২৩৪. কস্সপগোত্তভিক্খুৰত্থু
৩৮০. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে. তেন খো পন সমযেন কাসীসু জনপদে ৰাসভগামো নাম হোতি. তত্থ কস্সপগোত্তো নাম ভিক্খু আৰাসিকো হোতি তন্তিবদ্ধো উস্সুক্কং আপন্নো – কিন্তি অনাগতা চ পেসলা ভিক্খূ আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৰিহরেয্যুং, অযঞ্চ আৰাসো ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্যাতি. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কাসীসু চারিকং চরমানা যেন ৰাসভগামো তদৰসরুং. অদ্দসা খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু তে ভিক্খূ দূরতোৰ আগচ্ছন্তে, দিস্ৰান আসনং পঞ্ঞপেসি, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপি, পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পত্তচীৰরং পটিগ্গহেসি, পানীযেন আপুচ্ছি, নহানে উস্সুক্কং অকাসি, উস্সুক্কম্পি অকাসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. অথ খো তেসং আগন্তুকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘ভদ্দকো খো অযং, আৰুসো, আৰাসিকো ভিক্খু নহানে উস্সুক্কং করোতি, উস্সুক্কম্পি করোতি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. হন্দ, মযং, আৰুসো, ইধেৰ ৰাসভগামে নিৰাসং কপ্পেমা’’তি. অথ খো তে আগন্তুকা ভিক্খূ তত্থেৰ ৰাসভগামে নিৰাসং কপ্পেসুং.
অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো এতদহোসি – ‘‘যো খো ইমেসং আগন্তুকানং ভিক্খূনং আগন্তুককিলমথো সো পটিপ্পস্সদ্ধো. যেপিমে গোচরে অপ্পকতঞ্ঞুনো তেদানিমে গোচরে পকতঞ্ঞুনো. দুক্করং খো পন পরকুলেসু যাৰজীৰং উস্সুক্কং কাতুং, ৰিঞ্ঞত্তি চ মনুস্সানং অমনাপা. যংনূনাহং ন উস্সুক্কং করেয্যং যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মি’’ন্তি. সো ন উস্সুক্কং অকাসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. অথ খো তেসং আগন্তুকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘পুব্বে খ্ৰাযং, আৰুসো, আৰাসিকো ভিক্খু নহানে উস্সুক্কং অকাসি, উস্সুক্কম্পি অকাসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. সোদানাযং ন উস্সুক্কং করোতি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. দুট্ঠোদানাযং, আৰুসো, আৰাসিকো ভিক্খু. হন্দ, মযং, আৰুসো, আৰাসিকং [ইমং আৰাসিকং (স্যা.)] ভিক্খুং উক্খিপামা’’তি. অথ খো তে আগন্তুকা ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৰা কস্সপগোত্তং ভিক্খুং এতদৰোচুং – ‘‘পুব্বে খো ত্ৰং, আৰুসো, নহানে উস্সুক্কং করোসি, উস্সুক্কম্পি করোসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. সোদানি ত্ৰং ন উস্সুক্কং করোসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. আপত্তিং ত্ৰং, আৰুসো, আপন্নো. পস্সসেতং আপত্তি’’ন্তি? ‘‘নত্থি মে, আৰুসো, আপত্তি, যমহং পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো তে আগন্তুকা ভিক্খূ কস্সপগোত্তং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসু.
অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো এতদহোসি – ‘‘অহং খো এতং ন জানামি ‘আপত্তি ৰা এসা অনাপত্তি ৰা, আপন্নো চম্হি [ৰম্হি (?)] অনাপন্নো ৰা, উক্খিত্তো চম্হি অনুক্খিত্তো ৰা, ধম্মিকেন ৰা অধম্মিকেন ৰা, কুপ্পেন ৰা অকুপ্পেন ৰা, ঠানারহেন ৰা অট্ঠানারহেন ৰা’. যংনূনাহং চম্পং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন চম্পা তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন চম্পা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. আচিণ্ণং খো পনেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিতুং. অথ খো ভগৰা কস্সপগোত্তং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতো, কুতো চ ত্ৰং, ভিক্খু, আগচ্ছসী’’তি? ‘‘খমনীযং, ভগৰা; যাপনীযং, ভগৰা; অপ্পকিলমথেন চাহং, ভন্তে, অদ্ধানং আগতো. অত্থি, ভন্তে, কাসীসু জনপদে ৰাসভগামো নাম. তত্থাহং, ভগৰা, আৰাসিকো তন্তিবদ্ধো উস্সুক্কং আপন্নো – ‘কিন্তি অনাগতা চ পেসলা ভিক্খূ আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৰিহরেয্যুং, অযঞ্চ আৰাসো ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্যা’তি. অথ খো, ভন্তে, সম্বহুলা ভিক্খূ কাসীসু চারিকং চরমানা যেন ৰাসভগামো তদৰসরুং. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে, তে ভিক্খূ দূরতোৰ আগচ্ছন্তে, দিস্ৰান আসনং পঞ্ঞপেসিং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিং, পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পত্তচীৰরং পটিগ্গহেসিং, পানীযেন অপুচ্ছিং, নহানে উস্সুক্কং অকাসিং, উস্সুক্কম্পি অকাসিং যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. অথ খো তেসং, ভন্তে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘ভদ্দকো খো অযং আৰুসো আৰাসিকো ভিক্খু নহানে উস্সুক্কং করোতি, উস্সুক্কম্পি করোতি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. হন্দ, মযং, আৰুসো, ইধেৰ ৰাসভগামে নিৰাসং কপ্পেমা’তি. অথ খো তে, ভন্তে, আগন্তুকা ভিক্খূ তত্থেৰ ৰাসভগামে নিৰাসং কপ্পেসুং. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘যো খো ইমেসং আগন্তুকানং ভিক্খূনং আগন্তুককিলমথো সো পটিপ্পস্সদ্ধো. যেপিমে গোচরে অপ্পকতঞ্ঞুনো তেদানিমে গোচরে পকতঞ্ঞুনো. দুক্করং খো পন পরকুলেসু যাৰজীৰং উস্সুক্কং কাতুং, ৰিঞ্ঞত্তি চ মনুস্সানং অমনাপা. যংনূনাহং ন উস্সুক্কং করেয্যং যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মি’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, ন উস্সুক্কং অকাসিং যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. অথ খো তেসং, ভন্তে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘পুব্বে খ্ৰাযং, আৰুসো, আৰাসিকো ভিক্খু নহানে উস্সুক্কং করোতি, উস্সুক্কম্পি করোতি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. সোদানাযং ন উস্সুক্কং করোতি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. দুট্ঠোদানাযং, আৰুসো, আৰাসিকো ভিক্খু. হন্দ, মযং, আৰুসো, আৰাসিকং ভিক্খুং উক্খিপামা’তি. অথ খো তে, ভন্তে, আগন্তুকা ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৰা মং এতদৰোচুং – ‘পুব্বে খো ত্ৰং, আৰুসো, নহানে উস্সুক্কং করোসি, উস্সুক্কম্পি করোসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. সোদানি ত্ৰং ন উস্সুক্কং করোসি যাগুযা খাদনীযে ভত্তস্মিং. আপত্তিং ত্ৰং, আৰুসো, আপন্নো. পস্সসেতং আপত্তি’ন্তি? ‘নত্থি মে, আৰুসো, আপত্তি যমহং পস্সেয্য’ন্তি. অথ খো তে, ভন্তে, আগন্তুকা ভিক্খূ মং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসু. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অহং খো এতং ন জানামি ‘আপত্তি ৰা এসা অনাপত্তি ৰা, আপন্নো চম্হি অনাপন্নো ৰা, উক্খিত্তো চম্হি অনুক্খিত্তো ৰা, ধম্মিকেন ৰা অধম্মিকেন ৰা, কুপ্পেন ৰা অকুপ্পেন ৰা, ঠানারহেন ৰা অট্ঠানারহেন ৰা’. যংনূনাহং চম্পং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্য’ন্তি. ততো অহং, ভগৰা, আগচ্ছামী’’তি. ‘‘অনাপত্তি এসা, ভিক্খু, নেসা আপত্তি. অনাপন্নোসি, নসি আপন্নো. অনুক্খিত্তোসি, নসি উক্খিত্তো. অধম্মিকেনাসি কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানারহেন. গচ্ছ ত্ৰং, ভিক্খু, তত্থেৰ ৰাসভগামে নিৰাসং কপ্পেহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুণিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন ৰাসভগামো তেন পক্কামি.
