২. দুতিযপারাজিকং

অদুতিযেন জিনেন যং দুতিযং পারাজিকং পকাসিতং, তস্স ইদানি যস্মা সংৰণ্ণনাক্কমো পত্তো, তস্মা যং সুৰিঞ্ঞেয্যং, যঞ্চ পুব্বে পকাসিতং, তং সব্বং ৰজ্জযিত্ৰা অস্স দুতিযস্স অযং সংৰণ্ণনা হোতীতি সম্বন্ধো.

ধনিযৰত্থুৰণ্ণনা

৮৪. রাজগহেতি এত্থ দুগ্গজনপদট্ঠানৰিসেসসম্পদাদিযোগতো পধানভাৰেন রাজূহি গহিতং পরিগ্গহিতন্তি রাজগহন্তি আহ ‘‘মন্ধাতু…পে… ৰুচ্চতী’’তি. তত্থ মহাগোৰিন্দেন মহাসত্তেন পরিগ্গহিতং রেণুনা পরিগ্গহিতমেৰ হোতীতি মহাগোৰিন্দগ্গহণং. মহাগোৰিন্দপঅগ্গহিততাকিত্তনঞ্হি তদা রেণুনা মগধরাজেন পরিগ্গহিতভাৰূপলক্খণং. তস্স হি সো পুরোহিতো. ‘‘মহাগোৰিন্দোতি মহানুভাৰো পুরাতনো একো মগধরাজা’’তি কেচি. পরিগ্গহিতত্তাতি রাজধানীভাৰেন পরিগ্গহিতত্তা. গয্হতীতি গহো, রাজূনং গহোতি রাজগহং, নগরসদ্দাপেক্খায নপুংসকনিদ্দেসো. অঞ্ঞেপেত্থ পকারেতি ‘‘নগরমাপনেন রঞ্ঞা কারিতসব্বগহত্তা রাজগহং, গিজ্ঝকূটাদীহি পরিক্খিত্তত্তা পব্বতরাজেহি পরিক্খিত্তগেহসদিসন্তিপি রাজগহং, সম্পন্নভৰনতায রাজমানং গেহন্তিপি রাজগহং, সুৰিহিতারক্খতায অনত্থাৰহভাৰেন উপগতানং পটিরাজূনং গহং গেহভূতন্তিপি রাজগহং, রাজূহি দিস্ৰা সম্মা পতিট্ঠাপিতত্তা তেসং গহং গেহভূতন্তিপি রাজগহং. আরামরামণেয্যকাদীহি রাজতে, নিৰাসসুখতাদিনা সত্তেহি মমত্তৰসেন গয্হতি পরিগ্গয্হতীতি ৰা রাজগহ’’ন্তি এদিসে পকারে. সো পদেসো ঠানৰিসেসভাৰেন উল়ারসত্তপরিভোগোতি আহ ‘‘তং পনেত’’ন্তিআদি. তত্থ বুদ্ধকালে চক্কৰত্তিকালে চাতি ইদং যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং. তেসন্তি যক্খানং. ৰসনৰনন্তি আপানভূমিভূতং উপৰনং. গিজ্ঝা এত্থ সন্তীতি গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. গিজ্ঝো ৰিযাতি ৰা গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো. গিজ্ঝসদিসকূটোতি গিজ্ঝকূটোতি ৰা মজ্ঝেপদলোপীসমাসো যথা ‘‘সাকপত্থৰো’’তি, তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা’’তিআদি.

ততো পরং সঙ্ঘোতি তিণ্ণং জনানং উপরি সঙ্ঘো চতুৰগ্গকরণীযাদিকম্মপ্পত্তত্তা. তস্মিং পব্বতে সন্নিপতিত্ৰা সমাপত্তিযা ৰীতিনামেন্তীতি যথাফাসুকট্ঠানে পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চা আগন্ত্ৰা চেতিযগব্ভে যমকমহাদ্ৰারং ৰিৰরন্তা ৰিয তং পব্বতং দ্ৰিধা কত্ৰা অন্তো পৰিসিত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি মাপেত্ৰা তত্থ সমাপত্তিযা ৰীতিনামেন্তি.

কদা পনেতে তত্থ ৰসিংসু? অতীতে কির অনুপ্পন্নে তথাগতে বারাণসিং উপনিস্সায একস্মিং গামকে একা কুলধীতা খেত্তং রক্খতি, তস্সা খেত্তকুটিযা ৰীহযো ভজ্জন্তিযা তত্থ মহাকরঞ্জপুপ্ফপ্পমাণা মহন্তমহন্তা মনোহরা পঞ্চসতমত্তা লাজা জাযিংসু. সা তে গহেত্ৰা মহতি পদুমিনিপত্তে ঠপেসি. তস্মিঞ্চ সমযে একো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তস্সা অনুগ্গহত্থং অৰিদূরে খেত্তপাল়িযা গচ্ছতি. সা তং দিস্ৰা পসন্নমানসা সুপুপ্ফিতং মহন্তং একং পদুমং গহেত্ৰা তত্থ লাজে পক্খিপিত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চহি লাজসতেহি সদ্ধিং তং পদুমপুপ্ফং দত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইমস্স, ভন্তে, পুঞ্ঞস্স আনুভাৰেন আনুভাৰসম্পন্নে পঞ্চসতপুত্তে লভেয্য’’ন্তি পঞ্চ পুত্তসতানি পত্থেসি. তস্মিংযেৰ খণে পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা সম্ভতসম্ভারা পরিপক্কপচ্চেকবোধিঞাণা তস্সেৰ পচ্চেকবুদ্ধস্স মধুরমংসং দত্ৰা ‘‘এতিস্সা পুত্তা ভৰেয্যামা’’তি পত্থযিংসু. অতীতাসু অনেকাসু জাতীসু তস্সা পুত্তভাৰেন আগতত্তা তথা তেসং অহোসি. সা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তি, ততো চুতা জাতস্সরে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তমেকো তাপসো দিস্ৰা পটিজগ্গি. তস্সা পদসা ৰিচরন্তিযা পদুদ্ধারে পদুদ্ধারে ভূমিতো পদুমানি উট্ঠহন্তি. একো ৰনচরকো দিস্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তং আনেত্ৰা অগ্গমহেসিং অকাসি, তস্সা গব্ভো সণ্ঠাতি. মহাপদুমকুমারো মাতুকুচ্ছিযং ৰসি, সেসা বহি নিক্খন্তং গব্ভমলং নিস্সায সংসেদজভাৰেন নিব্বত্তা. ‘‘ওপপাতিকভাৰেনা’’তি কেচি. তে ৰযপ্পত্তা উয্যানে পদুমস্সরে কীল়ন্তা একেকস্মিং পদুমে নিসীদিত্ৰা খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা পচ্চেকবোধিঞাণং নিব্বত্তযিংসু. অযং তেসং ব্যাকরণগাথা অহোসি –

‘‘সরোরুহং পদুমপলাসমত্রজং, সুপুপ্ফিতং ভমরগণানুচিণ্ণং;

অনিচ্চতাযং ৰযতং ৰিদিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি. –

তস্মিং কালে তে তত্থ ৰসিংসু. তদা চস্স পব্বতস্স ‘‘ইসিগিলী’’তি সমঞ্ঞা উদপাদি. ইমে ইসযোতি ইমে পচ্চেকবুদ্ধইসী. সমা ঞাযতি এতাযাতি সমঞ্ঞা, নামন্তি অত্থো.

তিণচ্ছদনা কুটিযো মজ্ঝেপদলোপীসমাসং কত্ৰা, একদেসে ৰা সমুদাযৰোহারৰসেন ‘‘তিণকুটিযো’’তি ৰুত্তা. ‘‘ৰস্সং উপগচ্ছিংসূ’’তি ৰচনতো ৰস্সূপগমনারহা সদ্ৰারবন্ধা এৰ ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘তিণচ্ছদনা সদ্ৰারবন্ধা কুটিযো’’তি. ৰস্সং উপগচ্ছন্তেনাতি ৰস্সাৰাসং উপগচ্ছন্তেন. নালকপটিপদন্তি ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিনা (সু. নি. ৭২১) সত্থারা নালকত্থেরস্স দেসিতং পুথুজ্জনকালতো পভুতি কিলেসচিত্তং অনুপ্পাদেত্ৰা পটিপজ্জিতব্বং মোনেয্যপটিপদং. তং পন পটিপদং সুত্ৰা নালকত্থেরো তীসু ঠানেসু অপ্পিচ্ছো অহোসি দস্সনে সৰনে পুচ্ছাযাতি. সো হি দেসনাপরিযোসানে পসন্নচিত্তো ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ৰনং পৰিট্ঠো. পুন ‘‘অহো ৰতাহং ভগৰন্তং পস্সেয্য’’ন্তি লোলভাৰং ন জনেসি, অযমস্স দস্সনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৰতাহং পুন ধম্মদেসনং সুণেয্য’’ন্তি লোলভাৰং ন জনেসি, অযমস্স সৰনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৰতাহং পুন মোনেয্যপটিপদং পুচ্ছেয্য’’ন্তি লোলভাৰং ন জনেসি, অযমস্স পুচ্ছায অপ্পিচ্ছতা.

সো এৰং অপ্পিচ্ছো সমানো পব্বতপাদং পৰিসিত্ৰা একৰনসণ্ডে দ্ৰে দিৰসানি ন ৰসি, একরুক্খমূলে দ্ৰে দিৰসানি ন নিসীদি, একস্মিং গামে দ্ৰে দিৰসানি পিণ্ডায ন পাৰিসি. ইতি ৰনতো ৰনং, রুক্খতো রুক্খং, গামতো গামং আহিণ্ডন্তো অনুরূপপটিপদং পটিপজ্জিত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠাসি. একস্স ভগৰতো কালে একোযেৰ নং পূরেতি. ইমঞ্হি মোনেয্যপটিপদং উক্কট্ঠং কত্ৰা পূরেন্তো ভিক্খু সত্তেৰ মাসানি জীৰতি, মজ্ঝিমং কত্ৰা পূরেন্তো সত্ত ৰস্সানি, মুদুকং কত্ৰা পূরেন্তো সোল়স ৰস্সানি. অযং পন থেরো উক্কট্ঠং কত্ৰা পূরেসি, তস্মা সত্ত মাসে ঠত্ৰা অত্তনো আযুসঙ্খারস্স পরিক্খযং ঞত্ৰা নহাযিত্ৰা নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা দিগুণং সঙ্ঘাটিং পারুপিত্ৰা দসবলাভিমুখো পঞ্চপতিট্ঠিতেন তং ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা হিঙ্গুলকপব্বতং নিস্সায ঠিতকোৰ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি. তস্স পরিনিব্বুতভাৰং ঞত্ৰা ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা সরীরকিচ্চং কত্ৰা ধাতুযো গাহাপেত্ৰা চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা অগমাসি. এৰরূপং পটিপদং পটিপন্নেনপি ৰস্সং উপগচ্ছন্তেন ছন্নে সদ্ৰারবন্ধেযেৰ ঠানে উপগন্তব্বং. অপ্পিচ্ছতং নিস্সাযপি সিক্খাপদস্স অনতিক্কমনীযত্তং দস্সেতুং ‘‘নালকপটিপদং পটিপন্নেনপী’’তি ৰুত্তং.

