১৪. সারিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথা

৬০. তেন খো পন সমযেন সঞ্চযো [সঞ্জযো (সী. স্যা.)] পরিব্বাজকো রাজগহে পটিৰসতি মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং অড্ঢতেয্যেহি পরিব্বাজকসতেহি. তেন খো পন সমযেন সারিপুত্তমোগ্গল্লানা সঞ্চযে পরিব্বাজকে ব্রহ্মচরিযং চরন্তি. তেহি কতিকা কতা হোতি – যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতরস্স আরোচেতূতি. অথ খো আযস্মা অস্সজি পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৰিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসারিতেন, ওক্খিত্তচক্খু ইরিযাপথসম্পন্নো. অদ্দসা খো সারিপুত্তো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং রাজগহে পিণ্ডায চরন্তং পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৰিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসারিতেন ওক্খিত্তচক্খুং ইরিযাপথসম্পন্নং. দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘যে ৰত লোকে অরহন্তো ৰা অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্না, অযং তেসং ভিক্খু অঞ্ঞতরো. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছেয্যং – ‘কংসি ত্ৰং, আৰুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’’তি? অথ খো সারিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ইমং ভিক্খুং পুচ্ছিতুং, অন্তরঘরং পৰিট্ঠো পিণ্ডায চরতি. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং, অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা অস্সজি রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা পিণ্ডপাতং আদায পটিক্কমি. অথ খো সারিপুত্তোপি পরিব্বাজকো যেনাযস্মা অস্সজি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা অস্সজিনা সদ্ধিং সম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সারিপুত্তো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং এতদৰোচ – ‘‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. কংসি ত্ৰং, আৰুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’তি? ‘‘অত্থাৰুসো, মহাসমণো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো, তাহং ভগৰন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো, সো চ মে ভগৰা সত্থা, তস্স চাহং ভগৰতো ধম্মং রোচেমী’’তি. ‘‘কিংৰাদী পনাযস্মতো সত্থা, কিমক্খাযী’’তি? ‘‘অহং খো, আৰুসো, নৰো অচিরপব্বজিতো, অধুনাগতো ইমং ধম্মৰিনযং, ন তাহং সক্কোমি ৰিত্থারেন ধম্মং দেসেতুং, অপি চ তে সংখিত্তেন অত্থং ৰক্খামী’’তি. অথ খো সারিপুত্তো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং এতদৰোচ – ‘‘হোতু, আৰুসো –

‘‘অপ্পং ৰা বহুং ৰা ভাসস্সু, অত্থংযেৰ মে ব্রূহি;

অত্থেনেৰ মে অত্থো, কিং কাহসি ব্যঞ্জনং বহু’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা অস্সজি সারিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপরিযাযং অভাসি –

[অপ. ১.১.২৮৬ থেরাপদানেপি] ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৰা, তেসং হেতুং তথাগতো আহ;

তেসঞ্চ যো নিরোধো, এৰংৰাদী মহাসমণো’’তি.

অথ খো সারিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপরিযাযং সুত্ৰা ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি.

[অপ. ১.১.২৮৯ থেরাপদানেপি] এসেৰ ধম্মো যদি তাৰদেৰ, পচ্চব্যত্থ পদমসোকং;

অদিট্ঠং অব্ভতীতং, বহুকেহি কপ্পনহুতেহীতি.

