২. উদ্দেসৰারঅত্থৰিভাৰনা

১. এৰং সঙ্গহৰারেন সঙ্খেপতো দস্সিতে হারাদযো ইদানি ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমে সোল়স হারা’’তিআদিদেসনা আরদ্ধা. অথ ৰা সোল়সহারাদিসমুদাযা নেত্তি নাম মযা মহাকচ্চানেন নিদ্দিট্ঠাতি ৰুত্তা, ‘‘কতমে তে সোল়স হারা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ৰুত্তং ‘‘তত্থ সোল়স হারা’’ত্যাদি. তত্থ তত্থাতি তেসু সোল়সহারাদীসু. দেসনা হারো, ৰিচযো হারো…পে… সামারোপনো হারোতি ইমে সোল়স হারাতি দট্ঠব্বা.

তত্থ সব্বসাধারণত্তা হারপদস্স ৰচনত্থো পঠমং ৰত্তব্বো. কেনট্ঠেন হারাতি? হরীযন্তি এতেহীতি হারা. এতেহি সংৰণ্ণনাৰিসেসেহি সংৰণ্ণিযেসু সুত্তগেয্যাদীসু অঞ্ঞাণসংসযৰিপল্লাসা হরীযন্তি, ইতি অঞ্ঞাণাদিহরণকারণত্তা ‘‘এতেহী’’তি পদেন নিদ্দিট্ঠা সংৰণ্ণনাৰিসেসা হারা নাম, হর-ধাতুযা আচরিযস্স ৰচীভেদসদ্দো, তংসমুট্ঠাপকো চিত্তুপ্পাদো চ মুখ্যত্থো, ৰেনেয্যানং সংৰণ্ণেতব্বসুত্তস্স অত্থজাননাদিঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদো কারণূপচারত্থো, তস্স উপনিস্সযপচ্চযভূতানং সংৰণ্ণনাৰিসেসানং উপনিস্সযপচ্চযসত্তি ফলূপচারত্থো, ইতি-সদ্দেন সা উপনিস্সযপচ্চযসত্তিযেৰ পরামসীযতি. তংসত্তিসম্পন্না সংৰণ্ণনাৰিসেসা ণ-পচ্চযত্থা হোন্তি. এস নযো এৰরূপেসু ঠানেসুপি. ৰিত্থারো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ১) ৰুত্তো এৰ.

অসাধারণতো পন দেসীযতি এতাযাতি দেসনা. এতায সংৰণ্ণনায সংৰণ্ণেতব্বসুত্তত্থো দেসীযতি সংৰণ্ণীযতি সংৰণ্ণনানুসারেন ঞাপীযতি, ইতি ঞাপনকারণত্তা ‘‘এতাযা’’তি পদেন নিদ্দিট্ঠা ৰিসেসসংৰণ্ণনা দেসনা নাম, ন পাল়িদেসনা, পাল়িদেসনায সংৰণ্ণেতব্বসংৰণ্ণনাভাৰেন সহচরণতো ৰা দেসনা. কিঞ্চাপি অঞ্ঞে হারা দেসনাপাল়িসঙ্খাতস্স সুত্তস্স অত্থসংৰণ্ণনাভাৰতো দেসনায সহচারিনো হোন্তি, অযং পন হারো যেভুয্যেন যথারুতৰসেনেৰ ৰিঞ্ঞাযমানত্তা পাল়িদেসনায সহ চরতীতি ৰত্তব্বতং অরহতি, ন তথা পরে. ন হি অস্সাদাদীনৰনিস্সরণাদিসন্দস্সনলক্খণরহিতা পাল়িদেসনা অত্থি, অযঞ্চ হারো অস্সাদাদিসন্দস্সনলক্খণোতি.

ৰিচিযন্তি এতেনাতি ৰিচযো. এতেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন সুত্তে পদপঞ্হাদযো ৰিচিযন্তি, ইতি ৰিচারণকারণত্তা সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰিচযো নাম. কত্ৰত্থাধিকরণত্থাপি লব্ভন্তি. সংৰণ্ণেতব্বসুত্তেন পদপঞ্হাদিৰিচযনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰিচযো হারো.

