৩. নিদ্দেসৰারঅত্থৰিভাৰনা

সোল়সহারনিদ্দেসৰিভাৰনা

৪. হারাদীসু সমুদাযস্স নেত্তিপ্পকরণস্স উদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো নিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা উদ্দিট্ঠে হারাদযো নিদ্দিসিতুং ‘‘তত্থ সঙ্খেপতো নেত্তী’’তিআদি আরদ্ধং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৰং উদ্দিট্ঠে হারাদযো নিদ্দিসিতুং ‘তত্থ সঙ্খেপতো’তিআদি আরদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৪) ৰুত্তং. তত্থ তত্থাতি তস্মিং ‘‘তত্থ কতমে সোল়স হারা? দেসনা ৰিচযো’’তিআদিউদ্দেসপাঠে. সঙ্খেপতোতি সমাসতো. নেত্তীতি নেত্তিপ্পকরণং. কিত্তিতাতি কথিতা, ইদানি নিদ্দেসতো কথেস্সামীতি ৰুত্তং হোতি.

১. ‘‘অস্সাদাদীনৰতা, নিস্সরণম্পি চ ফলং উপাযো চ.

আণত্তী চ ভগৰতো, যোগীনং দেসনাহারো’’তি. –

গাথাযং যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন সুত্তে আগতা অস্সাদোপি আদীনৰতা আদীনৰোপি নিস্সরণম্পি ফলম্পি উপাযোপি যোগীনং অত্থায ভগৰতো আণত্তিপি ইমে ধম্মা দস্সিতা সংৰণ্ণিতা সংৰণ্ণনাৰসেন ঞাপিতা, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো দেসনাহারো নামাতি অত্থযোজনা.

ৰচনত্থাদযো অট্ঠকথাযং ৰিত্থারতো ৰুত্তাৰ, তস্মা কিঞ্চিমত্তমেৰ কথেস্সামি. অস্সাদীযতেতি অস্সাদো, কো সো? সুখং, সোমনস্সং, ইট্ঠারম্মণভূতা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা চ. অস্সাদেতি এতাযাতি ৰা অস্সাদো, কো সো? তণ্হা, ৰিপল্লাসা চ. ৰিপল্লাসৰসেন হি একচ্চে সত্তা অনিট্ঠম্পি আরম্মণং ইট্ঠাকারেন অস্সাদেন্তি.

আভুসং কম্মেন দীনং দুক্খাদি হুত্ৰা ৰাতি পৰত্ততীতি আদীনৰো, দুক্খাদি. অথ ৰা অতিৰিয আদীনং কপণং হুত্ৰা ৰাতি পৰত্ততীতি আদীনৰো, কপণমনুস্সো, তথাভাৰা চ তেভূমকা ধম্মা অনিচ্চতাদিযোগতো.

নিস্সরতি এতেনাতি নিস্সরণং, অরিযমগ্গো. নিস্সরতীতি ৰা নিস্সরণং, নিব্বানং. পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. নিস্সরণভেদো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪ হারসঙ্খেপ) বহুধা ৰুত্তোৰ.

ফলতি পৰত্ততীতি ফলং, দেসনায ফলং. যদিপি দেসনা ফলনিপ্ফাদিকা ন হোতি, তথাপি ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা পুঞ্ঞসম্ভারা সম্ভৰন্তি, পুঞ্ঞসম্ভারহেতুতো ফলং পৰত্তং, তস্মা দেসনায ফলং নামাতি. কতমং তং? দেৰমনুস্সেসু আযুৰণ্ণসুখবলযসপরিৰারঅধিপতেয্যউপধিসম্পত্তিচক্কৰত্তিসিরিদেৰরজ্জ- সিরিচতুসম্পত্তিচক্কসীলসমাধিসম্পদা ৰিজ্জাভিঞ্ঞা পটিসম্ভিদা সাৰকবোধিপচ্চেকবোধিসম্মাসম্বোধিযো.

পচ্চযসামগ্গিং উপগন্ত্ৰা অযতি পৰত্ততি ফলং এতেনাতি উপাযো, কো সো? অরিযমগ্গস্স পুব্বভাগপটিপদা. পুরিমা পটিপদা হি পচ্ছিমায পটিপদায অধিগমূপাযো, পরম্পরায মগ্গনিব্বানাধিগমস্স চ উপাযো. কেচি ‘‘মগ্গোপি উপাযো’’তি ৰদন্তি, তেসং মতেন নিব্বানমেৰ নিস্সরণন্তি ৰুত্তং সিযা. ‘‘তে পহায তরে ওঘন্তি ইদং নিস্সরণ’’ন্তি (নেত্তি. ৫) পন অরিযমগ্গস্স নিস্সরণভাৰং ৰক্খতি, তস্মা কেসঞ্চি ৰাদো ন গহেতব্বো.

আণত্তীতি আণারহস্স ভগৰতো ৰেনেয্যানং হিতসিদ্ধিযা ‘‘এৰং সম্মাপটিপত্তিং পটিপজ্জাহি, মিচ্ছাপটিপত্তিং মা পটিপজ্জাহী’’তি ৰিধানং আণাঠপনং আণত্তি নাম.

যুজ্জন্তি পযুজ্জন্তি চতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৰনাসূতি যোগিনো, ৰেনেয্যা, তেসং যোগীনং অত্থাযাতি ৰচনসেসং নীহরিত্ৰা যোজনা কাতব্বা. সুত্তে আগতানং সব্বেসং অস্সাদাদীনং একদেসাগতানম্পি নীহরিত্ৰা সব্বেসং ৰিভজনসংৰণ্ণনাৰিসেসো দেসনাহারোতি নিদ্দেসতো গহেতব্বো, সো চ ৰিভজনাকারো দেসনাহারৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৫) আগমিস্সতীতি ইধ ন দস্সিতোতি.

দেসনাহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৰিচযহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২. ‘‘যং পুচ্ছিতঞ্চ ৰিস্সজ্জিতঞ্চ, সুত্তস্স যা চ অনুগীতি.

সুত্তস্স যো পৰিচযো, হারো ৰিচযোতি নিদ্দিট্ঠো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ সুত্তস্স যং পুচ্ছিতঞ্চ যা পুচ্ছা ৰিচযমানা চ সুত্তস্স যং ৰিস্সজ্জিতঞ্চ যা ৰিস্সজ্জনা ৰিচযমানা চ সুত্তস্স যো পদাদিৰিচযো, অস্সাদাদিৰিচযো চ অত্থি, তে ৰুত্তপ্পকারা ৰিচযমানা পুচ্ছাদযো যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন ৰিচিযন্তি, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ৰিচযো হারোতি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা কাতব্বা.

পুচ্ছীযতে পুচ্ছিতং. ৰিস্সজ্জীযতে ৰিস্সজ্জিতন্তি ভাৰসাধনত্থো দট্ঠব্বো, ন কম্মসাধনত্থো. তেন ৰুত্তং টীকাযং ‘‘ভাৰত্থে তোতি আহ – ‘ৰিস্সজ্জিতন্তি ৰিস্সজ্জনা’’’তি.

‘‘সুত্তস্সা’’তি নিযমিতত্তা সংৰণ্ণনাৰসেন অট্ঠকথাযং আগতং ন গহেতব্বন্তি দট্ঠব্বং. সো ৰিচযো হারো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪ হারসঙ্খেপ) ৰুত্তোৰ. কথং? –

‘‘অযং পুচ্ছা অদিট্ঠজোতনা দিট্ঠসংসন্দনা ৰিমতিচ্ছেদনা অনুমতিপুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা সত্তাধিট্ঠানা ধম্মাধিট্ঠানা একাধিট্ঠানা অনেকাধিট্ঠানা সম্মুতিৰিসযা পরমত্থৰিসযা অতীতৰিসযা অনাগতৰিসযা পচ্চুপ্পন্নৰিসযা’’তিআদিনা পুচ্ছাৰিচযো ৰেদিতব্বো. ‘‘ইদং ৰিস্সজ্জনং একংসব্যাকরণং ৰিভজ্জব্যাকরণং পটিপুচ্ছাব্যাকরণং ঠপনং সাৰসেসং নিরৰসেসং সউত্তরং নিরুত্তরং লোকিযং লোকুত্তর’’ন্তিআদিনা ৰিস্সজ্জনৰিচযো.