৬১. অথ খো সারিপুত্তো পরিব্বাজকো যেন মোগ্গল্লানো পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো মোগ্গল্লানো পরিব্বাজকো সারিপুত্তং পরিব্বাজকং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰান সারিপুত্তং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. কচ্চি নু ত্ৰং, আৰুসো, অমতং অধিগতো’’তি? ‘‘আমাৰুসো, অমতং অধিগতো’’তি. ‘‘যথাকথং পন ত্ৰং, আৰুসো, অমতং অধিগতো’’তি? ‘‘ইধাহং, আৰুসো, অদ্দসং অস্সজিং ভিক্খুং রাজগহে পিণ্ডায চরন্তং পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৰিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসারিতেন ওক্খিত্তচক্খুং ইরিযাপথসম্পন্নং. দিস্ৰান মে এতদহোসি – ‘যে ৰত লোকে অরহন্তো ৰা অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্না, অযং তেসং ভিক্খু অঞ্ঞতরো. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছেয্যং – কংসি ত্ৰং, আৰুসো উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’’তি. তস্স ময্হং, আৰুসো, এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ইমং ভিক্খুং পুচ্ছিতুং অন্তরঘরং পৰিট্ঠো পিণ্ডায চরতি, যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গ’’ন্তি. অথ খো, আৰুসো, অস্সজি ভিক্খু রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা পিণ্ডপাতং আদায পটিক্কমি. অথ খ্ৰাহং, আৰুসো, যেন অস্সজি ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিং, উপসঙ্কমিত্ৰা অস্সজিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং সম্মোদিং, সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসিং. একমন্তং ঠিতো খো অহং, আৰুসো, অস্সজিং ভিক্খুং এতদৰোচং – ‘‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. ‘কংসি ত্ৰং, আৰুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’’তি? ‘অত্থাৰুসো, মহাসমণো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো, তাহং ভগৰন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো, সো চ মে ভগৰা সত্থা, তস্স চাহং ভগৰতো ধম্মং রোচেমী’তি. ‘কিংৰাদী পনাযস্মতো সত্থা কিমক্খাযী’তি. ‘অহং খো, আৰুসো, নৰো অচিরপব্বজিতো অধুনাগতো ইমং ধম্মৰিনযং, ন তাহং সক্কোমি ৰিত্থারেন ধম্মং দেসেতুং, অপি চ তে সংখিত্তেন অত্থং ৰক্খামী’’’তি. অথ খ্ৰাহং, আৰুসো, অস্সজিং ভিক্খুং এতদৰোচং – ‘‘হোতু, আৰুসো,

অপ্পং ৰা বহুং ৰা ভাসস্সু, অত্থংযেৰ মে ব্রূহি;

অত্থেনেৰ মে অত্থো, কিং কাহসি ব্যঞ্জনং বহু’’ন্তি.

অথ খো, আৰুসো, অস্সজি ভিক্খু ইমং ধম্মপরিযাযং অভাসি –

‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৰা, তেসং হেতুং তথাগতো আহ;

তেসঞ্চ যো নিরোধো, এৰংৰাদী মহাসমণো’’তি.

অথ খো মোগ্গল্লানস্স পরিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপরিযাযং সুত্ৰা ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্মন্তি.

এসেৰ ধম্মো যদি তাৰদেৰ, পচ্চব্যত্থ পদমসোকং;

অদিট্ঠং অব্ভতীতং, বহুকেহি কপ্পনহুতেহীতি.

৬২. অথ খো মোগ্গল্লানো পরিব্বাজকো সারিপুত্তং পরিব্বাজকং এতদৰোচ ‘‘গচ্ছাম মযং, আৰুসো, ভগৰতো সন্তিকে, সো নো ভগৰা সত্থা’’তি. ‘‘ইমানি খো, আৰুসো, অড্ঢতেয্যানি পরিব্বাজকসতানি অম্হে নিস্সায অম্হে সম্পস্সন্তা ইধ ৰিহরন্তি, তেপি তাৰ অপলোকেম [অপলোকাম (ক)]. যথা তে মঞ্ঞিস্সন্তি, তথা তে করিস্সন্তী’’তি. অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন তে পরিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা তে পরিব্বাজকে এতদৰোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৰুসো, ভগৰতো সন্তিকে, সো নো ভগৰা সত্থা’’তি. ‘‘মযং আযস্মন্তে নিস্সায আযস্মন্তে সম্পস্সন্তা ইধ ৰিহরাম, সচে আযস্মন্তা মহাসমণে ব্রহ্মচরিযং চরিস্সন্তি, সব্বেৰ মযং মহাসমণে ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামা’’তি. অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন সঞ্চযো পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা সঞ্চযং পরিব্বাজকং এতদৰোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৰুসো, ভগৰতো সন্তিকে, সো নো ভগৰা সত্থা’’তি. ‘‘অলং, আৰুসো, মা অগমিত্থ, সব্বেৰ তযো ইমং গণং পরিহরিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা সঞ্চযং পরিব্বাজকং এতদৰোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৰুসো, ভগৰতো সন্তিকে, সো নো ভগৰা সত্থা’’তি. ‘‘অলং, আৰুসো, মা অগমিত্থ, সব্বেৰ তযো ইমং গণং পরিহরিস্সামা’’তি. অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা তানি অড্ঢতেয্যানি পরিব্বাজকসতানি আদায যেন ৰেল়ুৰনং তেনুপসঙ্কমিংসু. সঞ্চযস্স পন পরিব্বাজকস্স তত্থেৰ উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি.

