৭. অনুসযযমকং

পরিচ্ছেদপরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারৰণ্ণনা

১. ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা রূপসমুদযো, তণ্হাসমুদযা রূপসমুদযো, কম্মসমুদযা রূপসমুদযো. লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তি চ এৰমাদিনা কুসলমূলকুসলাদীনং পচ্চযভাৰো ৰুত্তোতি আহ ‘‘পচ্চযদীপকেন মূলযমকেনা’’তি. ‘‘সো ‘অনিচ্চং রূপং, অনিচ্চং রূপ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. চক্খু অনিচ্চং, রূপা অনিচ্চা’’তি চ আদিনা বহুলখন্ধাদিমুখেন অনিচ্চানুপস্সনাদযো ৰিহিতাতি ৰুত্তং ‘‘খন্ধাদীসু তীরণবাহুল্লতো’’তি. কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনতো পরং পহানকিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘অনুসযপহানন্তা পহানপরিঞ্ঞা’’তি. যদিপি অনুসযেহি সম্পযোগতো আরম্মণতো ৰা পহানপরিঞ্ঞা নপ্পৰত্ততি, অনুসযাভাৰে পন তদারম্ভো এৰ নত্থীতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অনুসযেহি পহানপরিঞ্ঞং ৰিভাৰেতু’’ন্তি. অনুসযভাৰেন লব্ভমানানন্তি অনুসযভাৰেন ৰিজ্জমানানং, অনুসযসভাৰানন্তি অত্থো. তীহাকারেহীতি পরিচ্ছেদাদীহি তীহি পকারেহি. অনুসযেসু গণনসরূপপ্পৰত্তিট্ঠানতো অবোধিতেসু পুগ্গলোকাসাদিৰসেন পৰত্তিযমানা তব্বিসযা দেসনা ন সুৰিঞ্ঞেয্যা হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু তথা…পে… দুরৰবোধত্তা’’তি.

এত্থ পুরিমেসূতি পদুদ্ধারো অনন্তরস্স ৰিধি পটিসেধো ৰাতি কত্ৰা সানুসযৰারাদিঅপেক্খো, ন অনুসযৰারাদিঅপেক্খো অনুসযৰারে পাল়িৰৰত্থানস্স পগেৰ কতত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘এতেসু সানুসযৰারাদীসু পুরিমেসূতি অত্থো’’তি আহ. সানুসযৰারাদীসু হি তীসু পুরিমেসু ওকাসৰারে যতো ততোতি দেসনা পৰত্তা, ন অনুসযৰারাদীসু. অত্থৰিসেসাভাৰতোতি ‘‘কামধাতুযা চুতস্সা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩০২) পাল়িআগতপদস্স, ‘‘কামধাতুং ৰা পন উপপজ্জন্তস্সা’’তিআদিনা যমকভাৰেন অট্ঠকথাআদিগতপদস্স চ অত্থৰিসেসাভাৰতো. কথমযং যমকদেসনা সিযা দুতিযস্স পদস্স অভাৰতোতি অত্থো. যদি নাযং যমকদেসনা, অথ কস্মা ইধাগতাতি আহ ‘‘পুরিমৰারে হী’’তিআদি. তত্থ অনুসযট্ঠানপরিচ্ছেদদস্সনন্তি অনুসযট্ঠানতায পরিচ্ছেদদস্সনং. এৰম্পি কথমিদং অনুসযযমকং যমকদেসনাসব্ভাৰতোতি আহ ‘‘যমকদেসনা…পে… নামং দট্ঠব্ব’’ন্তি. অত্থৰসেনাতি পটিলোমত্থৰসেন. পঠমপদেন হি ৰুত্তস্স ৰিপরিৰত্তনৰসেনপি যমকদেসনা হোতি ‘‘রূপং রূপক্খন্ধো, রূপক্খন্ধো রূপ’’ন্তিআদীসু (যম. ১.খন্ধযমক.২), তত্থ পন অত্থৰিসেসো অত্থি, ইধ নত্থি, তস্মা ন তথা দেসনা কতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্থৰিসেসাভাৰতো পন ন ৰুত্তা’’তি. লব্ভমানতাৰসেনাতি পুচ্ছায লব্ভমানতাৰসেন.

