৮. মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা
অচেলকস্সপৰত্থুৰণ্ণনা
৩৮১. এৰং জালিযসুত্তং সংৰণ্ণেত্ৰা ইদানি মহাসীহনাদসুত্তং সংৰণ্ণেন্তো যথানুপুব্বং সংৰণ্ণনোকাসস্স পত্তভাৰং ৰিভাৰেতুং, জালিযসুত্তস্সানন্তরং সঙ্গীতস্স সুত্তস্স মহাসীহনাদসুত্তভাৰং ৰা পকাসেতুং ‘‘এৰং মে সুতং…পে… উরুঞ্ঞাযং ৰিহরতীতি মহাসীহনাদসুত্ত’’ন্তি আহ. এতদেৰ নামন্তি যস্মিং রট্ঠে তং নগরং, তস্স রট্ঠস্সপি যস্মিং নগরে ভগৰা ৰিহাসি, তস্স নগরস্সপি ‘‘উরুঞ্ঞা’’ত্ৰেৰ নামং, তস্মা উরুঞ্ঞাযন্তি উরুঞ্ঞানামজনপদে উরুঞ্ঞানামনগরেতি আৰুত্তিআদিনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমিনা ইমমত্থং দস্সেতি – ন সব্বত্থ নিযতপুল্লিঙ্গপুথুৰচনাৰ জনপদৰাচী সদ্দা, কত্থচি অনিযতপুল্লিঙ্গপুথুৰচনাপি যথা ‘‘আল়ৰিযং ৰিহরতী’’তি (পাচি. ৮৪, ৮৯) কেচি জনপদমেৰত্থং ৰদন্তি, তং অপনেতুং ‘‘ভগৰা হী’’তিআদি ৰুত্তং. রমণীযোতি মনোহরভূমিভাগতায, ছাযূদকসম্পত্তিযা, জনৰিৰিত্ততায চ মনোরমো. মিগানং অভযং দেতি এত্থাতি মিগদাযো. তেনাহ ‘‘সো’’তিআদি. চেলং ৰত্থং, তং নত্থি অস্সাতি অচেলোতি ৰুত্তং ‘‘নগ্গপরিব্বাজকো’’তি. নামন্তি গোত্তনামং. তপনং সন্তপনং কাযস্স খেদনং তপো, সো এতস্স অত্থীতি তপস্সী. যস্মা তথাভূতো তপং নিস্সিতো, তপো চ তং নিস্সিতো হোতি, তস্মা ‘‘তপনিস্সিতক’’ন্তি আহ. মুত্তাচারাদীতি এত্থ আদিসদ্দেন পরতো পাল়িয (দী. নি. ১.৩৯৭) মাগতা হত্থাপলেখনাদযো সঙ্গহিতা. লূখং ফরুসং সাধুসম্মতাচারৰিরহতো অপসাদনীযং আজীৰতি ৰত্ততীতি লূখাজীৰীতি অট্ঠকথামুত্তকনযো. উপ্পণ্ডেতীতি উহসনৰসেন পরিভাসতি. উপৰদতীতি অৰঞ্ঞাপুব্বকং অপৰদতি. তেন ৰুত্তং ‘‘হীল়েতি ৰম্ভেতী’’তি. ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু ৰিয ধম্মসদ্দো হেতুপরিযাযোতি আহ ‘‘কারণস্স অনুকারণ’’ন্তি. তথাৰুত্তসদ্দত্থোযেৰেত্থ কারণসদ্দস্স হেতুভাৰতো. অত্থৰসা পযুত্তো হি সদ্দপযোগো. সোযেৰ চ সদ্দত্থো পরেহি ৰুচ্চমানো অনুকারণং তদনুরূপং তস্সদিসং ৰা ততো পচ্ছা ৰা ৰুত্তকারণভাৰতো. পরেহীতি যেসং তুম্হেহি ইদং ৰুত্তং, তেহি পরেহি. ৰুত্তকারণেনাতি যথা তেহি ৰুত্তং, তথা চে তুম্হেহি ন ৰুত্তং, এৰং সতি তেহি ৰুত্তকারণেন সকারণো হুত্ৰা তুম্হাকং ৰাদো ৰা ততো পরং তস্স অনুৰাদো ৰা কোচি অপ্পমত্তকোপি ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বং কারণং ঠানং নাগচ্ছেয্য, কিমেৰং নাগচ্ছতীতি যোজনা. ‘‘ইদং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিনা তদেৰত্থং সঙ্খেপতো দস্সেতি.
৩৮২. ইদানি যং ৰিভজ্জৰাদং সন্ধায ভগৰতা ‘‘ন মেতে ৰুত্তৰাদিনো’’তি সঙ্খেপেন ৰত্ৰা তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘ইধাহং কস্সপা’’তিআদি ৰুত্তং, তং ৰিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘ইধেকচ্চো’’তিআদিমাহ. ভগৰা হি নিরত্থকং অনুপসমসংৰত্তনিকং কাযকিলমথং ‘‘অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনরিযো অনত্থসংহিতো’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৩). গরহতি, সাত্থকং পন উপসমসংৰত্তনিকং কাযকিলমথং ‘‘আরঞ্ঞিকো হোতি, পংসুকূলিকো হোতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৫.১৮১, ১৮২; পরি. ৩২৫) ৰণ্ণেতি. অপ্পপুঞ্ঞতাযাতি অপুঞ্ঞতায. অপ্পসদ্দো চেত্থ ‘‘দ্ৰত্তিছদনস্স পরিযাযং অপ্পহরিতে ঠিতেন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তিআদীসু (পাচি. ১৩৫) ৰিয অভাৰত্থো. মিচ্ছাদিট্ঠিভাৰতো কম্মফলং পটিক্খিপন্তেন ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; সং. নি. ৩.২১০; অ. নি. ৩.১১৮; ১০.১৭৬; ধ. স. ১২২১; ৰিভ. ৯০৭) মিচ্ছাদিট্ঠিং পুরক্খত্ৰা জীৰিতৰুত্তিহেতু তথা তথা দুচ্চরিতপূরণং সন্ধায ‘‘তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা’’তি ৰুত্তং.
ভিয্যোসোমত্তাযাতি মত্ততো অতিরেকং. ‘‘ভিয্যোসো’’তি হি ইদং ভিয্যোসদ্দেন সমানত্থং নেপাতিকং. অনেসনৰসেনাতি কোহঞ্ঞে ঠত্ৰা অসন্তগুণসম্ভাৰনিচ্ছায যথা তথা তপং কত্ৰা অনেসিতব্বমেসনাৰসেন মিচ্ছাজীৰেনাতি অত্থো. যথাৰুত্তনযেন জীৰিতৰুত্তিহেতু তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা.ইমে দ্ৰেতি ‘‘অপ্পপুঞ্ঞো, পুঞ্ঞৰা’’তি চ ৰুত্তে দুচ্চরিতকারিনো দ্ৰে পুগ্গলে.
দুতিযনযে ইমে দ্ৰেতি ‘‘অপ্পপুঞ্ঞো, পুঞ্ঞৰা’’তি চ ৰুত্তে সুচরিতকারিনো দ্ৰে পুগ্গলে.
পঠমদুতিযনযেসু ৰুত্তনযেনেৰ ততিযচতুত্থনযেসুপি যথাক্কমং অত্থো ৰেদিতব্বো. পঠমততিযনযেসু চেত্থ অহেতুকঅকিরিযৰাদিনো. দুতিযচতুত্থনযেসু পন কম্মকিরিযৰাদিনোতি দট্ঠব্বং. অপ্পদুক্খৰিহারীতি অপ্পকং দুক্খেন ৰিহারী. বাহিরকাচারযুত্তোতি সাসনাচারতো বাহিরকেন তিত্থিযাচারেন যুত্তো. অত্তানং সুখেত্ৰাতি অধম্মিকেন অনেসনায লদ্ধপচ্চযনিমিত্তেন সুখেন অত্তানং সুখেত্ৰা সুখং কত্ৰা, ‘‘সুখে ঠপেত্ৰা’’তি অধুনা পাঠো.
‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তিআদিনা তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতানং তিস্সন্নং মঞ্ঞনানং ৰসেন দুচ্চরিতপূরণমাহ. লাভসক্কারং ৰা উপ্পাদেন্তো তীণি দুচ্চরিতানি পুরেত্ৰাতি সম্বন্ধো. মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেনাতি ‘‘নত্থি কামেসু দোসো’’তি এৰং পৰত্তমিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন. পরিব্বাজিকাযাতি বাহিরপব্বজ্জমুপগতায তাপসদারিকায, ছন্নপরিব্বাজিকায চ. ‘‘অপরো’’তি এত্থাপি হি ‘‘তাপসো ৰা ছন্নপরিব্বাজকো ৰা’’তি অধিকারো. দহরাযাতি তরুণায. মুদুকাযাতি সুখুমালায. লোমসাযাতি তনুতম্বলোমতায অপ্পলোমৰতিযা. লোমং এতিস্সা অত্থীতি লোমসা. লিঙ্গত্তযেপি হি স-পচ্চযেন পদসিদ্ধিমিচ্ছন্তি সদ্দৰিদূ. কামেসূতি ৰত্থুকামেসু. পাতব্বতন্তি পরিভুঞ্জিতব্বং. পরিভোগত্থো হেত্থ পা-সদ্দো, তব্বসদ্দো চ ভাৰসাধনো. তা-সদ্দো পন সকত্থে যথা ‘‘দেৰতা’’তি, পাতব্বতন্তি ৰা পরিভুঞ্জনকতং, কত্তুসাধনো চেত্থ তব্বসদ্দো যথা উপরিপণ্ণাসকে পঞ্চত্তযসুত্তে ‘‘যে হি কেচি ভিক্খৰে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বসঙ্খারমত্তেন এতস্স আযতনস্স উপসম্পদং পঞ্ঞপেন্তী’’তি (ম. নি. ৩.২৪) তথা হি তদট্ঠকথাযং ৰুত্তং ‘‘ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাতব্বং, দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতমত্তেন পঞ্চদ্ৰারিকসঞ্ঞাপৰত্তিমত্তেনাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো’’তি, (ম. নি. অট্ঠ. ৩.২৪) তট্টীকাযঞ্চ ‘‘যথা নিয্যন্তীতি নিয্যানিকাতি বহুলং ৰচনতো কত্তুসাধনো নিয্যানিকসদ্দো, এৰং ইধ ৰিঞ্ঞাতব্বসদ্দোতি আহ ‘ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাতব্ব’ন্তি,’’ তা-সদ্দো পন ভাৰে. অস্সাদিযমানপক্খে ঠিতো কিলেসকামোপি ৰত্থুকামপরিযাপন্নোযেৰ, তস্মা তেসু যথারুচি পরিভুঞ্জন্তোতি অত্থো.
