৯. পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গৰিভাৰনা

৩৫. যেন যেন সংৰণ্ণাৰিসেসভূতেন ৰিভত্তিহারৰিভঙ্গেন সুত্তে ৰুত্তা ধম্মাদযো ৰিভত্তা, সো সংৰণ্ণাৰিসেসভূতো ৰিভঙ্গো পরিপুণ্ণো, ‘‘কতমো পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো পরিৰত্তনো হারো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোল়সসু দেসনাহারাদীসু কতমো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিৰত্তনো হারো পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘কুসলাকুসলে ধম্মে’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৰুচ্চমানো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্সা’’তিআদিকো ৰিত্থারসংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিৰত্তনো হারো পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গো নামাতি অত্থো গহেতব্বো.

‘‘সংৰণ্ণিযমানে সুত্তে নিদ্দিট্ঠস্স কতমস্স ভাৰিতব্বস্স কুসলস্স কতমো পটিপক্খো, কথং পরিৰত্তেতব্বো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ইমস্স ভাৰিতব্বস্স কুসলস্স অযং পটিপক্খো, এৰং পহাতব্বভাৰৰসেন পরিৰত্তেতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্সা’’তিআদিমাহ. অট্ঠকথাযং পন –

‘‘তত্থ যস্মা সংৰণ্ণিযমানে সুত্তে যথানিদ্দিট্ঠানং কুসলাকুসলধম্মানং পটিপক্খভূতে অকুসলকুসলধম্মে পহাতব্বভাৰাদিৰসেন নিদ্ধারণং পটিপক্খতো পরিৰত্তনং, তস্মা ‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৰতী’তিআদি আরদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৫) –

ৰুত্তং. পহাযকস্স হি ধম্মস্স পহাতব্বভাৰৰসেন নিদ্ধারণং, পহাতব্বস্স চ ধম্মস্স পহাযকভাৰৰসেন নিদ্ধারণং পটিপক্খতো পরিৰত্তনং নাম হোতি. তত্থ সম্মাদিট্ঠিস্সাতি সম্মা সুন্দরা পসত্থা দিট্ঠি যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাদিট্ঠি. পুগ্গলপদট্ঠানা হি অযং দেসনা. তেন ৰুত্তং ‘‘পুরিসপুগ্গলস্সা’’তি. সা পন সম্মাদিট্ঠি কম্মকম্মফলাদিসদ্দহনৰসেন ৰা অনিচ্চাদিৰিপস্সনাৰসেন ৰা মগ্গসম্মাদস্সনৰসেন ৰা পৰত্তা নিরৰসেসাৰ গহিতা. ‘‘যায ভাৰিতায সম্মাদিট্ঠিযা পহাতব্বা মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৰতি, যদি কেৰলা মিচ্ছাদিট্ঠিযেৰ নিজ্জিণ্ণা ভৰতি, এৰং সতি তদৰসেসা অকুসলা ধম্মা অজিণ্ণা

ভৰেয্যু’’ন্তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘যে চস্স মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা’’তিআদি ৰুত্তং. মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলাযেৰ ধম্মা চ উপ্পজ্জেয্যুং উপ্পজ্জনারহা ভৰেয্যুং, তে চ অকুসলা ধম্মা অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুরিসপুগ্গলস্স নিজ্জিণ্ণা পহাতব্বারহা অনুপ্পজ্জনসভাৰা হোন্তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’’তি (উদা. ২; মহাৰ. ১).

‘‘যদি সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি, তপ্পচ্চযা অকুসলধম্মাযেৰ নিজ্জিণ্ণা ভৰন্তি, এৰং সতি সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা কুসলা ধম্মা ন সম্ভৰেয্যু’’ন্তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চা’’তিআদি ৰুত্তং. অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুরিসপুগ্গলস্স উপ্পজ্জনারহা সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে কুসলা সমথৰিপস্সনা ৰা বোধিপক্খিযা ৰা ধম্মা সম্ভৰন্তি, উপ্পন্না চ তে ধম্মা অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুরিসপুগ্গলস্স সন্তানে পুনপ্পুনং পৰত্তনৰসেন ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি.

