২. পৰত্তিৰারৰণ্ণনা

১৮-২১. এতস্মিন্তি পৰত্তিৰারে. পুচ্ছামত্তলাভেনাতি মোঘপুচ্ছাভাৰমাহ. একেকন্তি ‘‘যস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স সদ্দাযতনং উপ্পজ্জতী’’তিআদিকং একেকং. পঞ্চাতি ‘‘যস্স সদ্দাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স গন্ধাযতনং উপ্পজ্জতী’’তিআদীনি পঞ্চ. পুচ্ছামত্তলাভেন সঙ্গহং অনুজানন্তো ‘‘ৰিস্সজ্জনৰসেন হাপেতব্বানী’’তি আহ. ‘‘ৰক্খতি হী’’তিআদিনা যথাৰুত্তমত্থং অট্ঠকথায সমত্থেতি.

সদিসৰিস্সজ্জনন্তি সামঞ্ঞৰচনং ৰিসেসনিৰিট্ঠমেৰ হোতীতি তং ৰিসেসং দস্সেন্তো ‘‘পুগ্গলৰারমেৰ সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা তস্সা পন সদিসৰিস্সজ্জনতায অব্যাপিতত্তা যত্থ সদিসং, তত্থাপি ৰিস্সজ্জিতন্তি দস্সেন্তো ‘‘ওকাসৰারে পন…পে… ৰিস্সজ্জিত’’ন্তি আহ. তত্থ তন্তি দুতিযং. পুগ্গলৰারেপীতি যত্থ সদিসং ৰিস্সজ্জনং, তত্থ পুগ্গলৰারেপি ৰিস্সজ্জিতং, পগেৰ ওকাসৰারেতি অধিপ্পাযো. ৰিরত্তকামকম্মনিব্বত্তস্সাতি ভাৰনাবলেন ৰিরত্তো কামো এতেনাতি ৰিরত্তকামং, রূপাৰচরকম্মং, ততো নিব্বত্তস্স. পটিসন্ধি এৰ বীজং পটিসন্ধিবীজং, তস্স. ‘‘এৰংসভাৰত্তা’’তি এতেন একন্ততো কামতণ্হানিদানকম্মহেতুকানি ঘানাদীনীতি দস্সেতি. গন্ধাদযো চ ন সন্তীতি সব্বেন সব্বং তেসম্পি অভাৰং সন্ধায ৰদতি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

‘‘সচ্চ’’ন্তি যথাৰুত্তৰসেন গহেতব্বং চোদকেন ৰুত্তমত্থং সম্পটিচ্ছিত্ৰা পুন যেনাধিপ্পাযেন তানি যমকানি সদিসৰিস্সজ্জনানি, তং দস্সেতুং ‘‘যথা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – তত্থ চক্খাযতনমূলকেসু ঘানাযতনযমকেন ‘‘সচক্খুকানং অঘানকানং উপপজ্জন্তান’’ন্তিআদিনা নযেন জিৰ্হাকাযাযতনযমকানি যথা সদিসৰিস্সজ্জনানি, তথা ইধ ঘানাযতনমূলকেসু ঘানাযতনযমকেন তানি জিৰ্হাকাযাযতনযমকানি ‘‘যস্স ঘানাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স জিৰ্হাযতনং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা নযেন সদিসৰিস্সজ্জনানীতি. এৰমেত্থ উভযেসং ৰিসুং অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসৰিস্সজ্জনতায ইদং ৰুত্তং, ন একজ্ঝং অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসৰিস্সজ্জনতায. তেনাহ ‘‘তস্মা তত্থ তত্থেৰ সদিসৰিস্সজ্জনতা পাল়িঅনারুল়্হতায কারণ’’ন্তি. এৰঞ্চ সতি চক্খাযতনমূলগ্গহণং কিমত্থিযন্তি আহ ‘‘নিদস্সনভাৰেনা’’তিআদি. তত্থ নিদস্সনভাৰেনাতি নিদস্সনভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞসদিসৰিস্সজ্জনতাসঙ্খাতেন নিদস্সনভাৰেনেৰ, ন পন তেসং নিদস্সিতব্বেহি সব্বথা সদিসৰিস্সজ্জনতাযাতি অধিপ্পাযো. ‘‘যেভুয্যতাযা’’তি ৰুত্তং যেভুয্যতং দস্সেতুং ‘‘তেসু হী’’তিআদি ৰুত্তং.