পঞ্চন্নং ছদনানন্তি তিণপণ্ণইট্ঠকসিলাসুধাসঙ্খাতানং পঞ্চন্নং ছদনানং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অসেনাসনিকেন ৰস্সং উপগন্তব্বন্তি (মহাৰ. ২০৪) ৰচীভেদং কত্ৰা ৰস্সূপগমনং সন্ধাযেৰ পটিক্খেপো, ন আলযকরণৰসেন উপগমনং সন্ধাযা’’তি ৰদন্তি. পাল়িযং পন অৰিসেসত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘নালকপটিপদং পটিপন্নেনপী’’তিআদিনা অৰিসেসেনেৰ দল়্হং কত্ৰা ৰুত্তত্তা অসেনাসনিকস্স নাৰাদিং ৰিনা অঞ্ঞত্থ আলযো ন ৰট্টতীতি অম্হাকং খন্তি. নাৰাসত্থৰজেসুযেৰ হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, নাৰাযং ৰস্সং উপগন্তু’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ২০৩) সতি অসতি ৰা সেনাসনে ৰস্সূপগমনস্স ৰিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ন, ভিক্খৰে, অসেনাসনিকেন ৰস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি অযং পটিক্খেপো তত্থ ন লব্ভতীতি অসতি সেনাসনে আলযৰসেনপি নাৰাদীসু উপগমনং ৰুত্তং. অনুধম্মতাতি ৰত্তং. রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদীনীতি আদি-সদ্দেন ৰচ্চকুটিপস্সাৰট্ঠানাদিং সঙ্গণ্হাতি.

কতিকৰত্তানি চ খন্ধকৰত্তানি চ অধিট্ঠাযাতি পরিযত্তিধম্মো নাম তিৰিধম্পি সদ্ধম্মং পতিট্ঠাপেতি, তস্মা সক্কচ্চং উদ্দিসথ উদ্দিসাপেথ, সজ্ঝাযং করোথ, পধানঘরে ৰসন্তানং সঙ্ঘট্টনং অকত্ৰা অন্তোৰিহারে নিসীদিত্ৰা উদ্দিসথ উদ্দিসাপেথ, সজ্ঝাযং করোথ, ধম্মস্সৰনং সমিদ্ধং করোথ, পব্বাজেন্তা সোধেত্ৰা পব্বাজেথ, সোধেত্ৰা উপসম্পাদেথ, সোধেত্ৰা নিস্সযং দেথ. একোপি হি কুলপুত্তো পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা সকলং সাসনং পতিট্ঠাপেতি. অত্তনো থামেন যত্তকানি সক্কোথ, তত্তকানি ধুতঙ্গানি সমাদিযথ, অন্তোৰস্সং নামেতং সকলদিৰসং রত্তিযা চ পঠমপচ্ছিমযামেসু অপ্পমত্তেহি ভৰিতব্বং, ৰীরিযং আরভিতব্বং. পোরাণকমহআথেরাপি সব্বপলিবোধে ছিন্দিত্ৰা অন্তোৰস্সে একচরিযৰত্তং পূরযিংসু. ভস্সে মত্তং জানিত্ৰা দসৰত্থুককথং দসঅসুভদসানুস্সতিঅট্ঠতিংসারম্মণকথং কাতুং ৰট্টতি. আগন্তুকানং ৰত্তং কাতুং, সত্তাহকরণীযেন গতানং অপলোকেত্ৰা দাতুং ৰট্টতি. ৰিগ্গাহিকপিসুণফরুসৰচনানি মা ৰদথ, দিৰসে দিৰসে সীলানি আৰজ্জেন্তা চতুরারক্খং অহাপেন্তা মনসিকারবহুলা ৰিহরথ, চেতিযং ৰা বোধিং ৰা ৰন্দন্তেন গন্ধমালং ৰা পূজেন্তেন পত্তং ৰা থৰিকায পক্খিপন্তেন ন কথেতব্বং, অন্তোগামে মনুস্সেহি সদ্ধিং পচ্চযসংযুত্তকথা ৰা ৰিসভাগকথা ৰা ন কথেতব্বা, রক্খিতিন্দ্রিযেহি ভৰিতব্বং, খন্ধকৰত্তঞ্চ সেখিযৰত্তঞ্চ পূরেতব্বন্তি এৰমাদিনা কতিকৰত্তানি খন্ধকৰত্তানি চ অধিট্ঠহিত্ৰা.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুট্ঠানং তীহি ঠানেহি পৰারেতু’’ন্তি (মহাৰ. ২০৯) ৰুট্ঠৰস্সানং পৰারণায অনুঞ্ঞাতত্তা ইমস্স সুত্তস্স ৰসেন পৰারণাদিৰসস্স অরুণুগ্গমনতো পট্ঠায অপ্পৰারিতাপি ‘‘ৰুট্ঠৰস্সা’’তি ৰুচ্চন্তি. কিঞ্চাপি ‘‘ইমং তেমাসং ৰস্সং উপেমী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৮৪) ৰচনতো পৰারণাদিৰসস্স তেমাসন্তোগধত্তা তং দিৰসং যাৰ ন পৰারেন্তি, তাৰ ৰস্সং ৰসন্তা নাম হোন্তি, তথাপি একদেসেন অৰুট্ঠম্পি তং দিৰসং ৰুট্ঠভাগাপেক্খায ৰুট্ঠমেৰ হোতীতি কত্ৰা এৰং ৰুত্তং কতাকতভাগাপেক্খায সমুদাযে পৰত্তকতাকতৰোহারো ৰিয. ৰিপ্পকতঞ্হি যং কিঞ্চি ‘‘কতাকত’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুট্ঠানং কথিনং অত্থরিতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩০৬) ইমস্স পন সুত্তস্স ৰসেন নিপ্পরিযাযতো মহাপৰারণায পৰারিতা পাটিপদদিৰসতো পট্ঠায ‘‘ৰুট্ঠৰস্সা’’তি ৰুচ্চন্তীতি দস্সেতুং ‘‘মহাপৰারণায পৰারিতা’’তিআদি ৰুত্তং. পাটিপদদিৰসতো পট্ঠায হি ৰস্সানস্স পচ্ছিমে মাসে কথিনত্থারো অনুঞ্ঞাতো পরিৰারে ‘‘কথিনস্স অত্থারমাসো জানিতব্বোতি ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো জানিতব্বো’’তি (পরি. ৪১২) ৰুত্তত্তা. ‘‘মহাপৰারণায পৰারিতা’’তি ইদঞ্চ পুরিমিকায ৰস্সূপগতানং সভাৰদস্সনমত্তং, কেনচি অন্তরাযেন অপ্পৰারিতাপি ‘‘ৰুট্ঠৰস্সা’’ইচ্চেৰ ৰুচ্চন্তি.

‘‘আপুচ্ছিতব্বা’’তি ৰত্ৰা ইদানি আপুচ্ছনৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘সচে ইমং কুটি’’ন্তিআদিমাহ. পটিজগ্গনকং ৰা ন লভতীতি ৰিহারপচ্চন্তে কতে পটিজগ্গনকং ন লভতি. তে পন ভিক্খূ জনপদচারিকং পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. অদ্ধানগমনে চারিকাৰোহারো সাসনে নিরুল়্হো. কিঞ্চাপি অযং চারিকা নাম মহাজনসঙ্গহত্থং বুদ্ধানংযেৰ লব্ভতি, বুদ্ধে উপাদায পন রুল়্হীসদ্দৰসেন সাৰকানম্পি ৰুচ্চতি কিলঞ্জাদীহি কতবীজনীনম্পি তালৰণ্টৰোহারো ৰিয. সঙ্গোপেত্ৰাতি একস্মিং পদেসে রাসিং কত্ৰা. ইদানি তমেৰ সঙ্গোপনৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘যথা চ ঠপিত’’ন্তিআদিমাহ. ন ওৰস্সীযতীতি অনোৰস্সকং, কম্মনি অক-সদ্দো দট্ঠব্বো. যথা চ ঠপিতং ন ওৰস্সীযতি ন তেমীযতীতি অত্থো.

অনৰযোতি এত্থ ৰযোতি হানি ‘‘আযৰযো’’তিআদীসু ৰিয. নত্থি এতস্স অত্তনো সিপ্পে ৰযো ঊনতাতি অৰযোতি আহ ‘‘অনূনো পরিপুণ্ণসিপ্পো’’তি. আচরিযস্স কম্মং আচরিযকন্তি আহ ‘‘আচরিযকম্মে’’তি. পিট্ঠসঙ্ঘাটো দ্ৰারবাহা, কট্ঠকম্মং থম্ভাদি. তেলতম্বমত্তিকাযাতি তেলমিস্সতম্বমত্তিকায.

৮৫. কুটিকায করণভাৰন্তি কুটিযা কতভাৰং. সদ্দসত্থৰিদূহি কিং-সদ্দযোগে অনাগতৰচনস্স ইচ্ছিতত্তা ৰুত্তং ‘‘তস্স লক্খণং সদ্দসত্থতো পরিযেসিতব্ব’’ন্তি. মেত্তাপুব্বভাগন্তি মেত্তাঝানস্স পুব্বভাগভূতং সব্বসত্তেসু হিতফরণমত্তং. কস্মা পনেতং ৰুত্তং, ননু অনুদ্দযা-সদ্দো করুণায পৰত্ততীতি? সচ্চমেতং, অযং পন অনুদ্দযাসদ্দো অনুরক্খণমত্থং অন্তোনীতং কত্ৰা পৰত্তমানো মেত্তায করুণায চ পৰত্ততীতি ইধ মেত্তায পৰত্তমানো ৰুত্তো, তস্মা সুৰুত্তমেতং ‘‘এতেন মেত্তাপুব্বভাগং দস্সেতী’’তি. করুণাপুব্বভাগন্তি করুণাঝানস্স পুব্বভাগভূতং সত্তেসু অনুকম্পমত্তং. চিক্খল্লং মত্তিকা, তস্স মদ্দনং উদকং আসিঞ্চিত্ৰা হত্থাদীহি পরিমদ্দনং. মেত্তাকরুণানন্তি অপ্পনাপ্পত্তমেত্তাকরুণানং. কিঞ্চাপি থেরেন সঞ্চিচ্চ খুদ্দানুখুদ্দকা পাণা মরণাধিপ্পাযেন ন ব্যাবাধিতা, তথাপি করুণায অভাৰেন ‘‘এৰং কতে ইমে পাণা ৰিনস্সিস্সন্তী’’তি অনুপপরিক্খিত্ৰা কতত্তা থেরং ৰিগরহি. জনানং সমূহো জনতাতি আহ ‘‘পচ্ছিমো জনসমূহো’’তি. পাতব্যভাৰন্তি ৰিনাসেতব্বতং. পাণাতিপাতং করোন্তানন্তি থেরেন অকতেপি পাণাতিপাতে পরেহি সল্লক্খণাকারং দস্সেতি. ইমস্স দিট্ঠানুগতিন্তি ইমস্স দিট্ঠিযা অনুগমনং. ঘংসিতব্বেতি ঘট্টযিতব্বে, ৰিনাসিতব্বেতি অত্থো. এৰং মঞ্ঞীতি যথা থেরেন কতং, এৰং মা মঞ্ঞি. ‘‘মা পচ্ছিমা জনতা পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জী’’তি ৰচনতো যো ভিক্খু ইট্ঠকপচনপত্তপচনকুটিকরণৰিহারকারাপনৰিহারসম্মজ্জনপটগ্গিদানকূপপোক্খরণীখণাপনাদীসু যত্থ ‘‘খুদ্দানুখুদ্দকানং পাণানং ৰিহিংসা ভৰিস্সতী’’তি জানাতি, তেন তাদিসে পদেসে কপ্পিযৰচনং ৰত্ৰাপি ন তং কম্মং কারেতব্বন্তি দস্সেতি.

তত্থ তত্থ ৰুত্তমেৰ আপত্তিন্তি পথৰীখণনভূতগামপাতব্যতাদীসু ৰুত্তপাচিত্তিযাদিআপত্তিং. আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তীতি কুটিকরণপচ্চযা অনাপত্তি. সিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৰাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সব্বমত্তিকামযা কুটিকা কাতব্বা, যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰুত্তসিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৰা. যদি অঞ্ঞেন কতং লভিত্ৰা ৰসন্তস্স অনাপত্তি সিযা, ন ভগৰা তং কুটিকং ভিন্দাপেয্যাতি আহ – ‘‘কতং লভিত্ৰা তত্থ ৰসন্তানম্পি দুক্কটমেৰা’’তি. যথা ৰা তথা ৰা মিস্সা হোতূতি হেট্ঠা মত্তিকা উপরি দব্বসম্ভারাতিআদিনা যেন কেনচি আকারেন মিস্সা হোতু. গিঞ্জকাৰসথসঙ্খেপেনাতি এত্থ গিঞ্জকা ৰুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৰ কতো আৰসথো গিঞ্জকাৰসথো. ইট্ঠকামযস্স আৰসথস্সেতং অধিৰচনং. তং কির আৰসথং যথা সুধাপরিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৰং ইট্ঠকাহি এৰ চিনিত্ৰা ছাদেত্ৰা করোন্তি, তুলাদণ্ডকৰাটফলকানি পন দারুমযানেৰ. ৰিকিরন্তাতি চুণ্ণৰিচুণ্ণং করোন্তা.