উপ্পত্তিঅরহতং দস্সেতীতি ইমিনা নিপ্পরিযাযেন অনুসযা অনাগতাতি দস্সিতং হোতি যতো তে মগ্গৰজ্ঝা, ন চ অতীতপচ্চুপ্পন্না উপ্পত্তিরহাতি ৰুচ্চন্তি উপ্পন্নত্তা. যংসভাৰা পন ধম্মা অনাগতা অনুসযাতি ৰুচ্চন্তি, তংসভাৰা এৰ তে অতীতপচ্চুপ্পন্না ৰুত্তা. ন হি ধম্মানং অদ্ধাভেদেন সভাৰভেদো অত্থি, তস্মা অনুসযানং অতীতপচ্চুপ্পন্নভাৰা পরিযাযতো লব্ভন্তীতি অট্ঠকথাযং (যম. অট্ঠ. অনুসযযমক ১) ‘‘অতীতোপি হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. এৰংপকারাতি অনুসযপ্পকারা, কারণলাভে সতি উপ্পজ্জনারহাইচ্চেৰ অত্থো. সো এৰংপকারো উপ্পজ্জনৰারে উপ্পজ্জতি-সদ্দেন গহিতো উপ্পজ্জনারহতায অৰিচ্ছিন্নভাৰদীপনত্থন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ন খন্ধযমকাদীসু ৰিয উপ্পজ্জমানতা’’তি, পচ্চুপ্পন্নতাতি অত্থো. তেনেৰাতিআদিনা যথাৰুত্তমত্থং পাকটতরং করোতি. তত্থ নিন্নানাকরণোতি নিব্বিসেসো. উপ্পজ্জনানুসযানং নিন্নানাকরণত্তা এৰ হি ‘‘এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতী’’তি ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ২০৩) আগতং. অনুসযনঞ্হি এত্থ নিৰিসনন্তি অধিপ্পেতং.

ইদানি যেন পরিযাযেন অতীতপচ্চুপ্পন্নেসু অনুসযৰোহারো, তং দস্সেতুকামো অনাগতম্পি তেহি সদ্ধিং একজ্ঝং কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অনুরূপং কারণং পন…পে… ৰুচ্চন্তী’’তি আহ. এতেন ভূতপুব্বগতিযা অতীতপচ্চুপ্পন্নেসু উপ্পত্তিরহতা ৰেদিতব্বাতি দস্সেতি. উপ্পত্তিঅরহতা নাম কিলেসানং মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নতায ৰেদিতব্বা. সা চ অতীতপচ্চুপ্পন্নেসুপি অত্থেৰাতি পকারন্তরেনপি তেসং পরিযাযতোৰ অনুসযভাৰং পকাসেতি. তেনেৰাহ ‘‘মগ্গস্স পনা’’তিআদি. তাদিসানন্তি যে মগ্গভাৰনায অসতি উপ্পত্তিরহা, তাদিসানং. ধম্মো এৰ চ উপ্পজ্জতি, ন ধম্মাকারোতি অধিপ্পাযো. ন হি ধম্মাকারা অনিচ্চতাদযো উপ্পজ্জন্তীতি ৰুচ্চন্তি. যদি পন তে উপ্পাদাদিসমঙ্গিনো সিযুং, ধম্মা এৰ সিযুং. তেন ৰুত্তং ‘‘অপ্পহীনাকারো চ উপ্পজ্জতীতি ৰত্তুং ন যুজ্জতী’’তি.