ইদন্তি নযচতুক্কৰসেন ৰুত্তং অত্থপ্পভেদৰিভজনং. ‘‘তিত্থিযৰসেন আগতং অট্ঠকথাযং তথা ৰিভত্তত্তা’’তি (দী. নি. টী. ১.৩৮২) আচরিযেন ৰুত্তং, তথাযেৰ পন পাল়িযম্পি ৰিভত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সাসনেপীতি ইমস্মিং সাসনেপি.
কথং লব্ভতীতি আহ ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি. যস্মা ন লভতি, তস্মা অনেসনং কত্ৰাতিআদিনা যোজেতব্বং. অরহত্তং ৰা অত্তনি অসন্তং ‘‘অত্থি মে’’তি যথারুতং পটিজানিত্ৰা. সামন্তজপ্পনপচ্চযপটিসেৰনইরিযাপথসন্নিস্সিতসঙ্খাতানি তীণি ৰা কুহনৰত্থূনি পটিসেৰিত্ৰা.
তাদিসোৰাতি ধুতঙ্গ (ৰিসুদ্ধি. ১.২২; থেরগা. অট্ঠ. ২.৮৪৪ আদযো) সমাদানৰসেন লূখাজীৰী এৰ. অনেসনৰসেনাতি নিদস্সনমত্তং. ‘‘অরহত্তপটিজাননেনা’’তিআদিপি হি ৰত্তব্বং.
দুল্লভসুখো ভৰিস্সামি দুগ্গতীসু উপপত্তিযাতি অধিপ্পাযো. অসক্কোন্তোতি এত্থ অন্তসদ্দো ভাৰলক্খণে, অসক্কুণমানে সতীতি অত্থো.
৩৮৩. অসুকট্ঠানতোতি অসুকভৰতো. আগতাতি উপপত্তিৰসেন ইধাগতা. ইদানি গন্তব্বট্ঠানঞ্চাতি উপপত্তিৰসেনেৰ আযতিং গমিতব্বভৰঞ্চ. ততোতি অতীতভৰতো. পুন উপপত্তিন্তি আযতিং অনন্তরভৰে পুন উপপত্তিং, ততো অনন্তরভৰেপি পুন উপপত্তিন্তি পুনপ্পুনং নিব্বত্তিং. কেন কারণেন গরহিস্সামীতি এত্থ যথাভূতমজানন্তো ইচ্ছাদোসৰসেন যং কিঞ্চি গরহেয্য, ন তথা চাহং, অহং পন যথাভূতং জানন্তো সব্বম্পেতং কেন কারণেন গরহিস্সামি, সব্বস্সপেতস্স তপস্স গরহায কারণং নত্থীতি ইমমধিপ্পাযং দস্সেন্তো ‘‘গরহিতব্বমেৰা’’তিআদিমাহ. ভণ্ডিকন্তি পুটভণ্ডিকং. উপমাপক্খে পরিসুদ্ধতায ধোতং, তথা অধোতঞ্চ, উপমেয্যপক্খে পন পসংসিতব্বগুণতায ধোতং পরিসুদ্ধং, তথা অধোতঞ্চাতি অত্থো. তমত্থন্তি গরহিতব্বস্স চেৰ গরহণং, পসংসিতব্বস্স চ পসংসনং.
৩৮৪. দিট্ঠধম্মিকস্স, সম্পরাযিকস্স চ অত্থস্স সাধনৰসেন পৰত্তিযা গরুকত্তা ন কোচি ন সাধূতি ৰদতি. পঞ্চৰিধং ৰেরন্তি পাণাতিপাতাদিপঞ্চৰিধৰেরং. তঞ্হি পঞ্চৰিধস্স সীলস্স পটিপক্খভাৰতো, সত্তানং ৰেরহেতুতায চ ‘‘ৰের’’ন্তি ৰুচ্চতি, ততো এৰ চ তং ন কোচি ‘‘সাধূ’’তি ৰদতি তথা দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থানমসাধনতো, সত্তানং সাধুভাৰস্স দূসনতো চ. ন নিরুন্ধিতব্বন্তি রূপগ্গহণে ন নিৰারেতব্বং. দস্সনীযদস্সনত্থো হি চক্খুপটিলাভোতি তেসমধিপ্পাযো. অযমেৰ নযো সোতাদীসুপি. যদগ্গেন তেসং পঞ্চদ্ৰারে অসংৰরো সাধু, তদগ্গেন তত্থ সংৰরো ন সাধূতি অধিপ্পাযো হোতীতি আহ ‘‘পুন…পে… অসংৰর’’ন্তি.
অযমেত্থ অট্ঠকথাতো অপরো নযো – যং তে একচ্চং ৰদন্তি ‘‘সাধূ’’তি তে ‘‘একে সমণব্রাহ্মণা’’তি ৰুত্তা তিত্থিযা যং অত্তকিলমথানুযোগাদিং ‘‘সাধূ’’তি ৰদন্তি, তং মযং ন ‘‘সাধূ’’তি ৰদাম. যং তে…পে… ‘‘ন সাধূ’’তি যং পন তে অনৰজ্জপচ্চযপরিভোগং, সুনিৰত্থসুপারুতাদিসম্মাপটিপত্তিঞ্চ ‘‘ন সাধূ’’তি ৰদন্তি, তং মযং ‘‘সাধূ’’তি ৰদামাতি.
ইতি যং পরৰাদমূলকং চতুক্কং দস্সিতং, তদেৰ পুন সকৰাদমূলকং চতুক্কং কত্ৰা দস্সিতন্তি ৰিঞ্ঞাপেতুং ‘‘এৰ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. যঞ্হি কিঞ্চি কেনচি সমানং, তেনপি তং সমানমেৰ. যঞ্চ কিঞ্চি কেনচি অসমানং, তেনপি তং অসমানমেৰাতি আহ ‘‘সমানাসমানত’’ন্তি. এত্থ চ সমানতন্তি সমানতামত্তং. অনৰসেসতো হি পহাতব্বধম্মানং পহানং, উপসম্পাদেতব্বধম্মানং উপসম্পাদনঞ্চ সকৰাদেৰ দিস্সতি, ন পরৰাদে. তেন ৰুত্তং ‘‘ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদামী’’তিআদি. সকৰাদপরৰাদানুরূপং ৰুত্তনযেন পঞ্চসীলাদিৰসেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
সমনুযুঞ্জাপনকথাৰণ্ণনা
৩৮৫. অন্তমিতি আণত্তিযং পঞ্চমীঅত্তনোপদং. লদ্ধিং পুচ্ছন্তোতি ‘‘কিং সমণো গোতমো সংকিলেসধম্মে অনৰসেসং পহায ৰত্ততি, উদাহু পরে গণাচরিযা, এত্থ তাৰ অত্তনো লদ্ধিং ৰদেহী’’তি এৰং পটিঞ্ঞাতং সিদ্ধন্তং পুচ্ছন্তো. কারণং পুচ্ছন্তোতি ‘‘সমণোৰ গোতমো সংকিলেসধম্মে অনৰসেসং পহায ৰত্ততী’’তি ৰুত্তে ‘‘কারণেনপি এতমত্থং গাহযা’’তি এৰং হেতুং পুচ্ছন্তো. উভযং পুচ্ছন্তোতি ‘‘ইদং নামেত্থ কারণ’’ন্তি কারণং ৰত্ৰা পটিঞ্ঞাতে অত্থে সাধিযমানে অন্ৰযতো, ব্যতিরেকতো চ কারণং সমত্থেতুং সদিসাসদিসপ্পভেদং উপমোদাহরণদ্ৰযং পুচ্ছন্তো. অপিচ হেতুপমোদাহরণৰসেন তিলক্খণসম্পত্তিযা যথাপটিঞ্ঞাতে অত্থে সাধিতে সম্মদেৰ অনু পচ্ছা ভাসন্তো নিগমেন্তোপি সমনুভাসতি নামাতি ৰেদিতব্বং. ‘‘উপসংহরিত্ৰা’’তি পাঠসেসো. ‘‘কিং তে’’তিআদি উপসংহরণাকারদস্সনং. দুতিযপদেপীতি ‘‘সঙ্ঘেন ৰা সঙ্ঘ’’ন্তি পদেপি. ৰচনসেসং, উপসংহরণাকারঞ্চ সন্ধায ‘‘এসেৰ নযো’’তি ৰুত্তং.
তমত্থন্তি তং পহাতব্বধম্মানং অনৰসেসং পহায ৰত্তনসঙ্খাতং, সমাদাতব্বধম্মানং অনৰসেসং সমাদায ৰত্তনসঙ্খাতঞ্চ অত্থং. যোজেত্ৰাতি অকুসলাদিপদেহি যোজেত্ৰা. অকোসল্লসম্ভূতাদিঅত্থেন অকুসলা চেৰ ততোযেৰ অকুসলাতি চ সঙ্খাতা,সঙ্খাতসদ্দো চেত্থ ঞাতত্থো, কোট্ঠাসত্থো চ যুজ্জতীতি আহ ‘‘ঞাতা, কোট্ঠাসং ৰা কত্ৰা ঠপিতা’’তি, পুরিমেন চেত্থ পদেন একন্তাকুসলে ৰদতি, পচ্ছিমেন তং সহগতে, তপ্পটিপক্খিযে চ. এৰঞ্হি কোট্ঠাসকরণেন ঠপনং উপপন্নং হোতি. অকুসলপক্খিকভাৰেন হি ৰৰত্থাপনং কোট্ঠাসকরণং. অৰজ্জসদ্দো দোসত্থো গারয্হপরিযাযত্তা, অ-সদ্দস্স চ তব্ভাৰৰুত্তিতোতি আহ ‘‘সদোসা’’তি. অরিযা নাম নিদ্দোসা. ইমে পন অকুসলা কথঞ্চিপি নিদ্দোসা ন হোন্তীতি নিদ্দোসট্ঠেন অরিযা ভৰিতুং নালং অসমত্থা.