যুত্তাযুত্তি ৰিচারীযতি এতাযাতি যুত্তি. এতায ৰিসেসসংৰণ্ণনায সব্বেসং হারানং ভূমিগোচরানং যুত্তাযুত্তি ৰিচারীযতি, ইতি ৰিচারণকারণত্তা ‘‘এতাযা’’তি পদেন নিদ্দিট্ঠা ৰিসেসসংৰণ্ণনা যুত্তি নাম. ইধ উত্তরপদলোপো দট্ঠব্বো, যুত্তিযা ৰিচারণা, ৰিচারণীযভাৰেন সহচরণতো ৰা যুত্তি. সব্বহারানং ভূমিগোচরানং যুত্তাযুত্তিৰিচারণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো যুত্তি হারো.

পদতি পৰত্তেতি ফলং এতেনাতি পদং, কারণং. ঠন্তি তিট্ঠন্তি এত্থ ফলানি তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ঠানং, কারণং. পদঞ্চ তং ঠানঞ্চাতি পদট্ঠানং, আসন্নকারণং. সুত্তে আগতধম্মানং পদট্ঠানং ৰিচারীযতি এতাযাতি পদট্ঠানা, ৰিসেসসংৰণ্ণনা, ৰিচারণলোপোৰ, সুত্তে আগতধম্মানং পদট্ঠানানং, তেসঞ্চ পদট্ঠানানং ৰিচারণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পদট্ঠানো হারো.

সুত্তে অৰুত্তাপি সমানলক্খণা ধম্মা লক্খীযন্তি এতেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেনাতি লক্খণো, সুত্তে ৰুত্তেন ধম্মেন সমানলক্খণানং ধম্মানং অৰুত্তানম্পি নিদ্ধারণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো লক্খণো হারো.

সুত্তে দস্সিযমানা নিব্বচনাদযো চত্তারোপি ৰিযূহীযন্তি ৰিভাগেন সম্পিণ্ডীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি ব্যূহো, চতুন্নং নিব্বচনাদীনং ব্যূহো চতুব্যূহো. নিব্বচনাধিপ্পাযব্যঞ্জনানঞ্চেৰ দেসনানিদানস্স চ পুব্বাপরেন সদ্ধিং সন্দস্সনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো চতুব্যূহো হারো.

দেসনায গহিতধম্মেন সভাগা, ৰিসভাগা চ ধম্মা আৰট্টীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি আৰট্টো, দেসনায গহিতধম্মানং সভাগৰিসভাগধম্মৰসেন আৰট্টনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো আৰট্টো হারো.

অসাধারণাসাধারণানং সংকিলেসধম্মে, ৰোদানধম্মে চ সাধারণাসাধারণতো, পদট্ঠানতো, ভূমিতো চ ৰিভজনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰিভত্তি হারো.

সুত্তে নিদ্দিট্ঠা ধম্মা পটিপক্খৰসেন পরিৰত্তীযন্তি ইমিনা, এত্থ ৰাতি পরিৰত্তো, সুত্তে নিদ্দিট্ঠানং ধম্মানং পটিপক্খতো পরিৰত্তনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিৰত্তনো হারো.

সুত্তে ৰুত্তস্স একস্সেৰ অত্থস্স ৰাচকং ৰিৰিধং ৰচনং এত্থ সংৰণ্ণনাৰিসেসেতি ৰিৰচনং, ৰিৰচনমেৰ ৰেৰচনং, সুত্তে ৰুত্তে একস্মিং অত্থে অনেকপরিযাযসদ্দযোজনালক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰেৰচনো হারো.

সুত্তে ৰুত্তা অত্থা পকারেহি ঞাপীযন্তি ইমিনা, এত্থ ৰাতি পঞ্ঞত্তি, একেকস্স ধম্মস্স অনেকাহি পঞ্ঞত্তীহি পঞ্ঞাপেতব্বাকারলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পঞ্ঞত্তি হারো.

সুত্তাগতা ধম্মা পটিচ্চসমুপ্পাদাদীসু ওতরীযন্তি অনুপ্পৰেসীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি ওতরণো, পটিচ্চসমুপ্পাদাদিমুখেহি সুত্তত্থস্স ওতরণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ওতরণো হারো.

