৮. ৰিভত্তিহারসম্পাতৰিভাৰনা

৭০. যেন যেন আৰট্টহারসম্পাতেন সুত্তত্থা আৰট্টেতব্বা, সো আৰট্টহারসম্পাতো পরিপুণ্ণো, ‘‘কতমো ৰিভত্তিহারসম্পাতো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো ৰিভত্তিহারসম্পাতো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কতমো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰিভত্তিহারসম্পাতো নামাতি পুচ্ছতি.

‘‘কতমে সুত্তত্থা কত্থ ৰিভত্তা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. যা ‘‘তস্মা…পে… গোচরো’’তি গাথা ৰুত্তা, তিস্সং গাথাযং ৰুত্তো কুসলপক্খো ধম্মো কুসলপক্খেন ধম্মেন সতিসংৰরো ধম্মো নিদ্দিসিতব্বো ৰিভজিতব্বো, অকুসলপক্খেন ধম্মেন নিদ্দিসিতব্বো ৰিভজিতব্বো.

কথং? ‘‘রক্খিতচিত্তস্সা’’তি পদেন ৰুত্তো কুসলপক্খো সতিসংৰরো ধম্মো ‘‘চক্খুদ্ৰারসংৰরো…পে… মনোদ্ৰারসংৰরো’’তি ছব্বিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন নিদ্দিসিতব্বো ৰিভজিতব্বো. ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো’’তি পদেন ৰুত্তো কুসলপক্খো সম্মাসঙ্কপ্পো ধম্মো ‘‘নেক্খম্মসঙ্কপ্পো অব্যাপাদ-সঙ্কপ্পো অৰিহিংসাসঙ্কপ্পো’’তি তিৰিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন ৰিভজিতব্বো. ‘‘সম্মাদিট্ঠিপুরেক্খারো’’তি পদেন ৰুত্তা কুসলপক্খা ধম্মজাতি ‘‘দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিপটিপদায ঞাণং, পুব্বন্তে ঞাণং, অপরন্তে ঞাণং, পুব্বন্তাপরন্তে ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ঞাণ’’ন্তি (ধ. স. ১০৬৩) অট্ঠৰিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন ৰিভজিতব্বা. ‘‘ঞত্ৰান উদযব্বয’’ন্তি পদেন ৰুত্তং কুসলপক্খউদযব্বযঞাণং ধম্মজাতং পঞ্ঞাসৰিধেন উদযব্বযঞাণেন কুসলপক্খেন ৰিভজিতব্বং. ‘‘থিনমিদ্ধাভিভূ’’তি পদেন ৰুত্তং থিনমিদ্ধাভিভৰনং কুসলপক্খং ধম্মজাতং ‘‘সোতাপত্তিমগ্গাভিভৰনং সকদাগামিমগ্গাভিভৰনং অনাগামিমগ্গাভিভৰনং অরহত্তমগ্গাভিভৰন’’ন্তি চতুব্বিধেন কুসলপক্খেন ৰিভজিতব্বং.

সতিসংৰরো কুসলপক্খো ‘‘লোকিযো সতিসংৰরো, লোকুত্তরো সতিসংৰরো’’তি দুব্বিধেন ৰিভজিতব্বোতি. লোকিযো সতিসংৰরো কামাৰচরোৰাতি একৰিধেন ৰিভজিতব্বো. লোকুত্তরা সতিসংৰরো ‘‘দস্সনভূমি, ভাৰনাভূমী’’তি দুব্বিধেন ৰিভজিতব্বো. কামাৰচরো সতিসংৰরো ‘‘কাযানুপস্সনাসতিসংৰরো ৰেদনানুপস্সনাসতিসংৰরো চিত্তানুপস্সনাসতিসংৰরো ধম্মানুপস্সনাসতিসংৰরো’’তি চতুব্বিধেন ৰিভজিতব্বো. লোকুত্তরো সতিসংৰরোপি তথা চতুব্বিধেন ৰিভজিতব্বো. সম্মাসঙ্কপ্পসম্মাদিট্ঠিযোপি লোকিযলোকুত্তরৰসেন দুব্বিধাদিভেদেন ৰিভজিতব্বা. পদট্ঠানেনপি পদট্ঠানহারসম্পাতে ৰুত্তনযেন ৰিভজিতব্বা.

অকুসলপক্খেন ‘‘অরক্খিতেন চিত্তেনা’’তি পদেন ৰুত্তো অসংৰরো ‘‘চক্খুঅসংৰরো …পে… কাযঅসংৰরো, চোপনকাযঅসংৰরো, ৰাচাঅসংৰরো, মনোঅসংৰরো’’তি অট্ঠৰিধেন ৰিভজিতব্বো. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিহতেনা’’তি পদেন গহিতো মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ‘‘কামৰিতক্কো ব্যাপাদৰিতক্কো ৰিহিংসাৰিতক্কো’’তি তিৰিধেন ৰিভজিতব্বো. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠী’’তি পদেন ৰুত্তা মিচ্ছাদিট্ঠি ‘‘দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে…ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণ’’ন্তি অট্ঠৰিধেন ৰিভজিতব্বা, দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিৰিধেনপি ৰিভজিতব্বা. থিনমিদ্ধং পঞ্চৰিধেন সসঙ্খারিকৰিধেন ৰিভজিতব্বং.

‘‘এত্তকোৰ ৰিভত্তিহারসম্পাতো পরিপুণ্ণো’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো ৰিভত্তিহারসম্পাতো’’তি ৰুত্তং. যেন যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতেন ৰিভত্তিহারসম্পাতেন সুত্তপ্পদেসত্থা ৰিভত্তা, সো সো সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতো ৰিভত্তিহারসম্পাতো নিযুত্তোতি যথারহ নিদ্ধারেত্ৰা যুজ্জিতব্বোতি অত্থো গহেতব্বোতি.

ইতি ৰিভত্তিহারসম্পাতে সত্তিবলানুরূপা রচিতা

ৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন…পে… গহেতব্বোতি.