ৰুত্তম্পি থামগমনং অগ্গহেত্ৰা অপ্পহীনট্ঠমত্তমেৰ গহেত্ৰা চোদকো চোদেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সত্তানুসয…পে… আপজ্জতীতি চে’’তি. ন হি থামগমনে গহিতে চোদনায ওকাসো অত্থি. তেনাহ ‘‘নাপজ্জতী’’তিআদি. ৰুত্তং অট্ঠকথাযং, ন কেৰলমট্ঠকথাযমেৰ পাঠগতোৰাযমত্থো, তস্মা এৰমেৰ গহেতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘থামগতো…পে… যুত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা কিং পন তং থামগমনন্তি পরাসঙ্কং নিৰত্তেন্তো ‘‘থামগতন্তি চ…পে… ৰুত্তা’’তি আহ. তত্থ অঞ্ঞেহি অসাধারণোতি কিলেসৰত্থুআদীনং কিলেসতাদিসভাৰো ৰিয কামরাগাদিতো অঞ্ঞত্থ অলব্ভমানো তেসংযেৰ আৰেণিকো সভাৰো, যতো তে ভৰবীজং ভৰমূলন্তি চ ৰুচ্চন্তি. যস্মা চ থামগমনং তেসং অনঞ্ঞসাধারণো সভাৰো, তস্মা অনুসযনন্তি ৰুত্তং হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘থামগতোতি অনুসযসমঙ্গীতি অত্থো’’তি আহ.

‘‘যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩) অনুসযৰারে ৰুত্তো এৰ অত্থো ‘‘যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩০০) ৰুত্তোতি অনুসযনাকারো এৰ উপ্পজ্জনৰারে উপ্পজ্জতি-সদ্দেন গহিতোতি ‘‘উপ্পজ্জনৰারো অনুসযৰারেন নিন্নানাকরণো ৰিভত্তো’’তি যং ৰুত্তং, তত্থ ৰিচারং আরভতি ‘‘অনুসযউপ্পজ্জনৰারানং সমানগতিকত্তা’’তিআদিনা. ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৰচনং সিযাতি উপ্পজ্জনৰারে ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৰচনং অপ্পহীনাকারদীপকং সিযা. তথা চ সতি যথা ‘‘ইমস্স উপ্পাদা’’তি এত্থ ইমস্স অনিরোধাতি অযমত্থোপি ঞাযতি, এৰং ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তে অত্থতো ‘‘ন উপ্পজ্জতী’’তি অযমত্থো ৰুত্তো হোতি অপ্পহীনাকারস্স উপ্পত্তিরহভাৰস্স অনুপ্পজ্জমানসভাৰত্তাতি চোদনং দস্সেন্তো ‘‘উপ্পজ্জতীতি ৰচনস্স অৰুত্ততা ন সক্কা ৰত্তুন্তি চে’’তি আহ. ৰচনত্থৰিসেসেন তংদ্ৰযস্স ৰুত্তত্তাতি এতেন ধম্মনানত্তাভাৰেপি পদত্থনানত্থেন ৰারন্তরদেসনা হোতি যথা সহজাতসংসট্ঠৰারেসূতি দস্সেতি. অনুরূপং কারণং লভিত্ৰাতিআদি তমেৰ ৰচনত্থৰিসেসং ৰিভাৰেতুং আরদ্ধং. উপ্পত্তিযোগ্গন্তি উপ্পত্তিযা যোগ্গং, উপ্পজ্জনসভাগতন্তি অত্থো. যতো অনুসযা উপ্পত্তিরহাতি ৰুচ্চন্তি, একন্তেন চেতদেৰ সম্পটিচ্ছিতব্বং ‘‘যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তিআদিৰচনতো (যম. ২.অনুসযযমক.৩০০). ‘‘অনুসেন্তীতি অনুসযা’’তি এত্তকে ৰুত্তে সদা ৰিজ্জমানা নু খো তে অপরিনিপ্ফন্নানুসযনট্ঠেন ‘‘অনুসযা’’তি ৰুচ্চন্তীতি অযমত্থো আপজ্জতীতি তংনিসেধনত্থং ‘‘অনুরূপং কারণং লভিত্ৰা উপ্পজ্জন্তী’’তি ৰুত্তং. উপ্পত্তিঅরহভাৰেন থামগততা অনুসযট্ঠোতি যং তেসং উপ্পত্তিযোগৰচনং ৰুত্তং, তং সম্মদেৰ ৰুত্তন্তি ইমমত্থমাহ ‘‘অনুসযসদ্দস্সা’’তিআদিনা. তেন ৰারদ্ৰযদেসনুপ্পাদিকা অনুসযসদ্দত্থনিদ্ধারণাতি দস্সেতি. তম্পি সুৰুত্তমেৰ ইমিনা তন্তিপ্পমাণেনাতি ইদম্পি ‘‘অভিধম্মে তাৰা’’তিআদিনা আগতং তিৰিধমেৰ তন্তিং সন্ধাযাহাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তন্তিত্তযেনপি হি চিত্তসম্পযুত্ততা দীপিতা হোতী’’তি.