সুত্তে পদপদত্থপঞ্হারম্ভা সোধীযন্তি সমাধীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি সোধনো, সুত্তে পদপদত্থপঞ্হারম্ভানং সোধনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সোধনো হারো.

সামঞ্ঞৰিসেসভূতা ধম্মা ৰিনা ৰিকপ্পেন অধিট্ঠীযন্তি অনুপ্পৰত্তীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি অধিট্ঠানো, সুত্তাগতানং ধম্মানং অৰিকপ্পনৰসেন সামঞ্ঞৰিসেসনিদ্ধারণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো অধিট্ঠানো হারো.

যো হেতু চেৰ পচ্চযো চ ফলং পরিকরোতি অভিসঙ্খরোতি, ইতি সো হেতু চেৰ পচ্চযো চ পরিক্খারো, যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো তং পরিক্খারং হেতুঞ্চেৰ পচ্চযঞ্চ আচিক্খতি, ইতি সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিক্খারো নাম. সুত্তে আগতধম্মানং পরিক্খারসঙ্খাতে হেতুপচ্চযে নিদ্ধারেত্ৰা সংৰণ্ণনালক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিক্খারো হারো.

সুত্তে আগতধম্মা পদট্ঠানাদিমুখেন সমারোপীযন্তি এত্থ, এতেন ৰাতি সমারোপনো, সুত্তে আগতধম্মানং পদট্ঠানৰেৰচনভাৰপহানসমারোপনৰিচারণলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সমারোপনো হারো. ভাৰসাধনৰসেনাপি সব্বত্থ ৰচনত্থো ৰত্তব্বোতি তস্সাপি ৰসেন যোজেতব্বন্তি. সেসং সংৰণ্ণনানুসারেন ঞাতব্বন্তি.

‘‘তত্থ কতমে সোল়স হারা দেসনা’’ত্যাদিনা হারসরূপং ৰুত্তং, কিমত্থং ‘‘তস্সানুগীতি’’ত্যাদি ৰুত্তন্তি? অনুগীতিগাথায সুখগ্গহণত্থং পুন ‘‘তস্সানুগীতি দেসনা ৰিচযো যুত্তি’’ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ তস্সাতি হারুদ্দেসস্স. অনুগীতীতি অনু পচ্ছা গাযনগাথা. পঞ্চদসোতি পঞ্চদসমো. সোল়সোতি সোল়সমো. অত্থতো অসংকিণ্ণাতি দেসনাদিপদত্থতো লক্খণত্থতো সঙ্করতো রহিতা. তেন ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘সো চ নেসং অসঙ্করো লক্খণনিদ্দেসে সুপাকটো হোতী’’তি. সেসং সংৰণ্ণনানুসারেন ঞাতব্বন্তি. ‘‘কেচি হারা কেহিচি হারেহি সংকিণ্ণা ৰিয দিস্সন্তি, কস্মা অসংকিণ্ণাতি ঞাতব্ব’’ন্তি ৰত্তব্বত্তা ৰুত্তং ‘‘এতেসঞ্চেৰা’’তিআদি. তত্থ এতেসঞ্চেৰ ভৰতীতি এতেসং সোল়সন্নং হারানং যথা যেনাকারেন অসঙ্করো হোতি, তথা অসঙ্করাকারেন ভৰতি. অযতি পৰত্ততি নযৰিভত্তীতি অযা, ৰিত্থারেন অযাতি ৰিত্থারতযা, ত-কারো মিস্সকদোসাপগমত্থায আগতো, নযৰিভত্তিৰিসেসৰচনং. নযেন ঞাযেন ৰিভত্তি নযৰিভত্তি, ন পঞ্চনযৰিভত্তাহারানং ৰিত্থারেন পৰত্তা ঞাযৰিভত্তি তথা অসঙ্করাকারেন ভৰতি তস্মিং অসংকিণ্ণাতি ঞাতব্বাতি অধিপ্পাযো.