‘‘অযং পুচ্ছা ইমিনা সমেতি, এতেন ন সমেতী’’তি পুচ্ছিতত্থং আনেত্ৰা, ৰিচযো পুব্বেনাপরং সংসন্দিত্ৰা চ ৰিচযো পুব্বাপরৰিচযো. ‘‘অযং অনুগীতি ৰুত্তত্থসঙ্গহা অৰুত্তত্থসঙ্গহা তদুভযত্থসঙ্গহা কুসলত্থসঙ্গহা অকুসলত্থসঙ্গহা’’তিআদিনা অনুগীতিৰিচযো. অস্সাদাদীসু সুখৰেদনায ‘‘ইট্ঠারম্মণানুভৰনলক্খণা’’তিআদিনা, তণ্হায ‘‘আরম্মণগ্গহণলক্খণা’’তিআদিনা, ৰিপল্লাসানং ‘‘ৰিপরীতগ্গহণলক্খণা’’তিআদিনা, অৰসিট্ঠানং তেভূমকধম্মানং ‘‘যথাসকলক্খণা’’তিআদিনা সব্বেসঞ্চ দ্ৰাৰীসতিযা তিকেসু, দ্ৰাচত্তালীসাধিকে চ দুকসতে লব্ভমানপদৰসেন তংতংঅস্সাদত্থৰিসেসনিদ্ধারণং অস্সাদৰিচযো.

দুক্খৰেদনায ‘‘অনিট্ঠানুভৰনলক্খণা’’তিআদিনা, দুক্খসচ্চানং ‘‘পটিসন্ধিলক্খণা’’তিআদিনা, অনিচ্চতাদীনং আদিঅন্তৰন্ততায অনিচ্চন্তিকতায চ ‘‘অনিচ্চা’’তিআদিনা সব্বেসঞ্চ লোকিযধম্মানং সংকিলেসভাগিযহানভাগিযতাদিৰসেন আদীনৰৰুত্তিযা ওকারনিদ্ধারণেন আদীনৰৰিচযো. নিস্সরণপদে অরিযমগ্গস্স আগমনতো কাযানুপস্সনাদিপুব্বভাগপটিপদাৰিভাগৰিসেসনিদ্ধারণৰসেন, নিব্বানস্স যথাৰুত্তপরিযাযৰিভাগৰিসেসনিদ্ধারণৰসেনাতি এৰং নিস্সরণৰিচযো. ফলাদীনং তংতংসুত্তদেসনায সাধেতব্বফলস্স তদুপাযস্স তত্থ তত্থ সুত্তৰিধিৰচনস্স চ ৰিভাগনিদ্ধারণৰসেন ৰিচযো ৰেদিতব্বো. এৰং পদপুচ্ছাৰিস্সজ্জনপুচ্ছাপুব্বাপরানুগীতীনং, অস্সাদাদীনঞ্চ ৰিসেসনিদ্ধারণৰসেনেৰ ৰিচযলক্খণো ‘‘ৰিচযো হারো’’তি ৰেদিতব্বোতি –

এৰং ৰুত্তোৰ.

ৰিস্সজ্জনৰিসেসো পন টীকাযং ৰুত্তো. কথং? –

‘‘চক্খু অনিচ্চ’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘আম, চক্খু অনিচ্চমেৰা’’তি একন্ততো ৰিস্সজ্জনং একংসব্যাকরণং, ‘‘অঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰেতব্বং, সচ্ছিকাতব্বঞ্চা’’তি পুট্ঠে ‘‘মগ্গপরিযাপন্নং ভাৰেতব্বং, ফলপরিযাপন্নং সচ্ছিকাতব্ব’’ন্তি ৰিভজিত্ৰা ৰিস্সজ্জনং ৰিভজ্জব্যাকরণং, ‘‘অঞ্ঞিন্দ্রিযং কুসল’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘কিং অনৰজ্জট্ঠো কুসলত্থো, উদাহু সুখৰিপাকট্ঠো’’তি পটিপুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জনং পটিপুচ্ছাব্যাকরণং, ‘‘সস্সতো অত্তা, অসস্সতো ৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘অব্যাকতমেত’’ন্তিআদিনা অৰিস্সজ্জনং ঠপনং, ‘‘কিং পনেতে ‘কুসলা’তি ৰা ‘ধম্মা’তি ৰা একত্থা, উদাহু নানত্থা’’তি ইদং পুচ্ছনং সাৰসেসং. ৰিস্সজ্জনস্স পন সাৰসেসতো ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰসেন দেসনাযং ৰেদিতব্বা. অপাটিহীরকং সউত্তরং সপ্পাটিহীরকং নিরুত্তরং, সেসং ৰিচযহারনিদ্দেসে সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি –

ৰুত্তোৰ. সংৰণ্ণনাসু ৰুত্তো অত্থো অনাকুলো পাকটো যতিপোতেহি ৰিঞ্ঞাতো, সো সব্বত্থ অম্হেহি ন ৰিভত্তোতি দট্ঠব্বো.

ৰিচযহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো যুত্তিহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৩. ‘‘সব্বেসং হারানং, যা ভূমী যো চ গোচরো তেসং.

যুত্তাযুত্তপরিক্খা, হারো যুত্তীতি নিদ্দিট্ঠো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ সব্বেসং সোল়সন্নং হারানং যা ভূমি পৰত্তনট্ঠানভূতং ব্যঞ্জনং, যো গোচরো সুত্তত্থো চ অত্থি, তেসং ভূমিসঙ্খাতব্যঞ্জনগোচরসঙ্খাতসুত্তত্থানং যা যুত্তাযুত্তপরিক্খা যুত্তাযুত্তীনং ৰিচারণা সংৰণ্ণনা কতা, সো যুত্তিঅযুত্তিপরিক্খাৰিচারণসঙ্খাতো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘যুত্তি হারো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

তেসং হারানং ভূমিভূতস্স সুত্তে আগতস্স ব্যঞ্জনস্স যুত্তিভাৰো দুৰিধো সভাৰনিরুত্তিভাৰো, অধিপ্পেতত্থৰাচকভাৰো চ. গোচরভূতস্স পন সুত্তে আগতস্স যুত্তিভাৰো সুত্তৰিনযধম্মতাহি অৰিলোমনং. অযুত্তিভাৰো ৰুত্তৰিপরিযাযেন গহেতব্বো.

যুত্তিহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পদট্ঠানহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৪. ‘‘ধম্মং দেসেতি জিনো, তস্স চ ধম্মস্স যং পদট্ঠানং.

ইতি যাৰ সব্বধম্মা, এসো হারো পদট্ঠানো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ ধম্মন্তি যং কিঞ্চি কুসলাদিধম্মং সুত্তে জিনো দেসেতি, তস্স সুত্তে জিনেন দেসিতস্স কুসলাদিধম্মস্স যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বং, তং তং পদট্ঠানঞ্চাতি এৰং ৰুত্তনযেন যাৰ যত্তকা সব্বে ধম্মা সুত্তে জিনেন দেসিতা, তত্তকানং সব্বেসং ধম্মানং যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বং, তস্স চ পদট্ঠানস্স যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বং, তং তং পদট্ঠানঞ্চ, ইতি এৰং ৰুত্তনযেন যাৰ যত্তকা সব্বে পদট্ঠানধম্মা নিদ্ধারেতব্বাৰ, তত্তকানি সব্বানি ধম্মপদট্ঠানানি যথানুরূপং নিদ্ধারেত্ৰা যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন কথিতানি, এসো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘পদট্ঠানো হারো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

সুত্তে দেসিতকুসলধম্মস্স যোনিসোমনসিকারসদ্ধম্মস্সৰনসপ্পুরিসূপনিস্সযাদি পদট্ঠানং, সুত্তে দেসিতঅকুসলধম্মস্স অযোনিসোমনসিকারঅসদ্ধম্মস্সৰনঅসপ্পুরিসূপনিস্সযাদি পদট্ঠানং, অব্যাকতস্স ধম্মস্স যথারহং কুসলাকুসলাব্যাকতা পদট্ঠানন্তিআদিনা নিদ্ধারেতব্বন্তি.