পরিচ্ছেদপরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপ্পত্তিট্ঠানৰারৰণ্ণনা

২. এৰং সতীতি ৰেদনানং ৰিসেসিতব্বভাৰে কামধাতুযা চ ৰিসেসনভাৰে সতি. কামাধাতুযা অনুসযনট্ঠানতা ন ৰুত্তা হোতি অপ্পধানভাৰতো, পধানাপ্পধানেসু পধানে কিচ্চদস্সনতো, ৰিসেসনভাৰেন চরিতব্বতায চাতি অধিপ্পাযো. হোতু কো দোসোতি কদাচি ৰদেয্যাতি আসঙ্কমানো আহ ‘‘দ্ৰীসু পনা’’তিআদি. দ্ৰীসূতি নিদ্ধারণে ভুম্মং, তথা ‘‘তীসু ধাতূসূ’’তি এত্থাপি. তস্মাতি যস্মা ধাতুআদিভেদেন তিৰিধং অনুসযট্ঠানং, তত্থ চ রূপারূপধাতূনং ভৰরাগস্স অনুসযট্ঠানতা ৰুত্তাতি কামধাতুযা কামরাগস্স অনুসযট্ঠানতা একন্তেন ৰত্তব্বা, তস্মা. তীসু ধাতূসু তীসু ৰেদনাসূতি চ নিদ্ধারণে ভুম্মং, কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসূতি চ আধারে.

দ্ৰীস্ৰেৰাতি দ্ৰীসু সুখোপেক্খাসু এৰ. সব্বাসু দ্ৰীসূতি যাসু কাসুচি দ্ৰীসু. তেনাতি ‘‘কামরাগো দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতী’’তি ৰচনসামত্থিযলদ্ধেন ৰিসেসনিচ্ছযেনেৰ. ভৰরাগানুসযট্ঠানং রূপারূপধাতুযো তদনুরূপা চ ৰেদনা. ন হি দ্ৰীসু ৰেদনাসু কামরাগানুসযোৰ অনুসেতীতি অৰধারণং ইচ্ছিতং, দ্ৰীসু এৰ পন ৰেদনাসূতি ইচ্ছিতং. তেনেৰাহ ‘‘দ্ৰীস্ৰেৰ অনুসেতি, ন তীসূ’’তি. অট্ঠানঞ্চ অনুসযানং, কিং তং অপরিযাপন্নং সক্কাযে? সব্বো লোকুত্তরো ধম্মো. চ-সদ্দেন পটিঘানুসযট্ঠানং সঙ্গণ্হাতি. তেন ৰুত্তং ‘‘যথা চা’’তিআদি. অঞ্ঞাতি কামরাগানুসযট্ঠানভূতা দ্ৰে ৰেদনা.

