনা দ্ৰত্তিক্খত্তুং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে, কো পন ৰাদো ভিয্যো, ন চ তস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞাণকেন মুত্তি অত্থি, যঞ্চ তত্থ আপত্তিং আপন্নো, তঞ্চ যথাধম্মো কারেতব্বো, উত্তরি চস্স মোহো আরোপেতব্বো. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, আরোপেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৪৪৬. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৰা মনসি করোতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহং আরোপেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৰা মনসি করোতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহং আরোপেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহস্স আরোপনা, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘আরোপিতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
অনারোপিতে মোহে মোহেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. আরোপিতে মোহে মোহেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৪৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী মোহেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৪৮. অনাপত্তি ন ৰিত্থারেন সুতং হোতি, ঊনকদ্ৰত্তিক্খত্তুং ৰিত্থারেন সুতং হোতি, ন মোহেতুকামস্স, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
মোহনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং ততিযং.
৪. পহারসিক্খাপদং
৪৪৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং পহারং দেন্তি. তে রোদন্তি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৰুসো, রোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৰুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হাকং পহারং দেন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহারং দস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহারং দেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহারং দস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৫০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স কুপিতো অনত্তমনো পহারং দদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৫১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
কুপিতো অনত্তমনোতি অনভিরদ্ধো আহতচিত্তো খিলজাতো.
পহারং দদেয্যাতি কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা নিস্সগ্গিযেন ৰা অন্তমসো উপ্পলপত্তেনপি পহারং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৫২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো পহারং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো কুপিতো অনত্তমনো পহারং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো পহারং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স কুপিতো অনত্তমনো পহারং দেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৫৩. অনাপত্তি কেনচি ৰিহেঠীযমানো মোক্খাধিপ্পাযো পহারং দেতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
পহারসিক্খাপদং নিট্ঠিতং চতুত্থং.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদং
৪৫৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিরন্তি. তে পহারসমুচ্চিতা রোদন্তি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৰুসো, রোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৰুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হাকং তলসত্তিকং উগ্গিরন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিরিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, কুপিতা অনত্তমনা সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিরথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, কুপিতা অনত্তমনা সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিরিস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৫৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিরেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৫৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
কুপিতো অনত্তমনোতি অনভিরদ্ধো আহতচিত্তো খিলজাতো.
তলসত্তিকং উগ্গিরেয্যাতি কাযং ৰা কাযপটিবদ্ধং ৰা অন্তমসো উপ্পলপত্তম্পি উচ্চারেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৫৭. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিরতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিরতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিরতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিরতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৫৮. অনাপত্তি কেনচি ৰিহেঠীযমানো মোক্খাধিপ্পাযো তলসত্তিকং উগ্গিরতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
তলসত্তিকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.
৬. অমূলকসিক্খাপদং
৪৫৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৬০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৬১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুন্তি অঞ্ঞং ভিক্খুং.
অমূলকং নাম অদিট্ঠং অস্সুতং অপরিসঙ্কিতং.
সঙ্ঘাদিসেসেনাতি তেরসন্নং অঞ্ঞতরেন.
অনুদ্ধংসেয্যাতি চোদেতি ৰা চোদাপেতি ৰা, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৬২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
আচারৰিপত্তিযা ৰা দিট্ঠিৰিপত্তিযা ৰা অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নং অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৬৩. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি, ৰা চোদাপেতি ৰা, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
অমূলকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদং
৪৬৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তরসৰগ্গিযানং ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহন্তি – ‘‘ভগৰতা, আৰুসো, সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং – ‘ন ঊনৰীসতিৰস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’তি. তুম্হে চ ঊনৰীসতিৰস্সা উপসম্পন্না. কচ্চি নো তুম্হে অনুপসম্পন্না’’তি? তে রোদন্তি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৰুসো, রোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৰুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অম্হাকং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহিস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৬৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহেয্য [উপ্পাদেয্য (ইতিপি)] – ‘ইতিস্স মুহুত্তম্পি অফাসু ভৰিস্সতী’তি এতদেৰ পচ্চযং করিত্ৰা অনঞ্ঞং, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৬৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
সঞ্চিচ্চাতি জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমো.
কুক্কুচ্চং উপদহেয্যাতি ‘‘ঊনৰীসতিৰস্সো মঞ্ঞে ত্ৰং উপসম্পন্নো, ৰিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং রহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্ন’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
এতদেৰ পচ্চযং করিত্ৰা, অনঞ্ঞন্তি ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো হোতি কুক্কুচ্চং উপদহিতুং.
