৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৯৬. পঞ্চমে পণ্ডিতস্স ভাৰো পণ্ডিচ্চং, ঞাণস্সেতং অধিৰচনং. গতিমন্তাতি ঞাণগতিযা সমন্নাগতা. পণ্ডিতাতি ইমিনা সভাৰঞাণেন সমন্নাগততা ৰুত্তা, ব্যত্তাতি ইমিনা ইত্থিকত্তব্বেসু ৰিসারদপঞ্ঞায. তেনাহ ‘‘উপাযঞ্ঞূ ৰিসারদা’’তি. মেধাৰিনীতি ঠানুপ্পত্তিপঞ্ঞাসঙ্খাতায তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে উপট্ঠিতে ঠানসো তঙ্খণে এৰ উপ্পজ্জনপঞ্ঞায সমন্নাগতা. তেনাহ ‘‘দিট্ঠং দিট্ঠং করোতী’’তি. ছেকাতি যাগুভত্তসম্পাদনাদীসু নিপুণা. উট্ঠানৰীরিযসম্পন্নাতি কাযিকেন ৰীরিযেন সমন্নাগতা, যথা অঞ্ঞা কুসীতা নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৰ হোন্তি, ঠিতট্ঠানে ঠিতাৰ, এৰং অহুত্ৰা ৰিপ্ফারিকেন চিত্তেন সব্বকিচ্চং নিপ্ফাদেতীতি ৰুত্তং হোতি. কুমারিকাযাতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হেতুম্হি ৰা করণৰচনং. তেনাহ ‘‘কুমারিকায কারণা’’তি. আৰহনং আৰাহো, পরিগ্গহভাৰেন দারিকায গণ্হাপনং, তথা দাপনং ৰিৰাহো. তেনাহ ‘‘দারকস্সা’’তিআদি.
২৯৭-২৯৮. ভত্তপাচনং সন্ধায রন্ধাপনং ৰুত্তং, যস্স কস্সচি পাচনং সন্ধায পচাপনং ৰুত্তং. দুট্ঠুং কুলং গতা দুগ্গতাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘যত্থ ৰা গতা’’তিআদিমাহ. আহরণং আহারো. ন উপাহটন্তি ন দিন্নং. কযো গহণং, ৰিক্কযো দানং. তদুভযং সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘ৰোহারো’’তি ৰুত্তং. মণ্ডিতপসাধিতোতি এত্থ বাহিরুপকরণেন অলঙ্করণং মণ্ডনং, অজ্ঝত্তিকানং কেসাদীনংযেৰ সণ্ঠপনং পসাধনং.
৩০০. ‘‘অব্ভুতং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ইমিনা দুক্কটং হোতীতি দীপেতি. ‘‘পরাজিতেন দাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা অদেন্তো ধুরনিক্খেপেন কারেতব্বো. অচিরকালে অধিকারো এতস্স অত্থীতি অচিরকালাধিকারিকং, সঞ্চরিত্তং. ‘‘অচিরকালাচারিক’’ন্তি ৰা পাঠো, অচিরকালে আচারো অজ্ঝাচারো এতস্সাতি অচিরকালাচারিকং.
কিঞ্চাপি এহিভিক্খূপসম্পন্না চেৰ সরণগমনূপসম্পন্না চ সঞ্চরিত্তাদিপণ্ণত্তিৰজ্জং আপত্তিং আপজ্জন্তি, তেসং পন ন সব্বকালিকত্তা তে ৰজ্জেত্ৰা সব্বকালানুরূপং তন্তিং ঠপেন্তো ভগৰা ইধাপি ঞত্তিচতুত্থেনেৰ কম্মেন উপসম্পন্নং ভিক্খুং দস্সেতুং ‘‘তত্র য্ৰাযং ভিক্খু…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূ’’তি পদভাজনং আহ, ন পন নেসং সঞ্চরিত্তাদিআপজ্জনে অভব্বভাৰতো. খীণাসৰাপি হি অপ্পস্সুতা কিঞ্চাপি লোকৰজ্জং নাপজ্জন্তি, পণ্ণত্তিযং পন অকোৰিদত্তা ৰিহারকারং কুটিকারং সহাগারং সহসেয্যন্তি এৰরূপা কাযদ্ৰারে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, সঞ্চরিত্তং পদসোধম্মং উত্তরিছপ্পঞ্চৰাচং ভূতারোচনন্তি এৰরূপা ৰচীদ্ৰারে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, উপনিক্খিত্তসাদিযনৰসেন মনোদ্ৰারে রূপিযপটিগ্গহণাপত্তিং আপজ্জন্তি.