৩৮৬-৩৯২. ‘‘য’’ন্তি এতং কারণে পচ্চত্তৰচনন্তি দস্সেতি ‘‘যেনা’’তি ইমিনা. যং ৰা পনাতি অসম্ভাৰনাৰচনমেতং, যং ৰা পন কিঞ্চীতি অত্থো. পহায ৰত্তন্তীতি চ অত্থৰসা পুথুৰচনৰিপরিণামোতি ৰুত্তং ‘‘যং ৰা তং ৰা অপ্পমত্তকং পহায ৰত্তন্তী’’তি. গণাচরিযা চেত্থ পূরণমক্খলিআদযো. সত্থুপভৰত্তা সঙ্ঘস্স সঙ্ঘসম্পত্তিযাপি সত্থুসম্পত্তি ৰিভাৰীযতীতি আহ ‘‘সঙ্ঘ…পে… সিদ্ধিতো’’তি, সা পন পসংসা পসাদহেতুকাতি পসাদমুখেন তং দস্সেতুং ‘‘পসীদমানাপী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সম্পিণ্ডনত্থেন পি-সদ্দেন অপ্পসীদমানাপি এৰমেৰ ন পসীদন্তীতি সম্পিণ্ডেতি. যথা হি অন্ৰযতো সত্থুসম্পত্তিযা সাৰকেসু, সাৰকসম্পত্তিযা চ সত্থরি পসাদো সমুচ্চীযতি, এৰং ব্যতিরেকতো সত্থুৰিপত্তিযা সাৰকেসু, সাৰকৰিপত্তিযা চ সত্থরিঅপ্পসাদোতি দট্ঠব্বং. ‘‘তথা হী’’তিআদি তব্বিৰরণং. সরীরসম্পত্তিন্তি রূপসম্পত্তিং, রূপকাযপারিপূরিন্তি অত্থো. রূপপ্পমাণে সত্তে সন্ধায ইদং ৰুত্তং, ‘‘ধম্মদেসনং ৰা সুত্ৰা’’তি ইদন্তু ঘোসপ্পমাণে, ধম্মপ্পমাণে চ, ‘‘ভিক্খূনং পনাচারগোচর’’ন্তিআদিং পন ধম্মপ্পমাণে, লূখপ্পমাণে চ. আচারগোচরাদীহি ধম্মো, সম্মাপটিপত্তিযা লূখো চ হোতি. তস্মা ‘‘ভৰন্তি ৰত্তারো’’তি পঠমপদে রূপপ্পমাণা, ঘোসপ্পমাণা, ধম্মপ্পমাণা চ, দুতিযপদে ধম্মপ্পমাণাৰ যোজেতব্বা. কীৰরূপোতি কিত্তকজাতিকো. যা সঙ্ঘস্স পসংসাতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো, অযমেৰ ৰা পাঠো.
তত্থ যা বুদ্ধানং, বুদ্ধসাৰকানমেৰ চ পাসংসতা, অঞ্ঞেসঞ্চ তদভাৰো জোতিতো, তং ৰিরতিপ্পহানসংৰরুদ্দেসৰসেন নীহরিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অযমধিপ্পাযো’’তিআদিমাহ. তত্থ সেতুঘাতৰিরতিযা অরিযমগ্গসম্পযুত্তত্তা ‘‘সব্বেন সব্বং নত্থী’’তি ৰুত্তং. অট্ঠসমাপত্তিৰসেন ৰিক্খম্ভনপ্পহানমত্তং, ৰিপস্সনামত্তৰসেন তদঙ্গপ্পহানমত্তন্তি যথালাভং যোজেতব্বং. ৰিপস্সনামত্তৰসেনাতি চ ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৰা ‘‘দুক্খ’’ন্তি ৰা ৰিৰিধং দস্সনমত্তৰসেন, ন পন নামরূপৰৰত্থানপচ্চযপরিগ্গণ্হনপুব্বকং লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা সঙ্খারানং সম্মসনৰসেন. নামরূপপরিচ্ছেদো, হি অনত্তানুপস্সনা চ বাহিরকানং নত্থি. ইতরানি সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণপ্পহানানি তীণি সব্বেন সব্বং নত্থি মগ্গফলনিব্বানত্তা. লোকিযপঞ্চসীলতো অঞ্ঞো সব্বোপি সীলসংৰরো, ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; ৩.১৫৯; অ. নি. ৪.১১৪) ৰুত্তো সুপরিসুদ্ধো খন্তিসংৰরো, ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে’’তিআদিনা (সু. নি. ১০৪১; চূল়নি. ৬০) ৰুত্তো কিলেসানং সমুচ্ছেদকো মগ্গঞাণসঙ্খাতো ঞাণসংৰরো, মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং পিদহনৰসেন পৰত্তো সুপরিসুদ্ধো ইন্দ্রিযসংৰরো, ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৪০৩; ম. নি. ১.১৩৫; সং. নি. ৫.৮; ৰিভ. ২০৫) ৰুত্তো সম্মপ্পধানসঙ্খাতো ৰীরিযসংৰরোতি ইমং সংৰরপঞ্চকং সন্ধায ‘‘সেসং সব্বেন সব্বং নত্থী’’তি ৰুত্তং.
‘‘পঞ্চ খো পনিমে পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তিআদিনা যথাৰুত্তসীলস্সেৰ পুন গহণং সাসনে সীলস্স বহুভাৰং দস্সেত্ৰা তদেকদেসে এৰ পরেসং অৰট্ঠানদস্সনত্থং. ‘‘উপোসথুদ্দেসা’’তি অধুনা পাঠো. পঞ্ঞাযতীতি পতিট্ঠিতভাৰেন পাকটো হোতি, তস্মা মযা হি…পে… নত্থীতি যোজেতব্বং. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং, অভীতনাদং কেনচি অপ্পটিৰত্তিযৰাদং. যং পন ৰদন্তি –
‘‘উত্তরস্মিং পদে ব্যগ্ঘ-পুঙ্গৰোসভকুঞ্জর;
সীহসদ্দূলনাগাদ্যা, পুমে সেট্ঠত্থগোচরা’’তি.
তং যেভুয্যৰসেনাতি দট্ঠব্বং.
অরিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৰণ্ণনা
৩৯৩. ‘‘অযং পন যথাৰুত্তো মম ৰাদো অৰিপরীতোৰ, তস্সেৰং অৰিপরীতভাৰো ইমং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা অপরপ্পচ্চযতো জানিতব্বো’’তি এৰং অৰিপরীতভাৰাৰবোধনত্থং. পাল়িযং ‘‘অত্থি কস্সপা’’তিআদীসু অযং যোজনা – যং মগ্গং পটিপন্নো সামংযেৰ অত্তপচ্চক্খতো এৰং ঞস্সতি দক্খতি ‘‘সমণো গোতমো ৰদন্তো যুত্তপত্তকালে তথভাৰতো ভূতং, একংসেন হিতাৰহভাৰতো অত্থং, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং, ৰিনযযোগতো, পরেসঞ্চ ৰিনযনতো ৰিনযং ৰদতী’’তি, সো মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতো সকলৰট্টদুক্খনিস্সরণভূতো অত্থি কস্সপ মগ্গো, তস্স চ অধিগমূপাযভূতা পুব্বভাগপটিপদাতি, তেন ‘‘সমণো গোতমো ইমে ধম্মে অনৰসেসং পহায ৰত্ততী’’তিআদি নযপ্পৰত্তো ৰাদো কেনচি অসম্পকম্পিতো যথাভূত সীহনাদোতি দস্সেতি. দক্খতীতি চেত্থ স্সতি-সদ্দেন পদসিদ্ধি ‘‘যত্র হি নাম সাৰকো এৰরূপং ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা সক্খিং করিস্সতী’’তিআদীসু ৰিয.
‘‘এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতী’’তিআদি সুত্তপদেসু (অ. নি. ৩.১৩৪) ৰিয চ মগ্গঞ্চ পটিপদঞ্চ একতো কত্ৰা দস্সেন্তো. ‘‘অযমেৰা’’তি সাৰধারণৰচনং মগ্গস্স পুথুভাৰপটিক্খেপত্থং, সব্বঅরিযসাধারণভাৰদস্সনত্থং, সাসনে পাকটভাৰদস্সনত্থঞ্চ. তেনাহ ‘‘একাযনো অযং ভিক্খৰে মগ্গো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা’’তি (দী. নি. ২.৩৭৩; ম. নি. ১.১০৬; সং. নি. ৫.৩৬৭, ৩৮৪).
‘‘এসেৰ মগ্গো নত্থঞ্ঞো, দস্সনস্স ৰিসুদ্ধিযা’’তি, (ধ. প. ২৭৪) –
‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী,
মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;
এতেন মগ্গেন অতরিং সু পুব্বে,
তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’ন্তি. (সং. নি. ৫.৩৮৪, ৪০৯; চূল়নি. ১০৭, ২১১; নেত্তি. ১৭০) চ –
সব্বেসু চেৰ সুত্তপদেসেসু, অভিধম্মপদেসেসু (ৰিভ. ৩৫৫) চ একোৰাযং মগ্গো পাকটোতি.