কিস্সাতি কেন কারণেন. ৰযকম্মম্পি অত্থীতি দ্ৰারকৰাটাদিঅভিসঙ্খরণাদীসু কতৰযকম্মম্পি অত্থি. ভিক্খূনং অকপ্পিযত্তা এৰ তিত্থিযৰতানুরূপত্তা তিত্থিযধজো. মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তকারণেসু অত্তনো অধিপ্পেতকারণদ্ৰযং পতিট্ঠাপেত্ৰা অপরানিপি তত্থ ৰুত্তকারণানি দস্সেন্তো আহ – ‘‘অট্ঠকথাযং পন অঞ্ঞানিপি কারণানি ৰুত্তানী’’তিআদি. তত্থ সত্তানুদ্দযাযাতি তাদিসায কুটিকায করণপচ্চযা ৰিনস্সমানসত্তেসু অনুদ্দযায. যস্মা সব্বমত্তিকামযা কুটি সুকরা ভিন্দিতুং, তস্মা তত্থ ঠপিতং পত্তচীৰরাদি অগুত্তং হোতি, চোরাদীহি অৰহরিতুং সক্কা. তেন ৰুত্তং ‘‘পত্তচীৰরগুত্তত্থাযা’’তি. সেনাসনবাহুল্লপটিসেধনত্থাযাতি সেনাসনানং বহুভাৰনিসেধনত্থায, তাদিসস্স ৰা সেনাসনস্স অভিসঙ্খরণে ভিক্খূনং উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীনি সেসকম্মানি পরিচ্চজিত্ৰা নিচ্চব্যাৰটতানিসেধনত্থং. অনুপৰজ্জোতি দোসং আরোপেত্ৰা ন ৰত্তব্বো.

পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযৰণ্ণনা

পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযেসু তঞ্চ খো…পে… ন ৰণ্ণমট্ঠত্থাযাতি ইদং ছত্তদণ্ডগ্গাহকসলাকপঞ্জরৰিনন্ধনং সন্ধাযাতি ৰদন্তি. সব্বত্থাতি ছত্তদণ্ডে সব্বত্থ. আরগ্গেনাতি নিখাদনমুখেন. ঘটকম্পি ৰাল়রূপম্পি ভিন্দিত্ৰা ধারেতব্বন্তি সচে তাদিসং অকপ্পিযছত্তং লভতি, ঘটকম্পি ৰাল়রূপম্পি ভিন্দিত্ৰা তচ্ছেত্ৰা ধারেতব্বং. সুত্তকেন ৰা দণ্ডো ৰেঠেতব্বোতি যথা ছত্তদণ্ডে লেখা ন পঞ্ঞাযতি, তথা ৰেঠেতব্বো. দণ্ডবুন্দেতি দণ্ডমূলে, ছত্তদণ্ডস্স হেট্ঠিমতলেতি অত্থো. ছত্তমণ্ডলিকন্তি ছত্তস্স অন্তো খুদ্দকমণ্ডলং. উক্কিরিত্ৰাতি উট্ঠপেত্ৰা. সা ৰট্টতীতি যদিপি রজ্জুকেহি ন বন্ধন্তি, বন্ধিতুং পন যুত্তট্ঠানত্তা ৰট্টতি.

নানাসুত্তকেহীতি নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি. ইদঞ্চ তথা করোন্তানং করণপ্পকারদস্সনত্থং ৰুত্তং, একৰণ্ণসুত্তকেনপি ৰুত্তপ্পকারেন সিব্বিতুং ন ৰট্টতিযেৰ. পট্টমুখেতি পট্টকোটিযং. দ্ৰিন্নং পট্টানং সঙ্ঘট্টিতট্ঠানং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. পরিযন্তেতি চীৰরপরিযন্তে. চীৰরঅনুৰাতং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. ৰেণিন্তি ৰরকসীসাকারেন সিব্বনং. সঙ্খলিকন্তি বিল়ালবন্ধনাকারেন সিব্বনং. ‘‘ৰেণিং সঙ্খলিক’’ন্তি চেত্থ উপযোগৰচনং ‘‘করোন্তী’’তি করণকিরিযাপেক্খং. অগ্ঘিযগযমুগ্গরাদীনীতি এত্থ অগ্ঘিযং নাম চেতিযসণ্ঠানেন সিব্বনং, মূলে তনুকং অগ্গে মহন্তং কত্ৰা গদাকারেন সিব্বনং গযা, মূলে চ অগ্গে চ একসদিসং কত্ৰা মুগ্গরাকারেন সিব্বনং মুগ্গরো. কক্কটক্খীনি উক্কিরন্তীতি গণ্ঠিকপট্টপাসকপট্টানং অন্তে পাল়িবদ্ধং কত্ৰা কক্কটকানং অক্খিসণ্ঠানং উট্ঠপেন্তি, করোন্তীতি অত্থো. ‘‘কোণসুত্তপিল়কাতি গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণেহি নীহটসুত্তানং কোটিযো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কথং পন তা পিল়কা দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা কাতব্বাতি? কোণেহি নীহটসুত্তানং অন্তেসু একৰারং গণ্ঠিককরণেন ৰা পুন নিৰত্তেত্ৰা সিব্বনেন ৰা দুৰিঞ্ঞেয্যসভাৰং কত্ৰা সুত্তকোটিযো রস্সং কত্ৰা ছিন্দিতব্বা. ধম্মসিরিত্থেরেন পন –

‘‘কোণসুত্তা চ পিল়কা, দুৰিঞ্ঞেয্যাৰ কপ্পরে’’তি –

ৰুত্তং. তথা আচরিযবুদ্ধদত্তত্থেরেনপি –

‘‘সুত্তা চ পিল়কা তত্থ, দুৰিঞ্ঞেয্যাৰ দীপিতা’’তি –

ৰুত্তং. তস্মা তেসং মতেন কোণসুত্তা চ পিল়কা চ কোণসুত্তপিল়কাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

মণিনাতি মসারগল্লাদিপাসাণেন. ন ঘট্টেতব্বন্তি ন ঘংসিতব্বং, অংসবদ্ধককাযবন্ধনানি পন সঙ্খাদীহি ঘংসিতুং ৰট্টতি. পাসকং কত্ৰা বন্ধিতব্বন্তি রজনকালে বন্ধিতব্বং, সেসকালে মোচেত্ৰা ঠপেতব্বং. গণ্ঠিকেতি দন্তমযাদিগণ্ঠিকে. পিল়কাতি বিন্দুং বিন্দুং কত্ৰা উট্ঠাপেতব্বপিল়কা.

‘‘তেলৰণ্ণোতি সমণসারুপ্পৰণ্ণং সন্ধায ৰুত্তং, মণিৰণ্ণং পন পত্তং অঞ্ঞেন কতং লভিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. পত্তমণ্ডলেতি তিপুসীসাদিমযে পত্তমণ্ডলে. ‘‘ন, ভিক্খৰে, চিত্রানি পত্তমণ্ডলানি ধারেতব্বানি রূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানী’’তি (চূল়ৰ. ২৫৩) ৰুত্তত্তা ‘‘ভিত্তিকম্মং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মকরদন্তকং ছিন্দিতু’’ন্তি ৰচনতো ‘‘মকরদন্তকং পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

মকরমুখন্তি মকরমুখসণ্ঠানং. দেড্ঢুভসীসন্তি উদকসপ্পসীসসণ্ঠানং. অচ্ছীনীতি কুঞ্জরচ্ছিসণ্ঠানানি. রজ্জুককাযবন্ধনং একমেৰ ৰট্টতীতি রজ্জুকং বন্ধন্তেন একগুণমেৰ কত্ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি, মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দিগুণং কত্ৰা বন্ধিতুং ন ৰট্টতি, দিগুণং পন অকত্ৰা একরজ্জুকমেৰ সতৰারম্পি পুনপ্পুনং আৰিজ্জিত্ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি. একম্পি ন ৰট্টতীতি একগুণম্পি কত্ৰা বন্ধিতুং ন ৰট্টতি. বহুরজ্জুকে…পে... ৰট্টতীতি ইদং কাযবন্ধনং সন্ধায ৰুত্তং, ন দসা সন্ধায. ঈদিসঞ্হি কাযবন্ধনং বন্ধিতুং ৰট্টতি. তেনেৰ আচরিযবুদ্ধদত্তত্থেরেন ৰুত্তং –

‘‘একরজ্জুমযং ৰুত্তং, মুনিনা কাযবন্ধনং;

পঞ্চপামঙ্গসণ্ঠানং, একম্পি চ ন ৰট্টতি.

‘‘রজ্জুকে একতো কত্ৰা, বহূ একায রজ্জুযা;

নিরন্তরঞ্হি ৰেঠেত্ৰা, কতং ৰট্টতি বন্ধিতু’’ন্তি.

মুরজং পন কাযবন্ধনং ন ৰট্টতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চাৰচানি কাযবন্ধনানি ধারেতব্বানি কলাবুকং দেড্ঢুভকং মুরজং মদ্দৰীণং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৭৮) ৰুত্তত্তা. কিং পন বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং মুরজসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি? আম ন গচ্ছতি. মুরজঞ্হি নাম নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি মুরজৰট্টিসণ্ঠানং ৰেঠেত্ৰা কতং. কেচি পন ‘‘মুরজন্তি বহুরজ্জুকে একতো সঙ্কড্ঢিত্ৰা একায রজ্জুযা পলিৰেঠেত্ৰা কতরজ্জূ’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. যদি চেতং মুরজং সিযা, ‘‘বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং বহুরজ্জুক’’ন্তি ন ৰত্তব্বং, ‘‘তং ৰট্টতী’’তি ইদং ৰিরুজ্ঝেয্য. মুরজং পন পামঙ্গসণ্ঠানঞ্চ দসাসু ৰট্টতি ‘‘কাযবন্ধনস্স দসা জীরন্তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, মুরজং মদ্দৰীণ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৮) ৰুত্তত্তা. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মুরজং মদ্দৰীণন্তি ইদং দসাসুযেৰ অনুঞ্ঞাত’’ন্তি.

কাযবন্ধনৰিধেতি ‘‘কাযবন্ধনস্স পৰনন্তো জীরতি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিধ’’ন্তি ৰুত্তত্তা কাযবন্ধনস্স পাসন্তে দসামূলে তস্স থিরভাৰত্থং কত্তব্বে দন্তৰিসাণাদিমযে ৰিধে. ‘‘অট্ঠ মঙ্গলানি নাম সঙ্খো চক্কং পুণ্ণকুম্ভো গযা সিরীৰচ্ছো অঙ্কুসো ধজং সোৰত্থিক’’ন্তি ৰদন্তি. পরিচ্ছেদলেখামত্তন্তি উভোসু কোটীসু কাতব্বপরিচ্ছেদরাজিমত্তং. ‘‘উজুকমেৰা’’তি ৰুত্তত্তা চতুরস্সাদিৰঙ্কগতিকং ন ৰট্টতি. ‘‘ছত্তদণ্ডধম্মকরণঅঞ্জননাল়িকা নানাৰণ্ণলেখাপঅকম্মকতা ন ৰট্টন্তী’’তি ৰদন্তি.

