২১৯. ৰিসাখাৰত্থু

৩৪৯. অথ খো ভগৰা বারাণসিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰিসাখং মিগারমাতরং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা, ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা, ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

তেন খো পন সমযেন তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো পাৰস্সি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যথা, ভিক্খৰে, জেতৰনে ৰস্সতি এৰং চতূসু দীপেসু ৰস্সতি. ওৰস্সাপেথ, ভিক্খৰে, কাযং. অযং পচ্ছিমকো চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুণিত্ৰা নিক্খিত্তচীৰরা কাযং ওৰস্সাপেন্তি. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আরামং গন্ত্ৰা কালং আরোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. ‘‘এৰং, অয্যে’’তি খো সা দাসী ৰিসাখায মিগারমাতুযা পটিস্সুণিত্ৰা আরামং গন্ত্ৰা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৰরে কাযং ওৰস্সাপেন্তে, দিস্ৰান ‘নত্থি আরামে ভিক্খূ, আজীৰকা কাযং ওৰস্সাপেন্তী’তি যেন ৰিসাখা মিগারমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিসাখং মিগারমাতরং এতদৰোচ – ‘‘নত্থয্যে, আরামে ভিক্খূ, আজীৰকা কাযং ওৰস্সাপেন্তী’’তি. অথ খো ৰিসাখায মিগারমাতুযা পণ্ডিতায ৰিযত্তায মেধাৰিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা নিক্খিত্তচীৰরা কাযং ওৰস্সাপেন্তি. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আরামে ভিক্খূ, আজীৰকা কাযং ওৰস্সাপেন্তী’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আরামং গন্ত্ৰা কালং আরোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ গত্তানি সীতিং করিত্ৰা [সীতীকরিত্ৰা (স্যা.)] কল্লকাযা চীৰরানি গহেত্ৰা যথাৰিহারং পৰিসিংসু. অথ খো সা দাসী আরামং গন্ত্ৰা ভিক্খূ অপস্সন্তী ‘নত্থি আরামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আরামো’তি যেন ৰিসাখা মিগারমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিসাখং মিগারমাতরং এতদৰোচ – ‘‘নত্থয্যে, আরামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আরামো’’তি. অথ খো ৰিসাখায মিগারমাতুযা পণ্ডিতায ৰিযত্তায মেধাৰিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা গত্তানি সীতিং করিত্ৰা কল্লকাযা চীৰরানি গহেত্ৰা যথাৰিহারং পৰিট্ঠা. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আরামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আরামো’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আরামং গন্ত্ৰা কালং আরোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

৩৫০. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সন্দহথ [সন্নহথ (সী. স্যা.)], ভিক্খৰে, পত্তচীৰরং; কালো ভত্তস্সা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সম্মিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো ৰিসাখায মিগারমাতুযা কোট্ঠকে পাতুরহোসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো! অব্ভুতং ৰত ভো! তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা, যত্র হি নাম জণ্ণুকমত্তেসুপি ওঘেসু পৰত্তমানেসু, কটিমত্তেসুপি ওঘেসু পৰত্তমানেসু, ন হি নাম একভিক্খুস্সপি [পৰত্তমানেসু ন একভিক্খুস্সপি (?)] পাদা ৰা চীৰরানি ৰা অল্লানি ভৰিস্সন্তী’’তি – হট্ঠা উদগ্গা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৰিসাখা মিগারমাতা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং ৰরানি যাচামী’’তি. ‘‘অতিক্কন্তৰরা খো, ৰিসাখে, তথাগতা’’তি. ‘‘যানি চ, ভন্তে, কপ্পিযানি যানি চ অনৰজ্জানী’’তি. ‘‘ৰদেহি, ৰিসাখে’’তি. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং ৰস্সিকসাটিকং দাতুং, আগন্তুকভত্তং দাতুং, গমিকভত্তং দাতুং, গিলানভত্তং দাতুং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং, গিলানভেসজ্জং দাতুং, ধুৰযাগুং দাতুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি. ‘‘কিং পন ত্ৰং, ৰিসাখে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৰরানি যাচসী’’তি?