তপোপক্কমকথাৰণ্ণনা
৩৯৪. তপোযেৰ উপক্কমিতব্বতো, আরভিতব্বতো তপোপক্কমাতি আহ ‘‘তপারম্ভা’’তি, আরম্ভনঞ্চেত্থ তপকরণমেৰাতি দস্সেতি ‘‘তপোকম্মানী’’তি ইমিনা. সমণকম্মসঙ্খাতাতি সমণেহি কত্তব্বকম্মসঞ্ঞিতা. ব্রাহ্মণকম্মসঙ্খাতাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. নিচ্চোলোতি নিস্সট্ঠচোলো সব্বেন সব্বং পটিক্খিত্তচোলো. চেলং, চোলোতি চ পরিযাযৰচনং. কোচি ছিন্নভিন্নপটপিলোতিকধরোপি দসন্তযুত্তস্স ৰত্থস্স অভাৰতো ‘‘নিচ্চোলো’’তি ৰত্তব্বতং লভেয্যাতি তং নিৰত্তেতুং ‘‘নগ্গো’’তি ৰুত্তং, নগ্গিযৰতসমাদানেন সব্বথা নগ্গোতি অত্থো. লোকিযকুলপুত্তাচারৰিরহিততাৰ ৰিস্সট্ঠাচারতাতি দস্সেতি ‘‘উচ্চারকম্মাদীসূ’’তিআদিনা. কথং ৰিরহিতোতি আহ ‘‘ঠিতকোৰা’’তিআদি, ইদঞ্চ নিদস্সনমত্তং ৰমিত্ৰা মুখৰিক্খালনাদিআচারস্সপি তেন ৰিস্সট্ঠত্তা. অপলিখতীতি উদকেন অধোৰনতো অপলিহতি. সো কির দণ্ডকং ‘‘সত্তো’’তি পঞ্ঞপেতি, তস্মা তং পটিপদং পূরেন্তো এৰং করোতীতি ৰুত্তং ‘‘উচ্চারং ৰা’’তিআদি. তত্থ অপলিখতীতি অপকসতি.
‘‘এহি ভদন্তো’’তি ৰুত্তে উপগমনসঙ্খাতো ৰিধি এহিভদ্দন্তো, তং চরতীতি এহিভদ্দন্তিকো, রুল়্হিসদ্দেন চেত্থ তদ্ধিতসিদ্ধি যথা ‘‘এহিপস্সিকো’’তি, (ম. নি. ১.৭৪) তপ্পটিক্খেপেন নএহিভদ্দন্তিকো, তদেৰত্থং দস্সেতি ‘‘ভিক্খাগহণত্থ’’ন্তিআদিনা. ন এতীতি ন আগচ্ছতি. এৰং নতিট্ঠভদ্দন্তিকোতি এত্থাপি. সমণেন নাম সযংৰচনকরেনেৰ ভৰিতব্বং, ন পরৰচনকরেনাতি অধিপ্পাযেন তদুভযম্পি…পে… ন করোতি. পুরেতরন্তি তং ঠানং অত্তনা উপগমনতো পঠমতরং, তং কির সো ‘‘ভিক্খুনা নাম যাদিচ্ছকী এৰ ভিক্খা গহেতব্বা’’তি অধিপ্পাযেন ন গণ্হাতি. উদ্দিস্সকতং পন ‘‘মম নিমিত্তভাৰেন বহূ খুদ্দকা পাণা সঙ্ঘাটমাপাদিতা’’তি অধিপ্পাযেন নাধিৰাসেতি. নিমন্তনম্পি ‘‘এৰং তেসং ৰচনং কতং ভৰিস্সতী’’তি অধিপ্পাযেন ন সাদিযতি. কুম্ভীতি পক্কভিক্খাপক্খিত্তকুম্ভো. উক্খলীতি ভিক্খাপচনকুম্ভো. পচ্ছীতি ভিক্খাপক্খিত্তপিটকং. ততোপীতি কুম্ভীকল়োপিতোপি. কুম্ভীআদীসুপি সো সত্তসঞ্ঞীতি আহ ‘‘কুম্ভীকল়োপিযো’’তিআদি. ‘‘অযং ম’’ন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. অন্তরন্তি উভিন্নমন্তরাল়ং.
কবল়ন্তরাযোতি আলোপস্স অন্তরাযো. এত্থাপি সো সত্তসঞ্ঞী. পুরিসন্তরগতাযাতি পুরিসসমীপগতায. রতিঅন্তরাযোতি কামরতিযা অন্তরাযো. গামসভাগাদিৰসেন সঙ্গম্ম কিত্তেন্তি এতিস্সাতি সংকিত্তি. তথা সংহটতণ্ডুলাদিসঞ্চযো তেন কতভত্তমিধাধিপ্পেতন্তি ৰুত্তং ‘‘সংকিত্তেত্ৰা কতভত্তেসূ’’তি. মজ্ঝিমনিকাযে মহাসীহনাদসুত্তন্তটীকাযং পন আচরিযেনেৰ এৰং ৰুত্তং ‘‘সংকিত্তযন্তি এতাযাতি সংকিত্তি, গামৰাসীহি সমুদাযৰসেন কিরিযমানকিরিযা, এত্থ পন ভত্তসংকিত্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘সংকিত্তেত্ৰা কতভত্তেসূ’তি’’. ইদং পন তস্স উক্কট্ঠপটিপদাতি দস্সেতি ‘‘উক্কট্ঠো’’তিআদিনা. যথা চেত্থ, এৰং ‘‘নএহিভদ্দন্তিকো’’তিআদীসুপি উক্কট্ঠপটিপদাদস্সনং ৰেদিতব্বং. সাসদ্দো সুনখপরিযাযো. তস্সাতি সুনখস্স. তত্থাতি তস্মিং ঠানে. সমূহসমূহচারিনীতি সঙ্ঘসঙ্ঘচারিনী. মনুস্সাতি ৰেয্যাৰচ্চকরমনুস্সা.
সোৰীরকন্তি কঞ্জিকং. ‘‘লোণসোৰীরক’’ন্তি কেচি, তদযুত্তমেৰ, ‘‘সব্বসস্সসম্ভারেহি কত’’ন্তি ৰুত্তত্তা. লোণসোৰীরকঞ্হি সব্বমচ্ছমংসপুপ্ফফলাদিসম্ভারকতং. সুরাপানমেৰাতি মজ্জলক্খণপ্পত্তায সুরায পানমেৰ. মেরযম্পেত্থ সঙ্গহিতং লক্খণহারেন, একসেসনযেন ৰা. সব্বেসুপীতি সাৰজ্জানৰজ্জেসুপি কঞ্জিকসুরাদীসু. একাগারমেৰ ভিক্খাচরিযায উপগচ্ছতীতি একাগারিকো. নিৰত্ততীতি পচ্চাগচ্ছতি, সতি ভিক্খালাভে তদুত্তরি ন গচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতি. একালোপেনেৰ ৰত্ততীতি একালোপিকো. দীযতি এতাযাতি দত্তি, দ্ৰত্তিআলোপমত্তগ্গাহি খুদ্দকং ভিক্খাদানভাজনং. তেনাহ ‘‘খুদ্দকপাতী’’তি. অগ্গভিক্খন্তি অনামট্ঠভিক্খং, সমাভিসঙ্খততায ৰা উত্তমভিক্খং. অভুঞ্জনৰসেন একো হো এতস্সাতি একাহিকো, আহারো, তং আহারং আহারেতীতি অত্থো. সো পন অত্থতো একদিৰসলঙ্ঘকোতি ৰুত্তং ‘‘একদিৰসন্তরিক’’ন্তি. এস নযো ‘‘দ্ৰাহিক’’ন্তিআদীসুপি. অপিচ একাহং অভুঞ্জিত্ৰা একাহং ভুঞ্জনং, একাহৰারো ৰা একাহিকং. দ্ৰীহং অভুঞ্জিত্ৰা দ্ৰীহং ভুঞ্জনং, দ্ৰীহৰারো ৰা দ্ৰাহিকং. সেসদ্ৰযেপি অযং নযো. উক্কট্ঠো হি পরিযাযভত্তভোজনিকো দ্ৰীহং অভুঞ্জিত্ৰা একাহমেৰ ভুঞ্জতি. এৰং সেসদ্ৰযেপি. মজ্ঝিমাগমটীকাযং পন ‘‘একাহং অন্তরভূতং এতস্স অত্থীতি একাহিকং. সেসপদেসুপি এস নযো’’তি ৰুত্তং. ‘‘থেরা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো ওৰদন্তি পরিযাযেনা’’তিআদীসু ৰিয ৰারত্থো পরিযায সদ্দো. একাহৰারেনাতি একাহিকৰারেন. ‘‘একাহিক’’ন্তিআদিনা ৰুত্তৰিধিমেৰ পটিপাটিযা পৰত্তভাৰেন দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘ইতি এৰরূপ’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
৩৯৫. সামাকো নাম গোধুমো. সযংজাতা ৰীহিজাতীতি অরোপিমৰীহিজাতি. যদেৰ ‘‘ৰীহী’’তি ৰদন্তি. লিখিত্ৰাতি কসিত্ৰা. সিলেসোপীতি কণিকারাদিরুক্খনিয্যাসোপি. কুণ্ডকন্তি তনুতরং তণ্ডুলসকলং, তণ্ডুলখণ্ডকন্তি অত্থো. ওদনেন কতং কঞ্জিযং ওদনকঞ্জিযং. ‘‘ৰাসিতকেন পিঞ্ঞাকেন নহাযেয্যা’’তিআদীসু (পাচি. ১২০৩) ৰিয পিঞ্ঞাক সদ্দো তিলপিট্ঠপরিযাযো. যথাহ ‘‘পিঞ্ঞাকং নাম তিলপিট্ঠং ৰুচ্চতী’’তি. ‘‘তরুণকদলিক্খন্ধমেৰ পিঞ্ঞাক’’ন্তি কেচি, ন গহেতব্বমেতং কত্থচিপি তথা অৰচনতো.