সম্মাদিট্ঠিযা পটিপক্খানং মিচ্ছাদিট্ঠিযা, তপ্পচ্চযানং অকুসলানং ধম্মানং পরিৰত্তনভাৰো আচরিযেন ৰিভত্তো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স ধম্মস্স পটিপক্খো ধম্মো কথং পরিৰত্তেতব্বো’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স পুরিসপুগ্গলস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. যোজনত্থ আদযো ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বা. সম্মা সুন্দরা পসত্থা ৰাচা যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাৰাচো, তস্স সম্মাৰাচস্স. ‘‘পুরিসপুগ্গলস্সা’’তিআদীনং অত্থোপি ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসত্থোসম্মা অৰিপরীততো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাৰিমুত্তিঞাণদস্সনো, তস্স সম্মাৰিমুত্তিঞাণদস্সনস্স পচ্চৰেক্খণঞাণদস্সনসম্পন্নস্স পুরিসপুগ্গলস্স ‘‘অৰিমুত্তাৰ সমানা ৰিমুত্তা ময’’ন্তি মিচ্ছাভিনিৰেসৰসেন পৰত্তং মিচ্ছাৰিমুত্তিঞাণদস্সনং নিজ্জিণ্ণং ৰিগতং ভৰতি. ‘‘যে চস্সা’’তিআদীনং অনুসন্ধ্যাদিকো ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.

৩৬. ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্সাতিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদীনং কুসলানং পটিপক্খা মিচ্ছাদিট্ঠাদিকাযেৰ অকুসলা পহাতব্বভাৰেন পরিৰত্তেতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীনং কুসলানং পটিপক্খা পাণাতিপাতাদিকাপি অকুসলা পহাতব্বভাৰেন পরিৰত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যস্স ৰা পাণাতিপাতা পটিৰিরতস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৰং সম্মাদিট্ঠিআদিমুখেন মিচ্ছাদিট্ঠিআদিং দস্সেত্ৰা পুন পাণাতিপাতঅদিন্নাদানকামেসুমিচ্ছাচারাদিতো ৰেরমণিযাদীহি পাণাতিপাতাদীনং পরিৰত্তনং দস্সেতুং ‘যস্সা’তিআদি আরদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৰুত্তং. তদঙ্গাদিৰসেনপহীনো হোতি. কালৰাদিস্সাতি ৰদিতব্বকালে ৰদিতব্বং ৰদতি সীলেনাতি কালৰাদী, তস্স.

‘‘যথাৰুত্তপ্পকারেনেৰ পরিৰত্তেতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা অঞ্ঞেন পকারেনপি পরিৰত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যে চ খো কেচী’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘যে চ খো কেচীতিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদিমুখেনেৰ মিচ্ছাদিট্ঠিআদীহি এৰ পরিৰত্তনং পকারন্তরেন দস্সেতী’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৰুত্তং. তত্থ কেচি মিচ্ছাদিট্ঠিকমিচ্ছাসঙ্কপ্পাদিকাযেৰ পুগ্গলা পরেসং অরিযানং অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং গরহন্তি. সন্দিট্ঠিকা সন্দিট্ঠে নিযুত্তা, সহধম্মিকা সহ ধম্মেন কারণেন যে ৰত্তন্তি সহধম্মিকা. গারয্হা গরহিতব্বাকারে যুত্তা. ৰাদা চ অনুৰাদা চ ৰাদানুৰাদা, তে ভৰন্তো সম্মাদিট্ঠিঞ্চ ধম্মং গরহন্তি. তেন গরহণেন. পুজ্জা পূজিতব্বা চ ন ভৰন্তি, পাসংসা পসংসিতব্বা চ ন ভৰন্তি. এৰন্তিআদীসু সম্মাসঙ্কপ্পং ৰা সম্মাৰাচাদিকং ৰা ৰিসুং ৰিসুং সম্মাসঙ্কপ্পঞ্চ তে ভৰন্তো ধম্মং গরহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাসঙ্কপ্পিকা, তে ভৰন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ…পে… সম্মাৰিমুত্তিঞ্চ তে ভৰন্তো ধম্মং গরহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাদিট্ঠিৰাচিকা, তে ভৰন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ. সম্মাৰিমুত্তিঞাণদস্সনঞ্চ তে ভৰন্তো ধম্মং গরহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাৰিমুত্তিকা, তে ভৰন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ. সম্মাৰিমুত্তিঞাণদস্সনঞ্চ তে ভৰন্তো ধম্মং গরহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাৰিমুত্তিঞাণদস্সনিকা, তে ভৰন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চাতি যোজনা কাতব্বা. ‘‘মিচ্ছাৰিমুত্তিঞাণদস্সনা’’তিপি পাঠো অত্থি.

