(২) সঙ্খ্যাৰারৰণ্ণনা

৭৩. যথা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে ৰিসেসো ৰিভঙ্গে অত্থীতি ইদং হেতুপচ্চযাদিৰিভঙ্গতো ৰিসেসভাৰসামঞ্ঞেন ৰুত্তং. ন হি যাদিসো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযৰিভঙ্গে ৰিসেসো, তাদিসো পুরেজাতপচ্চযৰিভঙ্গে. তথা হি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে পটিসন্ধি লব্ভতি, ন পুরেজাতপচ্চযে. ‘‘ৰিপাকাব্যাকতং একং খন্ধং পটিচ্চা’’তিআদিকে ৰিভঙ্গেতি ইমিনা যস্মিং পচ্চযে ৰিপাকাব্যাকতং উদ্ধটং, তং নিদস্সনৰসেন দস্সেতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা হেতুপচ্চযাদীসু ‘‘ৰিপাকাব্যাকতং একং খন্ধং পটিচ্চা’’তিআদিনা ৰিভঙ্গে ৰিপাকাব্যাকতং উদ্ধটং অত্থি, এৰং ৰিপাকাব্যাকতাভাৰং আসেৰনপচ্চযে ৰিসেসং দস্সেতীতি.

৭৪. এতস্মিং অনুলোমেতি ইমস্মিং পটিচ্চৰারে পচ্চযানুলোমে. সুদ্ধিকনযেতি পঠমে নযে. দস্সিতগণনতোতি ‘‘নৰ, তীণি, এক’’ন্তি এৰং সঙ্খেপতো দস্সিতগণনতো. ততো পরেসু নযেসূতি ততো পঠমনযতো পরেসু দুতিযাদিনযেসু. অঞ্ঞিস্সাতি নৰাদিভেদতো অঞ্ঞিস্সা গণনায. অবহুগণনেন যুত্তস্স বহুগণনস্স পচ্চযস্স, তেন অবহুগণনেন. সমানগণনতা চাতি চ-সদ্দো ব্যতিরেকো. তেন পচ্চনীযতো অনুলোমে যো ৰিসেসো ৰুচ্চতি, তং জোতেতি. তেনাহ ‘‘অনুলোমেযেৰ দট্ঠব্বা’’তি. অনুলোমেযেৰাতি অৰধারণেন নিৰত্তিতং দস্সেতুং ‘‘পচ্চনীযে…পে… ৰক্খতী’’তি ৰুত্তং.

৭৬-৭৯. তে পন তেরসমূলকাদিকে নযে সাসেৰনসৰিপাকেসু দ্ৰীসু দ্ৰাৰীসতিমূলকেসু সাসেৰনমেৰ গহেত্ৰা ইতরং পজহন্তো আহ ‘‘পচ্ছাজাতৰিপাকানং পরিহীনত্তা’’তি. ৰিরোধাভাৰে সতীতি ইদং ‘‘সিযা কুসলং ধম্মং পটিচ্চ অকুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্যা’’তিআদীসু ৰিয পরিকপ্পৰচনং সন্ধায ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘পুচ্ছায দস্সিতনযেনা’’তি. তস্স চ তেৰীসতিমূলকস্স. নামন্তি তেৰীসতিমূলকন্তি নামং. দ্ৰাৰীসতি…পে… ৰুত্তন্তি এতেন দ্ৰাৰীসতিমূলকোৰ পরমত্থতো লব্ভতি, ন তেৰীসতিমূলকোতি দস্সেতি.