৩৯৬. সণেহি সণৰাকেহি নিব্বত্তিতানি সাণানি, অঞ্ঞেহি মিস্সকানি সাণানি এৰ মসাণানি নিরুত্তিনযেন, ন ছচীৰরপরিযাপন্নানি ভঙ্গানি. কেচি পন ‘‘মসাণানি নাম চোল়ৰিসেসানীতি পরিকপ্পেত্ৰা মস্সকচোল়ানী’’তি পঠন্তি, তদযুত্তমেৰ পোরাণেহি তথা অৰুত্তত্তা. এরকতিণাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন অক্কমকচিকদলিৰাকাদীনং সঙ্গহো, এরকাদীহি কতানি হি ছৰানি লামকানি দুস্সানীতি ৰত্তব্বতং লভন্তি. ছৰসদ্দো হেত্থ হীনৰাচকো, পুরিমৰিকপ্পে পন মতসরীরৰাচকো. ছড্ডিতনন্তকানীতি ছড্ডিতপিলোতিকানি. অজিনস্সেদন্তি অজিনং, পকতিঅজিনমিগচম্মং, তদেৰ মজ্ঝে ফালিতকঞ্চে, অজিনস্স খিপং ফালিতমুপড্ঢন্তি অজিনক্খিপং. ‘‘সখুরকন্তিপি ৰদন্তী’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৫৫) পপঞ্চসূদনিযং ৰুত্তং, দ্ৰিন্নং তিণ্ণং ৰা সমুদিতঞ্চে, অজিনক্খিপন্তি তেসমধিপ্পাযো. ৰিনযসংৰণ্ণনাসু পন ‘‘অজিনমেৰ অভেদতো অজিনক্খিপ’’ন্তি ৰুত্তং. কন্দিত্ৰাতি উজ্জৰুজ্জৰেন কন্দিত্ৰা. ‘‘গন্থেত্ৰা’’তিপি পাঠো, ৰট্টেত্ৰা বন্ধিত্ৰাতি অত্থো. এৰঞ্হি ফলকচীরে নিদস্সনং উপপন্নং হোতি. যং সন্ধায ৰুত্তন্তি অজিতৰাদস্স পটিকিট্ঠতরভাৰে উপমাদস্সনত্থং যদেৰ কেসকম্বলং সন্ধায অঙ্গুত্তরাগমে (অ. নি. ৩.১৩৮) ৰুত্তং.
তন্তাৰুতানীতি তন্তং পসারেত্ৰা ৰীতানি. পটিকিট্ঠোতি হীনো. কস্মাতি ৰুত্তং ‘‘কেসকম্বলো’’তিআদি. পাল়িযং উব্ভট্ঠকো’’তি এতস্স ‘‘উদ্ধং ঠিতকো’’তি অত্থো মজ্ঝিমাগমট্ঠকথাযং মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.২১৫) ৰুত্তো. উব্ভসদ্দো হি উপরিঅত্থে নেপাতিকো যথা ‘‘উব্ভজাণুমণ্ডল’’ন্তি. অনেকপরিমাণা, হি নিপাতা, অনেকত্থা চ.
মিচ্ছাৰাযামৰসেনেৰ উক্কুটিকৰতানুযোগোতি আহ ‘‘উক্কুটিকৰীরিযং অনুযুত্তো’’তি. ন কেৰলং নিসিন্নোযেৰ উক্কুটিকো, অথ খো গচ্ছন্তোপি…পে… গচ্ছতি. অযকণ্টকেতি অযোমযকণ্টকে. পকতিকণ্টকেতি সলাককণ্টকে. উচ্চভূমিযং থণ্ডিলসদ্দোতি ৰুত্তং ‘‘উচ্চে ভূমিট্ঠানে’’তি. অযং অট্ঠকথাতো অপরো নযো – থণ্ডিলন্তি সমাপকতিভূমি ৰুচ্চতি ‘‘পত্থণ্ডিলে পাতুরহোসী’’তিআদীসু ৰিয. অমরকোসেপি হি নিঘণ্টুসত্থে ৰুত্তং ‘‘ৰেদী পরিক্খতা ভূমি, সমে থণ্ডিলং চাতুরে’’তি (সত্তরসমৰগ্গে ১৮ গাথাযং) তস্মা থণ্ডিলে অনন্তরহিতায পকতিভূমিযং সেয্যম্পি কপ্পেতীতি অত্থো. যং সন্ধায তত্থেৰ নিঘণ্টুসত্থে ৰুত্তং ‘‘যো থণ্ডিলে ৰত ৰসা, সেতে থণ্ডিলসাযি সো’’তি (সত্তরসমৰগ্গে ৪৪ গাথাযং) রজো এৰ জল্লং মলীনং রজোজল্লং. তেন ৰুত্তং ‘‘সরীর’’ন্তিআদি. লদ্ধং আসনন্তি নিসীদিতুং যথালদ্ধমাসনং. অকোপেত্ৰাতি অঞ্ঞত্থ অনুপগন্ত্ৰা. তথা চাহ ‘‘তত্থেৰ নিসীদনসীলো’’তি. এৰং নিসীদন্তো হি তং অকোপেন্তো নাম হোতি. চতূসু মহাৰিকটেসু গূথমেৰিধাধিপ্পেতন্তি ৰুত্তং ‘‘গূথং ৰুচ্চতী’’তি. তঞ্হি আসযৰসেন ৰিরূপং কটত্তা ‘‘ৰিকট’’ন্তি ৰুচ্চতি. সাযং ততিযন্তি সাযন্হসমযসঙ্খাতং ততিযসমযং. অস্সাতি উদকোরোহনানুযোগস্স. পাতোপদমিৰ সাযংপদং নেপাতিকং. অনুসারলোপেন পন ‘‘সাযততিযক’’ন্তিপি পাঠো দিস্সতি.
এত্থ চ ‘‘অচেলকো হোতী’’তিআদীনি যাৰ ‘‘থুসোদকং পিৰতী’’তি এতানি ৰতপদানি একৰারানি, ‘‘একাগারিকো ৰা হোতী’’তিআদীনি পন নানাৰারানি, নানাকালিকানি ৰা. তথা ‘‘সাকভক্খো ৰা হোতী’’তিআদীনি, ‘‘সাণানিপি ধারেতি, মসাণানিপি ধারেতী’’তিআদীনি চ. তথা হেত্থ ৰা-সদ্দগ্গহণং, পি-সদ্দগ্গহণঞ্চ কতং. পি-সদ্দোপি ইধ ৰিকপ্পত্থো এৰ দট্ঠব্বো. পুরিমেসু পন ৰতপদেসু তদুভযম্পি ন কতং, এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘অচেলকো হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সাণানিপি ধারেতী’’তিআদিৰচনস্স, ‘‘রজোজল্লধরোপি হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উদকোরোহনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতী’’তি ৰচনস্স চ অৰিরোধো সিদ্ধো হোতি. অথ ৰা কিমেত্থ অৰিরোধচিন্তায. উম্মত্তকপচ্ছিসদিসো হি তিত্থিযৰাদো. অপিচ ‘‘অচেলকো হোতী’’তি আরভিত্ৰা তপ্পসঙ্গেন সব্বম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরোধমেৰ অত্তকিলমথানুযোগং দস্সেন্তেন তেন অচেলকস্সপেন ‘‘সাণানিপি ধারেতী’’তিআদি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
তপোপক্কমনিরত্থকতাৰণ্ণনা
৩৯৭. সীলসম্পদাদীহীতি সীলসম্পদা, সমাধিসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদাতি ইমাহি লোকুত্তরাহি সম্পদাহি. ৰিনাতি ৰিরহিতত্তা, ৰিনা ৰা তাহি ন কদাচিপি সামঞ্ঞং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞং ৰা সম্ভৰতি, তস্মা তেসং তপোপক্কমানং নিরত্থকতং দস্সেন্তোতি সপাঠসেসযোজনা. দোসৰেরৰিরহিতন্তি দোসসঙ্খাতৰেরতো ৰিরহিতং. ইদঞ্হি দোসস্স মেত্তায উজুপটিপক্খতো ৰুত্তং. যং পন আচরিযেন ৰুত্তং ‘‘দোসগ্গহণেন ৰা সব্বেপি ঝানপটিপক্খা সংকিলেসধম্মা গহিতা. ৰেরগ্গহণেন পচ্চত্থিকভূতা সত্তা. যদগ্গেন হি দোসরহিতং, তদগ্গেন ৰেররহিত’’ন্তি (দী. নি. টী. ১.৩৯৭), তদেতং পাল়িযং ৰেরসদ্দস্সেৰ ৰিজ্জমানত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ তদত্থমেৰ দস্সেতুং দোসসদ্দস্স ৰুত্তত্তা ৰিচারেতব্বং.
৩৯৮. এত্তকমত্তন্তি নগ্গচরিযাদিমত্তং. পাকটভাৰেন কাযতি অত্থং গমেতীতি পকতি, লোকসিদ্ধৰাদো. তেনাহ ‘‘পকতিকথা এসা’’তি. ‘‘মত্তা সুখপরিচ্চাগা’’তিআদীসু (ধ. প. ২৯০) ৰিয মত্তাসদ্দো অপ্পত্তং অন্তোনীতং কত্ৰা পমাণৰাচকোতি আহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি. তেন পন পমাণেন পহাতব্বো এৰ পটিপত্তিক্কমো পকরণপ্পত্তো. ইমিনা ‘‘তপোপক্কমেনা’’তি সদ্দন্তরেন ৰা অধিগতোতি দস্সেতি ‘‘পটিপত্তিক্কমেনা’’তি ইমিনা. ততোতি তস্মা সামঞ্ঞব্রহ্মঞ্ঞস্স অপ্পমত্তকেনেৰ পটিপত্তিক্কমেন সুদুক্করভাৰতো. ইমং হেতুসম্বন্ধং সন্ধায ‘‘পদসম্বন্ধেন সদ্ধি’’ন্তি ৰুত্তং. সব্বত্থাতি সব্বৰারেসু.
৩৯৯. অঞ্ঞথাতি যদি অচেলকভাৰাদিনা সামঞ্ঞং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞং ৰা অভৰিস্স, এৰং সতি সুৰিজানোৰ সমণো, সুৰিজানো ব্রাহ্মণো. যস্মা পন তুম্হে ইতো অঞ্ঞথাৰ সামঞ্ঞং, অঞ্ঞথা ব্রহ্মঞ্ঞং ৰদথ, তস্মা দুজ্জানোৰ সমণো দুজ্জানো ব্রাহ্মণোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ইদং সন্ধাযাহা’’তি. তং পকতিৰাদং পটিক্খিপিত্ৰাতি যং পুব্বে পাকতিকং সামঞ্ঞং, ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চ হদযে ঠপেত্ৰা তেন অচেলকস্সপেন ‘‘দুক্করং সুদুক্কর’’ন্তি ৰুত্তং, ভগৰতা চ তমেৰ সন্ধায ‘‘পকতি খো এসা’’তিআদি ভাসিতং, তমেৰ ইধ পাকতিকসামঞ্ঞব্রহ্মঞ্ঞৰিসযং কথং পটিসংহরিত্ৰা. সভাৰতোৰ পরমত্থতো এৰ সমণস্স, ব্রাহ্মণস্স চ দুজ্জানভাৰং আৰিকরোন্তো পুনপি ‘‘পকতি খো’’তিআদিমাহ. তত্রাপীতি সমণব্রাহ্মণৰাদেপি. পদসম্বন্ধন্তি হেতুপদেন সদ্ধিং পুব্বাপরৰাক্যসম্বন্ধং.