পদট্ঠানহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো লক্খণহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৫. ‘‘ৰুত্তম্হি একধম্মে, যে ধম্মা একলক্খণা কেচি.

ৰুত্তা ভৰন্তি সব্বে, সো হারো লক্খণো নামা’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ একধম্মে সুত্তে ভগৰতা ৰুত্তম্হি, অট্ঠকথাযং নিদ্ধারিতে ৰা সতি তেন ধম্মেন যে কেচি ধম্মা একলক্খণা ভৰন্তি, সব্বে তে ধম্মা সুত্তে সরূপতো অৰুত্তাপি সমানলক্খণতায সংৰণ্ণেতব্বভাৰেন আনেত্ৰা যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন ৰুত্তা ভৰন্তি, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘লক্খণো নাম হারো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

একং সমানং লক্খণং এতেসন্তি একলক্খণা, সমানলক্খণা, সহচারিতায ৰা সমানকিচ্চতায ৰা সমানহেতুতায ৰা সমানফলতায ৰা সমানারম্মণতায ৰা অৰুত্তাপি নিদ্ধারিতাতি. কথং? – ‘‘নানত্তকাযানানত্তসঞ্ঞিনো (দী. নি. ৩.৩৪১, ৩৫৭, ৩৫৯; অ. নি. ৯.২৪), নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা’’তিআদীসু সহচারিতায সঞ্ঞায সহগতা ধম্মা নিদ্ধারিতা. ‘‘দদং মিত্তানি গন্থতী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৯) সমানকিচ্চতা, পিযৰচনঅত্থচরিযা সমানত্থতাপি নিদ্ধারিতা, ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; মহাৰ. ১; ৰিভ. ২২৫; উদা. ১; নেত্তি. ২৪) সমানহেতুতায সঞ্ঞাদযোপি নিদ্ধারিতা, ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; মহাৰ. ১; ৰিভ. ২২৫; উদা. ১; নেত্তি. ২৪) সমানফলতায তণ্হুপাদানাদযোপি নিদ্ধারিতা, ‘‘রূপং অস্সাদেতি অভিনন্দতি, তং আরব্ভ রাগো উপ্পজ্জতী’’তিআদীসু (পট্ঠা. ১.১.৪২৪) সমানারম্মণতায তংসম্পযুত্তা ৰেদনাদযোপি নিদ্ধারিতা, নিদ্ধারেত্ৰা ৰত্তব্বাতি অত্থোতি. ৰিত্থারো ৰিভঙ্গৰারে (নেত্তি. ২৩) আগমিস্সতি.

লক্খণো হারো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো চতুব্যূহো হারো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৬. ‘‘নেরুত্তমধিপ্পাযো, ব্যঞ্জনমথ দেসনানিদানঞ্চ;

পুব্বাপরানুসন্ধী, এসো হারো চতুব্যূহো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ নেরুত্তং সুত্তপদনিব্বচনঞ্চ বুদ্ধানং তস্স তস্স সুত্তস্স দেসকানং, সাৰকানং ৰা অধিপ্পাযো চ অত্থব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনমুখেন দেসনানিদানঞ্চ পুব্বাপরেন অনুসন্ধি চ এতে নিরুত্তাদযো যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন ৰিভাৰীযন্তি, এসো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘চতুব্যূহো হারো’’তি নিদ্দিট্ঠো. দেসনাপৰত্তিনিমিত্তং দেসকস্স অজ্ঝাসযাদি দেসনানিদানং নাম. চতুব্যূহহারস্স বহুৰিসযত্তা ৰিভঙ্গে (নেত্তি. ২৫ আদযো) লক্খণসম্পত্তিং কত্ৰা কথযিস্সাম.

চতুব্যূহহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো আৰট্টহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৭. ‘‘একম্হি পদট্ঠানে, পরিযেসতি সেসকং পদট্ঠানং;

আৰট্টতি পটিপক্খে, আৰট্টো নাম সো হারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ পরক্কমধাতুআদীনং পদট্ঠানে একম্হি আরম্ভধাতুআদিকে দেসনারুল়্হে সতি ৰিসভাগতায ৰা সেসকং পদট্ঠানং পরিযেসতি, দেসনায সরূপতো অগ্গহণেন ৰা সেসকং পদট্ঠানং পরিযেসতি, যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন পরিযেসিত্ৰা যোজেন্তো দেসনং পমাদাদীনং পদট্ঠানভূতে কোসজ্জাদিকে পটিপক্খে আৰট্টতি আৰট্টাপেতি, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘আৰট্টো হারো নামা’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

‘‘পটিপক্খে’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং, সেসেপি সভাগে আৰট্টনতো. ন হি আরম্ভধাতুআদিকে দেসনারুল়্হে সতি তপ্পটিপক্খে কোসজ্জাদিকেযেৰ দেসনং আৰট্টেতি, অথ খো অৰসেসৰীরিযারম্ভাদিকেপি দেসনং আৰট্টেতীতি.

আৰট্টহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৰিভত্তিহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৮. ‘‘ধম্মঞ্চ পদট্ঠানং, ভূমিঞ্চ ৰিভজতে অযং হারো.

সাধারণে অসাধারণে চ নেয্যো ৰিভত্তী’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ কুসলাদিৰসেন অনেকৰিধং সভাৰধম্মঞ্চ দানসীলাদিপদট্ঠানঞ্চ ‘‘দস্সনভূমি ভাৰনাভূমী’’তি এৰমাদিকং ভূমিঞ্চ সাধারণে চ অসাধারণে চ যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন ৰিভজতে, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘ৰিভত্তি হারো’’তি নেয্যোতি অত্থযোজনা.

‘‘ইমস্মিং সুত্তে ৰুত্তা কুসলা ৰাসনাভাগিযা, ইমস্মিং সুত্তে ৰুত্তা কুসলা নিব্বেধভাগিযা’’ত্যাদিনা, ‘‘ইমস্মিং সুত্তে ৰুত্তা অকুসলা কিলেসভাগিযা’’ত্যাদিনা ধম্মঞ্চ, ‘‘ইদং সীলং ইমস্স মহগ্গতৰিসেসস্স পদট্ঠানং, ইদং সীলং ইদং ঝানং ইমস্স লোকুত্তরস্স পদট্ঠান’’ন্ত্যাদিনা পদট্ঠানঞ্চ, ‘‘দস্সনপহাতব্বস্স পুথুজ্জনো ভূমি, ভাৰনাপহাতব্বস্স সোতাপন্নাদযো ভূমি’’ত্যাদিনা ভূমিঞ্চ, ‘‘কামরাগব্যাপাদা পুথুজ্জনসোতাপন্নানং সাধারণা’’ত্যাদিনা সাধারণে চ, ‘‘কামরাগব্যাপাদা অনাগামিঅরহন্তানং অসাধারণা’’ত্যাদিনা অসাধারণে চ যেন ৰিভজতি, সো ৰিভত্তি হারো নামাতিআদিনা (নেত্তি. ৩৩-৩৪) ৰিত্থারেত্ৰা ৰিভজনাকারো গহেতব্বো.

ৰিভত্তিহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পরিৰত্তনহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৯. ‘‘কুসলাকুসলে ধম্মে, নিদ্দিট্ঠে ভাৰিতে পহীনে চ.