২. সোল়স হারা সরূপতো ৰুত্তা, অম্হেহি চ ৰিঞ্ঞাতা, ‘‘কতমে পঞ্চ নযা’’তি ৰত্তব্বভাৰতো তথা পুচ্ছিত্ৰা সরূপতো উদ্দিসিতুং ‘‘তত্থ কতমে পঞ্চ নযা’’ত্যাদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৰং হারে উদ্দিসিত্ৰা ইদানি নযে উদ্দিসিতুং ‘তত্থ কতমে’তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২) ৰুত্তং. ‘‘তত্থ নযন্তি সংকিলেসে, ৰোদানে চ ৰিভাগতো ঞাপেন্তীতি নযা, নীযন্তি ৰা তানি এত্থ, এতেহি ৰাতি নযা’’তিআদিনা (নেত্তি. অট্ঠ. ২) অট্ঠকথাযং ৰিত্থারেন ৰচনত্থো ৰুত্তো. নী-ধাতুযা নন্দিযাৰট্টাদিনযানুসারেন সংকিলেসে, ৰোদানে চ আলম্বিত্ৰা পৰত্তো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদো মুখ্যত্থো, নন্দিযাৰট্টাদিনযানং উপনিস্সযপচ্চযসত্তি ফলূপচারতো গহিতা, ইতি-সদ্দো তং ফলূপচারতো গহিতসত্তিং পরামসি, তংসত্তিসহিতা নন্দিযাৰট্টাদিনযা অ-পচ্চযত্থা.

তণ্হাঅৰিজ্জাহি সংকিলেসপক্খস্স সুত্তস্স, সমথৰিপস্সনাহি ৰোদানপক্খস্স সুত্তস্স চতুসচ্চযোজনমুখেন নযনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো নন্দিযাৰট্টো নযো. তত্থ চতুসচ্চন্তি তণ্হা চ অৰিজ্জা চ ভৰমূলত্তা সমুদযসচ্চং, অৰসেসা তেভূমকা ধম্মা দুক্খসচ্চং, সমথৰিপস্সনা মগ্গসচ্চং, তেন পত্তব্বা অসঙ্খতধাতু নিরোধসচ্চন্তি.

তীহি অৰযৰেহি লোভাদীহি সংকিলেসপক্খে, তীহি অৰযৰেহি অলোভাদীহি চ ৰোদানপক্খে পুক্খলো সোভনোতি তিপুক্খলো, অকুসলমূলেহি সংকিলেসপক্খস্স, কুসলমূলেহি ৰোদানপক্খস্স সুত্তত্থস্স চতুসচ্চযোজনমুখেন নযনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো তিপুক্খলো.

সীহস্স ভগৰতো ৰিক্কীল়িতং এত্থ নযেতি সীহৰিক্কীল়িতো, সুভসঞ্ঞাদীহি ৰিপল্লাসেহি সকলসংকিলেসপক্খস্স, সদ্ধিন্দ্রিযাদীহি ৰোদানপক্খস্স সুত্তত্থস্স চতুসচ্চযোজনমুখেন নযনলক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সীহৰিক্কীল়িতনযো.

অত্থনযত্তযদিসাভাৰেন কুসলাদিধম্মানং আলোচনং দিসালোচনং. তস্স তস্স অত্থনযস্স যোজনত্থং কতেসু সুত্তস্স অত্থৰিস্সজ্জনেসু যে ৰোদানাদযো, সংকিলেসিকা চ তস্স তস্স নযস্স দিসাভূতা ধম্মা সুত্ততো নিদ্ধারেত্ৰা কথিতা, তেসং যথাৰুত্তধম্মানং চিত্তেনেৰ ‘‘অযং পঠমা দিসা, অযং দুতিযা দিসা’’তিআদিনা আলোচনং দিসালোচনং.

তথা আলোচিতানং ধম্মানং অত্থনযত্তযযোজনে সমানযনতো অঙ্কুসো ৰিযাতি অঙ্কুসো, তস্স তস্স নযস্স দিসাভূতানং কুসলাদিধম্মানং সমানযনং অঙ্কুসো নযো.

লঞ্জেতীতি লঞ্জকো. যো নযো সুত্তত্থং লঞ্জেতি পকাসেতি, ইতি লঞ্জনতো পকাসনতো সো নযো লঞ্জকো নাম, নযো চ সো লঞ্জকো চাতি নযলঞ্জকো. নযলঞ্জকো পঠমো নন্দিযাৰট্টো নাম, নযলঞ্জকো দুতিযো তিপুক্খলো নাম, নযলঞ্জকো ততিযো সীহৰিক্কীল়িতো নামাতি যোজেতব্বো.