৪৬৭. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৬৮. অনাপত্তি ন কুক্কুচ্চং উপদহিতুকামো ‘‘ঊনৰীসতিৰস্সো মঞ্ঞে ত্ৰং উপসম্পন্নো, ৰিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং রহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্নং, ইঙ্ঘ জানাহি, মা তে পচ্ছা কুক্কুচ্চং অহোসী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদং নিট্ঠিতং সত্তমং.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদং
৪৬৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পেসলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ভণ্ডন্তি. পেসলা ভিক্খূ এৰং ৰদন্তি – ‘‘অলজ্জিনো ইমে, আৰুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ. ন সক্কা ইমেহি সহ ভণ্ডিতু’’ন্তি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ এৰং ৰদন্তি – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৰুসো, অম্হে অলজ্জিৰাদেন পাপেথা’’তি? ‘‘কহং পন তুম্হে, আৰুসো, অস্সুত্থা’’তি? ‘‘মযং আযস্মন্তানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠম্হা’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠথাতি? ‘‘সচ্চ, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠিস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৭০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং উপস্সুতিং তিট্ঠেয্য – ‘যং ইমে ভণিস্সন্তি তং সোস্সামী’তি এতদেৰ পচ্চযং করিত্ৰা অনঞ্ঞং, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৭১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খূনন্তি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং.
ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানন্তি অধিকরণজাতানং.
উপস্সুতিং তিট্ঠেয্যাতি ‘‘ইমেসং সুত্ৰা চোদেস্সামি সারেস্সামি পটিচোদেস্সামি পটিসারেস্সামি মঙ্কূ করিস্সামী’’তি গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পচ্ছতো গচ্ছন্তো তুরিতো গচ্ছতি সোস্সামীতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পুরতো গচ্ছন্তো ওহিয্যতি সোস্সামীতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ভিক্খুস্স ঠিতোকাসং ৰা নিসিন্নোকাসং ৰা নিপন্নোকাসং ৰা আগন্ত্ৰা মন্তেন্তং উক্কাসিতব্বং, ৰিজানাপেতব্বং, নো চে উক্কাসেয্য ৰা ৰিজানাপেয্য ৰা, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
এতদেৰ পচ্চযং করিত্ৰা অনঞ্ঞন্তি ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো হোতি উপস্সুতিং তিট্ঠিতুং.
৪৭২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৰেমতিকো উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৭৩. অনাপত্তি – ‘‘ইমেসং সুত্ৰা ওরমিস্সামি ৰিরমিস্সামি ৰূপসমিস্সামি [ৰূপসমেস্সামি (সী.)] অত্তানং পরিমোচেস্সামী’’তি গচ্ছতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
উপস্সুতিসিক্খাপদং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদং
৪৭৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অনাচারং আচরিত্ৰা একমেকস্স কম্মে কযিরমানে পটিক্কোসন্তি. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘো সন্নিপতিতো হোতি কেনচিদেৰ করণীযেন. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চীৰরকম্মং করোন্তা একস্স ছন্দং অদংসু. অথ খো সঙ্ঘো – ‘‘অযং, আৰুসো, ছব্বগ্গিযো ভিক্খু এককো আগতো, হন্দস্স মযং কম্মং করোমা’’তি তস্স কম্মং অকাসি. অথ খো সো ভিক্খু যেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তং ভিক্খুং এতদৰোচুং – ‘‘কিং, আৰুসো, সঙ্ঘো অকাসী’’তি? ‘‘সঙ্ঘো মে, আৰুসো, কম্মং অকাসী’’তি. ‘‘ন মযং, আৰুসো, এতদত্থায ছন্দং অদম্হা – ‘‘তুয্হং কম্মং করিস্সতী’’তি. সচে চ মযং জানেয্যাম ‘‘তুয্হং কম্মং করিস্সতী’’তি, ন মযং ছন্দং দদেয্যামা’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জিস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৭৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৭৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ধম্মিকং নাম কম্মং অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মং ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন কতং, এতং ধম্মিকং নাম কম্মং. ছন্দং দত্ৰা খিয্যতি আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৭৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং দত্ৰা খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৰেমতিকো ছন্দং দত্ৰা খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং দত্ৰা খিয্যতি, অনাপত্তি. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৭৮. অনাপত্তি – ‘‘অধম্মেন ৰা ৰগ্গেন ৰা ন কম্মারহস্স ৰা কম্মং কত’’ন্তি জানন্তো খিয্যতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং নৰমং.