অঞ্ঞেসু দ্ৰীহি ৰেদনাহি ৰিপ্পযুত্তেসু. পিযরূপসাতরূপেসূতি পিযাযিতব্বমধুরসভাৰেসু. ৰিসেসনঞ্চেতং রূপাদীনং সব্বদ্ৰারসব্বপুরিসেসু ইট্ঠভাৰস্স অনিযততায কতং. সাতসন্তসুখগিদ্ধিযাতি সাতসুখে সন্তসুখে চ গিজ্ঝনাকারেন অভিকঙ্খনাকারেন. তত্থ সাতসুখং কাযিকং, সন্তসুখং চেতসিকং. সাতসুখং ৰা কাযিকসুখং, সন্তসুখং উপেক্খাসুখং. তথা চাহু ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৰ ভাসিতা’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৬৪৪; মহানি. অট্ঠ. ২৭). পরিত্তং ৰা ওল়ারিকং সুখং সাতসুখং, অনোল়ারিকং সন্তসুখং. পরিত্তগ্গহণঞ্চেত্থ কামরাগানুসযস্স অধিপ্পেতত্তা. অঞ্ঞত্থাতি ৰেদনাহি অঞ্ঞত্থ. সোতি কামরাগানুসযো. ৰেদনাসু অনুগতো হুত্ৰা সেতীতি ৰেদনাপেক্খো এৰ হুত্ৰা পৰত্ততি যথা পুত্তাপেক্খায ধাতিযা অনুগ্গণ্হনপ্পৰত্তি, সযনসঙ্খাতা পৰত্তি চ কামরাগস্স নিকামনমেৰ. তেনাহ ‘‘সুখমিচ্চেৰ অভিলপতী’’তি. যথা তস্স, এৰং পটিঘানুসযাদীনম্পি ৰুত্তনিযামেন যথাসকং কিচ্চকরণমেৰ দুক্খৰেদনাদীসু অনুসযনং দট্ঠব্বং. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং পটিঘানুসযো চা’’তিআদি. তীসু ৰেদনাসু অনুসযনৰচনেনাতি তীসু ৰেদনাসু যথারহং অনুসযনৰচনেন. ইট্ঠাদিভাৰেন গহিতেসূতি ইট্ঠাদীসু আরম্মণপকতিযা ৰসেন ইট্ঠাদিভাৰেন গহিতেসু ৰিপরীতসঞ্ঞায ৰসেন অনিট্ঠাদীসু ইট্ঠাদিভাৰেন গহিতেসূতি যোজনা. ন হি ইট্ঠাদিভাৰেন গহণং ৰিপরীতসঞ্ঞা.

তত্থাতি ইট্ঠারম্মণাদীসু. এত্থাতি অনুসযনে. কামস্সাদাদিৰত্থুভূতানং কামভৰাদীনন্তি কামস্সাদভৰস্সাদৰত্থুভূতানং কামরূপারূপভৰানং গহণং ৰেদিতব্বন্তি যোজনা. তত্থাতি ৰেদনাত্তযধাতুত্তযেসু. নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মং. দুক্খপটিঘাতো দুক্খে অনভিরতি. যত্থ তত্থাতি দুক্খৰেদনায তংসম্পযুত্তেসু অনিট্ঠরূপাদীসু ৰাতি যত্থ তত্থ. মহগ্গতা উপাদিন্নক্খন্ধা রূপারূপভৰা, অনুপাদিন্নক্খন্ধা রূপারূপাৰচরধম্মা. তত্থাতি যথাৰুত্তেসু মহগ্গতধম্মেসু ভৰরাগোইচ্চেৰ ৰেদিতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতী’’তি. দিট্ঠানুসযাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ৰিচিকিচ্ছানুসযঅৰিজ্জানুসযাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