উগ্গতানং ৰিসেসেন উগ্গতোতি উত্তমো, তং উত্তমং. গতাতি ঞাতা, মতাতি অত্থো. ‘‘মতা’’তি ৰা পাঠো. সেসমেত্থ ৰুত্তনযানুসারেনপি সংৰণ্ণনানুসারেনপি জানিতব্বন্তি.

যথাৰুত্তনযৰিসেসসংৰণ্ণনায টীকাযং –

‘‘সমূহাদিং উপাদায লোকসঙ্কেতসিদ্ধা ৰোহারমত্ততা সম্মুতিসভাৰো, পথৰীফস্সাদীনং কক্খল়ফুসনাদিলক্খণং পরমত্থসভাৰো. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপো – যস্মিং ভিন্নে, ইতরাপোহে ৰা চিত্তেন কতে ন তথা বুদ্ধি, ইদং সম্মুতিসচ্চং যথা ঘটে, সসম্ভারজলে চ, তব্বিপরিযাযেন পরমত্থসচ্চ’’ন্তি –

ৰচনে ঘটকথলআপজলকদ্দমাদিসঙ্খাতং সমূহাদিং উপাদায লোকস্স পুব্বে ঘটকথলআপজলকদ্দমাদিসঙ্কেতসিদ্ধা ঘটকথলআপজলকদ্দমাদিৰোহারমত্ততা সম্মুতিসভাৰো সঙ্কেতৰসেন অৰিতথত্তা. পথৰীআদীনং কক্খল়াদিলক্খণং, ফস্সাদীনং ফুসনাদিলক্খণং পরমত্থসভাৰো. ‘‘যদি এৰং ঘটাদিকে অভিন্নে ৰা আপাদিকে ৰা অনুরূপেন ঊনভাৰেন অপ্পৰত্তমানে ৰা সতি সম্মুতিভাৰো হোতু, ভিন্নে ৰা ঊনে ৰা কথং সম্মুতিভাৰো ভৰেয্য, পথৰীফস্সাদীনম্পি ভিজ্জমানত্তা, কক্খল়ফুসনাদীনঞ্চ পথৰীফস্সাদীহি অনঞ্ঞত্তা কথং পরমত্থসভাৰো ভৰেয্য, কতমেন সঙ্খেপেন অত্থেন সম্মুতিসভাৰো, পরমত্থসভাৰো চ অম্হেহি জানিতব্বো’’তি ৰত্তব্বভাৰতো ‘‘অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপো’’তিআদিমাহ. তত্থ এত্থাতি এতেসু সম্মুতিসভাৰপরমত্থসভাৰেসু অযং নযো ৰুচ্চমানো সঙ্খেপো অত্থো দট্ঠব্বো.

যস্মিং ঘটাদিকে ভিন্নে সতি ততো ঘটাদিতো ইতরো কথলাদিভাৰো চিত্তেন পুব্বে কতেন যথা যেন কথলাদিৰোহারেন ভৰতি, যস্মিং আপাদিকে সম্ভারজলাদিকে ঊনভাৰেন পৰত্তমানে সতি ৰা ততো আপাদিতো ইতরো কদ্দমাদিভাৰো চিত্তেন পুব্বে কতেন যথা যেন কদ্দমাদিৰোহারেন ভৰতি, তথা তেন ৰোহারেন বুদ্ধি কথলাদিসভাৰজাননং কদ্দমাদিসভাৰজাননং ভৰতি, ইদং অভিন্নে ঘটাদিকং ৰা ভিন্নে কথলাদিকং ৰা অনূনে আপাদিকং ৰা ঊনে কদ্দমাদিকং ৰা সব্বং সম্মুতিসচ্চং হোত্ৰেৰ. ‘‘কদ্দমস্মিং ভিন্নে, কদ্দমস্মিং ঊনে ৰা সতি ইতরো সম্মুতিসভাৰো’’তি পুচ্ছিতব্বভাৰতো ‘‘ঘটে, সম্ভারজলে চা’’তি ৰুত্তং.

