১০. ৰেৰচনহারৰিভঙ্গৰিভাৰনা

৩৭. যেন যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতেন পৰত্তনহারৰিভঙ্গেন পরিৰত্তেতব্বা সুত্তত্থা ৰিভত্তা, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতো পরিৰত্তনহারৰিভঙ্গো পরিপুণ্ণো, ‘‘কতমো ৰেৰচনহারৰিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো ৰেৰচনো হারো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোল়সসু দেসনাহারাদীসু কতমো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰেৰচনো হারো ৰেৰচনহারৰিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘ৰেৰচনানি বহূনী’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৰুচ্চমানো ‘‘একং ভগৰা ধম্ম’’ন্তিআদিকো ৰিত্থারসংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰেৰচনো হারো ৰেৰচনহারৰিভঙ্গো নামাতি অত্থো গহেতব্বো. ‘‘যানি ৰেৰচনানি নিদ্ধারিতানি, কতমানি তানি ৰেৰচনানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যথা এক’’ন্তিআদি ৰুত্তং. একং ৰিঞ্ঞাতব্বং ধম্মং সভাৰধম্মং পঞ্ঞাপেতব্বং ৰা ধম্মং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি যথা যেহি পকারেহি চেৰ ৰেৰচনেহি চ ভগৰা নিদ্দিসতি, তথাপকারানি ৰেৰচনানি ৰিঞ্ঞাতব্বানীতি অত্থো. ‘‘তানি ৰেৰচনানি কিন্তি ভগৰা আহা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘যথাহ ভগৰা’’তিআদি ৰুত্তং. যথা যংযংপকারানি ৰেৰচনানি –

‘‘আসা চ পিহা চ অভিনন্দনা চ, অনেকধাতূসু সরা পতিট্ঠিতা;

অঞ্ঞাণমূলপ্পভৰা পজপ্পিতা, সব্বা মযা ব্যন্তিকতা সমূলিকা’’তি. –

ভগৰা আহ, তংতংপকারানি ৰেৰচনানি ৰিঞ্ঞাতব্বানীতি অত্থো.

একস্সেৰ ধম্মস্স অনেকেহি পরিযাযভূতেহি ৰেৰচনেহি নিদ্দিসনে ফলং অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৭) বহুধা ৰুত্তং, তস্মা অম্হেহি ন দস্সিতং. ‘‘কতমা আসা, কতমা পিহাদী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘আসা নাম ৰুচ্চতী’’তিআদি ৰুত্তং. যা ভৰিস্সস্স অত্থস্স আসীসনা অৰস্সং আগমিস্সতীতি যা আসা অস্স আসীসন্তস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জতি, তস্স আসীসনা ‘‘আসা নামা’’তি ৰুচ্চতি. ৰত্তমানস্স যা পত্থনা অস্স পত্থযন্তস্স উপ্পজ্জতি, সেয্যতরং ৰা অঞ্ঞং দিস্ৰা ‘‘এদিসো অহং ভৰেয্য’’ন্তি যা পিহা অস্স পিহযন্তস্স উপ্পজ্জতি, সা পত্থনা ‘‘পিহা নামা’’তি ৰুচ্চতি. অনাগতত্থং আরব্ভ পৰত্তা তণ্হা ‘‘আসা’’তি ৰুচ্চতি, অনাগতপচ্চুপ্পন্নত্থং আরব্ভ পৰত্তা তণ্হা ‘‘পিহা’’তি ৰুচ্চতি, তথাপি তণ্হাভাৰেন একত্তা একো ধম্মোৰ অত্থস্স ইচ্ছিতস্স নিপ্ফত্তি অত্থনিপ্ফত্তি, পটিপালেতি এতায তণ্হাযাতি পটিপালনা, অত্থনিপ্ফত্তিযা পটিপালনাতি অত্থনিপ্ফত্তিপটিপালনা. যা তণ্হা অস্স পালযন্তস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জতি, সা তণ্হা ‘‘অভিনন্দনা’’তি ৰুচ্চতি.

‘‘যা অত্থনিপ্ফত্তি তণ্হায পটিপালেতব্বা, কতমা সা অত্থনিপ্ফত্তী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তং অত্থনিপ্ফত্তিং সত্ততো ৰা সঙ্খারতো ৰা ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘পিযং ৰা ঞাতিং, পিযং ৰা ধম্ম’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ঞাতি’’ন্তি ইমিনা মিত্তবন্ধৰাদযোপি গহিতা. ধম্মং পন পিযরূপারম্মণাদিকং ছব্বিধম্পি যায তণ্হায তণ্হিকো অভিনন্দতি, সা তণ্হা ‘‘অভিনন্দনা নামা’’তি ৰুচ্চতি. পটিক্কূলং ঞাতিং ৰা ধম্মং ৰা ৰিপল্লাসৰসেন অপ্পটিক্কূলং ঞাতিং ৰা ধম্মং ৰা সভাৰৰসেন অপ্পটিক্কূলতো যায তণ্হায তণ্হিকো অভিনন্দতি, সা তণ্হা ৰা ‘‘অভিনন্দনা নামা’’তি ৰুচ্চতীতি যোজেত্ৰা অত্থো গহেতব্বো.