ধাতুত্তযৰেদনাত্তযৰিনিমুত্তং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং ন ৰুত্তন্তি সুৰুত্তমেতং দিট্ঠানুসযাদীনং উপ্পত্তিট্ঠানপুচ্ছাযং ‘‘সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসু’’ইচ্চেৰ ৰিস্সজ্জিতত্তা. কামরাগো পন যত্থ নানুসেতি, তং দুক্খৰেদনারূপারূপধাতুৰিনিমুত্তং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং অত্থীতি দস্সেতুং ‘‘ননু চা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ তদনুসযনট্ঠানতোতি তস্স কামরাগানুসযস্স অনুসযনট্ঠানতো. অঞ্ঞা নেক্খম্মস্সিতসোমনস্সুপেক্খাসঙ্খাতা. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – নেক্খম্মস্সিতদোমনস্সে ৰিয পটিঘানুসযো নেক্খম্মস্সিতসোমনস্সুপেক্খাসু কামরাগানুসযো নানুসেতীতি ‘‘যত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতি, তত্থ দিট্ঠানুসযো নানুসেতী’’তি সক্কা ৰত্তুন্তি তস্মা তং উদ্ধরিত্ৰা ন ৰুত্তন্তি. হোন্তূতি তাসং ৰেদনানং অত্থিতং পটিজানিত্ৰা উদ্ধরিত্ৰা অৰচনস্স কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন পন…পে… তং ন ৰুত্ত’’ন্তি. তদনুসযনট্ঠানন্তি তেসং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং. তস্মাতি যস্মা সতিপি কামরাগানুসযনট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানে তং পন ধাতুত্তযৰেদনাত্তযৰিনিমুত্তং নত্থি ৰেদনাদ্ৰযভাৰতো, তস্মা. তং ৰেদনাদ্ৰযং ন ৰুত্তং ৰিসুং ন উদ্ধটন্তি অত্থো. তস্মাতি যস্মা ‘‘যত্থ কামরাগাদযো নানুসেন্তি, তত্থ দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছা নানুসেন্তী’’তি অযমত্থো ‘‘আমন্তা’’তি ইমিনা পটিৰচনৰিস্সজ্জনেন অৰিভাগতো ৰুত্তোতি ‘‘যত্থ কামরাগাদযো অনুসেন্তি, তত্থ দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছা অনুসেন্তী’’তি অযম্পি অত্থো অৰিভাগতোৰ লব্ভতি, তস্মা. অৰিভাগতো চ দুক্খং পটিঘস্স অনুসযনট্ঠানন্তি দীপিতং হোতি. তেনাহ ‘‘অৰিসেসেন…পে… ৰেদিতব্ব’’ন্তি. তত্থ অৰিসেসেনাতি গেহস্সিতং নেক্খম্মস্সিতন্তি ৰিসেসং অকত্ৰা. সমুদাযৰসেন গহেত্ৰাতি যথাৰুত্তঅৰযৰানং সমূহৰসেন দুক্খন্ত্ৰেৰ গহেত্ৰা. ‘‘অৰিসেসেন সমুদাযৰসেন গহেত্ৰা’’তি ইমমত্থং তথা-সদ্দেন অনুকড্ঢতি ‘‘দ্ৰীসু ৰেদনাসূ’’তি এত্থাপি গেহস্সিতাদিৰিভাগস্স অনিচ্ছিতত্তা.

যদি এৰং ‘‘পটিঘং তেন পজহতি, ন তত্থ পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি ইদং সুত্তপদং কথন্তি চোদনং সন্ধায ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তস্মিং দোমনস্সে, তংসম্পযুত্তে ৰা পটিঘে. নেক্খম্মস্সিতং দোমনস্সন্তিআদিনা নেয্যত্থমিদং সুত্তং, ন নীতত্থন্তি দস্সেতি. যথা পন সুত্তং উদাহটং, তথা ইধ কস্মা ন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পটিঘুপ্পত্তিরহট্ঠানতাযা’’তিআদি. এৰম্পি সুত্তাভিধম্মপাঠানং কথমৰিরোধোতি আহ নিপ্পরিযাযদেসনা হেসা, সা পন পরিযাযদেসনাতি. এৰঞ্চ কত্ৰাতি পরিযাযদেসনত্তা এৰ. রাগানুসযোতি কামরাগানুসযো অধিপ্পেতো. যতো ‘‘অনাগামিমগ্গেন সমুগ্ঘাতনং সন্ধাযা’’তি ৰুত্তং, তস্মা তস্স ন মহগ্গতধম্মা অনুসযনট্ঠানন্তি তং পঠমজ্ঝানঞ্চ অনামসিত্ৰা ‘‘ন হি লোকিযা…পে… নানুসেতীতি সক্কা ৰত্তু’’ন্তি ৰুত্তং. অৰত্থুভাৰতোতি সভাৰেনেৰ অনুপ্পত্তিট্ঠানত্তা. ইধাতি ইমস্মিং অনুসযযমকে. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘নেক্খম্মস্সিতং দোমনস্সং উপ্পাদেত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তেন নযেন. তংপটিপক্খভাৰতোতি তেসং পটিঘাদীনং পটিপক্খস্স মগ্গস্স সব্ভাৰতো. ন কেৰলং মগ্গসব্ভাৰতো, অথ খো বলৰৰিপস্সনাসব্ভাৰতোপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তংসমুগ্ঘা…পে… ভাৰতো চা’’তি.