এৰন্তি ইমিনা ‘‘আমন্তা’’তি পটিৰচনৰিস্সজ্জনেন যথাৰুত্তৰচনস্সেৰ ৰিস্সজ্জনভাৰানুজাননং কত্তব্বন্তি ইমমত্থং আকড্ঢতি. সাতি দুতিযপুচ্ছা. ঘানাযতনযমকেনাতি চক্খাযতনমূলকেসু ঘানাযতনযমকেনেৰ. তংসেসানীতি তেন ঘানাযতনমূলককাযাযতনযমকেন সদ্ধিং সেসানি. সদিসৰিস্সজ্জনত্তা অনারুল়্হানীতি এত্থ ‘‘অনারুল়্হানী’’তি এত্তকমেৰ তথা-সদ্দেন অনুকড্ঢীযতি, ন ‘‘সদিসৰিস্সজ্জনত্তা’’তি দস্সেন্তো ‘‘তথাতি…পে… সমঞ্ঞেনা’’তি ৰত্ৰা ইদানি ‘‘কারণসামঞ্ঞেনা’’তি ৰুত্তস্স সদিসৰিস্সজ্জনত্তস্স তত্থ অভাৰং দস্সেতুং ‘‘ঘানজিৰ্হাকাযাযতনানং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অগব্ভসেয্যকেসু পৰত্তমানানন্তি এত্থাপি ‘‘সহচারিতাযা’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং, তথা ‘‘গব্ভসেয্যকেসু চ পৰত্তমানান’’ন্তি. ইতরানি ঘানাযতনমূলকানি জিৰ্হাকাযাযতনযমকানি দ্ৰে ন ৰিস্সজ্জীযন্তি, ঘানাযতনমূলকেসু চ যমকেসু ৰিস্সজ্জিতেসু ইতরদ্ৰযমূলকানি জিৰ্হাকাযাযতনমূলকানি ন ৰিস্সজ্জীযন্তি অৰিসেসত্তা অপ্পৰিসেসত্তা চাতি যোজেতব্বং. তত্থ কাযাযতনযমকে দুতিযপুচ্ছাৰসেন অপ্পৰিসেসো, ইতরৰসেন অৰিসেসো ৰেদিতব্বো. রূপাযতনমনাযতনেহি সদ্ধিন্তি ইদং রূপাযতনমূলকমনাযতনৰসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘রূপাযতন…পে… অধিপ্পাযো’’তি. তেনেৰাহ ‘‘রূপাযতনমূলকেসু হী’’তিআদি. যমকানন্তি রূপাযতনমূলকগন্ধরসফোট্ঠব্বাযতনযমকানং. দুতিযপুচ্ছানন্তি যথাৰুত্তযমকানংযেৰ দুতিযপুচ্ছানং. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সরূপকানং অচিত্তকান’’ন্তিআদিনা ৰুত্তেন নযেন. আদিপুচ্ছানন্তি তেসংযেৰ যমকানং পঠমপুচ্ছানং.

হেট্ঠিমেহীতি ইদং অৰিসেসৰচনম্পি যেসু সদিসৰিস্সজ্জনতা সম্ভৰতি, তদপেক্খন্তি আহ ‘‘গন্ধরস…পে… অত্থো’’তি. উদ্দিট্ঠধম্মেসু উদ্দেসানুরূপং লব্ভমানৰিসেসকথনং ৰিস্সজ্জনং, যো তত্থ ন সব্বেন সব্বং উদ্দেসানুরূপগুণেন উপলব্ভতি, তস্স অকথনম্পি অত্থতো ৰিস্সজ্জনমেৰ নাম হোতীতি আহ ‘‘অৰিস্সজ্জনেনেৰ অলব্ভমানতাদস্সনেন ৰিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তী’’তি.

