৬. চতুব্যূহহারসম্পাতৰিভাৰনা
৬৮. যেন যেন লক্খণহারসম্পাতেন সুত্তপ্পদেসত্থা সমানলক্খণেন গহিতা, সো লক্খণহারসম্পাতো পরিপুণ্ণো, ‘‘কতমো চতুব্যূহহারসম্পাতো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো চতুব্যূহো হারসম্পাতো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তেসু দেসনাহারসম্পাতাদীসু সোল়সসু হারসম্পাতেসু কতমো সংৰণ্ণনাৰিসেসো চতুব্যূহহারসম্পাতো নামাতি পুচ্ছতি.
‘‘কতমস্মিং সুত্তে কতমে নিরুত্যাধিপ্পাযনিদানপুব্বাপরানুসন্ধযো নিদ্ধারিতা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তস্মা’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্সা’’তি সুত্তপ্পদেসে ‘‘রক্খীযতে রক্খিত’’ন্তি নিরুত্তিং ‘‘পরিপালীযতী’’তি ইমিনা পরিযাযেন দস্সেতি, ইতিসদ্দস্স আদ্যত্থত্তা ‘‘চিন্তেতীতি চিত্তং, অত্তনো সন্তানং চিনোতীতি চিত্তং, পচ্চযেহি চিতন্তি চিত্তং, চিত্তৰিচিত্তট্ঠেন চিত্তং, চিত্তকরণট্ঠেন চিত্তং, রক্খিতং চিত্তং যস্সাতি রক্খিতচিত্তো. সম্মা সঙ্কপ্পেতীতি সম্মাসঙ্কপ্পো, গাৰো চরন্তি এত্থাতি গোচরো, গোচরো ৰিযাতি গোচরো, সম্মাসঙ্কপ্পো গোচরো অস্সাতি সম্মাসঙ্কপ্পগোচরো. সম্মা পস্সতীতি সম্মাদিট্ঠি, সম্মাদিট্ঠি পুরেক্খারো অস্সাতি সম্মাদিট্ঠিপুরেক্খারো. জানাতীতি ঞত্ৰান. উদযো চ ৰযো চ উদযব্বযং. থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং, অভিভৰতীতি অভিভূ, থিনমিদ্ধং অভিভূতি থিনমিদ্ধাভিভূ. ভিক্খতীতি ভিক্খূ’’তি নিরুত্তিপি নীহরিতা. তেনাহ – ‘‘ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৬৮). এসা ৰুত্তপ্পকারা পঞ্ঞত্তি নিরুত্তি নামাতি নীহরিতা.
ইধ সুত্তপ্পদেসে ভগৰতো কো অধিপ্পাযোতি চে পুচ্ছেয্য, যে সপ্পুরিসা সব্বাহি দুগ্গতীহি পরিমুচ্চিতুকামা ভৰিস্সন্তি, তে সপ্পুরিসা ধম্মচারিনো রক্খিতচিত্তা ভৰিস্সন্তীতি অযং অধিপ্পাযো. এত্থ ‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্সা’’তিআদিসুত্তপ্পদেসে ভগৰতো অধিপ্পাযোতি নীহরিতব্বো.
‘‘কতমং নিদান’’ন্তি চে পুচ্ছেয্য, কোকালিকো সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু থেরেসু চিত্তং অরক্খিত্ৰা পদোসযিত্ৰা মহাপদুমনিরযে যস্মা উপপন্নো, যস্মা ভগৰা চ সতিআরক্খেন সমন্নাগতো সব্বা দুগ্গতিযো জহতি, তস্মা চ সব্বা দুগ্গতিযো জহিতুকামো ভিক্খু সপ্পুরিসো রক্খিতচিত্তো অস্স ভৰেয্যাতি নিদানং নীহরিতব্বং.
‘‘কতমো পুব্বাপরসন্ধী’’তি চে পুচ্ছেয্য, সুত্তম্হি ‘‘সতিযা চিত্তং রক্খিতব্ব’’ন্তি যং ৰচনং ৰুত্তং, তেন পুব্বৰচনেন অযং ‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্স…পে… সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি সুত্তপ্পদেসো অনুসন্ধি সংসন্দতি সমেতীতি পুব্বপরানুসন্ধি নিদ্ধারিতব্বোতি.
‘‘এত্তকোৰ চতুব্যূহহারসম্পাতো পরিপুণ্ণো’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো চতুব্যূহো হারসম্পাতো’’তি ৰুত্তং. যেন যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতেন চতুব্যূহহারসম্পাতেন নিরুত্যাধিপ্পাযনিদানপুব্বাপরানুসন্ধি নিদ্ধারিতব্বো, সো সো সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতো চতুব্যূহহারসম্পাতো নিযুত্তো যথারহং নিদ্ধারেত্ৰা যুজ্জিতব্বোতি অত্থো গহেতব্বোতি.
ইতি চতুব্যূহহারসম্পাতে সত্তিবলানুরূপা রচিতা
ৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.
পণ্ডিতেহি পন…পে… গহেতব্বোতি.