‘‘ইধাহং, ভন্তে, দাসিং আণাপেসিং – ‘গচ্ছ, জে. আরামং গন্ত্ৰা কালং আরোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. অথ খো সা, ভন্তে, দাসী আরামং গন্ত্ৰা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৰরে কাযং ওৰস্সাপেন্তে, দিস্ৰান ‘‘নত্থি আরামে ভিক্খূ, আজীৰকা কাযং ওৰস্সাপেন্তী’’তি যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘নত্থয্যে, আরামে ভিক্খূ, আজীৰকা কাযং ওৰস্সাপেন্তী’’তি. অসুচি, ভন্তে, নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং ৰস্সিকসাটিকং দাতুং.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, আগন্তুকো ভিক্খু ন ৰীথিকুসলো ন গোচরকুসলো কিলন্তো পিণ্ডায চরতি. সো মে আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰীথিকুসলো গোচরকুসলো অকিলন্তো পিণ্ডায চরিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং আগন্তুকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, গমিকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পরিযেসমানো সত্থা ৰা ৰিহাযিস্সতি, যত্থ ৰা ৰাসং গন্তুকামো ভৰিস্সতি তত্থ ৰিকালে উপগচ্ছিস্সতি, কিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. সো মে গমিকভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা সত্থা ন ৰিহাযিস্সতি, যত্থ ৰাসং গন্তুকামো ভৰিস্সতি তত্থ কালে উপগচ্ছিস্সতি, অকিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং গমিকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তস্স আবাধো ৰা অভিৰড্ঢিস্সতি, কালংকিরিযা ৰা ভৰিস্সতি. তস্স মে গিলানভত্তং ভুত্তস্স আবাধো ন অভিৰড্ঢিস্সতি, কালংকিরিযা ন ভৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং গিলানভত্তং দাতুং. ‘‘পুন চপরং, ভন্তে, গিলানুপট্ঠাকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পরিযেসমানো গিলানস্স উস্সূরে ভত্তং নীহরিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং করিস্সতি. সো মে গিলানুপট্ঠাকভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা গিলানস্স কালেন ভত্তং নীহরিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং ন করিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তস্স আবাধো ৰা অভিৰড্ঢিস্সতি, কালংকিরিযা ৰা ভৰিস্সতি. তস্স মে গিলানভেসজ্জং পরিভুত্তস্স আবাধো ন অভিৰড্ঢিস্সতি, কালংকিরিযা ন ভৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং গিলানভেসজ্জং দাতুং.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ভগৰতা অন্ধকৰিন্দে দসানিসংসে সম্পস্সমানেন যাগু অনুঞ্ঞাতা. ত্যাহং, ভন্তে, আনিসংসে সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৰজীৰং ধুৰযাগুং দাতুং.

‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খুনিযো অচিরৰতিযা নদিযা ৰেসিযাহি সদ্ধিং নগ্গা একতিত্থে নহাযন্তি. তা, ভন্তে, ৰেসিযা ভিক্খুনিযো উপ্পণ্ডেসুং – ‘কিং নু খো নাম তুম্হাকং, অয্যে, দহরানং [দহরানং দহরানং (সী.)] ব্রহ্মচরিযং চিণ্ণেন, ননু নাম কামা পরিভুঞ্জিতব্বা; যদা জিণ্ণা ভৰিস্সথ তদা ব্রহ্মচরিযং চরিস্সথ. এৰং তুম্হাকং উভো অত্থা পরিগ্গহিতা ভৰিস্সন্তী’তি. তা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ৰেসিযাহি উপ্পণ্ডিযমানা মঙ্কূ অহেসুং. অসুচি, ভন্তে, মাতুগামস্স নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স যাৰজীৰং উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি.

৩৫১. ‘‘কিং পন ত্ৰং, ৰিসাখে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৰরানি যাচসী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, দিসাসু ৰস্সংৰুট্ঠা ভিক্খূ সাৰত্থিং আগচ্ছিস্সন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সন্তি – ‘ইত্থন্নামো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো, তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো’তি? তং ভগৰা ব্যাকরিস্সতি সোতাপত্তিফলে ৰা সকদাগামিফলে ৰা অনাগামিফলে ৰা অরহত্তে ৰা. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সামি – ‘আগতপুব্বা নু খো, ভন্তে, তেন অয্যেন সাৰত্থী’তি? সচে মে ৰক্খন্তি – ‘আগতপুব্বা তেন ভিক্খুনা সাৰত্থী’তি নিট্ঠমেত্থ গচ্ছিস্সামি – নিস্সংসযং মে পরিভুত্তং তেন অয্যেন ৰস্সিকসাটিকা ৰা আগন্তুকভত্তং ৰা গমিকভত্তং ৰা গিলানভত্তং ৰা গিলানুপট্ঠাকভত্তং ৰা গিলানভেসজ্জং ৰা ধুৰযাগু ৰাতি. তস্সা মে তদনুস্সরন্তিযা পামুজ্জং জাযিস্সতি, পমুদিতায পীতি জাযিস্সতি, পীতিমনায কাযো পস্সম্ভিস্সতি, পস্সদ্ধকাযা সুখং ৰেদিযিস্সামি, সুখিনিযা চিত্তং সমাধিযিস্সতি. সা মে ভৰিস্সতি ইন্দ্রিযভাৰনা বলভাৰনা বোজ্ঝঙ্গভাৰনা. ইমাহং, ভন্তে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৰরানি যাচামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ৰিসাখে; সাধু খো ত্ৰং, ৰিসাখে, ইমং আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৰরানি যাচসি. অনুজানামি তে, ৰিসাখে, অট্ঠ ৰরানী’’তি. অথ খো ভগৰা ৰিসাখং মিগারমাতরং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –

‘‘যা অন্নপানং দদতিপ্পমোদিতা;

সীলূপপন্না সুগতস্স সাৰিকা;

দদাতি দানং অভিভুয্য মচ্ছরং;

সোৰগ্গিকং সোকনুদং সুখাৰহং.

‘‘দিব্বং সা লভতে আযুং [দিব্বং বলং সা লভতে চ আযুং (সী. স্যা.)];

আগম্ম মগ্গং ৰিরজং অনঙ্গণং;

সা পুঞ্ঞকামা সুখিনী অনামযা;

সগ্গম্হি কাযম্হি চিরং পমোদতী’’তি.

৩৫২. অথ খো ভগৰা ৰিসাখং মিগারমাতরং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সিকসাটিকং, আগন্তুকভত্তং, গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং, গিলানভেসজ্জং, ধুৰযাগুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিক’’ন্তি.

ৰিসাখাৰত্থু নিট্ঠিতং.

ৰিসাখাভাণৰারো নিট্ঠিতো.