চক্খুৰিকলসোতৰিকলা ৰিয চক্খুসোতৰিকলোপি লব্ভতীতি সো পন অট্ঠকথাযং পি-সদ্দেন সঙ্গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘জচ্চন্ধম্পি…পে… ৰেদিতব্বো’’তি আহ. পরিপুণ্ণাযতনমেৰ ওপপাতিকং সন্ধায ৰুত্তন্তি এত্থ অট্ঠানপ্পযুত্তো এৰ-সদ্দোতি তস্স ঠানং দস্সেন্তো ‘‘ৰুত্তমেৰাতি অত্থো’’তি ৰত্ৰা তেন পরিপুণ্ণাযতনস্স তত্থ অনিযতত্তা অপরিপুণ্ণাযতনস্সপি সঙ্গহো সিদ্ধোতি দস্সেন্তো ‘‘তেন জচ্চন্ধবধিরম্পি সন্ধায ৰুত্ততা ন নিৰারিতা হোতী’’তি আহ.

২২-২৫৪. তস্মিং পুগ্গলস্স অনামট্ঠত্তাতি কস্মা ৰুত্তং, যাৰতা ‘‘রূপীব্রহ্মলোকং পুচ্ছতী’’তি ইমিনাপি ওকাসোযেৰ আমট্ঠোতি. ‘‘আমন্তা’’তি পটিঞ্ঞায কারণৰিভাৰনাধিপ্পাযেনেৰ ‘‘কস্মা পটিঞ্ঞাত’’ন্তি চোদনং সমুট্ঠাপেত্ৰা তং কারণং দস্সেতুকামো ‘‘ননূ’’তিআদিমাহ. গব্ভসেয্যকভাৰং গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সতীতি পচ্ছিমভৰিকং সন্ধাযাহ. তদৰত্থস্সাতি পচ্ছিমভৰাৰত্থস্স. ভৰিস্সন্তস্সাতি ভাৰিনো. পটিঞ্ঞাতব্বত্তাতি ‘‘উপ্পজ্জিস্সতী’’তি পটিঞ্ঞাতব্বত্তা.

অথ কস্মাতি এত্থাযং সঙ্খেপত্থো – যদি ‘‘যস্স রূপাযতনং উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি পুচ্ছাযং ৰুত্তেন ৰিধিনা পটিঞ্ঞাতব্বং, অথ কস্মা অথ কেন কারণেন পটিলোমে ‘‘যস্স ৰা পন রূপাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চক্খাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি পুচ্ছায ‘‘আমন্তা’’তি পটিঞ্ঞাতং, ননু ইদং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিরুদ্ধন্তি? ননূতিআদিনাপি চোদকো তমেৰ ৰিরোধং ৰিভাৰেতি. নো চ নুপ্পজ্জিস্সতি উপ্পজ্জিস্সতি এৰাতি অত্থো. ‘‘তস্মিং ভৰে’’তিআদি তস্স পরিহারো. তত্থ তস্মিং ভৰেতি যস্মিং ভৰে ‘‘রূপাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি ৰুত্তং পৰত্তমানত্তা, তস্মিং ভৰে. অনাগতভাৰেন অৰচনতোতি ভাৰীভাৰেন অৰত্তব্বতো আরদ্ধুপ্পাদভাৰেন পৰত্তমানত্তাতি অধিপ্পাযো. তেনেৰাহ ‘‘ভৰন্তরে হী’’তিআদি. ন পন ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. এৰঞ্চ কত্ৰাতিআদিনা পাঠন্তরেন যথাৰুত্তমত্থং সমত্থেতি.

যস্মিং অত্তভাৰে যেহি আযতনেহি ভৰিতব্বং, তংতংআযতননিব্বত্তককম্মেন অৰস্সংভাৰীআযতনস্স সত্তস্স, সন্তানস্স ৰা, ‘‘যস্স ৰা পন রূপাযতনং উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জিস্সতীতি? আমন্তা, যস্স ৰা পন রূপাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চক্খাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতীতি? আমন্তা’’তি চ এৰং পৰত্তং পুচ্ছাদ্ৰযৰিস্সজ্জনং আযতনপটিলাভস্স জাতিভাৰতো সুট্ঠু উপপন্নং ভৰতি. পচ্ছিমভৰিকাদযোতি এত্থ আদি-সদ্দেন অরূপে উপ্পজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযনকা সঙ্গয্হন্তি. ইদম্পি ৰিস্সজ্জনং. অভিনন্দিতব্বত্তাতি ‘‘আমন্তা’’তি সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা.