‘‘যাসু অনেকাসু ধাতূসু ৰুত্তপ্পকারা তণ্হা ‘সরা’তি ভগৰতা ৰুত্তা, কতমা তা ধাতুযো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তা ধাতুযো সরূপতো দস্সেতুং ‘‘চক্খুধাতূ’’তিআদি ৰুত্তং.

‘‘তাসু ধাতূসু কতমায ধাতুযা কতমা সরা পতিট্ঠিতা পৰত্তা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ইমায ধাতুযা অযং সরা পতিট্ঠিতা পৰত্তাতি নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সরাতি কেচি রূপাধিমুত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কেচীতি সরাসঙ্খাতায রূপতণ্হায তণ্হিকা পুগ্গলা. রূপাধিমুত্তাতি রূপধাতুসঙ্খাতে আরম্মণে অধিমুত্তা অজ্ঝোসিতা. ইমিনা পদেন রূপতণ্হাসঙ্খাতা সরা রূপধাতুযা পতিট্ঠিতা পৰত্তাতি গহিতা, ‘‘কেচি সদ্দাধিমুত্তা’’তিআদীহিপি সদ্দতণ্হাসঙ্খাতাদযো সরা সদ্দধাতুযাদীসু পতিট্ঠিতা পৰত্তা সরাৰ গহিতা. কেচি ধম্মাধিমুত্তাতি এত্থ ধম্মগ্গহণেন চক্খুধাতুসোতধাতুঘানধাতুজিৰ্হাধাতুকাযধাতুসত্তৰিঞ্ঞাণধাতুধম্মধাতুযো গহিতা, তস্মা অট্ঠারস ধাতুযো পতিট্ঠানভাৰেন গহিতাপি ছব্বিধাৰ গহিতাতি দট্ঠব্বা. ‘‘রূপাধিমুত্তাদীসু কিত্তকানি পদানি তণ্হাপক্খে তণ্হায ৰেৰচনা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা এতাদিসানি এত্তকানি পদানি তণ্হাপক্খে তণ্হাৰেৰচনানীতি নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তত্থ যানি ছ গেহসিতানী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু ছসু রূপাদীসু. ছ গেহসিতানি দোমনস্সানীতি ছসু রূপাদীসু পৰত্তং তণ্হাপেমং নিস্সায পৰত্তানি ছ দোমনস্সানি. এস নযো সেসেসুপি. ‘‘ছ উপেক্খা গেহসিতাপি ভগৰতা ৰুত্তা, কস্মা ন গহিতা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘যা ছ উপেক্খা গেহসিতা, অযং দিট্ঠিপক্খো’’তি ৰুত্তং, দিট্ঠিপক্খত্তা ন গহিতাতি অত্থো.

৩৮. ‘‘কথং ৰুত্তপ্পকারা তণ্হা এৰ গহিতা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘সাযেৰ পত্থনাকারেনা’’তিআদি ৰুত্তং. সা ৰুত্তপ্পকারা এৰ তণ্হা পত্থনাকারেন পৰত্তনতো আসাদিপরিযাযেন ৰুত্তা, রূপাদিআরম্মণধম্মেসু নন্দনতো ‘‘ধম্মনন্দী’’তি পরিযাযেন ৰুত্তা, রূপাদিআরম্মণধম্মেসু গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেতি ৰিয অজ্ঝোসায তিট্ঠনতো ‘‘ধম্মজ্ঝোসান’’ন্তি পরিযাযেন ৰুত্তা, তস্মা তণ্হায ৰেৰচনানি হোন্তি.

তণ্হায ৰেৰচনানি আচরিযেন নিদ্দিট্ঠানি, অম্হেহি চ ঞাতানি, ‘‘কতমানি চিত্তস্স ৰেৰচনানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘চিত্তং মনো’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘আরম্মণং চিন্তেতীতি চিত্তং. মনতি জানাতীতি মনো. ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা অত্থো পকরণেসু (ধ. স. অট্ঠ. ৫) ৰুত্তোৰ, তস্মা অম্হেহি ন ৰিত্থারিতো. ৰেৰচনানিযেৰ ইমানি ইমস্স ৰেৰচনানীতি এত্তকানিযেৰ কথযিস্সাম. ‘‘পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবল’’ন্তিআদীনি পঞ্ঞাৰেৰচনানি.

‘‘অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদীনি বুদ্ধস্স ৰেৰচনানি. ‘‘তানি কত্থ দেসিতানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যথা চ বুদ্ধানুস্সতিযং ৰুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. বুদ্ধানুস্সতিদেসনাযং যথা চ যংযংপকারং ৰেৰচনং ভগৰতা ‘‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং…পে… ভগৰতো’’তি ৰুত্তং, এতংপকারং ৰেৰচনং বুদ্ধানুস্সতিযা ৰেৰচনং বুদ্ধস্স ৰেৰচনন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘যথা চ ধম্মানুস্সতিযং ৰুত্ত’’ন্তিআদীসুপি এৰমেৰ যোজনা কাতব্বা.

‘‘তেনাহা’’তিআদ্যানুসন্ধ্যাদিঅত্থো চেৰ ‘‘নিযুত্তো ৰেৰচনো হারো’’তিআনুসন্ধ্যাদিঅত্থো চ ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.

ইতি ৰেৰচনহারৰিভঙ্গে সত্তিবলানুরূপা রচিতা

ৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসারেন গম্ভীরত্থো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা গহেতব্বোতি.