পরিৰত্ততি পটিপক্খে, হারো পরিৰত্তনো নামা’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ সুত্তে ভাৰিতে ভাৰিতব্বে কুসলে অনৰজ্জধম্মে নিদ্দিট্ঠে কথিতে, সংৰণ্ণিতে ৰা পহীনে পহাতব্বে অকুসলে সাৰজ্জধম্মে নিদ্দিট্ঠে কথিতে, সংৰণ্ণিতে ৰা তেসং ধম্মানং পটিপক্খে ৰিপরীতধম্মে যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন পরিৰত্ততি পরিৰত্তেতি, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘পরিৰত্তনো হারো নামা’’তি ৰেদিতব্বোতি অত্থযোজনা.

‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৰতী’’তিআদিনা চ ‘‘যস্স ৰা পাণাতিপাতা পটিৰিরতস্স পাণাতিপাতো পহীনো’’তিআদিনা চ ‘‘ভুঞ্জিতব্বা কামা …পে… কামেহি ৰেরমণী তেসং অধম্মো’’তিআদিনা চ পটিপক্খে পরিৰত্তনভাৰং ৰিভঙ্গৰারে (নেত্তি. ৩৫ আদযো) ৰক্খতীতি ন ৰিত্থারিতা.

পরিৰত্তনহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৰেৰচনহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১০. ‘‘ৰেৰচনানি বহূনি তু, সুত্তে ৰুত্তানি একধম্মস্স.

যো জানাতি সুত্তৰিদূ, ৰেৰচনো নাম সো হারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ একধম্মস্স পদত্থস্স সুত্তে ৰুত্তানি তু ৰুত্তানি এৰ, বহূনি তু বহূনি এৰ ৰেৰচনানি যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন যো সুত্তৰিদূ জানাতি, জানিত্ৰা একস্মিংযেৰ পদত্থে যোজেতি, তস্স সুত্তৰিদুনো সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘ৰেৰচনো নাম হারো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ যো সো-সদ্দা অসমানত্থা চ হোন্তীতি ‘‘যো সুত্তৰিদূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো’’তি ৰুত্তন্তি. ‘‘ভগৰা’’তি পদস্স একস্মিংযেৰ অত্থে ভগৰতি ‘‘অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা, ফলনিপ্ফত্তিগতো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অধিগতপটিসম্ভিদো চতুযোগৰিপ্পহীনো অগতিগমনৰীতিৰত্তো উদ্ধটসল্লো নিরুল়্হৰণো মদ্দিতকণ্টকো নিব্বাপিতপরিযুট্ঠানো বন্ধনাতীতো গন্থৰিনিৰেঠনো অজ্ঝাসযৰীতিৰত্তো ভিন্নন্ধকারো চক্খুমা লোকধম্মসমতিক্কন্তো অনুরোধৰিরোধৰিপ্পযুত্তো ইট্ঠানিট্ঠেসু ধম্মেসু অসঙ্খেপগতো বন্ধনাতিৰত্তো ঠপিতসঙ্গামো অভিক্কন্ততরো উক্কাধরো আলোককরো পজ্জোতকরো তমোনুদো রণঞ্জহো অপরিমাণৰণ্ণো অপ্পমেয্যৰণ্ণো অসঙ্খেয্যৰণ্ণো আভঙ্করো পভঙ্করো ধম্মোভাসপজ্জোতকরো’’তি (নেত্তি. ৩৮) এৰমাদীনি বহূনি ৰেৰচনানি যোজিতানি. ৰিত্থারো ৰিভঙ্গৰারে (নেত্তি. ৩৭ আদযো) আগমিস্সতি.

ৰেৰচনহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পঞ্ঞত্তিহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১১. ‘‘একং ভগৰা ধম্মং, পঞ্ঞত্তীহি ৰিৰিধাহি দেসেতি.

সো আকারো ঞেয্যো, পঞ্ঞত্তী নাম সো হারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ ভগৰা একং খন্ধাদিধম্মং ৰিৰিধাহি নিক্খেপপ্পভৰপঞ্ঞত্তাদীহি পঞ্ঞত্তীহি যেন পঞ্ঞাপেতব্বাকারেন দেসেতি, সো পঞ্ঞাপেতব্বাকারো যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন ৰিভাৰিতো, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ‘‘পঞ্ঞত্তি হারো নামা’’তি ঞেয্যোতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৰিৰিধাহি পঞ্ঞত্তীহি নিক্খেপপঞ্ঞত্তিপভৰপঞ্ঞত্তিপরিঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিপহানপঞ্ঞত্তি- ভাৰনাপঞ্ঞত্তিসচ্ছিকিরিযাপঞ্ঞত্তিনিরোধপঞ্ঞত্তিনিব্বিদাপঞ্ঞত্তীতি এৰমাদিপঞ্ঞত্তীহি একপদত্থস্সেৰ পঞ্ঞাপেতব্বাকারৰিভাৰনালক্খণো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পঞ্ঞত্তি হারো নামাতি.

তত্থ ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি অযং পঞ্ঞত্তি পঞ্চন্নং খন্ধানং, ছন্নং ধাতূনং, অট্ঠারসন্নং ধাতূনং, দ্ৰাদসন্নং আযতনানং, দসন্নং ইন্দ্রিযানং নিক্খেপপঞ্ঞত্তি.

‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো, অত্থি নন্দী, অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরুল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরুল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধী’’তি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬) এৰমাদি পভৰপঞ্ঞত্তি দুক্খস্স চ সমুদযস্স চাতি.

‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো, নত্থি নন্দী, নত্থি তণ্হা’’তি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬) এৰমাদি পরিঞ্ঞাপঞ্ঞত্তি দুক্খস্স, ‘‘পহানপঞ্ঞত্তি সমুদযস্স, ভাৰনাপঞ্ঞত্তি মগ্গস্স, সচ্ছিকিরিযাপঞ্ঞত্তি নিরোধস্সা’’তি চ ‘‘নিক্খেপপঞ্ঞত্তি সুতমযিযা পঞ্ঞায, সচ্ছিকিরিযাপঞ্ঞত্তি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযস্স, পৰত্তনাপঞ্ঞত্তি ধম্মচক্কস্সা’’তি এৰমাদিৰিত্থারো ৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৩৯ আদযো) আগমিস্সতীতি.

পণ্ণত্তিহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ওতরণহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১২. ‘‘যো চ পটিচ্চুপ্পাদো, ইন্দ্রিযখন্ধা চ ধাতুআযতনা.

এতেহি ওতরতি যো, ওতরণো নাম সো হারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ যো পটিচ্চসমুপ্পাদো চ যে ইন্দ্রিযখন্ধা চ যানি ধাতুআযতনানি চ যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন নিদ্ধারিতানি, এতেহি পটিচ্চসমুপ্পাদাদিন্দ্রিযখন্ধধাতাযতনেহি, সুত্তে আগতপদত্থমুখেন নিদ্ধারিযমানেহি চ যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ওতরতি ওগাহতি পটিচ্চসমুপ্পাদাদিকে তত্থ ৰাচকৰসেন, তত্থ ঞাপকৰসেন ৰা অনুপৰিসতি, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো ওতরণো হারো নামাতি অত্থযোজনা.

তত্থ ইন্দ্রিযখন্ধাতি ইন্দ্রিযানি চ খন্ধা চাতি ইন্দ্রিযখন্ধা. ধাতুআযতনাতি ধাতুযো চ আযতনানি চ ধাতুআযতনা. কথং ওতরণো? ‘‘উদ্ধং অধো সব্বধি ৰিপ্পমুত্তো’’তিআদি (নেত্তি. ৪২) পাঠো.

উদ্ধন্তি রূপধাতু চ অরূপধাতু চ. অধোতি কামধাতু. সব্বধি ৰিপ্পমুত্তোতি তেধাতুকে অযং অসেক্খাৰিমুত্তি. তানিযেৰ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্রিযানি, অযং ইন্দ্রিযেহি ওতরণা.

তানিযেৰ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্রিযানি ৰিজ্জা, ৰিজ্জুপ্পাদা অৰিজ্জানিরোধো…পে… দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি, অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতরণা.

তানিযেৰ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্রিযানি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতানি সীলক্খন্ধেন সমাধিক্খন্ধেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন, অযং খন্ধেহি ওতরণা.