অঞ্ঞপদানীতি হেতুঅধিপতিপদাদীনি. সুদ্ধিকনযোতি পঠমনযো, যং অট্ঠকথাযং ‘‘একমূল’’ন্তি ৰুত্তং. আরম্মণমূলকাদীসু ন লব্ভতীতি দুমূলকাদীসু তং ন যোজীযতি. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং সোধেত্ৰা এৰ হি অভিধম্মপাল়ি পৰত্তা, তস্মা ‘‘আরম্মণে…পে… পঞ্হা’’তি ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘তীণিযেৰ পঞ্হা’’তি পাঠে. ‘‘ৰত্তু অধিপ্পাযানুৰিধাযী সদ্দপ্পযোগো’’তি কত্ৰা অধিপ্পাযং ৰিভাৰেন্তো আহ ‘‘ততো উদ্ধং গণনং নিৰারেতি, ন অধো পটিক্খিপতী’’তি. গণনায উপনিক্খিত্তপঞ্ঞত্তিভাৰতো হেট্ঠাগণনং অমুঞ্চিত্ৰাৰ উপরিগণনা সম্ভৰতীতি আহ ‘‘তীসু একস্স অন্তোগধতায চ ‘তীণিযেৰা’তি ৰুত্ত’’ন্তি. অত্তনো ৰচনন্তি ‘‘তত্রিদং লক্খণ’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং অত্তনো ৰচনং.

৮০-৮৫. অৰিগতা…পে… ৰুত্তেপি ৰিপল্লাসযোজনং অকত্ৰাতি অধিপ্পাযো. সা দস্সিতা হোতীতি সা ৰিপল্লাসযোজনং অকত্ৰা দস্সিযমানা যদিপি দস্সিতা হোতি, ন এৰং আৰিকরণৰসেন দস্সিতা হোতি তাদিসস্স লিঙ্গনস্স অভাৰতো যথা ৰিপল্লাসযোজনাযন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ৰিপল্লাস…পে… হোতী’’তি. এৰমেৰ অধিপ্পাযো যোজেতব্বোতি ‘‘যে…পে… তং দস্সেতু’’ন্তি এত্থ ‘‘যদিপি অৰিগতানন্তর’’ন্তিআদিনা যথা অধিপ্পাযো যোজিতো, এৰমেৰ ‘‘তেনেতং আৰিকরোতী’’তি এত্থাপি অধিপ্পাযো যোজেতব্বো. কিং ৰুত্তং হোতি? যথা তত্থ ‘‘ঊনতরগণনেহি সমানগণনেহি চ সদ্ধিং সংসন্দনে ঊনতরা সমানা চ গণনা হোতী’’তি অযমত্থো ঞাপনৰসেন দস্সিতো, এৰমিধাপীতি. তেন ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘আরম্মণপচ্চযো যেন যেন বহুতরগণনেন ৰা সমানগণনেন ৰা পচ্চযেন সদ্ধিং তিকদুকাদিভেদং গচ্ছতি, সব্বত্থ তীণেৰ পঞ্হৰিস্সজ্জনানি ৰেদিতব্বানী’’তি. ন কেৰলমত্থৰিসেসাৰিকরণত্থমেৰেত্থ তথা যোজনা কতা, অথ খো দেসনাক্কমোযেৰ সোতি দস্সেতুং ‘‘পচ্চনীযাদীসুপি পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ মূলপদন্তি আরম্মণপচ্চযাদিকং তস্মিং তস্মিং নযে মূলভূতং পদং. তত্থাতি পচ্চনীযাদীসু. এতং লক্খণন্তি ‘‘তত্রিদং লক্খণ’’ন্তিআদিনা ৰুত্তলক্খণং. তস্মাতি যস্মা পুব্বেনাপরং পাল়ি এৰমেৰ পৰত্তা, তস্মা এৰ. তেন মূলপদং আদিম্হিযেৰ ঠপেত্ৰা দেসনা ঞাযাগতাতি দস্সেতি. যদি এৰং লিঙ্গনেন অত্থৰিসেসাৰিকরণং কথন্তি আহ ‘‘ন চ ৰিঞ্ঞাতে অত্থে ৰচনেন লিঙ্গেন চ পযোজনং অত্থী’’তি.

পচ্চযানুলোমৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.