‘‘অরিযমগ্গসম্মাদিট্ঠাদীনং গরহৰসেনেৰ মিচ্ছাদিট্ঠাদযো চ পরিৰত্তেতব্বা, নাৰসেসানং পসংসাৰসেনা’’তি ৰত্তব্বত্তা কামাদীনং পসংসাৰসেনপি কামানং পটিপক্খা ৰেরমণিযাদযোপি পরিৰত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যে চ খো কেচি এৰমাহংসূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ভুঞ্জিতব্বা কামা, পরিভুঞ্জিতব্বা কামা, আসেৰিতব্বা কামা, নিসেৰিতব্বা কামাতি এত্থ কামীযন্তেতি কামাতি কম্মসাধনৰসেন ৰত্থুকামা গহিতা, নাতিপণীতা কামা ভুঞ্জিতব্বা, অতিপণীতা কামা পরি সমন্ততো ভুঞ্জিতব্বা. অতিপণীততরা কামা আ ভুসো সেৰিতব্বা, নিযতা সেৰিতব্বা. ভাৰযিতব্বা কামা, বহুলীকাতব্বা কামাতি এত্থ পন কামেন্তীতি কামাতি কত্তুসাধনৰসেন কিলেসকামা গহিতা, পুনপ্পুনং উপ্পাদনৰসেন ভাৰযিতব্বা ৰড্ঢাপেতব্বা পৰত্তেতব্বা কিলেসকামা, বহূনং পুনপ্পুনং উপ্পাদনৰসেন কাতব্বা ৰড্ঢাপেতব্বা কিলেসকামাতি যে চ কামৰসিকা পুথুজ্জনা কেচি এৰমাহংসু তেসং কামৰসিকানং পুথুজ্জনানং কেসঞ্চি তাদিসেহি কামেহি ৰেরমণী কুসলচেতনা পটিপক্খৰসেন অধম্মো অসেৰিতব্বো নাম আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো গহেতব্বো.

অন্তদ্ৰযৰসেন পরিৰত্তনং দস্সেতুং ‘‘যে ৰা পন কেচী’’তিআদি ৰুত্তং. অত্তকিলমথানুযোগো ধম্মোতি নিয্যানিকোতি যে ৰা পন পঞ্চাতপাদিপটিপন্নকা তত্থিযা এৰমাহংসু, তেসং পঞ্চাতপাদিপটিপন্নকানং নিয্যানিকো ধম্মো মজ্ঝিমাপটিপদাসঙ্খাতো ৰিপস্সনাসহিতো অরিযমগ্গো অধম্মো অনিয্যানিকো অভাৰেতব্বো নাম আপজ্জেয্যাতি. সুখদুক্খৰসেনপি পরিৰত্তনং দস্সেতুং ‘‘যে চ খো’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘পাপং নিজ্জরাপেস্সামা’’তি অত্তহিংসনাদিৰসেন পটিপন্নকানং পৰত্তো সরীরতাপনো দুক্খো ধম্মো নিয্যানিকোতি.

যে চ তথাপটিপন্নকা কেচি এৰমাহংসু, তেসং তথাপটিপন্নকানং অনৰজ্জপচ্চযপরিভোগৰসেন পৰত্তো সরীরদুক্খূপসমো সুখো ধম্মো অধম্মো অপ্পৰত্তেতব্বো আপজ্জেয্যাতি.