আরকণ্টকেতি পোত্থকাদিঅভিসঙ্খরণত্থং কতে দীঘমুখসত্থকে. ৰট্টমণিকন্তি ৰট্টং কত্ৰা অগ্গকোটিযং উট্ঠাপেতব্বপুব্বুল়ং. অঞ্ঞং ৰা ৰণ্ণমট্ঠন্তি ইমিনা পিল়কাদিং সঙ্গণ্হাতি. মণিকন্তি একাৰট্টমণি. পিল়কন্তি সাসপমত্তিকা মুত্তরাজিসদিসা বহুৰট্টলেখা. ‘‘ইমস্মিং অধিকারে অৰুত্তত্তা লেখনিযং যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ৰলিতকন্তি মজ্ঝে ৰলিং উট্ঠাপেত্ৰা. মণ্ডলং হোতীতি উত্তরারণিযা পৰেসনত্থং আহটমণ্ডলং হোতি.

কিঞ্চাপি এত্থ দন্তকট্ঠচ্ছেদনৰাসিযেৰ ৰুত্তা, মহাৰাসিযম্পি পন ন ৰট্টতিযেৰ. উজুকমেৰ বন্ধিতুন্তি সম্বন্ধো. ‘‘উভোসু ৰা পস্সেসু একপস্সেৰা’’তি ৰচনসেসো. কত্তরযট্ঠিকোটিযং কতঅযোৰলযানিপি ৰট্টন্তি, যেসং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্ঘট্টনেন সদ্দো নিচ্ছরতি.

আমণ্ডসারকেতি আমলকেহি কতভাজনে. ভূমত্থরণেতি চিত্তকটসারকচিত্তত্থরণাদিকে পরিকম্মকতায ভূমিযা অত্থরিতব্বঅত্থরণে. পানীযঘটেতি ইমিনা কুণ্ডিকসরকেপি সঙ্গণ্হাতি. বীজনেতি চতুরস্সবীজনে. সব্বং…পে… ৰট্টতীতি যথাৰুত্তেসু মঞ্চপীঠাদীসু ইত্থিরূপং ৰিনা সব্বং মালাকম্মলতাকম্মাদি ৰণ্ণমট্ঠং ভিক্খুনো ৰট্টতি. সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্র ৰিরুদ্ধসেনাসনাতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সেনাসনপরিক্খারেসু পটিসেধেতব্বং নাম কিঞ্চি নত্থি, ৰিরুদ্ধসেনাসনং পন সযমেৰ পটিক্খিপিতব্বন্তি. অঞ্ঞেসন্তি সীমসামিনো ৰুত্তা. রাজৰল্লভা পরনিকাযিকাপি একনিকাযিকাপি উপোসথপৰারণানং অন্তরাযকরা অলজ্জিনো রাজকুলূপগা ৰুচ্চন্তি. তেসং লজ্জিপরিসাতি তেসং সীমসামিকানং পক্খা হুত্ৰা অনুবলং দাতুং সমত্থা লজ্জিপরিসা. সুকতমেৰাতি অঞ্ঞেসং সন্তকেপি অত্তনো সীমায অন্তোৰুত্তৰিধিনা কতং সুকতমেৰ.

পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮৬. দেৰেন গহিতদারূনীতি রঞ্ঞা পরিগ্গহিতদারূনি, রঞ্ঞো সন্তকানীতি ৰুত্তং হোতি. খণ্ডাখণ্ডং করোন্তোতি খুদ্দকং মহন্তঞ্চ খণ্ডং করোন্তো.

৮৭. কুলভোগইস্সরিযাদীহি মহতী মত্তা পমাণং এতস্সাতি মহামত্তো. তেনাহ – ‘‘মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতো’’তি.

৮৮. অৰজ্ঝাযন্তীতি হেট্ঠা কত্ৰা ওলোকেন্তি, চিন্তেন্তি ৰা. তেনাহ ‘‘অৰজানন্তা’’তিআদি. লামকতো ৰা চিন্তেন্তীতি নিহীনতো চিন্তেন্তি. কথেন্তীতি ‘‘কিং নামেতং কিং নামেত’’ন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তি.

কথং পনেত্থ ‘‘দারূনী’’তি বহুৰচনং ‘‘অদিন্ন’’ন্তি একৰচনেন সদ্ধিং সম্বন্ধমুপগচ্ছতীতি আহ – ‘‘অদিন্নং আদিযিস্সতীতি অযং উজ্ঝাযনত্থো’’তিআদি. উজ্ঝাযনস্স অদিন্নাদানৰিসযত্তা অদিন্নাদানং উজ্ঝাযনত্থোতি ৰুত্তং. সতিপি পনেত্থ গোপকেন দিন্নদারূনং গহণে উজুকং অৰত্ৰা লেসেন গহিতত্তা থেরো ‘‘অদিন্নং আদিযী’’তি ৰেদিতব্বো. ৰচনভেদেতি একৰচনবহুৰচনানং ভেদে.

সব্বাৰন্তং পরিসন্তি ভিক্খুভিক্খুনীআদিসব্বাৰযৰৰন্তং পরিসং. সব্বা চতুপরিসসঙ্খআতা পজা এত্থ অত্থীতি সব্বাৰন্তা, পরিসা. সেনা এতস্স অত্থীতি সেনিকো, সেনিকো এৰ সেনিযো. বিম্বিসারোতি তস্স নামন্তি এত্থ বিম্বীতি সুৰণ্ণং, তস্মা সারসুৰণ্ণসদিসৰণ্ণতায বিম্বিসারোতি ৰুচ্চতীতি ৰেদিতব্বো. চতুত্থো ভাগো পাদোতি ৰেদিতব্বোতি ইমিনাৰ সব্বজনপদেসু কহাপণস্স ৰীসতিমো ভাগো মাসকোতি ইদঞ্চ ৰুত্তমেৰ হোতীতি দট্ঠব্বং. পোরাণসত্থানুরূপং লক্খণসম্পন্না উপ্পাদিতা নীলকহাপণাতি ৰেদিতব্বা. রুদ্রদামেন উপ্পাদিতো রুদ্রদামকো. সো কির নীলকহাপণস্স তিভাগং অগ্ঘতি. যস্মিং পদেসে নীলকহাপণা ন সন্তি, তত্থাপি নীলকহাপণানং ৰল়ঞ্জনট্ঠানে চ অৰল়ঞ্জনট্ঠানে চ সমানঅগ্ঘৰসেন পৰত্তমানং ভণ্ডং গহেত্ৰা নীলকহাপণৰসেনেৰ পরিচ্ছেদো কাতব্বোতি ৰদন্তি.

ধনিযৰত্থুৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তস্সত্থো…পে… ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি ইমিনা ‘‘ভগৰতা ভিক্খূনং ইদং সিক্খাপদং এৰং পঞ্ঞত্তং হোতি চ, ইদঞ্চ অঞ্ঞং ৰত্থু উদপাদী’’তি এৰং পঠমপারাজিকৰণ্ণনাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৩৯) ৰুত্তনযেন তস্সত্থো ৰেদিতব্বো. ‘‘ইদানি যং তং অঞ্ঞং ৰত্থু উপ্পন্নং, তং দস্সেতুং ‘তেন খো পন সমযেনা’তিআদিমাহা’’তি এৰং অনুপঞ্ঞত্তিসম্বন্ধো চ তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি দস্সেতি.

৯০-৯১. রজকা অত্থরন্তি এত্থাতি রজকত্থরণং, রজকত্থরণন্তি রজকতিত্থং ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘রজকতিত্থং গন্ত্ৰা’’তি. ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেন্তো আহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি.

পদভাজনীযৰণ্ণনা

৯২. ‘‘অভিনৰনিৰিট্ঠো এককুটিকাদিগামো যাৰ মনুস্সা পৰিসিত্ৰা ৰাসং ন কপ্পেন্তি, তাৰ গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি ৰদন্তি, তস্মা তত্থ গামপ্পৰেসনাপুচ্ছাদিকিচ্চম্পি নত্থি. যক্খপরিগ্গহভূতোতি সউপদ্দৰৰসেন ৰুত্তং, যক্খনগরাদিং ৰা সঙ্গণ্হাতি. যক্খনগরম্পি আপণাদীসু দিস্সমানেসু গামসঙ্খ্যং গচ্ছতি, অদিস্সমানেসু ন গচ্ছতি, তস্মা যক্খনগরম্পি পৰিসন্তেন আপণাদীসু দিস্সমানেসু সব্বং গামপ্পৰেসনৰত্তং কাতব্বং, অদিস্সমানেসু ন কাতব্বন্তি ৰদন্তি. পুনপি আগন্তুকামাতি ইমিনা তেসং তত্থ সাপেক্খভাৰং দস্সেতি. যতো পন নিরপেক্খাৰ হুত্ৰা পক্কমন্তি, সো গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মা তত্থ গামপ্পৰেসনাপুচ্ছাদিকিচ্চম্পি নত্থি.

ননু চ ‘‘গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা’’তি এত্তকমেৰ মাতিকাযং ৰুত্তং, তস্মা গামলক্খণং দস্সেত্ৰা অরঞ্ঞমেৰ দস্সেতব্বং সিযা, গামূপচারো নামাতিআদি পন কস্মা ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘গামূপচারোতিআদি অরঞ্ঞপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি. গামূপচারে হি দস্সিতে ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ অৰসেসং অরঞ্ঞং নামাতি অরঞ্ঞপরিচ্ছেদো সক্কা দস্সেতুং, ইদঞ্চ গামগামূপচারে অসঙ্করতো দস্সেতুং ৰুত্তং. মাতিকাযং পন গামগ্গহণেনেৰ গামূপচারোপি সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বং. গামূপচারো হি লোকে গামসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি. এৰঞ্চ কত্ৰা মাতিকায অনৰসেসঅৰহরণট্ঠানপরিগ্গহো সিদ্ধো হোতি. ইন্দখীলেতি উম্মারে. অরঞ্ঞসঙ্খেপং গচ্ছতীতি ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৯) অভিধম্মে ৰুত্তত্তা. ৰেমজ্ঝমেৰ ইন্দখীলোতি ৰুচ্চতীতি ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা অসতিপি ইন্দখীলে ৰেমজ্ঝমেৰ তথা ৰুচ্চতি. যত্থ পন দ্ৰারবাহাপি নত্থি, তত্থ উভোসু পস্সেসু ৰতিযা ৰা পাকারস্স ৰা কোটিৰেমজ্ঝমেৰ ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা ‘‘ইন্দখীলো’’তি গহেতব্বং. উড্ডাপেন্তোতি পলাপেন্তো. লুঠিত্ৰাতি পরিৰত্তেত্ৰা.

মজ্ঝিমস্স পুরিসস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স. ইমিনা পন ৰচনেন সুপ্পমুসলপাতোপি বলদস্সনৰসেনেৰ কতোতি দট্ঠব্বং. কুরুন্দট্ঠকথাযং মহাপচ্চরিযঞ্চ ঘরূপচারো গামোতি অধিপ্পাযেন ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্স লেড্ডুপাতো গামূপচারো’’তি ৰুত্তং. দ্ৰারেতি নিব্বকোসস্স উদকপতনট্ঠানতো অব্ভন্তরং সন্ধায ৰুত্তং. অন্তোগেহেতি চ পমুখস্স অব্ভন্তরমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. কতপরিক্খেপোতি ইমিনাৰ ঘরস্স সমন্ততো তত্তকো পরিচ্ছেদো ঘরূপচারো নামাতি ৰুত্তং হোতি. যস্স পন ঘরস্স সমন্ততো গোরূপানং পৰেসননিৰারণত্থং পাকারৰতিআদীহি পরিক্খেপো কতো হোতি, তত্থ সোৰ পরিক্খেপো ঘরূপচারো, সুপ্পপাতাদিপরিচ্ছেদো পন অপরিক্খিত্তঘরং সন্ধায ৰুত্তোতি দট্ঠব্বং. ইদমেত্থ পমাণন্তি ৰিকালগামপ্পৰেসনাদীসু গামগামূপচারানং অসঙ্করতো ৰিনিচ্ছযস্স ৰেদিতব্বত্তা. কুরুন্দীআদীসু ৰুত্তনযেন হি ঘরূপচারস্স গামোতি আপন্নত্তা ঘরঘরূপচারগামগামূপচারানং সঙ্করো সিযা. এৰং সব্বত্থাতি ইমিনা ইতো পুব্বেপি পচ্ছিমস্সেৰ ৰাদস্স পমাণভাৰং দস্সেতি. কেচি পন ‘‘ইতো পট্ঠায ৰক্খমানৰাদং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং.