সীলসমাধিপঞ্ঞাসম্পদাৰণ্ণনা
৪০০-১. পণ্ডিতোতি হেতুসম্পত্তিসিদ্ধেন পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. কথং উগ্গহেসীতি পরিপক্কঞাণত্তা ঘটে পদীপেন ৰিয অব্ভন্তরে সমুজ্জলন্তেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযেন তত্থ তত্থ ভগৰতা দেসিতমত্থং পরিগ্গণ্হন্তো তং দেসনং উপধারেসি. যস্মা উগ্গহেসি, তস্মা…পে… ৰিদিত্ৰাতি সম্বন্ধো. তস্স চাতি যো অচেলকো হোতি, যাৰ উদকোরোহনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতি, তস্স চ. তস্স চেতি ৰা পদচ্ছেদো, অভাৰিতা অসচ্ছিকতা হোতি চেতি যোজনা. তা সম্পত্তিযো পুচ্ছামি, যাহি সমণো চ ব্রাহ্মণো চ হোতীতি অধিপ্পাযো. সীলসম্পদাদিৰিজাননত্থন্তি সীলসম্পদাদিৰিজাননহেতু. ‘‘কস্মা পুচ্ছতী’’তি হি ৰুত্তং. অথ-সদ্দো চেত্থ কারণে. এৰমীদিসেসু. সীলসম্পদাযাতি এত্থ ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, উপলক্খণনিদ্দেসো ৰাযং, তেন ‘‘চিত্তসম্পদায, পঞ্ঞাসম্পদাযা’’তি পদদ্ৰযং সঙ্গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘সীলচিত্তপঞ্ঞাসম্পদাহি অঞ্ঞা’’তি. ইমেহি চ অসেক্খসীলাদিক্খন্ধত্তযং সঙ্গহিতন্তি ৰুত্তং ‘‘অরহত্তফলমেৰা’’তি. তত্থ কারণং দস্সেতি ‘‘অরহত্তফলপরিযোসান’’ন্তিআদিনা. ইদঞ্হি কাকোলোকনমিৰ উভযাপেক্খৰচনং.
সীহনাদকথাৰণ্ণনা
৪০২. অনুত্তরন্তি অনঞ্ঞসাধারণতায, অনঞ্ঞসাধারণত্থৰিসযতায চ অনুত্তরং. মহাসীহনাদন্তি মহন্তং বুদ্ধসীহনাদং. অতিৰিয অচ্চন্তৰিসুদ্ধতায পরমৰিসুদ্ধং. ‘‘পরমন্তি উক্কট্ঠং. তেনাহ ‘উত্তম’ন্তি’’ আচরিযেন ৰুত্তং, উক্কট্ঠপরিযাযো চ পরমসদ্দো অত্থীতি তস্সাধিপ্পাযো. সীলমেৰাতি লোকিযসীলমত্তত্তা সীলসামঞ্ঞমেৰ. যথা অনঞ্ঞসাধারণং ভগৰতো লোকুত্তরসীলং সৰাসনপটিপক্খধম্মৰিদ্ধংসনতো, এৰং লোকিযসীলম্পি অনঞ্ঞসাধারণমেৰ তদনুচ্ছৰিকভাৰেন পৰত্তত্তা. এৰঞ্হি ‘‘নাহং তত্থা’’তি পাল়িৰচনং উপপন্নং হোতি. ‘‘যাৰতা কস্সপ অরিযং পরমং সীল’’ন্তি ইদং ‘‘সীলস্স ৰণ্ণং ভাসন্তী’’তি এত্থ আকারদস্সনং. ‘‘যদিদং অধিসীল’’ন্তি ইদং পন ‘‘তত্থা’’তি পদদ্ৰযে অনিযমৰচনং. ‘‘যদিদং অধিসীল’’ন্তি চ লোকিযলোকুত্তরৰসেন দুৰিধম্পি বুদ্ধসীলং একজ্ঝং কত্ৰা ৰুত্তং, তস্মা ত-সদ্দেনপি উভযস্সেৰ পরামসনন্তি দস্সেতুং ‘‘তত্থ সীলেপি পরমসীলেপী’’তিআদিমাহ. সমসমন্তি সমেন ৰিসেসনভূতেন সীলেন সমন্তি অত্থং ৰিঞ্ঞাপেতুং ‘‘মম সীলসমেন সীলেন মযা সম’’ন্তি ৰুত্তং. তস্মিং সীলেতি দুৰিধেপি সীলে. ইতি ইমন্তি এৰং ইমং সীলৰিসযং. পঠমন্তি উপ্পত্তিক্কমতো পঠমং পৰত্তত্তা পঠমভূতং.
তপতীতি কিলেসে সন্তপ্পতি, ৰিধমতীতি অত্থো. ‘‘তদেৰা’’তি ইমিনা তুল্যাধিকরণসমাসমাহ. জিগুচ্ছতীতি হীল়েতি লামকতো ঠপেতি. আরকা কিলেসেহীতি কত্ৰা নিদ্দোসত্তা অরিযা. আরম্ভৰত্থুৰসেনাতি অট্ঠারম্ভৰত্থুৰসেন. ৰিপস্সনাৰীরিযসঙ্খাতাতি ৰিপস্সনাসম্পযুত্তৰীরিযসঙ্খাতা. লোকিযমত্তত্তা তপোজিগুচ্ছাৰ. মগ্গফলসম্পযুত্তা ৰীরিযসঙ্খাতা তপোজিগুচ্ছাতি অধিকারৰসেন সম্বন্ধো. সব্বুক্কট্ঠভাৰতো পরমা নাম. যথা যুৰিনো ভাৰো যোব্বনং, এৰং জিগুচ্ছিনো ভাৰো জেগুচ্ছং. যদিদং অধিজেগুচ্ছন্তি সীলে ৰিয লোকিযলোকুত্তরৰসেন দুৰিধম্পি বুদ্ধজেগুচ্ছং. তত্থাতি জেগুচ্ছেপি অধিজেগুচ্ছেপি. কম্মস্সকতাপঞ্ঞাতি ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৪৪১; ৰিভ. ৭৯৩) নযপ্পৰত্তং ঞাণং. যথাহ ৰিভঙ্গে –
‘‘তত্থ কতরং কম্মস্সকতাঞাণং, অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো…পে… ঠপেত্ৰা সচ্চানুলোমিকং ঞাণং সব্বাপি সাসৰা কুসলা পঞ্ঞা কম্মস্সকতাঞাণ’’ন্তি (ৰিভ. ৭৯৩).
সব্বম্পি হি অকুসলং অত্তনো ৰা হোতু, পরস্স ৰা, ন সকং নাম. কস্মা? অত্থভঞ্জনতো, অনত্থজননতো চ. তথা সব্বম্পি কুসলং সকং নাম. কস্মা? অনত্থভঞ্জনতো, অত্থজননতো চ. এৰং কম্মস্সকভাৰে পৰত্তা পঞ্ঞা কম্মস্সকতাপঞ্ঞা নাম. ৰিপস্সনাপঞ্ঞাতি মগ্গসচ্চস্স, পরমত্থসচ্চস্স চ অনুলোমনতো সচ্চানুলোমিকসঞ্ঞিতা ৰিপস্সনাপঞ্ঞা, লোকিযমত্ততো পঞ্ঞাৰ. ইত্থিলিঙ্গস্স নপুংসকলিঙ্গৰিপরিযাযো ইধ লিঙ্গৰিপল্লাসো. যাযং অধিপঞ্ঞাতি সীলে ৰিয লোকিযলোকুত্তরৰসেন দুৰিধাপি বুদ্ধপঞ্ঞা. তত্থাতি পঞ্ঞাযপি অধিপঞ্ঞাযপি. যথারহং পরিত্তমহগ্গতভাৰতো ৰিমুত্তিযেৰ নাম. মগ্গফলৰসেন কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনপটিপ্পস্সম্ভনানি সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তিযো. অথ ৰা সম্মাৰাচাদিৰিরতীনং অধিসীলগ্গহণেন, সম্মাৰাযামস্স অধিজেগুচ্ছগ্গহণেন, সম্মাদিট্ঠিযা অধিপঞ্ঞাগ্গহণেন গহিতত্তা অগ্গহিতগ্গহণেন সম্মাসঙ্কপ্পসতিসমাধযো মগ্গফলপরিযাপন্না সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তিযো দট্ঠব্বা. নিস্সরণৰিমুত্তি পন নিব্বানমেৰ. যা অযং অধিৰিমুত্তীতি সীলে ৰুত্তনযেন দুৰিধাপি অধিৰিমুত্তি. তত্থাতি ৰিমুত্তিযাপি অধিৰিমুত্তিযাপি.
৪০৩. যং কিঞ্চি জনৰিৰিত্তট্ঠানং সুঞ্ঞাগারমিধাধিপ্পেতং. তত্থ নদন্তেন ৰিনা অঞ্ঞো জনো নত্থীতি দস্সেতুং ‘‘এককোৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠসু পরিসাসূতি খত্তিযপরিসা, ব্রাহ্মণগহপতিসমণচাতুমহারাজিকতাৰতিংসমারব্রহ্মপরিসাতি ইমাসু অট্ঠসু পরিসাসু.
তদত্থং মজ্ঝিমাগমৰরে মহাসীহনাদসুত্তপদেন (ম. নি. ১.১৫০) সাধেন্তো ‘‘চত্তারিমানী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰেসারজ্জানীতি ৰিসারদভাৰা, ঞাণপ্পহানঅন্তরাযিকনিয্যানিকধম্মদেসনানিমিত্তং কুতোচিপি অসন্তস্সনভাৰা নিব্ভযভাৰাতি অত্থো. ‘‘ৰেসারজ্জ’’ন্তি হি চতূসু ঠানেসু সারজ্জাভাৰং পচ্চৰেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. অঞ্ঞেহি পন অসাধারণতং দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্স তথাগতৰেসারজ্জানী’’তি ৰুত্তং. ‘‘যথা ৰা পুব্ববুদ্ধানং ৰেসারজ্জানি পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতৰেসারজ্জানী’’তি ৰা দুতিযস্স তথাগতসদ্দস্স তুল্যাধিকরণত্তা এৰং ৰুত্তং. অযং অট্ঠকথানযো. নেরুত্তিকা পন ৰদন্তি ‘‘সমাসে সিদ্ধে সামঞ্ঞত্তা, সঞ্ঞাসদ্দত্তা চ তথা ৰুত্ত’’ন্তি. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. সব্বঞ্ঞুতং পটিজাননৰসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, অট্ঠপরিসং উপসঙ্কমন্তীতি ৰা আসভা, বুদ্ধা, তেসং ঠানন্তিপি অত্থো.