অন্তদ্ৰযাদিৰসেন পরিৰত্তনং আচরিযেন ৰিভত্তং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কথং অসুভসঞ্ঞাদিৰসেন পরিৰত্তেতব্বো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা এৰং অসুভসঞ্ঞাদিৰসেন সুভসঞ্ঞাদিকা পরিৰত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যথা ৰা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদানি অসুভসঞ্ঞাদিমুখেন সুভসঞ্ঞাদিপরিৰত্তনং দস্সেতুং ‘যথা ৰা পনা’তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৰুত্তং. সব্বসঙ্খারেসূতি তেভূমকসঙ্খারেসু. আরদ্ধৰিপস্সকস্স হি তেভূমকা ধম্মা কিলেসাসুচিপগ্ঘরণকত্তা অসুভতো উপট্ঠহন্তি.

‘‘যদি সরূপতোযেৰ ইমেসং ইমে পটিপক্খাতি অপরিৰত্তেতব্বা সিযুং, এৰং সতি নিরৰসেসা চ পটিপক্খা ন সক্কা পরিৰত্তেতুং, কথং সক্কা পরিৰত্তেতু’’ন্তি ৰত্তব্বত্তা পরিৰত্তনলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘যং যং ৰা পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ কুসলং ৰা অকুসলং ৰা যং যং ধম্মং পরিৰত্তেতুকামো আচরিযো চিত্তেন রোচযতি দিট্ঠিযা উপগচ্ছতি, কুসলস্স ৰা অকুসলস্স ৰা তস্স তস্স রুচিকস্স উপগতস্স ধম্মস্স যো পটিপক্খো, সো পটিপক্খধম্মো অসদ্ধম্মো অস্স ধম্মস্স অনিট্ঠতো পচ্চনীকতো অজ্ঝাপন্নো পরিঞ্ঞাতো. ইট্ঠং ৰা অনিট্ঠং ৰা যং যং ধম্মং পরিৰত্তেতুকামো আচরিযো চিত্তেন রোচযতি দিট্ঠিযা উপগচ্ছতি, ইট্ঠস্স ৰা অনিট্ঠস্স ৰা তস্স তস্স রুচিকস্স ধম্মস্স যো পটিপক্খো, সো পটিপক্খধম্মো অস্স ধম্মস্স অনিট্ঠতো পচ্চনীকধম্মতো অজ্ঝাপন্নো পরিঞ্ঞাতো ভৰতীতি পরিৰত্তেতুকামেন ইচ্ছিতব্বধম্মানুরূপপটিপক্খৰসেন পরিৰত্তনং কাতব্বন্তি পরিৰত্তনে পটিপক্খলক্খণং ৰুত্তং. তেন অট্ঠকথাযং ৰুত্তং – ‘‘পটিপক্খস্স লক্খণং ৰিভাৰেতী’’তি.

‘‘এৰং ৰুত্তপ্পকারং পরিৰত্তনং অম্হেহি কথং সদ্দহিতব্ব’’ন্তি ৰত্তব্বতা ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৰুত্তং.

‘‘এত্তাৰতা পরিৰত্তো হারো পরিপুণ্ণো, অঞ্ঞো নিযুত্তো নত্থী’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো পরিৰত্তনো হারো’’তি ৰুত্তং. যস্মিং সুত্তে কুসলাকুসলে নিদ্দিট্ঠে পটিপক্খৰসেন নীহরিত্ৰা যথাসম্ভৰং যো যো পরিৰত্তনো হারো নিযুত্তো, তস্মিং সুত্তে নিদ্দিট্ঠে পটিপক্খৰসেন নীহরিত্ৰা সো সো পরিৰত্তনো হারো নিযুত্তো নিদ্ধারেত্ৰা যুত্তো যোজিতোতি অত্থো গহেতব্বোতি.

ইতি পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গে সত্তিবলানুরূপা রচিতা

ৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসারেন গম্ভীরত্থো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা গহেতব্বোতি.