সেসম্পীতি গামূপচারলক্খণং সন্ধায ৰদতি. তত্রাতি তস্মিং গামূপচারগ্গহণে. তস্স গামপরিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি তস্স অপরিচ্ছেদস্স গামস্স গামপরিচ্ছেদং দস্সেতুন্তি অত্থো. যদি এৰং ‘‘গামো নামা’’তি পদং উদ্ধরিত্ৰা ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি কস্মা ন ৰুত্তন্তি? ‘‘গামো নামাতি ইধ অৰুত্তম্পি অধিকারৰসেন লব্ভতিযেৰা’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ভণন্তি ‘‘গামূপচারো নামাতি ইমিনাৰ গামস্স চ গামূপচারস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. কথং? ‘গামস্স উপচারো গামূপচারো’তি এৰং ৰিগ্গহে করিযমানে ‘পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’তি ইমিনা পরিক্খিত্তস্স গামস্স গামূপচারলক্খণং দস্সিতং হোতি, ‘গামসঙ্খাতো উপচারো গামূপচারো’তি এৰং পন গয্হমানে ‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’তি ইমিনা অপরিক্খিত্তস্স গামস্স গামপরিচ্ছেদো দস্সিতোতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতু’’ন্তি. ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ইমিনা পরিক্খিত্তস্সপি গামস্স সচে লেড্ডুপাততো দূরে পরিক্খেপো হোতি, লেড্ডুপাতোযেৰ গামপরিচ্ছেদোতি গহেতব্বন্তি ৰদন্তি. পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰাতি পরিক্খিত্তগামে ৰুত্তনযেনেৰ.

সঙ্করীযতীতি মিস্সীযতি. এত্থাতি ঘরঘরূপচারগামগামূপচারেসু. ‘‘ৰিকালে গামপ্পৰেসনে পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স, অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৫১৩) ৰুত্তত্তা গামগামূপচারানং অসঙ্করতা ইচ্ছিতব্বাতি আহ – ‘‘অসঙ্করতো চেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসূ’’তি. এত্থ চ ‘‘পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানং অতিক্কমন্তস্স ৰিকালগামপ্পৰেসনাপত্তি হোতী’’তি কেচি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং পদভাজনিযং পন ‘‘পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স, অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৫১৩) ৰুত্তত্তা. অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারতো পট্ঠায দুতিযলেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স গামূপচারস্স ওক্কমনে আপত্তি ৰেদিতব্বা. তেনেৰ ৰিকালগামপ্পৰেসনসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৫১২) ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো অদিন্নাদানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘য্ৰাযং অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো দস্সিতো, তস্স ৰসেন ৰিকালগামপ্পৰেসনাদীসু আপত্তি পরিচ্ছিন্দিতব্বা’’তি. যদি এৰং ‘‘ৰিকালে গামং পৰিসেয্যা’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতীতি? ন ৰিরুজ্ঝতি গামূপচারস্সপি গামগ্গহণেন গহিতত্তা. তস্মা পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স, অপরিক্খিত্তস্স উপচারং ওক্কমন্তস্স ৰিকালগামপ্পৰেসনাপত্তি হোতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসূতি আদি-সদ্দেন ঘরঘরূপচারাদীসু ঠিতানং উপ্পন্নলাভভাজনাদিং সঙ্গণ্হাতি.

নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলাতি ইন্দখীলতো বহি নিক্খমিত্ৰাতি অত্থো. এত্থ চ ৰিনযপরিযাযেন তাৰ ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ অৰসেসং অরঞ্ঞ’’ন্তি (পারা. ৯২) আগতং, সুত্তন্তপরিযাযেন আরঞ্ঞিকং ভিক্খুং সন্ধায ‘‘আরঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পারা. ৬৫৪) আগতং. ৰিনযসুত্তন্তা উভোপি পরিযাযদেসনা নাম, অভিধম্মো পন নিপ্পরিযাযদেসনা. নিপ্পরিযাযতো চ গামৰিনিমুত্তং ঠানং অরঞ্ঞমেৰ হোতীতি অভিধম্মপরিযাযেন অরঞ্ঞং দস্সেতুং ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা’’তি (ৰিভ. ৫২৯) ৰুত্তং. ‘‘আচরিযধনু নাম পকতিহত্থেন নৰৰিদত্থিপ্পমাণং, জিযায পন আরোপিতায চতুহত্থপ্পমাণ’’ন্তি ৰদন্তি. লেসোকাসনিসেধনত্থন্তি ‘‘মযা নেৰ গামে, ন অরঞ্ঞে হটং, ঘরে ৰা ঘরূপচারেসু ৰা গামূপচারেসু ৰা অঞ্ঞতরস্মি’’ন্তি ৰত্তুং মা লভতূতি ৰুত্তং হোতি.

কপ্পিযন্তি অনুরূপৰসেন ৰুত্তং. অকপ্পিযম্পি পন অপ্পটিগ্গহিতঞ্চে, অদিন্নসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি. পরিচ্চাগাদিম্হি অকতে ‘‘ইদং ময্হং সন্তক’’ন্তি অৰিদিতম্পি পরপরিগ্গহিতমেৰ মাতাপিতূনং অচ্চযেন মন্দানং উত্তানসেয্যকানং দারকানং সন্তকমিৰ.

যস্স ৰসেন পুরিসো থেনোতি ৰুচ্চতি, তং থেয্যন্তি আহ ‘‘অৰহরণচিত্তস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. সঙ্খা-সদ্দো ঞাণকোট্ঠাসপঞ্ঞত্তিগণনাদীসু দিস্সতি. ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৰতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৬৮) হি ঞাণে দিস্সতি. ‘‘পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২০৪) কোট্ঠাসে. ‘‘তেসং তেসং ধম্মানং সঙ্খা সমঞ্ঞা’’তিআদীসু (ধ. স. ১৩১৩) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘ন সুকরং সঙ্খাতু’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ১৯৬; অপ. থের. ১.১০.২) গণনাযং. তত্থ কোট্ঠাসৰচনং সঙ্খা-সদ্দং সন্ধাযাহ ‘‘সঙ্খাসঙ্খাতন্তি অত্থতো এক’’ন্তি. তেনাহ ‘‘কোট্ঠাসস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. পপঞ্চসঙ্খাতি তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতা পপঞ্চকোট্ঠাসা. ‘‘একো চিত্তকোট্ঠাসোতি যঞ্চ পুব্বভাগে অৰহরিস্সামীতি পৰত্তং চিত্তং, যঞ্চ গমনাদিসাধকং পরামসনাদিসাধকং ৰা মজ্ঝে পৰত্তং, যঞ্চ ঠানাচাৰনপ্পযোগসাধকং, তেসু অযমেৰেকো পচ্ছিমো চিত্তকোট্ঠাসো ইধাধিপ্পেতো’’তি কেচি ৰদন্তি. চূল়গণ্ঠিপদে পন ‘‘ঊনমাসকমাসকঊনপঞ্চমাসকপঞ্চমাসকাৰহরণচিত্তেসু একো চিত্তকোট্ঠাসো’’তি ৰুত্তং. ‘‘অনেকপ্পভেদত্তা চিত্তস্স একো চিত্তকোট্ঠাসোতি ৰুত্ত’’ন্তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং. ইদমেৰেত্থ সুন্দরতরং ‘‘থেয্যচিত্তসঙ্খাতো একো চিত্তকোট্ঠাসো’’তি ৰুত্তত্তা. থেয্যসঙ্খাতেনাতি থেয্যচিত্তকোট্ঠাসেন করণভূতেন, ন ৰিস্সাসতাৰকালিকাদিগাহৰসপ্পৰত্তচিত্তকোট্ঠাসেনাতি ৰুত্তং হোতি.

অভিযোগৰসেনাতি অড্ডকরণৰসেন. অভিযুঞ্জতীতি চোদেতি, অড্ডং করোতীতি অত্থো. পরিকপ্পিতট্ঠানন্তি ওকাসপরিকপ্পনৰসেন পরিকপ্পিতপ্পদেসং. সুঙ্কঘাতন্তি এত্থ রাজূনং দেয্যভাগস্স এতং অধিৰচনং সুঙ্কোতি, সো এত্থ হঞ্ঞতি অদত্ৰা গচ্ছন্তেহীতি সুঙ্কঘাতো. ‘‘এত্থ পৰিট্ঠেহি সুঙ্কো দাতব্বো’’তি রুক্খপব্বতাদিসঞ্ঞাণেন নিযমিতপ্পদেসস্সেতং অধিৰচনং.

পঞ্চৰীসতিঅৰহারকথাৰণ্ণনা

আকুলাতি সঙ্কুলা. লুল়িতাতি ৰিলোল়িতা. কত্থচীতি একিস্সায অট্ঠকথাযং. একং পঞ্চকং দস্সিতন্তি ‘‘পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতি, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞী চ, গরুকো চ হোতি পরিক্খারো পঞ্চমাসকো ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকো ৰা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ১২২) এৰং ৰুত্তপঞ্চঅৰহারঙ্গানি একং পঞ্চকন্তি দস্সিতং. দ্ৰে পঞ্চকানি দস্সিতানীতি ‘‘ছহাকারেহি অদিন্নং আদিযন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্স. ন চ সকসঞ্ঞী, ন চ ৰিস্সাসগ্গাহী, ন চ তাৰকালিকং, গরুকো চ হোতি পরিক্খারো পঞ্চমাসকো ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকো ৰা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি এৰং ৰুত্তেসু ছসু পদেসু একং অপনেত্ৰা অৰসেসানি পঞ্চ পদানি একং পঞ্চকন্তি দস্সেত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তপঞ্চকঞ্চ গহেত্ৰা দ্ৰে পঞ্চকানি দস্সিতানি. এত্থ পনাতি ‘‘পঞ্চহাকারেহি অদিন্নং আদিযন্তস্সা’’তিআদীসু. সব্বেহিপি পদেহীতি ‘‘পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতী’’তিআদীহি পদেহি. লব্ভমানানিযেৰ পঞ্চকানীতি পঞ্চৰীসতিযা অৰহারেসু লব্ভমানপঞ্চকানি.

পঞ্চন্নং অৰহারানং সমূহো পঞ্চকং, সকো হত্থো সহত্থো, তেন নিব্বত্তো, তস্স ৰা সম্বন্ধীতি সাহত্থিকো, অৰহারো. সাহত্থিকাদি পঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকন্তি আদিপদৰসেন নামলাভো দট্ঠব্বো কুসলাদিত্তিকস্স কুসলত্তিকৰোহারো ৰিয. ইমিনাৰ নযেন পুব্বপযোগাদি পঞ্চকং পুব্বপযোগপঞ্চকং, থেয্যাৰহারাদি পঞ্চকং থেয্যাৰহারপঞ্চকন্তি নামলাভো দট্ঠব্বোতি. ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসূতি সাহত্থিকপঞ্চকথেয্যাৰহারপঞ্চকেসু. লব্ভমানপদৰসেনাতি সাহত্থিকপঞ্চকে লব্ভমানস্স নিস্সগ্গিযাৰহারপদস্স ৰসেন থেয্যাৰহারপঞ্চকে লব্ভমানস্স পরিকপ্পাৰহারপদস্স চ ৰসেন যোজেতব্বন্তি অত্থো.

