ৰিচযহারৰণ্ণনা
কপ্পনাভাৰেপি ৰোহারৰসেন, অনুৰাদৰসেন চ ‘‘মম’’ন্তি ৰুত্তং. নিযমাভাৰতো ৰিকপ্পনত্থং ৰাগ্গহণং. তংগুণসমঙ্গিতায, অভিমুখীকরণায চ ‘‘ভিক্খৰে’’তি আমন্তনং. অঞ্ঞভাৰতো, পটিৰিরুদ্ধভাৰতো চ ‘‘পরে’’তি ৰুত্তং, ৰণ্ণপটিপক্খতো, অৰণ্ণনীযতো চ ‘‘অৰণ্ণ’’ন্তি, ব্যত্তিৰসেন, ৰিত্থারৰসেন চ ‘‘ভাসেয্যু’’ন্তি, ধারণসভাৰতো, অধম্মপটিপক্খতো চ ‘‘ধম্মস্সা’’তি, দিট্ঠিসীলেহি সংহতভাৰতো, কিলেসানং সঙ্ঘাতকরণতো চ ‘‘সঙ্ঘস্সা’’তি, ৰুত্তপটিনিদ্দেসতো, ৰচনুপন্যাসতো চ ‘‘তত্রা’’তি, সম্মুখীভাৰতো, পুথুভাৰতো চ ‘‘তুম্হেহী’’তি, চিত্তস্স হননতো, আরম্মণাভিঘাততো চ ‘‘আঘাতো’’তি, আরম্মণে সঙ্কোচৰুত্তিযা অনভিমুখতায, অতুট্ঠাকারতায চ ‘‘অপ্পচ্চযো’’তি, আরম্মণচিন্তনতো, নিস্সযতো চ ‘‘চেতসো’’তি, অত্থস্স অসাধনতো, অনু অনু অনত্থসাধনতো চ ‘‘অনভিরদ্ধী’’তি, কারণানরহত্তা, সত্থুসাসনে
ঠিতেহি কাতুমসক্কুণেয্যত্তা চ ‘‘ন করণীযা’’তি ৰুত্তং. এৰং তস্মিং তস্মিং অধিপ্পেতত্থে পৰত্ততানিদস্সনেন, অত্থসো চ –
মমন্তি সামিনিদ্দিট্ঠং সব্বনামপদং. ৰাতি ৰিকপ্পননিদ্দিট্ঠং নিপাতপদং. ভিক্খৰেতি আলপননিদ্দিট্ঠং নামপদং. পরেতি কত্তুনিদ্দিট্ঠং নামপদং. অৰণ্ণন্তি কম্মনিদ্দিট্ঠং নামপদং. ভাসেয্যুন্তি কিরিযানিদ্দিট্ঠং আখ্যাতপদং. ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সাতি চ সামিনিদ্দিট্ঠং নামপদং. তত্রাতি আধারনিদ্দিট্ঠং সব্বনামপদং. তুম্হেহীতি কত্তুনিদ্দিট্ঠং সব্বনামপদং. ন-ইতি পটিসেধনিদ্দিট্ঠং নিপাতপদং. আঘাতো, অপ্পচ্চযো, অনভিরদ্ধীতি চ কম্মনিদ্দিট্ঠং নামপদং. চেতসোতি সামিনিদ্দিট্ঠং নামপদং. করণীযাতি কিরিযানিদ্দিট্ঠং নামপদন্তি. এৰং তস্স তস্স পদস্স ৰিসেসতানিদস্সনেন, ব্যঞ্জনসো চ ৰিচযনং পদৰিচযো. অতিৰিত্থারভযেন পন সক্কাযেৰ অট্ঠকথং, তস্সা চ লীনত্থৰিভাৰনং অনুগন্ত্ৰা অযমত্থো ৰিঞ্ঞুনা ৰিভাৰেতুন্তি ন ৰিত্থারযিম্হ.