১০. ছন্দংঅদত্ৰাগমনসিক্খাপদং
৪৭৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘো সন্নিপতিতো হোতি কেনচিদেৰ করণীযেন. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চীৰরকম্মং করোন্তা একস্স ছন্দং অদংসু. অথ খো সঙ্ঘো ‘‘যস্সত্থায সন্নিপতিতো তং কম্মং করিস্সামী’’তি ঞত্তিং ঠপেসি. অথ খো সো ভিক্খু – ‘‘এৰমেৰিমে একমেকস্স কম্মং করোন্তি, কস্স তুম্হে কম্মং করিস্সথা’’তি ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথায ৰত্তমানায ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিস্সতী’’তি…পে… সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথায ৰত্তমানায ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমসীতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথায ৰত্তমানায ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিস্সসি! নেতং, মোঘপুরিস, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৮০. ‘‘যো পন ভিক্খু সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথায ৰত্তমানায ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৮১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথা নাম ৰত্থু ৰা আরোচিতং হোতি অৰিনিচ্ছিতং, ঞত্তি ৰা ঠপিতা হোতি, কম্মৰাচা ৰা ৰিপ্পকতা হোতি.
ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্যাতি – ‘‘কথং ইদং কম্মং কুপ্পং অস্স ৰগ্গং অস্স ন করেয্যা’’তি গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পরিসায হত্থপাসং ৰিজহন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্স. ৰিজহিতে আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৮২. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৰেমতিকো ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, অনাপত্তি. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৮৩. অনাপত্তি – ‘‘সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৰা কলহো ৰা ৰিগ্গহো ৰা ৰিৰাদো ৰা ভৰিস্সতী’’তি গচ্ছতি, ‘‘সঙ্ঘভেদো ৰা সঙ্ঘরাজি ৰা ভৰিস্সতী’’তি গচ্ছতি, ‘‘অধম্মেন ৰা ৰগ্গেন ৰা ন কম্মারহস্স ৰা কম্মং করিস্সতী’’তি গচ্ছতি, গিলানো গচ্ছতি, গিলানস্স করণীযেন গচ্ছতি, উচ্চারেন ৰা পস্সাৰেন ৰা পীল়িতো গচ্ছতি, ‘‘ন কম্মং কোপেতুকামো পুন পচ্চাগমিস্সামী’’তি গচ্ছতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
ছন্দং অদত্ৰা গমনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দসমং.
১১. দুব্বলসিক্খাপদং
৪৮৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেতি ভত্তানি চ উদ্দিসতি. সো চাযস্মা দুব্বলচীৰরো হোতি. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স একং চীৰরং উপ্পন্নং হোতি. অথ খো সঙ্ঘো তং চীৰরং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স অদাসি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘যথাসন্থুতং ভিক্খূ সঙ্ঘিকং লাভং পরিণামেন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৰরং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৰরং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৰরং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জিস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং, ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৮৫. ‘‘যো পন ভিক্খু সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৰরং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য ‘যথাসন্থুতং ভিক্খূ সঙ্ঘিকং লাভং পরিণামেন্তী’তি, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৮৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
সমগ্গো নাম সঙ্ঘো সমানসংৰাসকো সমানসীমাযং ঠিতো.
চীৰরং নাম ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরং ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিমং.
দত্ৰাতি সযং দত্ৰা.
যথাসন্থুতং নাম যথামিত্ততা যথাসন্দিট্ঠতা যথাসম্ভত্ততা যথাসমানুপজ্ঝাযকতা যথাসমানাচরিযকতা.
সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পরিচ্চত্তং.
লাভো নাম চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা, অন্তমসো চুণ্ণপিণ্ডোপি, দন্তকট্ঠম্পি, দসিকসুত্তম্পি.
পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্যাতি উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৰা ভত্তুদ্দেসকস্স ৰা যাগুভাজকস্স ৰা ফলভাজকস্স ৰা খজ্জভাজকস্স ৰা অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকস্স ৰা চীৰরং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৮৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী চীৰরং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৰেমতিকো চীৰরং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী চীৰরং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অঞ্ঞং পরিক্খারং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন অসম্মতস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৰা ভত্তুদ্দেসকস্স ৰা যাগুভাজকস্স ৰা ফলভাজকস্স ৰা খজ্জভাজকস্স ৰা অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকস্স ৰা চীৰরং ৰা অঞ্ঞং ৰা পরিক্খারং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স ৰা অসম্মতস্স ৰা সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৰা ভত্তুদ্দেসকস্স ৰা যাগুভাজকস্স ৰা ফলভাজকস্স ৰা খজ্জভাজকস্স ৰা অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকস্স ৰা চীৰরং ৰা অঞ্ঞং ৰা পরিক্খারং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৮৮. অনাপত্তি – পকতিযা ছন্দা দোসা মোহা ভযা করোন্তং ‘‘ক্ৰত্থো তস্স দিন্নেন লদ্ধাপি ৰিনিপাতেস্সতি ন সম্মা উপনেস্সতী’’তি খিয্যতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
দুব্বলসিক্খাপদং নিট্ঠিতং একাদসমং.