আণত্তিযা নিব্বত্তো অৰহারো আণত্তিকো. নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো, সুঙ্কঘাতট্ঠানে পরিকপ্পিতোকাসে ৰা ঠত্ৰা ভণ্ডস্স বহি পাতনং. নিস্সগ্গোৰ নিস্সগ্গিযো. কিরিযাসিদ্ধিতো পুরেতরমেৰ পারাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৰহরা’’তি এৰরূপো হি আণাপনপযোগো পরস্স তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং তেলং অৰস্সং পিৰনকানং উপাহনাদীনং নিক্খেপপযোগো চ আণত্তস্স ভণ্ডগ্গহণতো উপাহনাদীনং তেলপাতনতো চ পুরেতরমেৰ পারাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতি. সাহত্থিকপযোগোপি হি এৰরূপো অত্থসাধকোতি ৰুচ্চতি. ৰুত্তঞ্হেতং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা) –

‘‘অত্থসাধকো নাম ‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা তং অৰহরা’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পরো অনন্তরাযিকো হুত্ৰা তং অৰহরতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকং. পরস্স ৰা পন তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং তেলং অৰস্সং পিৰনকানি উপাহনাদীনি পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তেযেৰ পারাজিক’’ন্তি.

ধুরস্স নিক্খিপনং ধুরনিক্খেপো. আরামাভিযুঞ্জনাদীসু অত্তনো চ পরস্স চ দানগ্গহণেসু নিরুস্সাহভাৰাপজ্জনং. সহত্থা অৰহরতীতি সহত্থেন গণ্হাতি. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতীতি এত্থাপি আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৰ আপত্তি দট্ঠব্বা. যদি এৰং ইমস্স, অত্থসাধকস্স চ কো ৰিসেসোতি? তঙ্খণঞ্ঞেৰ গহণে নিযুঞ্জনং আণত্তিকপযোগো, কালন্তরেন গহণত্থং নিযোগো অত্থসাধকোতি অযমেতেসং ৰিসেসো. তেনেৰাহ – ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৰহরাতি আণাপেতী’’তি. এত্থ চ আণাপনপযোগোৰ অত্থসাধকোতি দস্সিতো, সাহত্থিকৰসেনপি অত্থসাধকপযোগো পন উপরি আৰি ভৰিস্সতি. ধুরনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন ৰেদিতব্বোতি ইদং নিদস্সনমত্তং. আরামাভিযুঞ্জনাদীসুপি তাৰকালিকভণ্ডদেয্যানং অদানেপি এসেৰ নযো.

‘‘আণত্তিৰসেন পুব্বপযোগো ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তত্তা অনন্তরাযেন গণ্হন্তস্স ‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’তি আণাপনং ভণ্ডগ্গহণতো পুব্বত্তা পুব্বপযোগো, পযোগেন সহ ৰত্তমানো অৰহারো সহপযোগো, ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং হরিস্সামা’’তি সংৰিদহিত্ৰা সম্মন্তযিত্ৰা অৰহরণং সংৰিদাৰহারো. সঙ্কেতকম্মং নাম পুব্বণ্হাদিকালপরিচ্ছেদৰসেন সঞ্জাননকম্মং, নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং অক্খিনিখণনাদিনিমিত্তকরণং. ঠানাচাৰনৰসেন সহপযোগোতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং, খিলসঙ্কমনাদীসুপি অসতি চ ঠানাচাৰনে সহপযোগো দট্ঠব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা) ‘‘ঠানাচাৰনৰসেন খিলাদীনি সঙ্কামেত্ৰা খেত্তাদিগ্গহণৰসেন চ সহপযোগো ৰেদিতব্বো’’তি.

থেনো ৰুচ্চতি চোরো, তস্স ভাৰো থেয্যং, তেন অৰহরণং থেয্যাৰহারো. যো হি সন্ধিচ্ছেদাদীনি কত্ৰা অদিস্সমানো অৰহরতি, তুলাকূটমানকূটকূটকহাপণাদীহি ৰা ৰঞ্চেত্ৰা গণ্হাতি, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো থেয্যাৰহারো. পসয্হ অভিভৰিত্ৰা অৰহরণং পসয্হাৰহারো. যো হি পসয্হ বলক্কারেন পরেসং সন্তকং গণ্হাতি গামঘাতকাদযো ৰিয, অত্তনো পত্তবলিতো ৰা ৰুত্তনযেন অধিকং গণ্হাতি রাজভটাদযো ৰিয, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো পসয্হাৰহারো. ভণ্ডৰসেন চ ওকাসৰসেন চ পরিকপ্পেত্ৰা অৰহরণং পরিকপ্পাৰহারো. তিণপণ্ণাদীহি অঙ্গুলিমুদ্দিকাদিং পটিচ্ছাদেত্ৰা পচ্ছা তস্স পটিচ্ছন্নস্স অৰহরণং পটিচ্ছন্নাৰহারো. কুসং সঙ্কামেত্ৰা অৰহরণং কুসাৰহারো.

তুলযিত্ৰাতি উপপরিক্খিত্ৰা. সামীচীতি ৰত্তং, আপত্তি পন নত্থীতি অধিপ্পাযো. মহাজনসম্মদ্দোতি মহাজনসঙ্খোভো. ভট্ঠে জনকাযেতি অপগতে জনকাযে. ‘‘ইদঞ্চ কাসাৰং অত্তনো সন্তকং কত্ৰা এতস্সেৰ ভিক্খুনো দেহী’’তি কিংকারণা এৰমাহ? চীৰরসামিকেন যস্মা ধুরনিক্খেপো কতো, তস্মা তস্স অদিন্নং গহেতুং ন ৰট্টতি. অৰহারকোপি ৰিপ্পটিসারস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায চীৰরসামিকং পরিযেসন্তো ৰিচরতি ‘‘দস্সামী’’তি, চীৰরসামিকেন চ ‘‘মমেত’’ন্তি ৰুত্তে এতেনপি অৰহারকেন আলযো পরিচ্চত্তো, তস্মা এৰমাহ. যদি এৰং চীৰরসামিকোযেৰ ‘‘অত্তনো সন্তকং গণ্হাহী’’তি কস্মা ন ৰুত্তোতি? উভিন্নম্পি কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং. কথং? অৰহারকস্স ‘‘মযা সহত্থেন ন দিন্নং, ভণ্ডদেয্যমেত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্য, ইতরস্স ‘‘মযা পঠমং ধুরনিক্খেপং কত্ৰা পচ্ছা অদিন্নং গহিত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্যাতি.

সমগ্ঘন্তি অপ্পগ্ঘং. দারুঅত্থং ফরতীতি দারূহি কত্তব্বকিচ্চং সাধেতি. মযি সন্তেতিআদি সব্বং রঞ্ঞা পসাদেন ৰুত্তং, ‘‘থেরেন পন অননুচ্ছৰিকং কত’’ন্তি ন মঞ্ঞিতব্বং.

একদিৰসং দন্তকট্ঠচ্ছেদনাদিনা যা অযং অগ্ঘহানি ৰুত্তা, সা সব্বা ভণ্ডসামিনা

কিণিত্ৰা গহিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তা, সব্বং পনেতং অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন গহেতব্বং. পাসাণঞ্চ সক্খরঞ্চ পাসাণসক্খরং. ধারেয্যত্থং ৰিচক্খণোতি ইমস্সেৰ ৰিৰরণং ‘‘আপত্তিং ৰা অনাপত্তিং ৰা’’তিআদি.

পঞ্চৰীসতিঅৰহারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অক্খদস্সাতি এত্থ অক্খ-সদ্দেন কির ৰিনিচ্ছযসালা ৰুচ্চতি. তত্থ নিসীদিত্ৰা ৰজ্জাৰজ্জং পস্সন্তীতি অক্খদস্সা ৰুচ্চন্তি ধম্মৰিনিচ্ছনকা. হনেয্যুন্তি এত্থ হননং নাম হত্থপাদাদীহি পোথনঞ্চেৰ সীসাদিচ্ছেদনঞ্চ হোতীতি আহ – ‘‘হনেয্যুন্তি পোথেয্যুঞ্চেৰ ছিন্দেয্যুঞ্চা’’তি. তেনেৰ পদভাজনিযঞ্চ ‘‘হত্থেন ৰা পাদেন ৰা কসায ৰা ৰেত্তেন ৰা অড্ঢদণ্ডকেন ৰা ছেজ্জায ৰা হনেয্যু’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ অড্ঢদণ্ডকেনাতি দ্ৰিহত্থপ্পমাণেন রস্সমুগ্গরেন ৰেল়ুপেসিকায ৰা. ছেজ্জাযাতি হত্থপাদসীসাদীনং ছেদনেন. নীহরেয্যুন্তি গামনিগমাদিতো নীহরেয্যুং. চোরোসি…পে… থেনোসীতি এত্থ ‘‘পরিভাসেয্যু’’ন্তি পদং অজ্ঝাহরিত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘চোরোসীতি এৰমাদীনি চ ৰত্ৰা পরিভাসেয্যু’’ন্তি.

৯৩. যং তং ভণ্ডং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো. যত্থ যত্থ ঠিতন্তি ভূমিআদীসু যত্থ যত্থ ঠিতং. যথা যথা আদানং গচ্ছতীতি ভূমিআদীসু ঠিতং ভণ্ডং সব্বসো অগ্গহণেপি যেন যেন আকারেন গহণং উপগচ্ছতি.

ভূমট্ঠকথাৰণ্ণনা

৯৪. ফন্দাপেতি, সব্বত্থ দুক্কটমেৰাতি এত্থ ‘‘উট্ঠহিস্সামী’’তি ফন্দাপেত্ৰা পুন অনুট্ঠহিত্ৰা তত্থেৰ সযন্তস্সপি অঙ্গপচ্চঙ্গং অফন্দাপেত্ৰা একপযোগেন উট্ঠহন্তস্সপি দুক্কটমেৰাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞস্মিং ৰা গমনস্স অনুপকারেতি যথা দ্ৰারপিদহনে কুম্ভিট্ঠানগমনস্স অনুপকারত্তা অনাপত্তি, এৰং অঞ্ঞস্মিং ৰা গমনস্স অনুপকারে কাযৰচীকম্মে অনাপত্তি. ৰাচায ৰাচাযাতি একেকত্থদীপিকায ৰাচায ৰাচায. উপলদ্ধোতি ঞাতো. পুঞ্ঞানি চ করিস্সামাতি এত্থ ‘‘মুসাৰাদং কত্ৰা পুঞ্ঞানি করিস্সামাতি ৰদন্তস্স দুক্কটমেৰা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তং ইমস্মিংযেৰ পদেসে অট্ঠকথাৰচনেন ৰিরুজ্ঝতি. তথা হি ‘‘যং যং ৰচনং মুসা, তত্থ তত্থ পাচিত্তিয’’ন্তি চ ‘‘ন হি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগে পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটং নাম অত্থী’’তি চ ৰক্খতি. এৰং পন ৰুত্তে ন ৰিরুজ্ঝতি ‘‘মুসাৰাদং কত্ৰা পুঞ্ঞানি চ করিস্সামাতি ৰদন্তস্স পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কট’’ন্তি. তথা হি ‘‘অকপ্পিযপথৰিং খণন্তানং দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্ত’’ন্তি চ ‘‘যথা চ ইধ, এৰং সব্বত্থ পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটা ন মুচ্চতী’’তি চ ৰক্খতি. সচে পন কুসলচিত্তো ‘‘পুঞ্ঞানি করিস্সামা’’তি ৰদতি, অনাপত্তি ‘‘বুদ্ধপূজং ৰা ধম্মপূজং ৰা সঙ্ঘভত্তং ৰা করিস্সামাতি কুসলং উপ্পাদেতি, কুসলচিত্তেন গমনে অনাপত্তী’’তি চ ‘‘যথা চ ইধ, এৰং সব্বত্থ অথেয্যচিত্তস্স অনাপত্তী’’তি চ ৰক্খমানত্তা.

পমাদলিখিতন্তি ৰেদিতব্বন্তি অপরভাগে পোত্থকারুল়্হকালে পমজ্জিত্ৰা লিখিতন্তি ৰেদিতব্বং. পাল়িযং সেসঅট্ঠকথাসু চ ‘‘কুদালং ৰা পিটকং ৰা’’তি ইদমেৰ দ্ৰযং ৰত্ৰা ৰাসিফরসূনং অৰুত্তত্তা তেসম্পি সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু আগতভাৰং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন মহাপচ্চরিযঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. থেয্যচিত্তেন কতত্তা ‘‘দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানী’’তি ৰুত্তং. ততো পরং সব্বকিরিযাসূতি বীজগ্গহণতো পরং কত্তব্বকিরিযাসু. সব্বং পুরিমনযেনেৰাতি যাৰ পিটকপরিযোসানা হত্থৰারপদৰারেসু দুক্কটং.