তানিযেৰ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্রিযানি সঙ্খারপরিযাপন্নানি যে সঙ্খারা অনাসৰা, নো চ ভৰঙ্গা, তে সঙ্খারা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা, অযং ধাতূহি ওতরণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপরিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৰং, নো চ ভৰঙ্গং, অযং আযতনেহি ওতরণাতি এৰমাদীহি ৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৪২ আদযো) আগমিস্সতীতি.

ওতরণহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সোধনহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৩. ‘‘ৰিস্সজ্জিতম্হি পঞ্হে, গাথাযং পুচ্ছিতা যমারব্ভ.

সুদ্ধাসুদ্ধপরিক্খা, হারো সো সোধনো নামা’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ তিস্সং গাথাযং আরুল়্হে পঞ্হে ঞাতুমিচ্ছিতে অত্থে ভগৰতা ৰিস্সজ্জনগাথাযং ৰিস্সজ্জিতম্হি যং সুত্তত্থং আরব্ভ অধিকিচ্চ সা গাথা পুচ্ছিতা পুচ্ছনত্থায ঠপিতা, তস্স সুত্তত্থস্স যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন সুদ্ধাসুদ্ধপরিক্খা ৰিচারণা ভৰে, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সোধনো হারো নামাতি অত্থযোজনা.

কথং? ‘‘অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো’’তি পদং সোধিতং, আরম্ভো ন সোধিতো. ‘‘ৰিৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতী’’তি পদং সোধিতং, আরম্ভো ন সোধিতো. ‘‘জপ্পাভিলেপনং ব্রূমী’’তি পদং সোধিতং, আরম্ভো ন সোধিতো. ‘‘দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি পদঞ্চ সোধিতং, আরম্ভো চ সোধিতোতি. এৰং পদাদীনং সোধিতাসোধিতভাৰৰিচারো হারো সোধনো নাম. ৰিত্থারতো পন ৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৪৫ আদযো) আগমিস্সতীতি.

সোধনহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো অধিট্ঠানহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৪. ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৰেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা.

তে ন ৰিকপ্পযিতব্বা, এসো হারো অধিট্ঠানো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ যে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা একত্ততায সামঞ্ঞেনপি চ ৰেমত্ততায ৰিসেসেনপি নিদ্দিট্ঠা, যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন নিদ্দিট্ঠা দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা ন ৰিকপ্পযিতব্বা সামঞ্ঞৰিসেসকপ্পনায ৰোহারভাৰেন অনৰট্ঠানতো, কালদিসাৰিসেসাদীনং ৰিয অপেক্খাসিদ্ধিতো চ, এসো সংৰণ্ণনাৰিসেসো অধিট্ঠানো হারোতি অত্থযোজনা.

তত্থ একত্ততাযাতি একস্স সমানস্স ভাৰো একত্তং, একত্তমেৰ একত্ততা, তায. একসদ্দো চেত্থ সমানত্থৰাচকো, ন সঙ্খ্যাৰাচকোতি. ৰেমত্ততাযাতি ৰিসিট্ঠা মত্তা ৰিমত্তা, ৰিমত্তা এৰ ৰেমত্তং, ৰেমত্তস্স ভাৰো ৰেমত্ততা, তায. যথা হি ‘‘অজ্জ স্ৰে’’তি ৰুচ্চমানা কালৰিসেসা অনৰট্ঠিতা ভৰন্তি, ‘‘পুরিমা দিসা, পচ্ছিমা দিসা’’তি ৰুচ্চমানা দিসাৰিসেসা, এৰং সামঞ্ঞৰিসেসা চ অত্থস্স সভাৰাতি. তথা হি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি ৰুচ্চমানং জাতিআদিং অপেক্খায সামঞ্ঞং সমানম্পি সচ্চাপেক্খায ৰিসেসো হোতি. এস নযো সমুদযসচ্চাদীসুপীতি. ‘‘দুক্খ’’ন্তি একত্ততা. ‘‘জাতি দুক্খা, জরা দুক্খা, মরণং দুক্খ’’ন্তি এৰমাদি ৰেমত্ততা. ‘‘দুক্খসমুদযো’’তি একত্ততা, ‘‘তণ্হা পোনোভৰিকা নন্দীরাগসহগতা’’তি এৰমাদি ৰেমত্ততাতি এৰমাদি ৰিত্থারো ৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৪৬ আদযো) আগমিস্সতীতি.

অধিট্ঠানহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পরিক্খারহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৫. ‘‘যে ধম্মা যং ধম্মং, জনযন্তিপ্পচ্চযা পরম্পরতো.

হেতুমৰকড্ঢযিত্ৰা, এসো হারো পরিক্খারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ অৰিজ্জাদিকা যে পচ্চযধম্মা সঙ্খারাদিকং যং ফলধম্মং পচ্চযা সহজাতপচ্চযেন পরম্পরতো পরম্পরপচ্চযভাৰেন জনযন্তি, তস্স সঙ্খারাদিফলস্স পচ্চযং পরিক্খারভূতং পুরিমুপ্পন্নং অৰিজ্জাদিকং অসাধারণং জনকং হেতুং, অযোনিসোমনসিকারাদিকং সাধারণং পচ্চযহেতুঞ্চ অৰকড্ঢযিত্ৰা সুত্ততো নিদ্ধারেত্ৰা যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিক্খারসংৰণ্ণনাভাৰেন পৰত্তো, এসো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পরিক্খারো হারো নামাতি অত্থযোজনা. অৰিজ্জাদযো হি অৰিজ্জাদীনং অসাধারণহেতূ ভৰন্তি, অযোনিসোমনসিকারাদযো সাধারণপচ্চযা. তেনাহ – ‘‘অসাধারণলক্খণো হেতু, সাধারণলক্খণো পচ্চযো’’তি, ‘‘অৰিজ্জা অৰিজ্জায হেতু, অযোনিসোমনসিকারো পচ্চযো’’তিআদিকং (নেত্তি. ৪৯) ৰিভঙ্গৰচনঞ্চ.

পরিক্খারহারনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সমারোপনহারনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৬. ‘‘যে ধম্মা যংমূলা, যে চেকত্থা পকাসিতা মুনিনা.

তে সমারোপযিতব্বা, এস সমারোপনো হারো’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ যে সীলাদযো ধম্মা যংমূলা যেসং সমাধিআদীনং মূলা, তে সীলাদযো ধম্মা তেসং সমাধিআদীনং পদট্ঠানভাৰেন সংৰণ্ণনাৰিসেসেন সমারোপযিতব্বা, যে চ রাগৰিরাগচেতোৰিমুত্তিসেক্খফলকামধাতুসমতিক্কমনাদিসদ্দা অনাগামিফলত্থতায একত্থা সমানত্থাতি বুদ্ধমুনিনা পকাসিতা, তে রাগ…পে… তিক্কমনাদিসদ্দা অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনভাৰেন সমারোপযিতব্বা, এসো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সমারোপনো হারো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ সীলাদিক্খন্ধত্তযস্স পরিযাযন্তরৰিভাৰনাপারিপূরী কথিতা, ভাৰনাপারিপূরী চ পহাতব্বস্স পহানেন হোতীতি ভাৰনাসমারোপনপহানসমারোপনাপি দস্সিতাতি চতুব্বিধো সমারোপনো পদট্ঠানসমারোপনো, ৰেৰচনসমারোপনো, ভাৰনাসমারোপনো, পহানসমারোপনোতি.