অপিচ তযো পুঙ্গৰা – গৰসতজেট্ঠকো উসভো, গৰসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো. ৰজসতজেট্ঠকো ৰা উসভো, ৰজসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো. একগামখেত্তে ৰা জেট্ঠো উসভো, দ্ৰীসু গামখেত্তেসু জেট্ঠো ৰসভো, সব্বগৰসেট্ঠো সব্বত্থ জেট্ঠো সব্বপরিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভারৰহো অসনিসতসদ্দেহিপি অকম্পনীযো নিসভোতি. নিসভোৰ ইধ ‘‘উসভো’’তি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পরিযাযৰচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং, ইদং পন আসভং ৰিযাতি আসভং. যথেৰ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৰং তথাগতোপি দসতথাগতবলেন সমন্নাগতো চতূহি ৰেসারজ্জপাদেহি অট্ঠপরিসাপথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা সদেৰকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৰং তিট্ঠমানোৰ তং আসভং ঠানং পটিৰিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আরোপেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.
সীহনাদং নদতীতি ‘‘সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতী’’তি ৰুত্তোৰাযমত্থো. অথ ৰা সীহনাদসদিসং নাদং নদতি. অযমত্থো খন্ধৰগ্গসংযুত্তে আগতেন সীহনাদসুত্তেন (সং. নি. ৩.৭৮) দীপেতব্বো. যথা ৰা সীহো মিগরাজা পরিস্সযানং সহনতো, গোণমহিং সমত্তৰারণাদীনং হননতো চ ‘‘সীহো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং তথাগতো মুনিরাজা লোকধম্মানং সহনতো, পরপ্পৰাদানং হননতো চ ‘‘সীহো’’তি ৰুচ্চতি. এৰং ৰুত্তস্স সীহস্স নাদং নদতি. তত্থ যথা মিগসীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৰং তথাগতসীহো দসতথাগতবলেন সমন্নাগতো অট্ঠসু পরিসাসু ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো ‘‘ইতি রূপ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৩.৭৮; অ. নি. ৮.২) নযেন নানাৰিধদেসনাৰিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৰুত্তং ‘‘পরিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.
পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰাতি ঞাতুমিচ্ছিতং অত্থং অত্তনো ঞাণবলানুরূপং অভিসঙ্খরিত্ৰা. তঙ্খণঞ্ঞেৰাতি পুচ্ছিতক্খণেযেৰ ঠানুপ্পত্তিকপটিভানেন ৰিস্সজ্জেতি. অজ্ঝাসযানুরূপং, অত্থধম্মানুরূপঞ্চ ৰিস্সজ্জনতো চিত্তং পরিতোসেতিযেৰ. অস্সাতি সমণস্স গোতমস্স. সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি অট্ঠক্খণৰজ্জিতেন নৰমেন খণেন লব্ভমানত্তা ‘‘যং নো সত্থা সাসতি, তং মযং সোস্সামা’’তি আদরভাৰজাতা মহন্তেনেৰ উস্সাহেন সোতব্বং সম্পটিচ্ছিতব্বং মঞ্ঞতি. কল্লচিত্তা মুদুচিত্তাতি পসাদাভিৰুদ্ধিযা ৰিগতুপক্কিলেসতায কল্লচিত্তা মুদুচিত্তা হোন্তি. মুদ্ধপ্পসন্নাতি তুচ্ছপ্পসন্না নিরত্থকপ্পসন্না. পসন্নাকারো নাম পসন্নেহি কাতব্বসক্কারো, সো দুৰিধো ধম্মামিসপূজাৰসেন, তত্থ আমিসপূজং দস্সেন্তো ‘‘পণীতানী’’তিআদিমাহ. ধম্মপূজা পন পাল়িযমেৰ ‘‘তথত্তায পটিপজ্জন্তী’’তি ইমিনা দস্সিতা. তথাভাৰাযাতি যথাভাৰায যস্স ৰট্টদুক্খনিস্সরণস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো, তথাভাৰায. তদেৰত্থং দস্সেতুং ‘‘ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপূরণত্থাযা’’তি ৰুত্তং. ধম্মানুধম্মপটিপত্তি হি ৰট্টদুক্খনিস্সরণপরিযোসানা, সা চ ধম্মানুধম্মপটিপত্তি যায অনুপুব্বিযা পটিপজ্জিতব্বা, পটিপজ্জন্তানঞ্চ সতি অজ্ঝত্তিকঙ্গসমৰাযে একংসিকা তস্সা পারিপূরীতি তং অনুপুব্বিং দস্সেন্তো ‘‘কেচি সরণেসূ’’তিআদিমাহ. যথা পূরেন্তা পূরেতুং সক্কোতি নাম, তথা পূরণং দস্সেতুং ‘‘সব্বাকারেন পন পূরেন্তী’’তি ৰুত্তং.
ইমস্মিং পনোকাসেতি ‘‘পটিপন্না চ আরাধেন্তী’’তি সীহনাদকিচ্চপারিপূরিট্ঠপনে পাল়িপদেসে. সমোধানেতব্বাতি সঙ্কলযিতব্বা. একচ্চং…পে… পস্সামীতি ভগৰতো একো সীহনাদো অসাধারণো অঞ্ঞেহি অপ্পটিৰত্তিযো সেট্ঠনাদো অভীতনাদোতি কত্ৰা. এস নযো সেসেসুপি. অপরং তপস্সিন্তি অধিকারো. পুরিমানং দসন্নন্তি ‘‘একচ্চং তপস্সিং নিরযে নিব্বত্তং পস্সামী’’তি ৰুত্তসীহনাদতো পট্ঠায যাৰ ‘‘ৰিমুত্তিযা ময্হং সদিসো নত্থী’’তি ৰুত্তসীহনাদা পুরিমকানং দসন্নং সীহনাদানং, নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. তেনাহ ‘‘একেকস্সা’’তি. ‘‘পরিসাসু চ নদতী’’তি আদযো ‘‘পটিপন্না চ মং আরাধেন্তী’’তি পরিযোসানা দস দস সীহনাদা পরিৰারা. ‘‘একচ্চং তপস্সিং নিরযে নিব্বত্তং পস্সামী’’তি হি সীহনাদং নদন্তো ভগৰা পরিসাসু নদতি ৰিসারদো হুত্ৰা নদতি, তত্থ চ পঞ্হং পুচ্ছন্তি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ৰিস্সজ্জনেন পরস্স চিত্তং আরাধেতি, সুত্ৰা সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, সুত্ৰা চ ভগৰতো পসীদন্তি, পসন্না চ পসন্নাকারং করোন্তি, যং পটিপত্তিং দেসেতি, তথত্তায পটিপজ্জন্তি, পটিপন্না চ মং আরাধেন্তীতি এৰং পরিৰারেত্ৰা অত্থযোজনা সম্ভৰতি. অযমেৰ নযো সেসেসুপি নৰসু.
‘‘এৰ’’ন্তিআদিনা যথাৰুত্তানং সীহনাদানং সঙ্কলযিত্ৰা দস্সনং. তে দসাতি ‘‘পরিসাসু চ নদতী’’তি আদযো দস সীহনাদা. পুরিমানং দসন্নন্তি যথাৰুত্তানং মূলভূতানং পুরিমকানং দসসীহনাদানং. পরিৰারৰসেনাতি মূলিং কত্ৰা পচ্চেকং পরিৰারৰসেন যোজিযমানা সতং সীহনাদা. পুরিমা চ দসাতি মূলমূলিযো কত্ৰা পরিৰারৰসেন অযোজিযমানা পুরিমকা চ দসাতি এৰং দসাধিকং সীহনাদসতং হোতি. অঞ্ঞস্মিং পন সুত্তেতি মজ্ঝিমাগমচূল়সীহনাদসুত্তাদিম্হি (ম. নি. ১.১৯৩) তেনাতি সঙ্খ্যামহত্তেন. মহাসীহনাদত্তা ইদং সুত্তং ‘‘মহাসীহনাদ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন পন মজ্ঝিমনিকাযে মহাসীহনাদসুত্তমিৰ চূল়সীহনাদসুত্তমুপাদাযাতি অধিপ্পাযো.