ইদানি যদেতং তত্থ তত্থ ‘‘অনুসযনট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং, তং গহেতব্বধম্মৰসেন ৰা সিযা গহণৰিসেসেন ৰাতি দ্ৰে ৰিকপ্পা, তেসু পঠমং সন্ধাযাহ ‘‘আরম্মণে অনুসযনট্ঠানে সতী’’তি. রূপাদিআরম্মণে অনুসযানং অনুসযনট্ঠানন্তি গয্হমানে যমত্থং সন্ধায ‘‘ন সক্কা ৰত্তু’’ন্তি ৰুত্তং, তং দস্সেতুং ‘‘দুক্খায হী’’তিআদিমাহ. যদি সিযাতি যদি কামরাগানুসযো সিযা. এতস্সপীতি দিট্ঠানুসযসম্পযুত্তলোভস্সপি ‘‘সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসূ’’তি কামরাগস্স ঠানং ৰত্তব্বং সিযা, ন চ ৰুত্তং. অথ পনাতিআদি দুতিযৰিকপ্পং সন্ধায ৰুত্তং. অজ্ঝাসযৰসেন তংনিন্নতাযাতি অসতিপি আরম্মণকরণে যত্থ কামরাগাদযো অজ্ঝাসযতো নিন্না, তং তেসং অনুসযনট্ঠানং. তেন ৰুত্তং ‘‘অনুগতো হুত্ৰা সেতী’’তি. অথ পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. যথাতিআদি যথাৰুত্তস্স অত্থস্স উদাহরণৰসেন নিরূপনং. দুক্খে পটিহঞ্ঞনৰসেনেৰ পৰত্ততি, নারম্মণকরণৰসেনাতি অধিপ্পাযো. দুক্খমেৰ তস্স অনুসযনট্ঠানং ৰুত্তন্তি অজ্ঝাসযস্স তত্থ নিন্নত্তা দুক্খমেৰ তস্স পটিঘস্স অনুসযনট্ঠানং ৰুত্তং, নালম্বিতং রূপাদি সুখৰেদনা চাতি অধিপ্পাযো. এৰন্তি যথা অঞ্ঞারম্মণস্সপি পটিঘস্স অজ্ঝাসযতো দুক্খনিন্নতায দুক্খমেৰ অনুসযনট্ঠানং ৰুত্তং, এৰং. দুক্খাদীসু…পে… ৰুত্তন্তি ‘‘দুক্খেন সুখং অধিগন্তব্বং. নত্থি দিন্ন’’ন্তি চ আদিনা কাযকিলমনদুক্খে দানানুভাৰাদিকে চ মিচ্ছাভিনিৰেসনৰসেন উপ্পজ্জমানেন দিট্ঠানুসযেন সম্পযুত্তো অঞ্ঞারম্মণোপি লোভো ‘‘এৰং সুখং ভৰিস্সতী’’তি অজ্ঝাসযতো সুখাভিসঙ্গৰসেনেৰ পৰত্ততীতি সুখুপেক্খাভেদং সাতসন্তসুখদ্ৰযমেৰ অস্স লোভস্স অনুসযনট্ঠানং ৰুত্তং পাল়িযং, ন যথাৰুত্তং দুক্খাদি, তস্মা ভৰরাগ…পে… ন ৰিরুজ্ঝতি. একস্মিংযেৰ চাতিআদি দুতিযৰিকপ্পংযেৰ উপব্রূহনত্থং ৰুত্তং. তত্থ রাগস্স সুখজ্ঝাসযতা তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স ৰসেন ৰেদিতব্বা, তন্নিন্নভাৰেন ৰা চক্খুস্স ৰিসমজ্ঝাসযতা ৰিয. এস নযো সেসেসুপি. তেসং রাগপটিঘানং নানানুসযট্ঠানতা হোতি একস্মিম্পি আরম্মণেতি অত্থো.