৩০১. সঞ্চরণং সঞ্চরো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চরী, তস্স ভাৰো সঞ্চরিত্তং. তেনাহ ‘‘সঞ্চরণভাৰ’’ন্তি, ইত্থিপুরিসানং অন্তরে সঞ্চরণভাৰন্তি অত্থো. জাযত্তনে জারত্তনেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মং, জাযভাৰত্থং জারভাৰত্থন্তি ৰুত্তং হোতি. জাযভাৰেতি ভরিযভাৰায. জারভাৰেতি সামিকভাৰায. কিঞ্চাপি ইমস্স পদভাজনে ‘‘জারী ভৰিস্সসী’’তি ইত্থিলিঙ্গৰসেন পদভাজনং ৰুত্তং, জারত্তনেতি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা পুরিসলিঙ্গৰসেনপি যোজেত্ৰা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচেন্তো জারত্তনে আরোচেতী’’তিআদিমাহ. এত্থ হি ‘‘জারো ভৰিস্সসী’’তি ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচেন্তো জারত্তনে আরোচেতি নাম. পাল়িযং পন ইত্থিলিঙ্গৰসেনেৰ যোজনা কতা, তদনুসারেন পুরিসলিঙ্গৰসেনপি সক্কা যোজেতুন্তি.
ইদানি পাল়িযং ৰুত্তনযেনপি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. পতি ভৰিস্সসীতি ৰুত্তমেৰত্থং ‘‘সামিকো ভৰিস্সসী’’তি পরিযাযৰচনেন ৰিসেসেত্ৰা দস্সেতি. ইদঞ্চ জারত্তনেতি নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা ৰুত্তং. মুহুত্তিকা ভৰিস্সসীতি অসামিকং সন্ধায ৰুত্তং, জারী ভৰিস্সসীতি সসামিকং সন্ধায. অন্তমসো তঙ্খণিকাযপীতি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৰুপাযেনা’’তিআদি.
৩০৩. সেরিৰিহারন্তি সচ্ছন্দচারং. অত্তনো ৰসন্তি অত্তনো আণং. গোত্তন্তি গোতমগোত্তাদিকং গোত্তং. ধম্মোতি পণ্ডরঙ্গপরিব্বাজকাদীনং, তেসং তেসং ৰা কুলানং ধম্মো. গোত্তৰন্তেসু গোত্তসদ্দো, ধম্মচারীসু চ ধম্মসদ্দো ৰত্ততীতি আহ ‘‘সগোত্তেহী’’তিআদি. তত্থ সগোত্তেহীতি সমানগোত্তেহি, একৰংসজাতেহীতি অত্থো. সহধম্মিকেহীতি একস্স সত্থুসাসনে সহচরিতব্বধম্মেহি, সমানকুলধম্মেহি ৰা. তেনেৰাহ ‘‘একং সত্থার’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘একং সত্থারং উদ্দিস্স পব্বজিতেহী’’তি ইমিনা পণ্ডরঙ্গপরিব্বাজকাদযো ৰুত্তা, একগণপরিযাপন্নেহীতি মালাকারাদিএকগণপরিযাপন্নেহি.