থেরেহি দস্সিতন্তি পুব্বপযোগসহপযোগদুক্কটেসু অসম্মোহত্থং সমোধানেত্ৰা ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি দস্সিতং. ‘‘সব্বেসম্পি দুক্কটানং ইমেসুযেৰ অট্ঠসু সঙ্গহেতব্বভাৰতো ইতরেহি সত্তহি দুক্কটেহি ৰিনিমুত্তং ৰিনযদুক্কটেযেৰ সঙ্গহেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. দসৰিধং রতনন্তি ‘‘মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতঙ্গো মসারগল্ল’’ন্তি এৰমাগতং দসৰিধং রতনং.

‘‘মণি মুত্তা ৰেল়ুরিযো চ সঙ্খো,

সিলা পৰাল়ং রজতঞ্চ হেমং;

সলোহিতঙ্গঞ্চ মসারগল্লং,

দসেতি ধীরো রতনানি জঞ্ঞা’’তি. –

হি ৰুত্তং.

সত্তৰিধং ধঞ্ঞন্তি সালি ৰীহি যৰো কঙ্গু কুদ্রূসো ৰরকো গোধুমোতি ইদং সত্তৰিধং ধঞ্ঞং. আৰুধভণ্ডাদিন্তি আদি-সদ্দেন তূরিযভণ্ডইত্থিরূপাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনামসিতব্বে ৰত্থুম্হি দুক্কটং অনামাসদুক্কটং. দুরুপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘ন কত্তব্ব’’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা দুট্ঠু আচিণ্ণং চরিতন্তি দুরুপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুরুপচিণ্ণদুক্কটং. ৰিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৰিনযদুক্কটং. ‘‘সঙ্ঘভেদায পরক্কমতী’’তি সুত্ৰা তংনিৰারণত্থায ঞাতে অত্থে অৰদন্তস্স ঞাতদুক্কটং. একাদস সমনুভাসনা নাম ভিক্খুপাতিমোক্খে চত্তারো যাৰততিযকা সঙ্ঘাদিসেসা, অরিট্ঠসিক্খাপদন্তি পঞ্চ, ভিক্খুনীপাতিমোক্খে একং যাৰততিযকং পারাজিকং, চত্তারো সঙ্ঘাদিসেসা, চণ্ডকাল়ীসিক্খাপদন্তি ছ. ৰস্সাৰাসাদিং পটিস্সুণিত্ৰা ন সম্পাদেন্তস্স পটিস্সৰনিমিত্তং দুক্কটং পটিস্সৰদুক্কটং.

পুব্বসহপযোগে চ, অনামাসদুরুপচিণ্ণে;

ৰিনযে চেৰ ঞাতে চ, ঞত্তিযা চ পটিস্সৰে;

অট্ঠেতে দুক্কটা ৰুত্তা, ৰিনযে ৰিনযঞ্ঞুনা.

সহপযোগতো পট্ঠায চেত্থ পুরিমা পুরিমা আপত্তিযো পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি আহ ‘‘অথ ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা’’তিআদি. তত্থ ‘‘ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা ধুরনিক্খেপং কত্ৰা খণন্তস্স পুরিমাপত্তিযো ন পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি দট্ঠব্বং. ৰিযূহনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, উদ্ধরণদুক্কটে পতিট্ঠাতীতি ইদং পাল়িযং আগতানুক্কমেন দস্সেতুং ৰুত্তং. যদি পন পংসুং উদ্ধরিত্ৰা সউস্সাহোৰ পুন খণতি, উদ্ধরণদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, খণনদুক্কটে পতিট্ঠাতি.

কতং করণং কিরিযাতি অত্থতো একন্তি আহ ‘‘ৰিরূপা সা কিরিযা’’তি. ইদানি ৰুত্তমেৰত্থং পরিৰারপাল়িযা নিদস্সেন্তো ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অপরদ্ধং ৰিরদ্ধং খলিতন্তি সব্বমেতং যঞ্চ দুক্কটন্তি এত্থ ৰুত্তস্স দুক্কটস্স পরিযাযৰচনং. যঞ্হি দুট্ঠু কতং, ৰিরূপং ৰা কতং, তং দুক্কটং. তং পনেতং যথা সত্থারা ৰুত্তং, এৰং অকতত্তা অপরদ্ধং, কুসলং ৰিরজ্ঝিত্ৰা পৰত্তত্তা ৰিরদ্ধং, অরিযৰংসপ্পটিপদং অনারুল়্হত্তা খলিতং. যং মনুস্সো করেতি ইদং পনেত্থ ওপম্মনিদস্সনং. তস্সত্থো – যথা যং লোকে মনুস্সো আৰি ৰা যদি ৰা রহো পাপং করোতি, তং দুক্কটন্তি পৰেদেন্তি, এৰমিদম্পি বুদ্ধপটিকুট্ঠেন লামকভাৰেন পাপং, তস্মা দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বন্তি.

যথা দুক্খা, কুচ্ছিতা ৰা গতি দুগতীতি ৰত্তব্বে ‘‘দুগ্গতী’’তি ৰুত্তং, যথা চ কটুকং ফলমেতস্সাতি কটুকফলন্তি ৰত্তব্বে ‘‘কটুকপ্ফল’’ন্তি ৰুত্তং, এৰমিধাপি থূলত্তা অচ্চযত্তা চ থূলচ্চযন্তি ৰত্তব্বে ‘‘থুল্লচ্চয’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘সম্পরাযে চ দুগ্গতী’’তিআদিমাহ. সংযোগে পন কতে সংযোগপরস্স রস্সত্তং সিদ্ধমেৰাতি মনসি কত্ৰা ‘‘সংযোগভাৰো ৰেদিতব্বো’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. একস্স মূলেতি একস্স সন্তিকে. অচ্চযো তেন সমো নত্থীতি দেসনাগামীসু অচ্চযেসু তেন সমো থূলো অচ্চযো নত্থি. তেনেতং ইতি ৰুচ্চতীতি থূলত্তা অচ্চযস্স এতং থুল্লচ্চযন্তি ৰুচ্চতীতি অত্থো.

‘‘সব্বত্থাপি আমসনে দুক্কটং ফন্দাপনে থুল্লচ্চযঞ্চ ৰিসুং ৰিসুং থেয্যচিত্তেন আমসনফন্দাপনপযোগং করোন্তস্সেৰ হোতি, একপযোগেন গণ্হন্তস্স পন উদ্ধারে পারাজিকমেৰ, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানী’’তি ৰদন্তি. সহপযোগং পন অকত্ৰাতি এত্থ ‘‘পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিযা অভাৰতো সহপযোগং কত্ৰাপি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তেন পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অট্ঠকথাৰচনং পন কতে সহপযোগে পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনম্পি পটিপ্পস্সদ্ধিং দীপেতি, অঞ্ঞথা ‘‘সহপযোগং পন অকত্ৰা’’তি ইদং ৰিসেসনমেৰ নিরত্থকং সিযা. যঞ্চ হেট্ঠা ৰুত্তং ‘‘সচে পনস্স তত্থজাতকে তিণরুক্খলতাদিম্হি ছিন্নেপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৰরো উপ্পজ্জতি, ছেদনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতী’’তি, তম্পি সহপযোগে কতে পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিমেৰ দীপেতি সহপযোগে ছেদনপচ্চযা আপন্নদুক্কটস্সেৰ দেসনায ৰুত্তত্তা. সহপযোগতো পট্ঠাযেৰাতি চ ইদং সহপযোগং পত্তস্স ততো পুব্বে আপন্নানং পুব্বপযোগাপত্তীনম্পি পটিপ্পস্সদ্ধিং দীপেতি. তেন হি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি ‘‘যাৰ সহপযোগং ন পাপুণাতি, তাৰ পুব্বে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধি ন হোতি, সহপযোগং পত্তকালতো পন পট্ঠায তাসম্পি পটিপ্পস্সদ্ধি হোতী’’তি, তস্মা সুট্ঠু উপপরিক্খিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.

বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সচে খণনৰিযূহনুদ্ধরণেসু দস দস কত্ৰা আপত্তিযো আপন্না, তাসু উদ্ধরণে দস আপত্তিযো দেসেত্ৰা মুচ্চতি ৰিসভাগকিরিযং পত্ৰা পুরিমাপুরিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধত্তাতি. জাতিৰসেন পন সমানকিরিযায আপন্নাপত্তিযো একত্তেন গহেত্ৰা ‘‘একমেৰ দেসেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, তস্মা ইমিনাপি কুরুন্দট্ঠকথাৰচনেন পঠমং মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তপুরিমাপত্তিপটিপ্পস্সদ্ধিমেৰ সমত্থযতি, ন পন উভিন্নং অট্ঠকথানং অত্থতো নানাকরণং অত্থি. অপরম্পেত্থ পকারং ৰণ্ণযন্তি ‘‘সমানকিরিযাসুপি পুরিমপুরিমখণনপচ্চযা আপন্নাপত্তিযো পচ্ছিমপচ্ছিমখণনং পত্ৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘পংসুখণনাদীসু চ লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতীতি কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৰঞ্চ সতি ‘বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তূ’তি ন ৰত্তব্বং ভৰেয্য, ৰুত্তঞ্চ, তস্মা ৰিসভাগকিরিযমেৰ পত্ৰা পুরিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিং ইচ্ছন্তেনেৰ বহুকাসুপি আপত্তীসু একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতীতি ইমস্মিং ঠানে ৰিসুংযেৰেকো দেসনাক্কমো দস্সিতো’’তিপি ৰদন্তি. অযমেতেসং অধিপ্পাযো – যথা ইধ পুরিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধি অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন গহিতা, এৰং বহুকাসুপি আপত্তীসু একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতীতি ইদম্পি ইধ অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণতোযেৰ ৰেদিতব্বং. যথা চ পাল়িযং পাচিত্তিযট্ঠানেপি দুক্কটমেৰ হোতীতি ইধ আৰেণিকং কত্ৰা আপত্তিৰিসেসো দস্সিতো, এৰং পুরিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিৰিসেসো চ দেসনাৰিসেসো চ অট্ঠকথাচরিযেহি দস্সিতোতি.

হেট্ঠতো ওসীদেন্তোতি ‘‘সামিকেসু আগন্ত্ৰা অপস্সিত্ৰা গতেসু গণ্হিস্সামী’’তি থেয্যচিত্তেন হেট্ঠাভূমিযং ওসীদেন্তো. বুন্দেনাতি কুম্ভিযা হেট্ঠিমতলেন. এৰং একট্ঠানে ঠিতায কুম্ভিযা ঠানাচাৰনং ছহি আকারেহি ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৰলযং নীহরতি, পারাজিকন্তি আকাসগতং অকত্ৰা ঘংসিত্ৰা নীহরন্তস্স ছিন্নকোটিতো নীহটমত্তে পারাজিকং. ইতো চিতো চ সারেতীতি ঘংসন্তোযেৰ আকাসগতং অকত্ৰা সারেতি.

ছিন্নমত্তে পারাজিকন্তি অৰস্সং চে পততি, ছিন্নমত্তে পারাজিকং. পরিচ্ছেদোতি ‘‘পঞ্চমাসকং ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকং ৰা’’তি ৰুত্তগণনপরিচ্ছেদো. অপব্যূহন্তোতি ‘‘হেট্ঠা ঠিতং গণ্হিস্সামী’’তি হত্থেন দ্ৰিধা করোন্তো. উপড্ঢকুম্ভিযন্তি উপড্ঢপুণ্ণায কুম্ভিযা. ননু চ অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু ৰুত্তম্পি কস্মা ন গহেতব্বন্তি আহ – ‘‘ৰিনযৰিনিচ্ছযে হি আগতে গরুকে ঠাতব্ব’’ন্তি. ৰিনযধম্মতাতি ৰিনযগরুকানং ধম্মতা. ৰিনযগরুকা হি ৰিনযৰিনিচ্ছযে আগতে গরুকে তিট্ঠন্তি. ৰিনযগরুকতাব্যাপনত্থঞ্হি ৰিনযগরুকোযেৰেত্থ ৰিনয-সদ্দেন ৰুত্তো, ৰিনযস্স ৰা এসা ধম্মতা তেসং গরুগারৰট্ঠানস্স ৰিনযৰিসযত্তা.