‘‘তত্র চে তুম্হে অস্সথ কুপিতা ৰা অনত্তমনা ৰা, অপি নু তুম্হে পরেসং সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যাথা’’তি অযং অনুমতিপুচ্ছা. সত্তাধিট্ঠানা, অনেকাধিট্ঠানা, পরমত্থৰিসযা, পচ্চুপ্পন্নৰিসযাতি এৰং সব্বত্থ যথাসম্ভৰং পুচ্ছাৰিচযনং পুচ্ছাৰিচযো. ‘‘নো হেতং ভন্তে’’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং একংসব্যাকরণং, নিরৰসেসং, সউত্তরং, লোকিযন্তি এৰং সব্বস্সাপি ৰিস্সজ্জনস্স যথারহং ৰিচযনং ৰিস্সজ্জনাৰিচযো.
‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে পরে অৰণ্ণং ভাসেয্যুং…পে… ন চেতসো অনভিরদ্ধি করণীযা’’তি ইমায পঠমদেসনায ‘‘মমং ৰা…পে… তুম্হংযেৰস্স তেন অন্তরাযো’’তি অযং দুতিযদেসনা সংসন্দতি. কস্মা? পঠমায মনোপদোসং নিৰারেত্ৰা দুতিযায তত্থাদীনৰস্স দস্সিতত্তা. তথা ইমায দুতিযদেসনায ‘‘মমং ৰা…পে… অপি নু তুম্হে পরেসং সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যাথা’’তি অযং ততিযদেসনা সংসন্দতি. কস্মা? দুতিযায তত্থাদীনৰং দস্সেত্ৰা ততিযায ৰচনত্থসল্লক্খণমত্তেপি অসমত্থভাৰস্স দস্সিতত্তা. তথা ইমায ততিযদেসনায ‘‘মমং ৰা…পে… ন চ পনেতং অম্হেসু সংৰিজ্জতী’’তি অযং চতুত্থদেসনা সংসন্দতি. কস্মা? ততিযায মনোপদোসং সব্বথা নিৰারেত্ৰা চতুত্থায অৰণ্ণট্ঠানে পটিপজ্জিতব্বাকারস্স দস্সিতত্তাতি ইমিনা নযেন পুব্বেন অপরং সংসন্দিত্ৰা ৰিচযনং পুব্বাপরৰিচযো. অস্সাদৰিচযাদযো ৰুত্তনযাৰ. তেসং লক্খণসন্দস্সনমত্তমেৰ হেত্থ ৰিসেসো.
‘‘অপি নু তুম্হে পরেসং সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যাথা’’তি ইমায পুচ্ছায ‘‘নো হেতং ভন্তে’’তি অযং ৰিস্সজ্জনা সমেতি. কুপিতো হি নেৰ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅরিযসাৰকানং ন মাতাপিতূনং ন পচ্চত্থিকানং সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থং আজানাতি. ‘‘কতমঞ্চ তং ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকং…পে… তথাগতস্স ৰণ্ণং ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি ইমায পুচ্ছায ‘‘পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো’’তিআদিকা অযং ৰিস্সজ্জনা সমেতি. ভগৰা হি অনুত্তরেন পাণাতিপাতৰিরমণাদিগুণেন সমন্নাগতো, তঞ্চ খো সমাধিং, পঞ্ঞঞ্চ উপনিধায অপ্পমত্তকং ওরমত্তকং সীলমত্তকং. ‘‘কতমে চ তে ভিক্খৰে, ধম্মা গম্ভীরা দুদ্দসা’’তিআদিকায পুচ্ছায ‘‘সন্তি ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা’’তিআদিকা ৰিস্সজ্জনা সমেতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগুণা হি অঞ্ঞত্র তথাগতা অঞ্ঞেসং ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠত্তা গম্ভীরা দুদ্দসা দুরনুবোধা সন্তা পণীতা অতক্কাৰচরা নিপুণা পণ্ডিতৰেদনীযাতি ইমিনা নযেন ৰিস্সজ্জনায পুচ্ছানুরূপতাৰিচযনমেৰ ইধ সঙ্গহগাথায অভাৰতো অনুগীতিৰিচযোতি. অযং পদপঞ্হাদিএকাদসধম্মৰিচযনলক্খণো ৰিচযহারো নাম. ৰুত্তঞ্চ ‘‘যং পুচ্ছিতঞ্চ ৰিস্সজ্জিতঞ্চা’’তিআদি (নেত্তি. ৪.২).