৩৮১. অথ খো তেসং আগন্তুকানং ভিক্খূনং অহুদেৰ কুক্কুচ্চং, অহু ৰিপ্পটিসারো – ‘‘অলাভা ৰত নো, ন ৰত নো লাভা, দুল্লদ্ধং ৰত নো, ন ৰত নো সুলদ্ধং, যে মযং সুদ্ধং ভিক্খুং অনাপত্তিকং অৰত্থুস্মিং অকারণে উক্খিপিম্হা. হন্দ, মযং, আৰুসো, চম্পং গন্ত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে অচ্চযং অচ্চযতো দেসেমা’’তি. অথ খো তে আগন্তুকা ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন চম্পা তেন পক্কমিংসু. অনুপুব্বেন যেন চম্পা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. আচিণ্ণং খো পনেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিতুং. অথ খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চিত্থ অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতা, কুতো চ তুম্হে, ভিক্খৰে, আগচ্ছথা’’তি? ‘‘খমনীযং, ভগৰা; যাপনীযং, ভগৰা; অপ্পকিলমথেন চ মযং, ভন্তে, অদ্ধানং আগতা. অত্থি, ভন্তে, কাসীসু জনপদে ৰাসভগামো নাম. ততো মযং, ভগৰা, আগচ্ছামা’’তি. ‘‘তুম্হে, ভিক্খৰে, আৰাসিকং ভিক্খুং উক্খিপিত্থা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিস্মিং, ভিক্খৰে, ৰত্থুস্মিং কারণে’’তি? ‘‘অৰত্থুস্মিং, ভগৰা, অকারণে’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা – ‘‘অননুচ্ছৰিকং, মোঘপুরিসা, অননুলোমিকং অপ্পতিরূপং অস্সামণকং অকপ্পিযং অকরণীযং. কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুরিসা, সুদ্ধং ভিক্খুং অনাপত্তিকং অৰত্থুস্মিং অকারণে উক্খিপিস্সথ. নেতং, মোঘপুরিসা, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে…’’ ৰিগরহিত্ৰা ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, সুদ্ধো ভিক্খু অনাপত্তিকো অৰত্থুস্মিং অকারণে উক্খিপিতব্বো. যো উক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অচ্চযো নো, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালে যথামূল়্হে যথাঅকুসলে, যে মযং সুদ্ধং ভিক্খুং অনাপত্তিকং অৰত্থুস্মিং অকারণে উক্খিপিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ, তুম্হে, ভিক্খৰে, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালে যথামূল়্হে যথাঅকুসলে, যে তুম্হে সুদ্ধং ভিক্খুং অনাপত্তিকং অৰত্থুস্মিং অকারণে উক্খিপিত্থ. যতো চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোথ, তং ৰো মযং পটিগ্গণ্হাম. ৰুদ্ধিহেসা, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং [আযতিং চ (সী.)] সংৰরং আপজ্জতী’’তি.
কস্সপগোত্তভিক্খুৰত্থু নিট্ঠিতং.