সসামিকা সারক্খা. যস্সা গমনে রঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপরিদণ্ডা. পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নন্তি সারক্খসপরিদণ্ডানং মিচ্ছাচারো হোতি তাসং সসামিকভাৰতো. ন ইতরাসন্তি ইতরাসং মাতুরক্খিতাদীনং অট্ঠন্নং পুরিসন্তরগমনে নত্থি মিচ্ছাচারো তাসং অসামিকভাৰতো. যা হি সামিকস্স সন্তকং ফস্সং থেনেত্ৰা পরেসং অভিরতিং উপ্পাদেন্তি, তাসং মিচ্ছাচারো, ন চ মাতাদযো তাসং ফস্সে ইস্সরা. মাতাদযো হি ন অত্তনা ফস্সানুভৰনত্থং তা রক্খন্তি, কেৰলং অনাচারং নিসেধেন্তা পুরিসন্তরগমনং তাসং ৰারেন্তি. পুরিসস্স পন এতাসু অট্ঠসুপি হোতিযেৰ মিচ্ছাচারো মাতাদীহি যথা পুরিসেন সদ্ধিং সংৰাসং ন কপ্পেতি, তথা রক্খিতত্তা পরেসং রক্খিতগোপিতং ফস্সং থেনেত্ৰা ফুট্ঠভাৰতো.
ধনেন কীতাতি ভরিযভাৰত্থং ধনেন কীতা. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ভোগেনাতি ভোগহেতু. ভোগত্থঞ্হি ৰসন্তী ‘‘ভোগৰাসিনী’’তি ৰুচ্চতি. লভিত্ৰাতি যো নং ৰাসেতি, তস্স হত্থতো লভিত্ৰা. উদকপত্তং আমসিত্ৰা গহিতা ওদপত্তকিনী. তেনাহ ‘‘উভিন্ন’’ন্তিআদি. ধজেন আহটাতি এত্থ ধজযোগতো সেনাৰ ধজসদ্দেন ৰুত্তা, উস্সিতদ্ধজায সেনায আহটাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘উস্সিতদ্ধজাযা’’তিআদি.
৩০৫. বহিদ্ধা ৰিমট্ঠং নাম হোতীতি অঞ্ঞত্থ আরোচিতং নাম হোতি. তং কিরিযং সম্পাদেস্সতীতি তস্সা আরোচেত্ৰা তং কিচ্চং সম্পাদেতু ৰা মা ৰা, তংকিরিযাসম্পাদনে যোগ্যতং সন্ধায ৰুত্তং. দারকং দারিকঞ্চ অজানাপেত্ৰা তেসং মাতাপিতুআদীহি মাতাপিতুআদীনংযেৰ সন্তিকং সাসনে পেসিতেপি হরণৰীমংসনপচ্চাহরণসঙ্খাতায তিৰঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো হোতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. যং উদ্দিস্স সাসনং পেসিতং, তংযেৰ সন্ধায তস্সা মাতুআদীনং আরোচিতে ৰত্থুনো একত্তা মাতুআদযোপি খেত্তমেৰাতি খেত্তমেৰ ওতিণ্ণভাৰং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদি উদাহটং. ইমিনা সমেতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – যথা সযং অনারোচেত্ৰা অঞ্ঞেন অন্তেৰাসিআদিনা আরোচাপেন্তস্স ৰিসঙ্কেতো নত্থি, এৰং তস্সা সযং অনারোচেত্ৰা আরোচনত্থং মাতুআদীনং ৰদন্তস্সপি নত্থি ৰিসঙ্কেতোতি. ঘরং নযতীতি ঘরণী. মূলট্ঠানঞ্চ ৰসেনাতি এত্থ পুরিসস্স মাতুআদযো সাসনপেসনে মূলভূতত্তা ‘‘মূলট্ঠা’’তি ৰুচ্চন্তি. মাতুরক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতীতি এত্থ অত্তনো ৰা ধীতু সন্তিকং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি ভিক্খুং পহিণতি, পুরিসস্স ৰা সন্তিকং ‘‘মম ধীতা ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি পহিণতীতি গহেতব্বং. এস নযো সেসেসুপি. পুব্বে ৰুত্তনযত্তাতি পঠমসঙ্ঘাদিসেসে ৰুত্তনযত্তা.