তত্থ কাযিকসুচরিতং, ৰাচসিকসুচরিতঞ্চ সীলক্খন্ধো, মনোসুচরিতে অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো চ সমাধিক্খন্ধো, সম্মাদিট্ঠি পঞ্ঞাক্খন্ধো. সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধস্স পদট্ঠানং, সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধস্স পদট্ঠানং. সীলক্খন্ধো, সমাধিক্খন্ধো চ সমথস্স পদট্ঠানং, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৰিপস্সনায পদট্ঠানং. সমথো রাগৰিরাগচেতোৰিমুত্তিযা পদট্ঠানং, ৰিপস্সনা অৰিজ্জাৰিরাগপঞ্ঞাৰিমুত্তিযা পদট্ঠানন্তি এৰমাদি পদট্ঠানসমারোপনো. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি সেক্খফলং, অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি অসেক্খফলং, ইদং ৰেৰচনং. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি অনাগামিফলং, অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি অগ্গফলং অরহত্তং, ইদং ৰেৰচনং. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি কামধাতুসমতিক্কমনং, অৰিজ্জাৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি তেধাতুসমতিক্কমনং, ইদং ৰেৰচনং. পঞ্ঞিন্দ্রিযং, পঞ্ঞাবলং, অধিপঞ্ঞাসিক্খা, পঞ্ঞাক্খন্ধোতি এৰমাদি ৰেৰচনন্তি এৰমাদি ৰেৰচনসমারোপনো. কাযে কাযানুপস্সিনো ৰিহরতো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৰিযমানেসু চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, চতূসু সম্মপ্পধানেসু ভাৰিযমানেসু চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তীতি এৰমাদি ভাৰনাসমারোপনো. কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরন্তো অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসং পজহতি, কবল়ীকারো চস্স আহারো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, কামুপাদানেন চ অনুপাদানো ভৰতি, কামযোগেন চ ৰিসংযুত্তো ভৰতি, অভিজ্ঝাকাযগন্থেন চ ৰিপ্পযুজ্জতি, কামাসৰেন চ অনাসৰো ভৰতি, কামোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৰতি, রাগসল্লেন চ ৰিসল্লো ভৰতি, রূপূপিকা চস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, রূপধাতুযং চস্স রাগো পহীনো ভৰতি, ন চ ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ৰেদনাসূতি এৰমাদি পহানসমারোপনোতি এৰমাদি সমারোপনো হারো নিযুত্তোতি.

ইতি সত্তিবলানুরূপা রচিতা.

সোল়সহারনিদ্দেসৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

নযনিদ্দেসৰিভাৰনা

১৭. হারনিদ্দেসা নিদ্দিট্ঠা, অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘কতমে নযনিদ্দেসা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তণ্হঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. অথ ৰা এৰং উদ্দেসক্কমেনেৰ হারে নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি নযে নিদ্দিসিতুং ‘‘তণ্হঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সুত্তে আগতং তণ্হঞ্চ অৰিজ্জঞ্চ অত্থতো নিদ্ধারণৰসেন গহিতং তণ্হঞ্চ অৰিজ্জঞ্চ সংকিলেসপক্খং নেতি, সুত্তে আগতেন সমথেন, সুত্তে আগতায ৰিপস্সনায অত্থতো নিদ্ধারণৰসেন ৰা গহিতেন সমথেন, গহিতায ৰিপস্সনায ৰোদানপক্খং নেতি, নযন্তো চ সচ্চেহি যোজেত্ৰা নেতি, অযং সংৰণ্ণনাৰিসেসো সো নন্দিযাৰট্টো নযো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ অত্থনযস্স ভূমি, সংৰণ্ণনা চ গাথাযং ‘‘নযো’’তি ৰুত্তা, তস্মা ‘‘সংৰণ্ণনাৰিসেসো’’তি ৰুত্তং. ন হি অত্থনযো সংৰণ্ণনা, চতুসচ্চপটিৰেধস্স অনুরূপো পুব্বভাগে অনুগাহণনযো অত্থনযোৰ. তস্স পন অত্থনযস্স যা সংৰণ্ণনা উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদীনং ৰসেন তণ্হাদিমুখেন নযভূমিরচনা পৰত্তা, তস্স সংৰণ্ণনাৰ নযৰোহারো কতোতি ৰিত্থারতো হারসম্পাতে (নেত্তি. ৭৮-৭৯) আগমিস্সতি.

নন্দিযাৰট্টনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো তিপুক্খলনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৮. ‘‘যো অকুসলে সমূলেহি, নেতি কুসলে চ কুসলমূলেহি.

ভূতং তথং অৰিতথং, তিপুক্খলং তং নযং আহূ’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো অকুসলে সমূলেহি অত্তনো অকুসলস্স তীহি লোভাদীহি মূলেহি সংকিলেসপক্খং নেতি, কুসলে চ কুসলমূলেহি তীহি অলোভাদীহি ৰোদানপক্খং নেতি, নযন্তো চ ভূতং কুসলাকুসলং নেতি, ন অভূতং মাযামরীচিআদযো ৰিয, তথং কুসলাকুসলং নেতি, ন ঘটাদযো ৰিয সম্মুতিসচ্চমত্তং, অৰিতথং কুসলাকুসলং নেতি, ন ৰিতথং. কুসলাকুসলানং সভাৰতো ৰিজ্জমানত্তা ভূতা পরমত্থসচ্চত্তা তথা, অকুসলস্স ইট্ঠৰিপাকতাভাৰতো, কুসলস্স চ অনিট্ঠৰিপাকতাভাৰতো ৰিপাকে সতি অৰিসংৰাদকত্তা অৰিতথা ভৰন্তি, কুসলাকুসলা হি এতেসং তিণ্ণং ‘‘ভূতং, তথং, অৰিতথ’’ন্তি পদানং কুসলাকুসলৰিসেসনতা দট্ঠব্বা.

অথ ৰা অকুসলমূলেহি অকুসলানি, কুসলমূলেহি চ কুসলানি নযন্তো অযং নযো ভূতং তথং অৰিতথং নেতি চত্তারি সচ্চানি নিদ্ধারেত্ৰা যোজেতি. দুক্খাদীনি হি বাধকাদিভাৰতো অঞ্ঞথাভাৰাভাৰেন ভূতানি, সচ্চসভাৰত্তা তথানি, অৰিসংৰাদনতো অৰিতথানি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানী’’তি সং. নি. ৫.১০৯০; পটি. ম. ২.৮). অকুসলাদিসুত্তত্থস্স চতুসচ্চযোজনমুখেন নযনলক্খণং তং সংৰণ্ণনাৰিসেসং তিপুক্খলং নযন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ তীহি হেতূহি পুক্খলো সোভনোতি তিপুক্খলো অকুসলাদিকো অত্থনযো সংৰণ্ণনাৰিসেসোতি ঠানূপচারতো তিপুক্খলনযো নামাতি. ৰিত্থারো পন হারসম্পাতে (নেত্তি. ৮৭-৮৮) আগমিস্সতি.

তিপুক্খলনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সীহৰিক্কীল়িতনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৯. ‘‘যো নেতি ৰিপল্লাসেহি, কিলেসে ইন্দ্রিযেহি সদ্ধম্মে.

এতং নযং নযৰিদূ, সীহৰিক্কীল়িতং আহূ’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. তত্থ যো সংৰণ্ণনাৰিসেসো সুত্তে ৰুত্তেহি ৰিপল্লাসেহি কিলেসে সংকিলেসপক্খং নেতি, সুত্তে ৰুত্তেহি ইন্দ্রিযেহি সদ্ধম্মে ৰোদানপক্খং নেতি, এতং সংৰণ্ণনাৰিসেসং নযৰিদূ সদ্ধম্মনযকোৰিদা, অত্থনযকুসলা এৰ ৰা সীহৰিক্কীল়িতং নযন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৰিপল্লাসেহীতি অসুভে সুভং, দুক্খে সুখং, অনিচ্চে নিচ্চং, অনত্তনি অত্তাতি চতূহি ৰিপল্লাসেহি. ইন্দ্রিযেহীতি সদ্ধাদীহি ইন্দ্রিযেহি. সদ্ধম্মেতি পটিপত্তিপটিৰেধসদ্ধম্মে. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ. ৰিত্থারো পন হারসম্পাতে (নেত্তি. ৮৬-৮৭) আগমিস্সতীতি.