১২. পরিণামনসিক্খাপদং
৪৮৯. [ইদং ৰত্থু পারা. ৬৫৭] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরস্স পূগস্স সঙ্ঘস্স সচীৰরভত্তং পটিযত্তং হোতি – ‘‘ভোজেত্ৰা চীৰরেন অচ্ছাদেস্সামা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ যেন সো পূগো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তং পূগং এতদৰোচুং – ‘‘দেথাৰুসো, ইমানি চীৰরানি ইমেসং ভিক্খূন’’ন্তি. ‘‘ন মযং, ভন্তে, দস্সাম. অম্হাকং সঙ্ঘস্স অনুৰস্সং সচীৰরভিক্খা পঞ্ঞত্তা’’তি. ‘‘বহূ, আৰুসো, সঙ্ঘস্স দাযকা, বহূ সঙ্ঘস্স ভত্তা [ভদ্দা (ক.)]. ইমে তুম্হে নিস্সায তুম্হে সম্পস্সন্তা ইধ ৰিহরন্তি. তুম্হে চে ইমেসং ন দস্সথ, অথ কো চরহি ইমেসং দস্সতি? দেথাৰুসো, ইমানি চীৰরানি ইমেসং ভিক্খূন’’ন্তি. অথ খো সো পূগো ছব্বগ্গিযেহি ভিক্খূহি নিপ্পীল়িযমানো যথাপটিযত্তং চীৰরং ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং দত্ৰা সঙ্ঘং ভত্তেন পরিৰিসি. যে তে ভিক্খূ জানন্তি সঙ্ঘস্স সচীৰরভত্তং পটিযত্তং ‘‘ন চ জানন্তি ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং দিন্ন’’ন্তি তে এৰমাহংসু – ‘‘ওণোজেথাৰুসো, সঙ্ঘস্স চীৰর’’ন্তি. ‘‘নত্থি, ভন্তে. যথাপটিযত্তং চীৰরং অয্যা ছব্বগ্গিযা অয্যানং ছব্বগ্গিযানং পরিণামেসু’’ন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ জানং সঙ্ঘিকং লাভং পরিণতং পুগ্গলস্স পরিণামেস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, জানং সঙ্ঘিকং লাভং পরিণতং পুগ্গলস্স পরিণামেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, জানং সঙ্ঘিকং লাভং পরিণতং পুগ্গলস্স পরিণামেস্সথ! নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৯০. ‘‘যো পন ভিক্খু জানং সঙ্ঘিকং লাভং পরিণতং পুগ্গলস্স পরিণামেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৯১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
জানাতি নাম সামং ৰা জানাতি, অঞ্ঞে ৰা তস্স আরোচেন্তি, সো ৰা আরোচেতি.
সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পরিচ্চত্তং.
লাভো নাম চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা, অন্তমসো চুণ্ণপিণ্ডোপি, দন্তকট্ঠম্পি, দসিকসুত্তম্পি.
পরিণতং নাম ‘‘দস্সাম করিস্সামা’’তি ৰাচা ভিন্না হোতি, তং পুগ্গলস্স পরিণামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৯২. পরিণতে পরিণতসঞ্ঞী পুগ্গলস্স পরিণামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পরিণতে ৰেমতিকো পুগ্গলস্স পরিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পরিণতে অপরিণতসঞ্ঞী পুগ্গলস্স পরিণামেতি, অনাপত্তি. সঙ্ঘস্স পরিণতং অঞ্ঞসঙ্ঘস্স ৰা চেতিযস্স ৰা পরিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. চেতিযস্স পরিণতং অঞ্ঞচেতিযস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা পরিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পুগ্গলস্স পরিণতং অঞ্ঞপুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা চেতিযস্স ৰা পরিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অপরিণতে পরিণতসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অপরিণতে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অপরিণতে অপরিণতসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৯৩. অনাপত্তি – ‘‘কত্থ দেমা’’তি পুচ্ছীযমানো – ‘‘যত্থ তুম্হাকং দেয্যধম্মো পরিভোগং ৰা লভেয্য পটিসঙ্খারং ৰা লভেয্য চিরট্ঠিতিকো ৰা অস্স যত্থ ৰা পন তুম্হাকং চিত্তং পসীদতি তত্থ দেথা’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
পরিণামনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দ্ৰাদসমং.
সহধম্মিকৰগ্গো অট্ঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সহধম্ম-ৰিৰণ্ণঞ্চ, মোহাপনং পহারকং;
তলসত্তি অমূলঞ্চ, সঞ্চিচ্চ চ উপস্সুতি;
পটিবাহনছন্দঞ্চ, দব্বঞ্চ পরিণামনন্তি.