৩৩৮. এত্তোৰ পক্কমতীতি পুন আগন্ত্ৰা আণাপকস্স অনারোচেত্ৰা ততোযেৰ পক্কমতি. অঞ্ঞেন করণীযেনাতি গমনহেতুৰিসুদ্ধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰ পন করণীযেন গন্ত্ৰাপি কিঞ্চি অনারোচেন্তো ন ৰীমংসতি নাম. অনভিনন্দিত্ৰাতি ইদং তথা পটিপজ্জমানং সন্ধায ৰুত্তং, সতিপি অভিনন্দনে সাসনং অনারোচেন্তো পন ন ৰীমংসতি নাম. ততিযপদে ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সো তস্সা ৰচনং অনভিনন্দিত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. ৰত্থুগণনাযাতি সম্বহুলানং ইত্থিপুরিসানং সমভাৰে সতি দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং ইত্থিপুরিসৰত্থূনং গণনায. সচে পন একতো অধিকা হোন্তি, অধিকানং গণনায আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো.
৩৩৯-৩৪০. পাল়িযং চতুত্থৰারে অসতিপি ‘‘গচ্ছন্তো ন সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৰিসংৰাদেতি, অনাপত্তী’’তি ইদং অত্থতো আপন্নমেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘চতুত্থে অনাপত্তী’’তি. কারুকানন্তি ৰড্ঢকীআদীনং. তচ্ছকঅযোকারতন্তৰাযরজকন্হাপিতকা পঞ্চ কারৰো ‘‘কারুকা’’তি ৰুচ্চন্তি. এৰরূপেন…পে… অনাপত্তীতি তাদিসং গিহিৰেয্যাৰচ্চম্পি ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.
কাযতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং ৰা অলংৰচনীযভাৰং ৰা অজানন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. ৰাচতো সমুট্ঠাতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. কাযৰাচতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং জানিত্ৰা অলংৰচনীযভাৰং অজানন্তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতীতি ৰেদিতব্বং. অলংৰচনীযা হোন্তীতি দেসচারিত্তৰসেন পণ্ণদানাদিনা পরিচ্চত্তা হোন্তি. পণ্ণত্তিং পন জানিত্ৰাতি এত্থ অলংৰচনীযভাৰং ৰাতি চ দট্ঠব্বং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘তদুভযং পন জানিত্ৰা এতেহেৰ তীহি নযেহি সমাপজ্জন্তস্স তানেৰ তীণি তদুভযজাননচিত্তেন সচিত্তকানি হোন্তী’’তি ৰুত্তং. তস্মা পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনাতি এত্থাপি তদুভযজাননং ৰত্তব্বং. ভিক্খুং অজানাপেত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং পণ্ণে লিখিত্ৰা দিন্নং হরন্তস্সপি আপত্তি হোতি, ইমস্স সিক্খাপদস্স অচিত্তকত্তাতি ন গহেতব্বং. পাল়িযং পন ‘‘আরোচেতী’’তি ৰুত্তত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ তত্থ তত্থ আরোচনস্সেৰ দস্সিতত্তা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা আরোচেন্তস্সেৰ আপত্তি হোতীতি গহেতব্বং.
৩৪১. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি আদি-সদ্দেন সঞ্চরিত্তম্পি সঙ্গণ্হাতি. এত্থ পন কিঞ্চাপি ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিরচ্ছানগতা, পুরিসো নাম মনুস্সপুরিসো, ন যক্খোতিআদি ন ৰুত্তং, তথাপি মনুস্সজাতিকাৰ ইত্থিপুরিসা ইধ অধিপ্পেতা. তস্মা যেসু সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৰচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চঙ্গানি.
সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.