তিত্থিযপরিৰাসকথাৰণ্ণনা
৪০৪. পটিসেধেত্ৰাতি তথা ভাৰাভাৰদস্সনেন পটিক্খিপিত্ৰা. যং ভগৰা পাথিকৰগ্গে উদুম্বরিকসুত্তে (দী. নি. ৩.৫৭) ‘‘ইধ নিগ্রোধ তপস্সী’’তিআদিনা উপক্কিলেসৰিভাগং, পারিসুদ্ধিৰিভাগঞ্চ দস্সেন্তো সপরিসস্স নিগ্রোধপরিব্বাজকস্স পুরতো সীহনাদং নদতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইদানী’’তিআদি ৰুত্তং. নদিতপুব্বন্তি উদুম্বরিকসুত্তে আগতনযেন পুব্বে নিগ্রোধপরিব্বাজকস্স নদিতং. তপব্রহ্মচারীতি উত্তমতপচারী, তপেন ৰা ৰীরিযেন ব্রহ্মচারী. ইদন্তি ‘‘রাজগহে…পে… পঞ্হং অপুচ্ছী’’তি পাল়িযং আগতৰচনং. আচরিযেন (দী. নি. টী. ১.৪০৩) পন যথাৰুত্তং অট্ঠকথাৰচনমেৰ পচ্চামট্ঠং. এত্থ চ কামং যদা নিগ্রোধো পঞ্হমপুচ্ছি, ভগৰা চস্স ৰিস্সজ্জেসি, ন তদা ভগৰা গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৰিহরতি, রাজগহসমীপেযেৰ উদুম্বরিকায দেৰিযা উয্যানে ৰিহরতি তত্থেৰ তথা পুচ্ছিতত্তা, ৰিস্সজ্জিতত্তা চ, তথাপি গিজ্ঝকূটে পব্বতে ভগৰতো ৰিহারো ন তাৰ ৰিচ্ছিন্নো, তস্মা পাল়িযং ‘‘তত্র ম’’ন্তিআদিৰচনং, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তত্র রাজগহে গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৰিহরন্তং ম’’ন্তিআদিৰচনং ৰুত্তন্তি ইমমত্থম্পি ‘‘যং তং ভগৰা’’তিআদিনা ৰিঞ্ঞাপেতীতি দট্ঠব্বং. ‘‘গিজ্ঝকূটে পব্বতে’’তি ইদং তত্থ কতৰিহারং সন্ধায ৰুত্তন্তি দস্সেতি ‘‘গিজ্ঝকূটে মহাৰিহারে’’তি ইমিনা. উদুম্বরিকাযাতি তন্নামিকায. উয্যানেতি তত্থ কতপরিব্বাজকারামং সন্ধায ৰদতি. নিগ্রোধো নাম ছন্নপরিব্বাজকো. সন্ধানো নাম পঞ্চউপাসকসতপরিৰারো অনাগামিউপাসকো. কথাসল্লাপন্তি ‘‘যগ্ঘে গহপতি জানেয্যাসি, কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৫৩) সল্লাপকথং. পরন্তি অতিসযত্থে নিপাতো. ৰিযাতি পদপূরণমত্তে যথা তং ‘‘অতিৰিযা’’তি. অন্ধবালন্তি পঞ্ঞাচক্খুনা অন্ধং বালজনং. যোগেতি নযে, দুক্খনিস্সরণূপাযেতি অত্থো.
৪০৫. অনেনাতি ভগৰতা. খন্ধকেতি মহাৰগ্গে পব্বজ্জখন্ধকে (মহাৰ. ৯৬) যং পরিৰাসং পরিৰসতীতি যোজনা. ‘‘পুব্বে অঞ্ঞতিত্থিযো ভূতোতি অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তি (সারত্থ. টী. ৭৬) আচরিযসারিপুত্তত্থেরেন ৰুত্তং. পঠমং পব্বজ্জং গহেত্ৰাৰ পরিৰসতীতি আহ ‘‘সামণেরভূমিযং ঠিতো’’তি. তন্তি দ্ৰীহি আকারেহি ৰুত্তং পরিৰাসং. পব্বজ্জন্তি ‘‘আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদ’’ন্তি এত্থ ৰুত্তং পব্বজ্জগ্গহণং. ‘‘উত্তরিদিরত্ততিরত্তং সহসেয্যং কপ্পেয্যা’’তি (পাচি. ৫১) এত্থ দিরত্তগ্গহণং ৰিয ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেনেৰ ৰুত্তং. যস্মা পন সামণেরভূমিযং ঠিতেনেৰ পরিৰসিতব্বং, ন গিহিভূতেন, তস্মা অপরিৰসিত্ৰাযেৰ পব্বজ্জং লভতি. ন গামপ্পৰেসনাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন নৰেসিযাৰিধৰাথুল্লকুমারিকপণ্ডকভিক্খুনিগোচরতা, সব্রহ্মচারীনং কিং করণীযেসু দক্খানলসাদিতা, উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীসু তিব্বচ্ছন্দতা, যস্স তিত্থাযতনতো ইধাগতো, তস্স অৰণ্ণভণনে অত্তমনতা, বুদ্ধাদীনং অৰণ্ণভণনে অনত্তমনতা, যস্স তিত্থাযতনতো ইধাগতো, তস্স ৰণ্ণভণনে অনত্তমনতা, বুদ্ধাদীনং ৰণ্ণভণনে অত্তমনতাতি ইমেসং সত্তৰত্তানং সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বন্তি যদা পরিৰসতি, তদা পূরমানেন পরিৰসিতব্বং. অট্ঠৰত্তপূরণেনাতি যথাৰুত্তানং অট্ঠন্নং ৰত্তানং পূরণেন. এত্থাতি পরিৰাসে, উপসম্পদায ৰা. ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰাতি অজ্ঝাসযৰীমংসনৰসেন সুৰণ্ণং ৰিয ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা. পব্বজ্জাযাতি নিদস্সনমত্তং. উপসম্পদাপি হি তেন সঙ্গয্হতি.
‘‘গণমজ্ঝে নিসীদিত্ৰাতি উপসম্পদাকম্মস্স গণপ্পহোনকানং ভিক্খূনং মজ্ঝে সঙ্ঘত্থেরো ৰিয তস্স অনুগ্গহত্থং নিসীদিত্ৰা’’তি (দী. নি. টী. ১.৪০৫) আচরিযেন ৰুত্তং, ইদানি পন বহূসুপি পোত্থকেসু ‘‘তং নিসীদাপেত্ৰা’’তি কারিতৰসেন পাঠো দিস্সতি. অচিরমুপসম্পন্নস্স অস্সাতি অচিরূপসম্পন্নো, অত্থমত্তং পন দস্সেতুং ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৰা নচিরমেৰা’’তি আহ. কাযচিত্তৰিৰেকাৰ ইধাধিপ্পেতা উপধিৰিৰেকত্থং পটিপজ্জনাধিকারত্তাতি ৰুত্তং ‘‘কাযেন চেৰ চিত্তেন চা’’তি. ৰূপকট্ঠোতি ৰিৰিত্তো. তাদিসস্স সীলৰিসোধনে অপ্পমাদো অৰুত্তসিদ্ধোতি কম্মট্ঠানে অপ্পমাদমেৰ দস্সেতি. পেসিতচিত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো, তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারোতি ৰুত্তং হোতি, এৰংভূতো চ তথা অনপেক্খতায ৰিস্সজ্জিতকাযো নামাতি অধিপ্পাযমাৰিকাতুং ‘‘ৰিস্সট্ঠঅত্তভাৰো’’তি ৰুত্তং. অত্তাতি চেত্থ চিত্তং ৰুচ্চতি রূপকাযস্স অৰিসযত্তা. যস্সাতি অরহত্তফলস্স. জাতিকুলপুত্তাপি আচারসম্পন্না এৰ অরহত্তাধিগমায পব্বজ্জাপেক্খা হোন্তীতি তেপি জাতিকুলপুত্তে তেহেৰ আচারকুলপুত্তেহি একসঙ্গহে করোন্তো ‘‘আচারকুলপুত্তা’’তি আহ. ইমিনা হি আচারসম্পন্না জাতিকুলপুত্তাপি সঙ্গহিতা হোন্তি. আচারসম্পন্নানমেৰাধিপ্পেতভাৰো চ ‘‘সম্মদেৰা’’তি সদ্দন্তরেন ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা’’তিআদিনা নযেন হি সংৰেগপুব্বিকং যথানুসিট্ঠং পব্বজ্জং সন্ধায ‘‘সম্মদেৰা’’তি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘হেতুনাৰ কারণেনেৰা’’তি. তত্থ হেতুনাতি নযেন উপাযেন. কারণেনেৰাতি তব্বিৰরণৰচনং. তন্তি অরহত্তফলং. তদেৰ হি ‘‘অনুত্তরং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি ৰত্তুমরহতি অঞ্ঞেসং তথা অভাৰতো. ‘‘যংতংসদ্দা নিচ্চসম্বন্ধা’’তি সদ্দনযেনপি তদত্থং দস্সেতি ‘‘তস্স হী’’তিআদিনা. ‘‘যস্সত্থায…পে… পব্বজ্জন্তী’’তি পুব্বে ৰুত্তস্স তস্স অরহত্তফলস্স অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি, তস্মা অরহত্তফলমিধাধিপ্পেতন্তি ৰিঞ্ঞাযতীতি অধিপ্পাযো. নত্থি পরো জনো তথা সচ্ছিকরণে পচ্চযো যস্সাতি অপরপ্পচ্চযো, তং. উপ-সদ্দো ৰিয সং-সদ্দোপি ধাতুসদ্দানুৰত্তকোতি ৰুত্তং ‘‘পাপুণিত্ৰা’’তি, পত্ৰা অধিগন্ত্ৰাতি অত্থো. উপ-সদ্দো ৰা ধাতুসদ্দানুৰত্তকো, সং-সদ্দো পন ধাতুৰিসেসকোতি আহ ‘‘সম্পাদেত্ৰা’’তি, অসেক্খা সীলসমাধিপঞ্ঞাযো নিপ্ফাদেত্ৰা, পরিপূরেত্ৰাৰাতি অত্থো.
নিট্ঠাপেতুন্তি নিগমনৰসেন পরিযোসাপেতুং. ‘‘ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং…পে… ৰিহাসী’’তি ইমিনা এৰ হি অরহত্তনিকূটেন দেসনা পরিযোসাপিতা, তং পন নিগমেতুং ‘‘অঞ্ঞতরো…পে… অহোসী’’তি ধম্মসঙ্গাহকেহি ৰুত্তং. একতোৰ ইধ অঞ্ঞতরো, ন পন নামগোত্তাদীহি অপাকটতো. অরহন্তানন্তি উব্বাহনে চেতং সামিৰচনং. তথা উব্বাহিতত্তা চ তেসমব্ভন্তরোতি অত্থো আপন্নোতি অধিপ্পাযং দস্সেন্তো ‘‘ভগৰতো’’তিআদিমাহ. কেচি পন এৰং ৰদন্তি – অরহন্তানন্তি চেতং সম্বন্ধেযেৰ সামিৰচনং, অতো চেত্থ সহ পাঠসেসেন অধিপ্পাযমত্থং দস্সেতুং ‘‘ভগৰতো’’তিআদি ৰুত্তন্তি. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায পরমসুখুমগম্ভীরদুরনুবোধত্থপরিদীপনায সুৰিমলৰিপুলপঞ্ঞাৰেয্যত্তিযজননায সাধুৰিলাসিনিযা নাম লীনত্থপ্পকাসনিযা মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপকাসনা.
মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.