সীহৰিক্কীল়িতনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো দিসালোচননযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২০. ‘‘ৰেয্যাকরণেসু হি যে, কুসলাকুসলা তহিং তহিং ৰুত্তা.

মনসা ৰোলোকযতে, তং খু দিসালোচনং আহূ’’তি. –

গাথা ৰুত্তা. ‘‘সীহলোচনং আহূ’’তি পাঠো লিখিতো, সো পন ন থেরস্স পাঠোতি দট্ঠব্বো ভিন্নলক্খণত্তা. তত্থ তহিং তহিং ৰেয্যাকরণেসু যে কুসলাকুসলা নযস্স দিসাভূতা ধম্মা ৰুত্তা, তে কুসলাকুসলে নযস্স দিসাভূতধম্মে অবহি অব্ভন্তরং চিত্তে এৰ যং ওলোকনং করোতি, তং ওলোকনং খু ওলোকনং এৰ দিসালোচনন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৰেয্যাকরণেসূতি তস্স তস্স অত্থনযস্স যোজনত্থং কতেসু সুত্তস্স অত্থৰিস্সজ্জনেসু. কুসলাতি ৰোদানিযা. অকুসলাতি সংকিলেসিকা. ৰুত্তাতি সুত্ততো নিদ্ধারেত্ৰা কথিতা. ওলোকযতেতি তে কুসলাদিধম্মে চিত্তেনেৰ ‘‘অযং পঠমা দিসা, অযং দুতিযা দিসা’’তিআদিনা তস্স তস্স নযস্স দিসাভাৰেন উপপরিক্খতি, ৰিচারেতীতি অত্থো. খূতি অৰধারণত্থে নিপাতো, তেন দিসালোচননযো কোচি অত্থৰিসেসো ন হোতীতি দস্সেতীতি.

২১. দিসালোচননযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো. অম্হেহি চ ঞাতো. ‘‘কতমো অঙ্কুসনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘ওলোকেত্ৰা’’তিআদিগাথা ৰুত্তা. তত্থ তংতংনযদিসাভূতে সব্বে কুসলাকুসলে দিসালোচনেন ওলোকেত্ৰা উক্খিপিয সুত্ততো উদ্ধরিত্ৰা যং সমানেতি যং সমানযনং করোতি, অযং সমানযনসঙ্খাতো নযো অঙ্কুসো নযো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ অঙ্কুসো নাম হত্থীনং ইচ্ছিতট্ঠানং আনযনকারণভূতো ৰজিরাদিমযো তিক্খগ্গো উজুৰঙ্কভূতো দব্বসম্ভারৰিসেসো, অযম্পি নযো অঙ্কুসো ৰিযাতি অত্থেন অঙ্কুসো. এতেন হি নযেন ইচ্ছিতং সুত্তত্থং নযতীতি. মুখ্যতো পন অঙ্কে ৰিজ্ঝনট্ঠানে উদ্ধটো অসতি অন্তো পৰিসতীতি অঙ্কুসো. অঙ্কসদ্দূপপদউপুব্বঅসধাতু অপচ্চযোতি. অযম্পি নযো কোচিপি অত্থৰিসেসো ন হোতীতি.

সোল়স হারনিদ্দেসা চেৰ পঞ্চ নযনিদ্দেসা চ আচরিযেন নিদ্দিট্ঠা. অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘সংৰণ্ণেতব্বসুত্তে কিং সোল়স হারা পঠমং যোজেতব্বা, উদাহু নযা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২২. ‘‘সোল়স হারা পঠমং, দিসালোচনতো দিসা ৰিলোকেত্ৰা.

সঙ্খিপিয অঙ্কুসেন হি, নযেহি তিহি নিদ্দিসে সুত্ত’’ন্তি. –

গাথমাহ. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৰং হারে, নযে চ নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি নেসং যোজনক্কমং দস্সেন্তো ‘সোল়স হারা পঠম’ন্তিআদিমাহা’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২২) ৰুত্তং. তত্থ সোল়স হারা ব্যঞ্জনপরিযেট্ঠিভাৰতো সংৰণ্ণেতব্বসুত্তে সংৰণ্ণনাভাৰেন পঠমং যোজেতব্বা, যোজেন্তেন নিদ্দিট্ঠা হারানুক্কমেনেৰ যোজেতব্বা, ন উপ্পটিপাটিযা. হারসংৰণ্ণনানুক্কমেন সংৰণ্ণেতব্বং পঠমং সংৰণ্ণেত্ৰা পচ্ছা দিসালোচনেন ওলোকেত্ৰা অঙ্কুসনযেন নেত্ৰা তীহি অত্থনযেহি নিদ্দিসেতি অধিপ্পাযো.

ইতি সত্তিবলানুরূপা রচিতা

নযনিদ্দেসৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

দ্ৰাদসপদৰিভাৰনা

নেত্তিৰিসযং সাসনৰরসঙ্খাতং সংৰণ্ণেতব্বসুত্তং যেসং ব্যঞ্জনপদানং, অত্থপদানঞ্চ ৰসেন ‘‘দ্ৰাদস পদানি সুত্ত’’ন্তি সঙ্গহৰারে ৰুত্তং, ‘‘কতমানি তানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা সরূপতো নিদ্দিসিতুং –

২৩. ‘‘অক্খরং পদং ব্যঞ্জনং, নিরুত্তি তথেৰ নিদ্দেসো.

আকারছট্ঠৰচনং, এত্তাৰ ব্যঞ্জনং সব্বং.

২৪. সঙ্কাসনা পকাসনা, ৰিৰরণা ৰিভজনুত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তি.

এতেহি ছহি পদেহি, অত্থো কম্মঞ্চ নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি. –

গাথাদ্ৰযং ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদানি যেসং ব্যঞ্জনপদানং, অত্থপদানঞ্চ ৰসেন ‘দ্ৰাদস পদানি ‘সুত্ত’ন্তি ৰুত্তং, তানি পদানি নিদ্দিসিতুং ‘অক্খরপদ’ন্তিআদিমাহা’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৩) ৰুত্তং.

তত্থ কেনট্ঠেন অক্খরন্তি? অক্খরট্ঠেন অসঞ্চরণট্ঠেন. অকারাদিৰণ্ণো হি অকারাদিতো ইকারাদিপরিযাযং নক্খরতি, ন সঞ্চরতি, ন সঙ্কমতি. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অপরিযোসিতে পদে ৰণ্ণো অক্খরং পরিযাযৰসেন অক্খরণতো অসঞ্চরণতো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৩). অপরিযোসিতে পদেতি চ ৰিভত্যন্তভাৰং অপ্পত্তে দ্ৰিতিচতুক্খরৰন্তেসু পদেসু একদ্ৰিতিক্খরমত্তেযেৰ অক্খরং নাম, পরিযোসিতে পদংযেৰ, ন অক্খরন্তি অধিপ্পাযো. পদং পন পৰেসনতো অত্থৰসেন পরিযাযং সঞ্চরন্তং ৰিয হোতি, ন এৰং অকারাদিৰণ্ণো অৰেৰচনত্তা. ‘‘মা এৰং মঞ্ঞসী’’তিআদীসু ৰা একক্খরপদা মা-কারাদি অক্খরং নাম, ৰিভত্যন্তং পদং পন পদমেৰ হোতি.

পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং. তং নামাখ্যাতোপসগ্গনিপাতপ্পভেদেন চতুব্বিধং. তত্থ দব্বপধানং ‘‘ফস্সো ৰেদনা চিত্ত’’ন্তি এৰমাদিকং নামপদং. তত্থ হি দব্বমাৰিভূতরূপং, কিরিযা অনাৰিভূতরূপা. কিরিযাপধানং ‘‘ফুসতি ৰেদযতি ৰিজানাতী’’তি এৰমাদিকং আখ্যাতপদং নাম. তত্থ হি ফুসনাদিকিরিযা আৰিভূতরূপা, দব্বমনাৰিভূতরূপং. কিরিযাৰিসেসবোধহেতুভূতং প-উপ-ইতিএৰমাদিকং উপসগ্গপদং নাম. ‘‘চিরপ্পৰাসিং (ধ. প. ২১৯) উপৰুত্থ’’ন্তি (অ. নি. ৩.৭১; সু. নি. ৪০৫) এৰমাদীসু হি প-উপাদিসদ্দা ৰসনাদিকিরিযায ৰিযোগাদিৰিসিট্ঠতং দীপেন্তি. ৰচনত্থো পন নামপদআখ্যাতপদদ্ৰযং উপগন্ত্ৰা তস্স পদদ্ৰযস্স অত্থং সজ্জন্তীতি উপসগ্গাতি দট্ঠব্বো. কিরিযায চেৰ দব্বস্স চ সরূপৰিসেসপকাসনহেতুভূতং ‘‘এৰং, ইতী’’তি এৰমাদিকং নিপাতপদং অস্সপি সংৰণ্ণনাযপি ইচ্ছিতত্তা, অক্খরেন পন কথং গহিতোতি চে? অক্খরেহি সুয্যমানেহি সুণন্তানং ৰিসেসৰিধানস্স কতত্তা পদপরিযোসানে পদত্থসম্পটিপত্তি হোতি. তস্মা অক্খরেনপি অত্থাকারো গহিতোৰাতি ৰেদিতব্বো. তেন ৰুত্তং – ‘‘অক্খরেহি সঙ্কাসেতি, পদেহি পকাসেতি, অক্খরেহি চ পদেহি চ উগ্ঘটেতী’’তি (নেত্তি. ৯) চ.

ৰিৰরণা ৰিত্থারণা. ৰিভজনা চ উত্তানীকম্মঞ্চ পঞ্ঞত্তি চ ৰিভজনুত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তীতি সমাহারে অযং দ্ৰন্দসমাসো. তত্থ ৰিভাগকরণং ৰিভজনং নাম. ব্যঞ্জনাকারেহি যো অত্থাকারো নিদ্দিসিযমানো, সো অত্থাকারো ৰিৰরণৰিভজনাতি দ্ৰীহি অত্থপদেহি নিদ্দিসিতো. পাকটকরণং উত্তানীকম্মং নাম. পকারেহি ঞাপনং পঞ্ঞত্তি. নিরুত্তিনিদ্দেসসঙ্খাতেহি ব্যঞ্জনপদেহি পকাসিযমানো যো অত্থাকারো অত্থি, সো অত্থাকারো উত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তীহি পটিনিদ্দিসিতো. এতেহি সঙ্কাসনাদীহি ছহি অত্থপদেহি অত্থো সুত্তত্থো গহিতো, কম্মঞ্চ উগ্ঘটনাদিকম্মঞ্চ নিদ্দিট্ঠন্তি অত্থো. যেন সুত্তত্থেন উগ্ঘটিতঞ্ঞুনো চিত্তসন্তানস্স সম্বোধনকিরিযাসঙ্খাতস্স উগ্ঘটনকম্মস্স নিব্বত্তি ভৰে, সো সুত্তত্থো সঙ্কাসনাপকাসনাকারো হোতি. যেন সুত্তত্থেন ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুনো চিত্তসন্তানস্স বোধনকিরিযাসঙ্খাতস্স ৰিপঞ্চনকম্মস্স নিব্বত্তি, সো সুত্তত্থো ৰিৰরণাৰিভজনাকারো হোতি. যেন সুত্তত্থেন নেয্যস্স চিত্তসন্তানস্স পবোধনকিরিযাসঙ্খাতস্স নযকম্মস্স নিব্বত্তি, সো সুত্তত্থো উত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তাকারো হোতীতি দট্ঠব্বো. তেনাহ অট্ঠকথাচরিযো ‘‘সুত্তত্থেন হি দেসনায পৰত্তিযমানেন উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিৰেনেয্যানং চিত্তসন্তানস্স পবোধনকিরিযানিব্বত্তি, সো চ সুত্তত্থো সঙ্কাসনাদিআকারো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৪).

‘‘যথাৰুত্তেহি তীহি অত্থনযেহি চেৰ ছহি অত্থপদেহি চ অযুত্তোপি অত্থো কিং কোচি অত্থি, উদাহু সব্বো অত্থো যুত্তো এৰা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২৫. ‘‘তীণি চ নযা অনূনা, অত্থস্স চ ছপ্পদানি গণিতানি.

নৰহি পদেহি ভগৰতো, ৰচনস্সত্থো সমাযুত্তো’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ তীণীতি লিঙ্গৰিপল্লাসনিদ্দেসো, তযোতি পন পকতিলিঙ্গনিদ্দেসো ৰত্তব্বো. গণিতা অনূনা তযো অত্থস্স নযা চ গণিতানি অনূনানি ছ অত্থস্স পদানি চ নিদ্দিট্ঠানি, নিদ্দিট্ঠেহি চ অত্থপদেহি ভগৰতো ৰচনস্স সব্বো অত্থো সমাযুত্তোৰ অযুত্তো কোচি অত্থো নত্থীতি যোজনা কাতব্বা. অত্থস্সাতি সুত্তত্থস্স. নযাতি নেত্তিঅত্থনযা. পদানীতি নেত্তিঅত্থপদানি.

২৬. যে হারাদযো নিদ্দিট্ঠা, তে হারাদযো সম্পিণ্ডেত্ৰা নেত্তিপ্পকরণস্স পদত্থে সুখগ্গহণত্থং গণনৰসেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অত্থস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্থস্স সমূহস্স অৰযৰভূতানি নৰভেদানি অত্থপদানি সুত্তব্যঞ্জনস্স অত্থস্স পরিযেট্ঠিসঙ্খাতায সংৰণ্ণনায গণনতো চতুৰীসতি ব্যঞ্জনপদানি হোন্তি, অত্থপদব্যঞ্জনপদভূতং উভযং সঙ্খেপযতো সম্পিণ্ডযতো তেত্তিংসা তেত্তিংসৰিধা এত্তিকা তেত্তিংসৰিধাৰ নেত্তীতি যোজনা.

তত্থ নৰপ্পদানীতি তযো অত্থনযা, ছ অত্থপদানি চ. চতুব্বীসাতি সোল়স হারা, ছ ব্যঞ্জনপদানি, দ্ৰে দিসালোচননযঅঙ্কুসনযা চাতি এৰং তেত্তিংসৰিধা চ নেত্তি নাম, ইতো ৰিনিমুত্তো অঞ্ঞো কোচি নেত্তিপদত্থো নত্থীতি অত্থো দট্ঠব্বো.

‘‘এৰং তেত্তিংসপদত্থায নেত্তিযা হারনযানং কতমো দেসনাহারৰিচযহারো’’তিআদি দেসনাক্কমেনেৰ সিদ্ধো, এৰং সিদ্ধে সতিপি ‘‘সোল়স হারা পঠম’’ন্তি আরম্ভো ‘‘সব্বেপিমে হারা চেৰ নযা চ ইমিনা দস্সিতক্কমেনেৰ সংৰণ্ণেতব্বেসু সুত্তেসু সংৰণ্ণনাৰসেন যোজেতব্বা, ন উপ্পটিপাটিযা’’তি ইমমত্থং দীপেতি. দীপনৰচনসৰনানুসারেন ঞাপেতি, তস্মা এৰং কমো দস্সিতো, অস্সাদাদীনৰনিস্সরণানি ধম্মদেসনায নিস্সযানি, ফলঞ্চ ধম্মদেসনায ফলং, উপাযো চ ধম্মদেসনায উপাযো, আণত্তি চ ধম্মদেসনায সরীরং. দেসনাহারস্স তাসং অস্সাদাদীনৰনিস্সরণফলুপাযাণত্তীনং ৰিভাৰনসভাৰত্তা.

নিদ্ধারণেন ৰিনাপি পকতিযা সব্বসংৰণ্ণেতব্বসুত্তেসু অনরূপাতি সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা, সংৰণ্ণনাৰিসেসানং ৰিচযহারাদীনং নিস্সযভাৰতো চ পঠমং দেসনাহারো দস্সিতো.