অদ্দসা খো ভগৰা [ভগৰাতে (ক)] সারিপুত্তমোগ্গল্লানে দূরতোৰ আগচ্ছন্তে, দিস্ৰান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এতে, ভিক্খৰে, দ্ৰে সহাযকা আগচ্ছন্তি, কোলিতো উপতিস্সো চ. এতং মে সাৰকযুগং ভৰিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি.

গম্ভীরে ঞাণৰিসযে, অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে;

ৰিমুত্তে অপ্পত্তে ৰেল়ুৰনং, অথ নে সত্থা ব্যাকাসি.

এতে দ্ৰে সহাযকা, আগচ্ছন্তি কোলিতো উপতিস্সো চ;

এতং মে সাৰকযুগং, ভৰিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগন্তি.

অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা

ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘স্ৰাক্খাতো ধম্মো, চরথ ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি. সাৰ তেসং আযস্মন্তানং উপসম্পদা অহোসি.

অভিঞ্ঞাতানং পব্বজ্জা

৬৩. তেন খো পন সমযেন অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা মাগধিকা কুলপুত্তা ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – অপুত্তকতায পটিপন্নো সমণো গোতমো, ৰেধব্যায পটিপন্নো সমণো গোতমো, কুলুপচ্ছেদায পটিপন্নো সমণো গোতমো, ইদানি অনেন জটিলসহস্সং পব্বাজিতং, ইমানি চ অড্ঢতেয্যানি পরিব্বাজকসতানি সঞ্চযানি [সঞ্জেয্যানি (সী.), সঞ্জযানি (স্যা.)] পব্বাজিতানি. ইমে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা মাগধিকা কুলপুত্তা সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং চরন্তীতি. অপিস্সু ভিক্খূ দিস্ৰা ইমায গাথায চোদেন্তি –

‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিরিব্বজং;

সব্বে সঞ্চযে নেত্ৰান [সঞ্জেয্যকে নেত্ৰা (সী.)], কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.

অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৰিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ন, ভিক্খৰে, সো সদ্দো চিরং ভৰিস্সতি, সত্তাহমেৰ ভৰিস্সতি, সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তরধাযিস্সতি. তেন হি, ভিক্খৰে, যে তুম্হে ইমায গাথায চোদেন্তি –

‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিরিব্বজং;

সব্বে সঞ্চযে নেত্ৰান, কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.

তে তুম্হে ইমায গাথায পটিচোদেথ –

‘‘নযন্তি ৰে মহাৰীরা, সদ্ধম্মেন তথাগতা;

ধম্মেন নযমানানং [নীযমানানং (ক.)], কা উসূযা [উস্সুযা (ক.)] ৰিজানত’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৰা ইমায গাথায চোদেন্তি –

‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিরিব্বজং;

সব্বে সঞ্চযে নেত্ৰান, কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.

ভিক্খূ তে মনুস্সে ইমায গাথায পটিচোদেন্তি –

‘‘নযন্তি ৰে মহাৰীরা, সদ্ধম্মেন তথাগতা;

ধম্মেন নযমানানং, কা উসূযা ৰিজানত’’ন্তি.

মনুস্সা ধম্মেন কির সমণা সক্যপুত্তিযা নেন্তি নো অধম্মেনাতি সত্তাহমেৰ সো সদ্দো অহোসি, সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তরধাযি.

সারিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথা নিট্ঠিতা.

চতুত্থভাণৰারো নিট্ঠিতো.