১. পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৫৯. সমিতাৰিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকে চেতিযেতি গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৰিহারো ৰুচ্চতি. পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি ভগৰতা গহপতিচীৰরে অনুঞ্ঞাতে বহূনি চীৰরানি লভিত্ৰা ভণ্ডিকং কত্ৰা সীসেপি খন্ধেপি কটিযাপি ঠপেত্ৰা আগচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা চীৰরে সীমং বন্ধন্তেন তিচীৰরং পরিভোগত্থায অনুঞ্ঞাতং, ন পন অধিট্ঠানৰসেন. নহাযন্তি এত্থাতি নহানং, নহানতিত্থং.

৪৬০. একো কির ব্রাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘বুদ্ধরতনস্স চ সঙ্ঘরতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মরতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি. সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৰা আহ ‘‘সচেপি ব্রাহ্মণ ধম্মরতনং পূজেতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি. বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথাতি. ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছাতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথা’’তি আহ. আনন্দত্থেরো ব্রাহ্মণাতি. ব্রাহ্মণো থেরং সহস্সগ্ঘনকেন চীৰরেন পূজেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পটিলাভৰসেন উপ্পন্ন’’ন্তি. উপ্পন্ন-সদ্দো নিপ্ফন্নপরিযাযোপি হোতীতি তং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘নো নিপ্ফত্তিৰসেনা’’তি. পঠমমেৰ হি তং তন্তৰাযকম্মেন নিপ্ফন্নং.

থেরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৰা সযং অনুস্সাৰনকম্মং করোতীতি এত্থ সারিপুত্তত্থেরোপি তথেৰ করোতীতি দট্ঠব্বং. এৰং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৰরং দত্ৰা পব্বাজেত্ৰা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মন্তং আনন্দং অতিৰিয মমাযতীতি আনন্দত্থেরো তাৰ মমাযতু অখীণাসৰভাৰতো, সারিপুত্তত্থেরো কথন্তি? ন ইদং মমাযনং গেহস্সিতপেমৰসেন, অথ খো গুণসম্ভাৰনাৰসেনাতি নাযং দোসো. নৰমং ৰা দিৰসং দসমং ৰাতি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, নৰমে ৰা দসমে ৰা দিৰসেতি অত্থো. সচে ভৰেয্যাতি সচে কস্সচি এৰং সিযা. ৰুত্তসদিসমেৰাতি এত্থ ‘‘ৰুত্তদিৰসমেৰা’’তিপি পঠন্তি. ধারেতুন্তি এত্থ ‘‘আহা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৪৬২-৪৬৩. নিট্ঠিতচীৰরস্মিন্তি ভুম্মৰচনস্স লোপং কত্ৰা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিট্ঠিতে চীৰরস্মি’’ন্তি, চীৰরস্স করণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি ৰুত্তং হোতি. পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপরিযোসানং যং কিঞ্চি কাতব্বং, তং কত্ৰাতি যোজেতব্বং. সূচিযা পটিসামনন্তি ইদং সূচিকম্মস্স সম্মা পরিনিট্ঠিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং, সূচিকম্মনিট্ঠানমেৰেত্থ পমাণং. এতেসম্পীতি ৰিনট্ঠাদিং পরামসতি.

কথিনে চ উব্ভতস্মিন্তি যং সঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং, তস্মিং কথিনে চ উব্ভতেতি অত্থো. দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৰং দস্সেতীতি আৰাসপলিবোধস্স অভাৰং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইমেহি দ্ৰীহি পদেহি দ্ৰিন্নং পলিবোধানং অভাৰদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তরে যাৰ চীৰরপলিবোধো আৰাসপলিবোধো চ ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৰ অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং অতিরেকচীৰরং দসাহতো পরম্পি ঠপেতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. অত্থতকথিনস্স হি যাৰ কথিনস্স উব্ভারা অনামন্তচারো অসমাদানচারো যাৰদত্থচীৰরং গণভোজনং যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদোতি ইমে পঞ্চানিসংসা লব্ভন্তি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৰং সেসাপি ৰেদিতব্বা. ৰিত্থারো পনেত্থ আগতট্ঠানেযেৰ আৰি ভৰিস্সতি.

খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপটচীৰরং, তথা সেসানি. সাণন্তি সাণৰাকসুত্তেহি কতচীৰরং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৰা মিস্সেত্ৰা কতচীৰরং. ভঙ্গম্পি ৰাকমযমেৰাতি কেচি. দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমারপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৰরানি এতেসংযেৰ অনুলোমানীতি ৰিসুং ন ৰুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পট্টুণ্ণদেসে সঞ্জাতৰত্থং পট্টুণ্ণং. ‘‘পট্টুণ্ণকোসেয্যৰিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৰুত্তং. সোমারদেসে চীনদেসে চ জাতৰত্থানি সোমারচীনপটানি. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতীতি তেসং এৰ অনুলোমং. দেৰতাহি দিন্নং চীৰরং দেৰদিন্নং, তং কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৰকঞ্ঞায অনুরুদ্ধত্থেরস্স দিন্নৰত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৰ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতরভাৰতো.

মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স ৰিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৰে ৰিদত্থিযো’’তিআদি ৰুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৰিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি কুটিকারসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৰুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৰাদসঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৰঞ্চ কত্ৰা সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণন্তি ইদং আগতমেৰাতি.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৰরং কালং ৰা পরামসতি. তস্স যো অরুণোতি তস্স চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স যো অতিক্কন্তো অরুণো. চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিন্তি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স অতিক্কন্তঅরুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো. দিৰসসদ্দেন হি তংদিৰসনিস্সিতো অরুণো ৰুত্তো. বন্ধিত্ৰাতি রজ্জুআদীহি বন্ধিত্ৰা. ৰেঠেত্ৰাতি ৰত্থাদীতি ৰেঠেত্ৰা.

ৰচনীযোতি সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৰা ৰুত্তং. অঞ্ঞথাপি ৰত্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যায কাযচি ভাসায পদপটিপাটিযা অৰত্ৰাপি অত্থমত্তে ৰুত্তে ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. তেনাতি আপত্তিং পটিগ্গণ্হন্তেন. পটিগ্গাহকেন ‘‘পস্সসী’’তি ৰুত্তে দেসকেন ৰত্তব্বৰচনং দস্সেতি ‘‘আম পস্সামী’’তি. পুন পটিগ্গাহকেন ৰত্তব্বৰচনমাহ ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি. এৰং ৰুত্তে পুন দেসকেন ৰত্তব্বৰচনং ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৰরিস্সামী’’তি. ইমিনা অত্তনো আযতিং সংৰরে পতিট্ঠিতভাৰং দস্সেতি. দ্ৰীসু পন সম্বহুলাসু ৰাতি দ্ৰীসু সম্বহুলাসু ৰা আপত্তীসু পুরিমনযেনেৰ ৰচনভেদো ৰেদিতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সরতি ৰিৰরতীতি এত্থ দ্ৰে আপত্তিযোতি ৰা সম্বহুলা আপত্তিযোতি ৰা ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. চীৰরদানেপীতি নিস্সট্ঠচীৰরস্স দানেপি. ৰত্থুৰসেনাতি চীৰরগণনায. গণস্স ৰুত্তা পাল়িযেৰেত্থ পাল়ীতি দ্ৰীসু ইমাহং আযস্মন্তানং নিস্সজ্জামীতি ৰচনে ৰিসেসাভাৰতো ৰুত্তং. এৰং…পে… ৰত্তুং ৰট্টতীতি ৰত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘ইতো গরুকতরানী’’তিআদি. তত্থ ইতোতি ইতো নিস্সট্ঠচীৰরদানতো. ঞত্তিকম্মতো ঞত্তিদুতিযকম্মং গরুকতরন্তি আহ ‘‘ইতো গরুকতরানী’’তি. ইমাহং চীৰরন্তি এত্থ ‘‘ইমং চীৰর’’ন্তিপি পঠন্তি.