যং পন অঘানকানং কামাৰচরং উপপজ্জন্তানন্তি ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্স ৰিপাকো ঘানাযতনুপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ উপচ্ছিজ্জিস্সতি, তং ঘানাযতনানিব্বত্তককম্মন্তি ৰুত্তং. কথং পনীদিসং কম্মং অত্থীতি ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘যস্স যত্থা’’তিআদি. এৰম্পি গব্ভসেয্যকো এৰ ইধ অঘানকোতি অধিপ্পেতোতি কথমিদং ৰিঞ্ঞাযতীতি চোদনায ‘‘ন হী’’তিআদিং ৰত্ৰা তমত্থং সাধেতুং ‘‘ধম্মহদযৰিভঙ্গে’’তিআদি ৰুত্তং. অৰচনত্তম্পি হি যথাধম্মসাসনে অভিধম্মে পটিক্খেপোযেৰাতি. ইধাতি ইমস্মিং আযতনযমকে. যথাদস্সিতাসূতি ‘‘যস্স ৰা পন সোতাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চক্খাযতনং নুপ্পজ্জতি, যস্স যত্থ ঘানাযতনং ন নিরুজ্ঝতি, তস্স তত্থ রূপাযতনং ন নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি চ দস্সিতপ্পকারাসু পুচ্ছাসু. আমন্তাতি ৰুত্তন্তি অথ কস্মা ন ৰিঞ্ঞাযতীতি যোজনা. এতাসু পুচ্ছাসু কস্মা পটিৰচনেন ৰিস্সজ্জনং ন কতন্তি অধিপ্পাযো. সন্নিট্ঠানেন গহিতত্থস্সাতি ‘‘যস্স ৰা পন সোতাযতনং নুপ্পজ্জিস্সতি, যস্স যত্থ ঘানাযতনং ন নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি চ এৰমাদিকেন সন্নিট্ঠানপদেন গহিতস্স অত্থস্স. একদেসে সংসযত্থস্স সম্ভৰেনাতি একদেসে সংসযিতব্বস্স অত্থস্স সম্ভৰেন সন্নিট্ঠানত্থপটিযোগভূতসংসযত্থস্স পটিৰচনস্স অকরণতো ‘‘আমন্তা’’তি পটিৰচনৰিস্সজ্জনস্স অকত্তব্বতো অত্থস্স অভিন্দিত্ৰা একজ্ঝং কত্ৰা অৰত্তব্বতো. তেনাহ ‘‘ভিন্দিতব্বেহি ন পটিৰচনৰিস্সজ্জনং হোতী’’তি.

যদি সিযাতি ভিন্দিত্ৰা ৰত্তব্বেপি অত্থে যদি পটিৰচনৰিস্সজ্জনং সিযা, পরিপুণ্ণৰিস্সজ্জনমেৰ ন সিযা অনোকাসভাৰতো ভিন্দিতব্বতো চাতি অত্থো. তথা হি ‘‘পঞ্চৰোকারে পরিনিব্বন্তানং, অরূপে পচ্ছিমভৰিকানং, যে চ অরূপং উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সন্তি, তেসং চৰন্তানং তেসং সোতাযতনঞ্চ নুপ্পজ্জিস্সতি, চক্খাযতনঞ্চ নুপ্পজ্জতী’’তি চ, তথা ‘‘রূপাৰচরে পরিনিব্বন্তানং, অরূপানং তেসং তত্থ ঘানাযতনঞ্চ ন নিরুজ্ঝতি, রূপাযতনঞ্চ ন নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি চ তত্থ ৰিভাগৰসেন পৰত্তো পাঠসেসো. অথ কস্মাতি যদি অভিন্দিতব্বে পটিৰচনৰিস্সজ্জনং, ন ভিন্দিতব্বে, এৰং সন্তে ‘‘যস্স ৰা পন সোমনস্সিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স চক্খুন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তি ইমিনা পটিৰচনৰিস্সজ্জনেন গব্ভসেয্যকানং সোমনস্সপটিসন্ধি নত্থীতি কস্মা ন ৰিঞ্ঞাযতি, ভিন্দিতব্বে ন পটিৰচনৰিস্সজ্জনং হোতীতি সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি? তং ন, অঞ্ঞায পাল়িযা তদত্থস্স ৰিঞ্ঞাযমানত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘কামধাতুযা’’তিআদিমাহ.