সম্মুতিসচ্চসভাৰো তুম্হেহি ৰুত্তো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পরমত্থসচ্চসভাৰো’’তি ৰত্তব্বভাৰতো ‘‘তব্বিপরিযাযেন পরমত্থসচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. পথৰীআদীনং কক্খল়াদিলক্খণতো ইতরস্স ফুসনাদিলক্খণস্স অসম্ভৰতো, ফস্সাদীনঞ্চ ফুসনাদিলক্খণতো ইতরস্স কক্খল়াদিলক্খণস্স অসম্ভৰতো পথৰীফস্সাদীনং লক্খল়ফুসনাদিলক্খণং পরমত্থসচ্চং হোত্ৰেৰাতি ইমস্মিং সঙ্খেপত্থে গহিতে কোচি ৰিরোধো নত্থীতি অধিপ্পাযোতি.

৩. পঞ্চ নযা সরূপতো আচরিযেন উদ্দিট্ঠা, অম্হেহি চ ৰিঞ্ঞাতা, ‘‘যানি পদানি অট্ঠারস মূলপদানি উদ্দিট্ঠানি, কতমানি তানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমানি অট্ঠারস মূলপদানি’’ত্যাদিমাহ. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৰং নযেপি উদ্দিসিত্ৰা ইদানি মূলপদানি উদ্দিসিতুং ‘তত্থ কতমানী’তিআদি আরদ্ধ’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ কুসলানি নৰ পদানি, অকুসলানি নৰ পদানি অট্ঠারস মূলপদানীতি দট্ঠব্বানীতি যোজনা. মূলন্তি পতিট্ঠহন্তি এতেহি নযা, পতিট্ঠানৰিভাগা চাতি মূলানি, পদন্তি পতিট্ঠহন্তি এত্থ নযা, পট্ঠানৰিভাগা, অধিগমা চাতি পদানি, ৰুত্তপ্পকারট্ঠেন মূলানি চ তানি পদানি চাতি মূলপদানি. কুচ্ছিতে পাপধম্মে সলযন্তীতি কুসলানি, কুসে রাগাদযো লুনন্তীতি কুসলানি, কুসা ৰিয লুনন্তীতি কুসলানি, কুসেন ঞাণেন লাতব্বানি পৰত্তেতব্বানীতি কুসলানি. কুসলানং পটিপক্খানীতি অকুসলানি অ-সদ্দো চেত্থ পটিপক্খত্থোতি.

নৰ পদানি কুসলানি, নৰ পদানি অকুসলানীতি গণনপরিচ্ছেদতো, জাতিভেদতো চ উদ্দিট্ঠানি, ‘‘কতমানি তানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা নৰ পদানি অকুসলানি পচ্চাসত্তিন্যাযেন সরূপতো দস্সেতুং ‘‘কতমানি নৰ পদানি অকুসলানী’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন –

‘‘এৰং গণনপরিচ্ছেদতো, জাতিভেদতো চ মূলপদানি দস্সেত্ৰা ইদানি সরূপতো দস্সেন্তো সংকিলেসপক্খংযেৰ পঠমং উদ্দিসতি ‘তণ্হা’তিআদিনা’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩) –

ৰুত্তং. তত্থ রূপাদিকে খন্ধে তসতি পরিতসতীতি তণ্হা. অৰিন্দিযং কাযদুচ্চরিতাদিং ৰিন্দতীতি অৰিজ্জা, ৰিন্দিযং কাযসুচরিতাদিং ন ৰিন্দতীতি অৰিজ্জা, ৰিজ্জায পটিপক্খাতি ৰা অৰিজ্জা. লুব্ভন্তি তেনাতি লোভো, লুব্ভতীতি ৰা লোভো, লুব্ভনং ৰা লোভো. দোসমোহেসুপি এসেৰ নযো. অসুভে রূপক্খন্ধাদিকে ‘‘সুভ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞা সুভসঞ্ঞা. দুক্খদুক্খাদিকে ‘‘সুখ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞা সুখসঞ্ঞা. অনিচ্চে সঙ্খারধম্মে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞা নিচ্চসঞ্ঞা. অনত্তসভাৰেসু চক্খাদীসু খন্ধেসু ‘‘অত্তা’’তি পৰত্তা সঞ্ঞা অত্তসঞ্ঞা. যত্থাতি যেসু পদেসু সব্বো অকুসলপক্খো সঙ্গহং সমোসরণং গচ্ছতি, তানি পদানি অকুসলানীতি যোজনা. সঙ্গহং গণনং. সমোসরণং সমারোপনং.