৪৬৮. ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতীতি ইদং ৰেমতিকং অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. যোপি এৰংসঞ্ঞী, তস্সপীতি ন কেৰলং অতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স, অথ খো ৰেমতিকস্স অনতিক্কন্তসঞ্ঞিস্সপীতি অত্থো. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতী’’তিআদিনা ৰুত্তমত্থং সেসত্তিকেপি অতিদিসতি. এস নযো সব্বত্থাতি এস নযো অৰিনট্ঠাদীসুপীতি অঞ্ঞেসং চীৰরেসু উপচিকাদীহি খাযিতেসু ‘‘ময্হম্পি চীৰরং খাযিত’’ন্তি এৰংসঞ্ঞী হোতীতিআদিনা যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. অনট্ঠতো অৰিলুত্তস্স ৰিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৰহারৰসেনা’’তি. থেয্যাৰহারৰসেন গহিতঞ্হি নট্ঠন্তি অধিপ্পেতং, পসয্হাৰহারৰসেন গহিতং ৰিলুত্তন্তি. অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতীতি ইদং নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৰুত্তং. যং যেন হি পুরাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৰিদত্থিং অনাদিযিত্ৰা অঞ্ঞং নৰং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযং হোতি. তস্মা ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি ইদং পরস্স নিস্সগ্গিযং অপরস্স পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ইমমত্থং সাধেতি. পরিভোগং সন্ধায ৰুত্তন্তি অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স ৰেমতিকস্স চ পরিভুঞ্জন্তস্সেৰ দুক্কটং, ন পন অপরিভুঞ্জিত্ৰা ঠপেন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.

৪৬৯. তিচীৰরং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতুং. ন ৰিকপ্পেতুন্তি নামং ৰত্ৰা ন ৰিকপ্পেতুং. এস নযো সব্বত্থ. তস্মা তিচীৰরাদীনি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ৰিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৰরস্স নামং অগ্গহেত্ৰাৰ ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰিকপ্পেতব্বং. তিচীৰরং ৰা হোতু অঞ্ঞং ৰা, যদি তং তং নামং গহেত্ৰা ৰিকপ্পেতি, অৰিকপ্পিতং হোতি, অতিরেকচীৰরট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি. ততো পরং ৰিকপ্পেতুন্তি ‘‘চতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা যাৰ আগামিসংৰচ্ছরে ৰস্সানং চাতুমাসং, তাৰ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তিপি ৰদন্তি. ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেতুং অনুজানামীতি এত্তাৰতা ৰস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ তং তং নামং গহেত্ৰা ৰিকপ্পেতুং অনুঞ্ঞাতন্তি এৰমত্থো ন গহেতব্বো ততো পরং ৰস্সিকসাটিকাদিনামস্সেৰ অভাৰতো. তস্মা ততো পরং ৰিকপ্পেন্তেনপি নামং গহেত্ৰা ন ৰিকপ্পেতব্বং. উভিন্নম্পি ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথা ৰিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

পচ্চুদ্ধরামীতি ঠপেমি, পরিচ্চজামীতি ৰা অত্থো. ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এত্থ ‘‘ইমং চীৰরং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এৰম্পি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তম্পি ‘‘ইমং চীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠামী’’তি ইমিনা সমেতি. কাযৰিকারং করোন্তেনাতি হত্থেন চীৰরং পরামসন্তেন ৰা চালেন্তেন ৰা. দুৰিধন্তি সম্মুখপরম্মুখভেদেসু দুৰিধং. হত্থপাসেতি ইদং দ্ৰাদসহত্থং সন্ধায ৰুত্তং, তস্মা দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে ঠিতং ‘‘ইম’’ন্তি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ততো পরং ‘‘এত’’ন্তি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি কেচি ৰদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পনেত্থ ন কিঞ্চি ৰুত্তং. পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ সব্বত্থ ‘‘হত্থপাসো’’তি অড্ঢতেয্যহত্থো ৰুচ্চতি, তস্মা ইধ ৰিসেসৰিকপ্পনায কারণং গৰেসিতব্বং. সামন্তৰিহারো নাম যত্থ তদহেৰ গন্ত্ৰা নিৰত্তিতুং সক্কা. ‘‘সামন্তৰিহারে’’তি ইদং দেসনাসীসমত্তং, তস্মা ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা দূরে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৰদন্তি. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰাতি চ ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণং অনুচ্ছৰিকন্তি কত্ৰা ৰুত্তং, চীৰরসল্লক্খণমেৰেত্থ পমাণং.

অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহীতি পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৰোহারস্স অভাৰতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পরিক্খারচোল়স্স ৰিসুং পচ্চুদ্ধারৰিধিং দস্সেতি. পরিক্খারচোল়নামেন পন অধিট্ঠিতত্তা ‘‘ইমং পরিক্খারচোল়ং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰুত্তেপি নেৰত্থি দোসোতি ৰিঞ্ঞাযতি. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিচীৰরনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামং সন্ধায ৰুত্তং. পরিক্খারচোল়নামেনেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স পন পুব্বেকতঅধিট্ঠানমেৰ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ইমিনা কপ্পবিন্দুদানকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি. মুট্ঠিপঞ্চকাদিতিচীৰরপ্পমাণযুত্তং সন্ধায ‘‘তিচীৰরং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুন্তি পরিক্খারচোল়ং কত্ৰা অধিট্ঠাতুং. বদ্ধসীমাযং অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিসব্ভাৰতো চীৰরৰিপ্পৰাসেপি নেৰত্থি দোসোতি ন তত্থ দুপ্পরিহারতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পরিহার’’ন্তি.

অনতিরিত্তপ্পমাণাতি সুগতৰিদত্থিযা দীঘসো ছ ৰিদত্থিযো তিরিযং অড্ঢতেয্যৰিদত্থিঞ্চ অনতিক্কন্তপ্পমাণাতি অত্থো. ননু চ ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানাতিক্কমেন, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেন অধিট্ঠানং ৰিজহতি. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি ৰুত্তং. তস্মা ‘‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’’তি কস্মা ৰুত্তং. সতি হি অধিট্ঠানে পচ্চুদ্ধারো যুত্তোতি? এত্থ তাৰ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৰুত্তং ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি ইদং পচ্চুদ্ধরণং সন্ধায ন ৰুত্তং, পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি পন ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. তস্মা হেমন্তস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’তি ৰুত্ত’’ন্তি.

কেচি পন ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৰমযং ৰস্সিকসাটিকাপি ৰস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং হেমন্তস্স পঠমদিৰসে ৰিকপ্পেতব্বাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং ৰিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৰেদিতব্বা’’তি চ ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৰরং অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা অৰসানদিৰসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৰস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৰস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযা হোতি. অনধিট্ঠিতঅৰিকপ্পিতমেৰ হি তংতংকালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৰস্সিকসাটিকা দসাহং পরিহারং লভতিযেৰ. এৰং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপি আবাধৰূপসমেন অধিট্ঠানং ৰিজহতি, তস্মা ততো পরং দসাহং পরিহারং লভতি, দসাহং পন অনতিক্কমিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি.

কেচি পন ‘‘অধিট্ঠানভেদলক্খণে অৰুত্তত্তা ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধে ৰূপসন্তেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, তস্মা ‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’তি ইদং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং মাতিকাট্ঠকথায ন সমেতি, সমন্তপাসাদিকায পন সমেতি. তথা হি ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি ইদং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৰুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৰসে ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং ৰস্সিকসাটিকং নিৰাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি. কুরুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তং. চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতুন্তি হি ৰুত্ত’’ন্তি (পরি. অট্ঠ. ৩২৩).

তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৰাসনপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, কুরুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধারপচ্চযা. তস্মা কুরুন্দিযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. কুরুন্দিযঞ্হি ‘‘ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰচনতো যদি কত্তিকপুণ্ণমাযং ন পচ্চুদ্ধরেয্য, অৰিজহিতাধিট্ঠানা ৰস্সিকসাটিকা হেমন্তং সম্পত্তা ৰিকপ্পনক্খেত্তে অধিট্ঠানসব্ভাৰতো দুক্কটং জনেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমাযং এৰ পচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে ৰিকপ্পেতব্বাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’’তি ৰুত্তং, তস্মা ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.

নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তীতি দ্ৰিন্নং অধিট্ঠানাভাৰতো ৰুত্তং. ‘‘সচে ৰস্সানে অপরা ৰস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুরিমৰস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰদন্তি. পমাণযুত্তন্তি দীঘসো সুগতৰিদত্থিযা দ্ৰে ৰিদত্থিযো, ৰিত্থারতো দিযড্ঢা, দসা ৰিদত্থীতি ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি সুগতৰিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৰিদত্থিযো, তিরিযং দ্ৰে ৰিদত্থিযোতি এৰং ৰুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰ হোতি, পুন ন পচ্চুদ্ধরীযতি কালপরিচ্ছেদাভাৰতো’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ‘‘একৰচনেনপি ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰা’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. উভযত্থাপি অস্স ৰচনস্স ইধ ৰচনে অপুব্বং পযোজনং ন দিস্সতি, তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং ইমস্মিং ঠানে ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰ হোতী’’তি ইদং পদং ন ৰুত্তং.

‘‘অত্তনো সন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা ঠপিতং সন্ধায মহাপচ্চরিযং অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি ৰদন্তি. ইমিনা ভেসজ্জং চেতাপেস্সামি, ইদং মাতুযা দস্সামীতি ঠপেন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, ইদং ভেসজ্জস্স, ইদং মাতুযাতি ৰিস্সজ্জেত্ৰা সকসন্তকভাৰতো মোচিতে অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণেতি এত্থ ‘‘অনিৰাসেত্ৰা অপারুপিত্ৰা চ কেৰলং মঞ্চপীঠেসুযেৰ অত্থরিত্ৰা পরিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থরণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. হেট্ঠা পন ‘‘পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৰা’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা অত্তনো সন্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৰাতি অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.

‘‘হীনাযাৰত্তনেনাতি সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৰূপগমনেনা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তং যুত্তং অঞ্ঞস্স দানে ৰিয চীৰরে নিরালযভাৰেনেৰ পরিচ্চত্তত্তা. কেচি পন ‘‘হীনাযাৰত্তনেনাতি ভিক্খুনিযা গিহিভাৰূপগমনেনা’’তি এৰমত্থং গহেত্ৰা ‘‘ভিক্খু পন ৰিব্ভমন্তোপি যাৰ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৰ ভিক্খুযেৰাতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘ভিক্খুনিযা হীনাযাৰত্তনেনা’’তি ৰিসেসেত্ৰা অৰুত্তত্তা. ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৰূপগমনে অধিট্ঠানৰিজহনং ৰিসুং ৰত্তব্বং নত্থি তস্সা ৰিব্ভমনেনেৰ অস্সমণীভাৰতো. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি পন ইদং সচে ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৰ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৰরং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. কনিট্ঠঙ্গুলিনখৰসেনাতি হেট্ঠিমপরিচ্ছেদং দস্সেতি. পমাণচীৰরস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৰুত্তং. দ্ৰে চীৰরানি পারুপন্তস্সাতি অন্তরঘরপ্পৰেসনত্থায সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদে ৰুত্তনযেন সঙ্ঘাটিং উত্তরাসঙ্গঞ্চ একতো কত্ৰা পারুপন্তস্স. সঙ্ঘরিতট্ঠানেতি দ্ৰীসুপি অন্তেসু সঙ্ঘরিতট্ঠানে. এস নযোতি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতি, মহন্তেসু পন ততো পরেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি অযমত্থো দস্সিতো. সব্বেসূতি তিচীৰরাদিভেদেসু সব্বচীৰরেসু.

অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘তং অতিক্কমযতো ছেদনকং পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তত্তা আহ ‘‘ততো উত্তরি পটিসিদ্ধত্তা’’তি. তং ন সমেতীতি পরিক্খারচোল়স্স ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি গহেত্ৰা ইতরেসং তিচীৰরাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো’’তিআদিৰচনং ন সমেতি তাদিসস্স পচ্ছিমপ্পমাণস্স সুত্তে অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনং ন সমেতীতি ইমিনাৰ পটিক্খেপেন ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমস্স অন্তো যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি অযম্পি নযো পটিক্খিত্তোযেৰাতি দট্ঠব্বং. তিচীৰরঞ্হি ঠপেত্ৰা সেসচীৰরেসু ছিদ্দেন অধিট্ঠানৰিজহনং নাম নত্থি, তস্মা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতেসু সেসচীৰরেসু ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমং অপ্পহোন্তং কত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নেসুপি অধিট্ঠানৰিজহনং নত্থি. সচে পন অধিট্ঠানতো পুব্বেযেৰ তাদিসং হোতি, অচীৰরত্তা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. খুদ্দকং চীৰরন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদপ্পমাণতো অনূনমেৰ খুদ্দকচীৰরং. মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতীতি এত্থ তিণ্ণং চীৰরানং চতূসু পস্সেসু যস্মিং পদেসে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, তস্মিং পদেসে সমন্ততো ছিন্দিত্ৰা খুদ্দকং করোন্তস্স অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি অধিপ্পাযো.

সম্মুখাৰিকপ্পনা পরম্মুখাৰিকপ্পনাতি এত্থ সম্মুখেন ৰিকপ্পনা পরম্মুখেন ৰিকপ্পনাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰন্তি আসন্নদূরভাৰং. আসন্নদূরভাৰো চ অধিট্ঠানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তীতি এত্থ অধিট্ঠানস্সপি অন্তোগধত্তা সচে সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, অধিট্ঠানং কাতব্বং. নো চে, ন কাতব্বং, ৰিকপ্পনমেৰ পমাণং, তস্মা অতিরেকচীৰরং নাম ন হোতি. মিত্তোতি দল়্হমিত্তো. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমিত্তো নাতিদল়্হমিত্তো. ৰিকপ্পিতৰিকপ্পনা নামেসা ৰট্টতীতি অধিট্ঠিতঅধিট্ঠানং ৰিযাতি অধিপ্পাযো অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনন্তি তিচীৰরাদিং অধিট্ঠেতি, ৰস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ ৰিকপ্পেতীতি অৰত্ৰা সব্বচীৰরানং অৰিসেসেন ৰিকপ্পেতীতি ৰুত্তৰচনং. তিচীৰরসঙ্খেপেনাতি তিচীৰরনীহারেন, সঙ্ঘাটিআদিঅধিট্ঠানৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি.

তুয্হং দেমীতিআদীসু ‘‘তস্মিং কালে ন গণ্হিতুকামোপি সচে ন পটিক্খিপতি, পুন গণ্হিতুকামতায সতি গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ইত্থন্নামস্সাতি পরম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৰদতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৰদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চাতি এত্থ ‘‘যথা পরতো ‘তৰ সন্তকং করোহী’তি ৰুত্তে দুদ্দিন্নম্পি ‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’তি ৰচনেন ‘সুগ্গহিতং হোতী’তি ৰুত্তং, এৰমিধাপি ‘তুয্হং গণ্হাহী’তি ৰুত্তে সুদিন্নত্তা ‘ময্হং গণ্হামী’তি অৰুত্তেপি ‘সুদিন্নমেৰা’’’তি ৰদন্তি. ‘‘গণ্হাহীতি চ আণত্তিযা গহণস্স তপ্পটিবদ্ধতাকরণৰসেন পৰত্তত্তা তদা গণ্হামীতি চিত্তে অনুপ্পাদিতে পচ্ছা গহেতুং ন লভতী’’তি ৰদন্তি.

তং ন যুজ্জতীতি ৰিনযকম্মস্স করণৰসেন গহেত্ৰা দিন্নত্তা ৰুত্তং. সচে পন পরো সচ্চতোযেৰ ৰিস্সাসং গণ্হাতি, পুন কেনচি কারণেন তেন দিন্নং তস্স ন ৰট্টতীতি নত্থি. নিস্সগ্গিযং পন চীৰরং জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা গণ্হন্তং ‘‘মা গণ্হাহী’’তি নিৰারণত্থং ৰুত্তং. কাযৰাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৰিকপ্পনানং অকতত্তা হোতীতি আহ ‘‘কাযৰাচাতো সমুট্ঠাতী’’তি. চীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৰো, অতিরেকচীৰরতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.