‘‘যং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিরুজ্ঝতি, তং চিত্তং নিরুজ্ঝিস্সতি, নুপ্পজ্জিস্সতীতি? আমন্তা’’তি তস্সেৰ চিত্তস্স নিরোধো অনাগতভাৰেন তস্স উপ্পাদক্খণে যথা ৰুত্তো, এৰং তস্সেৰ কম্মজসন্তানস্স নিরোধো তস্স উপ্পাদে অনাগতভাৰেন ৰত্তব্বো. তেনেতং দস্সেতি ‘‘একচিত্তস্স নাম উপ্পাদক্খণে নিরোধো অনাগতভাৰেন ৰুচ্চতি, কিমঙ্গং পন একসন্তানস্সা’’তি. সব্বত্থ সব্বস্মিং অনাগতৰারে. উপপজ্জন্তানং এৰ ৰসেন সো নিরোধো তথা অনাগতভাৰেন ৰুত্তো, কস্মা পনেত্থ নিরোধো উপপন্নানং ৰসেন ন ৰুত্তোতি আহ ‘‘উপ্পন্নানং পনা’’তিআদি. তস্সেৰ যথাপৰত্তস্স কম্মজসন্তানস্স এৰ. তস্মাতি যস্মা উপ্পাদক্খণতো উদ্ধং নিরোধো আরদ্ধো নাম হোতি, তস্মা. ভেদে সতিপি কালভেদামসনস্স কারণে সতিপি. অনাগতকালামসনৰসেনেৰ নিরোধস্সেৰ ৰসেন ৰিস্সজ্জনদ্ৰযং উপপন্নমেৰ যুত্তমেৰ হোতীতি. অঞ্ঞেসং ৰসেন নিরোধস্সেৰ ৰত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা ‘‘অরহত’’ন্তি ৰুত্তং.

যদি উপপত্তিঅনন্তরং নিরোধো আরদ্ধো নাম হোতি, অথ কস্মা চুতিযা নিরোধৰচনন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তন্নিট্ঠানভাৰতো পন চুতিযা নিরোধৰচন’’ন্তি. তন্নিট্ঠানভাৰতোতি তস্স সন্তানস্স নিট্ঠানভাৰতো. পৰত্তেতিআদি ৰুত্তস্সেৰত্থস্স পাকটকরণং. তত্থ তস্সাতি সন্তানস্স. ৰক্খতীতিআদিপি পৰত্তে নিরোধং অনাদিযিত্ৰা চুতিনিরোধস্সেৰ গহিততায কারণৰচনং. তেনাতি তেন যথাৰুত্তেন পাঠন্তরৰচনেন. এত্থাতি এতস্মিং ‘‘যস্স চক্খাযতনং নিরুজ্ঝিস্সতী’’তিআদিকে আযতনযমকে. যদি পৰত্তে নিরুদ্ধস্সপি চুতিযা এৰ নিরোধো ইচ্ছিতো, ‘‘সচক্খুকান’’ন্তিআদি কথন্তি আহ ‘‘সচক্খুকানন্তিআদীসু চ পটিলদ্ধচক্খুকানন্তিআদিনা অত্থো ৰিঞ্ঞাযতী’’তি. তেতি অরূপে পচ্ছিমভৰিকা. অচক্খুকৰচনঞ্চ সাৰসেসন্তি যোজনা.

পৰত্তিৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আযতনযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.