২. অব্ভন্তরমাতিকাৰণ্ণনা

২. তদত্থানীতি পটিচ্চসমুপ্পাদত্থানি. পটিচ্চ সমুপ্পজ্জতি সঙ্খারাদিকং এতস্মাতি হি পটিচ্চসমুপ্পাদো, পচ্চেকং অৰিজ্জাদিকো পচ্চযধম্মো. তথা হি ৰুত্তং সঙ্খারপিটকে ‘‘দ্ৰাদস পচ্চযা, দ্ৰাদস পটিচ্চসমুপ্পাদা’’তি. তেসন্তি খন্ধাদীনং. তথাদস্সিতানন্তি গণনুদ্দেসৰিভাগমত্তেন দস্সিতানং. কস্মা পনেত্থ পটিচ্চসমুপ্পাদো দ্ৰাদসভাৰেনেৰ গহিতো, ননু তত্থ ভৰো কম্মভৰাদিভেদেন, সোকাদযো চ সরূপতোযেৰ ইধ পাল়িযং গহিতাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং ‘‘পঞ্চৰীসাধিকেন পদসতেনা’’তি এৰং ৰুত্তে অট্ঠকথাৰচনে. কম্মভৰস্স ভাৰনভাৰেন, উপপত্তিভৰস্স ভৰনভাৰেন. পদত্থতো পন কম্মভৰো ভৰতি এতস্মাতি ভৰো, ইতরো ভৰতি, ভৰনং ৰাতি. তন্নিদানদুক্খভাৰেনাতি জরামরণনিদানদুক্খভাৰেন.

‘‘সব্বাপি ধম্মসঙ্গণী ধাতুকথায মাতিকা’’তি ইদম্পি ধাতুকথায মাতিকাকিত্তনমেৰাতি ‘‘সব্বাপি…পে… মাতিকাতি অযং ধাতুকথামাতিকাতো বহিদ্ধা ৰুত্তা’’তি ৰচনং অসম্ভাৰেন্তো ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. পকরণন্তরগতা ৰুত্তা ধাতুকথায মাতিকাভাৰেনাতি অত্থো. কামঞ্চেত্থ মাতিকাভাৰেন ৰুত্তা, পকরণন্তরগতত্তা পন অঞ্ঞতো গহেতব্বরূপা ইতো বহিভূতা নাম হোন্তি, সরূপতো গহিতাৰ পঞ্চক্খন্ধাতিআদিকা অব্ভন্তরা. তেনাহ ‘‘সরূপতো দস্সেত্ৰা ঠপিতত্তা’’তি. মাতিকায অসঙ্গহিতত্তাতি মাতিকায সরূপেন অসঙ্গহিতত্তা, ন অঞ্ঞথা. ন হি মাতিকায অসঙ্গহিতো কোচি পদত্থো অত্থি. ৰিকিণ্ণভাৰেনাতি খন্ধৰিভঙ্গাদীসু ৰিসুং ৰিসুং কিণ্ণভাৰেন ৰিসটভাৰেন.