এৰঞ্চ কত্ৰাতি অসতিপি গহেতব্বভেদে গহণৰিসেসেন অনুসযনট্ঠানস্স ভিন্নত্তা এৰ. ‘‘যত্থ…পে… নো’’তি ৰুত্তং, অঞ্ঞথা ৰিরুজ্ঝেয্য. গহেতব্বভেদেন হি রাগপটিঘানং অনুসযনট্ঠানভেদে গয্হমানে ৰিপাকমত্তে ঠাতব্বং সিযা, ন চ তং যুত্তং, নপি সব্বেসং পুরিসদ্ৰারানং ইট্ঠানিট্ঠং নিযতন্তি. যদিপি যথাৰুত্তলোভস্স ৰুত্তনযেন কামরাগানুসযতা সম্ভৰতি, যথা পন সুখুপেক্খাসু ইট্ঠারম্মণে চ উপ্পজ্জন্তেন দোমনস্সেন সহ পৰত্তো দোসো দুব্বলভাৰেন পটিঘানুসযো ন হোতি, এৰং যথাৰুত্তলোভোপি কামরাগানুসযো ন হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠকথাযং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. ন পটিঘানুসযোতি এত্থ ন-কারো পটিসেধনত্থো, ন অঞ্ঞত্থো, ইতরত্থ পন সম্ভৰো এৰ নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘যং পনেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ন হি দোমনস্সস্স পটিঘানুসযভাৰাসঙ্কা অত্থী’’তি ইমিনা ন-কারস্স অঞ্ঞত্থতাভাৰদস্সনমুখেন অভাৰত্থতং সমত্থেতি.

দেসনা সংকিণ্ণা ৰিয ভৰেয্যাতি এত্থ দেসনাসঙ্করং দস্সেতুং ‘‘ভৰরাগস্সপি…পে… ভৰেয্যা’’তি ৰুত্তং. তস্সত্থো – যথা কামরাগস্স কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু আরম্মণকরণৰসেন উপ্পত্তি ৰুত্তা ‘‘কামরাগো কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতী’’তি, এৰং যদি ‘‘ভৰরাগো কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতী’’তি ৰুচ্চেয্য, ভৰরাগস্সপি…পে… ভৰেয্য. ততো চ কামরাগেন সদ্ধিং ভৰরাগস্স দেসনা সংকিণ্ণা ভৰেয্য, কামরাগতো চ ভৰরাগস্স ৰিসেসো দস্সেতব্বো. সো চ সহজাতানুসযৰসেন ন সক্কা দস্সেতুন্তি আরম্মণকরণৰসেন দস্সেতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্মা আরম্মণ…পে… অধিপ্পাযো’’তি. তত্থ আরম্মণৰিসেসেনাতি রূপারূপধাতুসঙ্খাতআরম্মণৰিসেসেন. ৰিসেসদস্সনত্থন্তি কামরাগতো ভৰরাগস্স ৰিসেসদস্সনত্থং. এৰং দেসনা কতাতি ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ ভৰরাগানুসযো অনুসেতী’’তি এৰং ৰিসযে ভুম্মং কত্ৰা দেসনা কতা. তেনাহ ‘‘সহজাতৰেদনাৰিসেসাভাৰতো’’তি.

উপ্পত্তিট্ঠানৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.