পচ্চনীকধম্মে উদ্ধচ্চাদিকে নীৰরণে সমেতি ৰূপসমেতি তদঙ্গৰিক্খম্ভনৰসেনাতি সমথো. সঙ্খারে অনিচ্চাদীহি ৰিৰিধেহি আকারেহি পস্সতীতি ৰিপস্সনা. লোভস্স পটিপক্খো অলোভো. দোসস্স পটিপক্খো অদোসো. মোহস্স পটিপক্খো অমোহো. এত্থাপি অ-সদ্দো পটিপক্খত্থো, ন অভাৰত্থাদিকোতি অধিপ্পাযো. অসুভে রূপক্খন্ধাদিকে, চক্খাদিম্হি ৰা ‘‘অসুভ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞাপধানচিত্তুপ্পাদা অসুভসঞ্ঞা, ৰিসেসতো কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. দুক্খদুক্খতাদীসু ‘‘দুক্খ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞাপধানচিত্তুপ্পাদা দুক্খসঞ্ঞা, ৰিসেসতো ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. অনিচ্চে খন্ধাদিকে ৰিপরিণামধম্মে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি পৰত্তা সঞ্ঞাপধানচিত্তুপ্পাদা অনিচ্চসঞ্ঞা, ৰিসেসতো চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. অনত্তসভাৰে খন্ধে, চক্খাদিম্হি ৰা ‘‘অনত্তা’’তি পৰত্তা সঞ্ঞাপধানচিত্তুপ্পাদা অনত্তসঞ্ঞা, ৰিসেসতো ধম্মানুপস্সনাসতিপধানং. পঞ্ঞাসতিসীসেন হি পৰত্তা অযং দেসনা. তেন ৰুত্তং ভগৰতা ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সতিবলং দট্ঠব্বং? চতূসু সতিপট্ঠানেসু, এত্থ সতিবলং দট্ঠব্ব’’ন্তি. যত্থাতি যেসু পদেসু সব্বো কুসলপক্খো সঙ্গহং সমোসরণং গচ্ছতি, তানি পদানি কুসলানীতি যোজনা.

উদ্দানন্তি উদ্ধং দানং রক্খণং উদ্দানং, সঙ্গহৰচনন্তি অত্থো. উদ্দানে অৰুত্তে সতি হেট্ঠা ৰুত্তস্স অত্থস্স ৰিপ্পকিণ্ণভাৰো দিন্নো ৰিয ভৰেয্য, তস্মা ৰিপ্পকিণ্ণভাৰস্স নিৰারণত্থং উদ্দানন্তি অধিপ্পাযো. চতুরো চ ৰিপল্লাসাতি সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞা. কিলেসা ভৰন্তি এত্থ নৰপদেসূতি ভূমী, কিলেসানং ভূমীতি কিলেসভূমী, কিলেসপৰত্তনট্ঠানানি নৰ পদানীতি ৰুত্তং হোতি.

চতুরো সতিপট্ঠানাতি অসুভদুক্খঅনিচ্চঅনত্তসঞ্ঞা. ইন্দ্রিযভূমীতি সদ্ধাদীনং ৰিমুত্তিপরিপাচনিন্দ্রিযানং ভূমী পৰত্তনট্ঠানানি সমোসরণট্ঠানানি.

নৰহি কুসলপদেহি কুসলপক্খা যুজ্জন্তি যোজীযন্তি, নৰহি অকুসলপদেহি অকুসলপক্খা যুজ্জন্তি যোজীযন্তি. নৰহি কুসলপদেহি সহ কুসলপক্খা যুজ্জন্তি যুজ্জন্তা ভৰন্তি, নৰহি অকুসলপদেহি সহ অকুসলপক্খা যুজ্জন্তি যুজ্জন্তা ভৰন্তীতি উদ্দেসৰারে ৰুত্তাৰসেসো সংৰণ্ণনানুসারেন ৰিজানিতব্বো.

ইতি সত্তিবলানুরূপা রচিতা

উদ্দেসৰারস্স অত্থৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.