ইদানি সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু ৰুত্তং পাল়িযাপি ন সমেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. ভাজনন্তি পত্তাদিভাজনং. পত্তাদিং অপূরেত্ৰা গণ্হন্তস্স অনুদ্ধটেপি মুখৰট্টিপরিচ্ছেদো হোতি, পূরেত্ৰা গণ্হন্তস্স পন উদ্ধরণকালে হোতীতি আহ ‘‘মুখৰট্টিপরিচ্ছেদেন ৰা উদ্ধারেন ৰা’’তি. যদা পন তেলকুম্ভীআদীসু তেলাদীনং অবহুভাৰতো ভাজনং নিমুজ্জাপেত্ৰা গণ্হিতুং ন সক্কা হোতি, তদা মুখৰট্টিপরিচ্ছেদেনেৰ হোতি. চিক্কনন্তি থদ্ধং. আকড্ঢনৰিকড্ঢনযোগ্গন্তি এত্থ অভিমুখং কড্ঢনং আকড্ঢনং, পরতো কড্ঢনং ৰিকড্ঢনং. পটিনীহরিতুন্তি অত্তনো ভাজনতো পটিনীহরিতুং. হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকন্তি থেয্যচিত্তেন পরসন্তকগ্গহণপযোগস্স কতত্তা. মহাঅট্ঠকথাযমেৰ ‘‘সচেপি মরিযাদং দুব্বলং কত্ৰা সুক্খতল়াকস্স উদকনিব্বহনট্ঠানং উদকনিদ্ধমনতুম্বং ৰা পিদহতি, অঞ্ঞতো চ গমনমগ্গে ৰা পাল়িং বন্ধতি, সুক্খমাতিকং ৰা উজুং করোতি, পচ্ছা দেৰে ৰুট্ঠে উদকং আগন্ত্ৰা মরিযাদং ভিন্দতি, সব্বত্থ ভণ্ডদেয্য’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘তং পন তত্থেৰ সুক্খতল়াকে সুক্খমাতিকায উজুকরণৰিনিচ্ছযেন ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তং.

অৰহারলক্খণন্তি পঞ্চৰীসতিযা অৰহারেসু একম্পি অৰহারলক্খণং, ঠানাচাৰনপযোগো এৰ ৰা. উদ্ধারেতি কুম্ভিযা ফুট্ঠট্ঠানতো কেসগ্গমত্তেপি উদ্ধটে. যুত্তন্তি ঠানাচাৰনপযোগসব্ভাৰতো যুত্তং. সঙ্গোপনত্থাযাতি ইমিনা সুদ্ধচিত্ততং দস্সেতি. পলিবুজ্ঝিস্সতীতি নিৰারেস্সতি. ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকন্তি হত্থতো মুত্তমত্তেযেৰ পারাজিকং. সুদ্ধচিত্তোৰ উদ্ধরতীতি কুম্ভিযং তেলস্স আকিরণতো পুরেতরমেৰ সুদ্ধচিত্তো নিক্খিপিত্ৰা পচ্ছা সুদ্ধচিত্তোৰ উদ্ধরতি. নেৰ অৰহারোতি থেয্যচিত্তেন অৰহরণপযোগস্স অকতত্তা. অত্তনো ভাজনত্তা পন ‘‘ন গীৰা’’তি ৰুত্তং, অনাপত্তিমত্তমেৰ ৰুত্তং, ন পন এৰং ৰিচারিতন্তি অধিপ্পাযো. অথ ৰা অনাপত্তিমত্তমেৰ ৰুত্তন্তি ইমিনাপি তত্থ ‘‘গীৰা’’তি ৰচনাভাৰতো ‘‘ন গীৰা’’তি পুব্বে ৰুত্তমহাঅট্ঠকথাৰাদমেৰ পতিট্ঠাপেতি, পচ্ছা দস্সিতেন কুরুন্দিৰাদেনপি মহাঅট্ঠকথাৰাদোৰ সমত্থিতো. অত্তনো ভণ্ডন্তি তেলাকিরণতো পুরেতরমেৰ অত্তনো কুম্ভিযং সুদ্ধচিত্তেন ঠপিতং পীততেলং অত্তনো পরিক্খারং. সম্মোহট্ঠানন্তি আপত্তিৰিনিচ্ছযৰসেন সম্মোহট্ঠানং.

বহিগতং নাম হোতীতি ততো পট্ঠায তেলস্স অট্ঠানভাৰতো অধোমুখভাৰতো চ বহিগতং নাম হোতি. অন্তো পট্ঠায ছিদ্দে করিযমানে তেলস্স নিক্খমিত্ৰা গতগতট্ঠানং ভাজনসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি আহ – ‘‘বাহিরন্ততো পাদগ্ঘনকে গল়িতে পারাজিক’’ন্তি. যথা তথা ৰা কতস্সাতি বাহিরন্ততো অব্ভন্তরতো ৰা পট্ঠায কতস্স. মজ্ঝে ঠপেত্ৰা কতছিদ্দেতি মজ্ঝে থোকং কপালং ঠপেত্ৰা পচ্ছা তং ছিন্দন্তেন কতছিদ্দে. ‘‘মরিযাদচ্ছেদনে অন্তো ঠত্ৰা বহিমুখো ছিন্দন্তো বহি অন্তেন কারেতব্বো, বহি ঠত্ৰা অন্তোমুখো ছিন্দন্তো অন্তো অন্তেন কারেতব্বো, অন্তো চ বহি চ ছিন্দিত্ৰা মজ্ঝে ঠপেত্ৰা তং ছিন্দন্তো মজ্ঝেন কারেতব্বো’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.১০৮) ৰুত্তত্তা ‘‘তল়াকস্স চ মরিযাদভেদেন সমেতী’’তি ৰুত্তং. ইদমেত্থ যুত্তন্তি অন্তো চ বহি চ পট্ঠায কতছিদ্দে মজ্ঝেন কারেতব্বো. অন্তো পট্ঠায কতে পন বাহিরন্তেন, বহি পট্ঠায কতে অব্ভন্তরেন কারেতব্বোতি অযং তিপ্পকারোপি এত্থ ৰেমট্ঠছিদ্দে যুত্তো. উদকে কতপযোগস্স অভাৰতো ‘‘ঠানাচাৰনপযোগস্স অভাৰা’’তি ৰুত্তং.

অট্ঠকথাযং তাৰ ৰুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. পত্থিন্নস্স খাদনং ইতরস্স পানঞ্চ সপ্পিআদীনং পরিভোগোতি আহ – ‘‘অখাদিতব্বং ৰা অপাতব্বং ৰা করোতী’’তি. কথং পন তথা করোতীতি আহ ‘‘উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা’’তিআদি. কস্মা পনেত্থ দুক্কটং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানাচাৰনস্স নত্থিতায দুক্কট’’ন্তি. পুরিমদ্ৰযন্তি ভেদনং ছড্ডনঞ্চ. কস্মা ন সমেতীতি আহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি. কুম্ভিজজ্জরকরণেনাতি পুণ্ণকুম্ভিযা জজ্জরকরণেন. মাতিকাউজউকরণেনাতি উদকপুণ্ণায মাতিকায উজুকরণেন. একলক্খণন্তি ভেদনং কুম্ভিজজ্জরকরণেন ছড্ডনং মাতিকায উজুকরণেন সদ্ধিং একসভাৰং ঠানাচাৰনপযোগসব্ভাৰতো. পচ্ছিমং পন দ্ৰযন্তি ঝাপনং অপরিভোগকরণঞ্চ.

এত্থ এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তীতি এত্থ মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তে একে আচরিযা এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তি. পচ্ছিমদ্ৰযং সন্ধায ৰুত্তন্তি এত্থ পুরিমদ্ৰযে ৰিনিচ্ছযো হেট্ঠা ৰুত্তানুসারেন সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি তত্থ কিঞ্চি অৰত্ৰা পচ্ছিমদ্ৰযং সন্ধায ঠানাচাৰনস্স নত্থিতায দুক্কটন্তি ইদং ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. থেয্যচিত্তেনাতি অত্তনো ৰা পরস্স ৰা কাতুকামতাৰসেন উপ্পন্নথেয্যচিত্তেন. ৰিনাসেতুকামতাযাতি হত্থপাদাদিং ছিন্দন্তো ৰিয কেৰলং ৰিনাসেতুকামতায. পুরিমদ্ৰযে কিং হোতি, কিং অধিপ্পাযেন ন কিঞ্চি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘পুরিমদ্ৰযে পন…পে… পারাজিক’’ন্তি. তত্থ ৰুত্তনযেন ভিন্দন্তস্স ৰা ছড্ডেন্তস্স ৰাতি মুগ্গরেন পোথেত্ৰা ভিন্দন্তস্স উদকং ৰা ৰালিকং ৰা আকিরিত্ৰা উত্তরাপেন্তস্সাতি অত্থো. অযুত্তন্তি চেতি পাল়িযং পুরিমপদদ্ৰযেপি দুক্কটস্সেৰ ৰুত্তত্তা ‘‘পুরিমদ্ৰযে…পে… পারাজিকন্তি ইদং অযুত্ত’’ন্তি যদি তুম্হাকং সিযাতি অত্থো. নাতি অযুত্তভাৰপ্পসঙ্গং নিসেধেত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘অঞ্ঞথা গহেতব্বত্থতো’’তি. কথং পনেত্থ অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘পাল়িযং হী’’তিআদি. নাসেতুকামতাপক্খে হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থস্স অৰিরুজ্ঝনতো ‘‘থেয্যচিত্তপক্খে’’তি ৰুত্তং. ‘‘এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তী’’তি ইতো পট্ঠায ৰুত্তস্স সব্বস্সপি একস্সেৰ ৰচনত্তা ‘‘এৰমেকে ৰদন্তী’’তি নিগমনৰসেন ৰুত্তং.

ইদানি যথাৰুত্তৰসেন পাল়িযা অত্থে গয্হমানে মহাঅট্ঠকথাযং চতুন্নম্পি সামঞ্ঞতো ৰুত্তস্স পচ্ছিমদ্ৰযং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰচনে ৰিসেসাভাৰতো পাল়িযং ৰুত্তেসু চতূসু পদেসু ‘‘ছড্ডেতি ৰা অপরিভোগং ৰা করোতী’’তি ইমেসং পদানং ৰিসেসাভাৰপ্পসঙ্গতো চ সযং অঞ্ঞথা পাল়িং অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৰা অত্থং দস্সেতুকামো ‘‘অযং পনেত্থ সারো’’তিআদিমাহ. ৰিনীতৰত্থুম্হি ‘‘সঙ্ঘস্স পুঞ্জকিতং তিণং থেয্যচিত্তো ঝাপেসী’’সি (পারা. ১৫৬) ৰুত্তত্তা ৰিনীতৰত্থুম্হি তিণজ্ঝাপকো ৰিযাতি ইমিনাৰ ঠানা অচাৰেতুকামোৰাতি এত্থাপি থেয্যচিত্তেন ঠানা অচাৰেতুকামোতি ইদং ৰুত্তমেৰ হোতীতি দট্ঠব্বং. অছড্ডেতুকামোযেৰাতি এত্থাপি থেয্যচিত্তেনাতি সম্বন্ধিতব্বং. ইদঞ্হি থেয্যচিত্তপক্খং সন্ধায ৰুত্তং নাসেতুকামতাপক্খস্স ৰক্খমানত্তা. তেনেৰাহ ‘‘নাসেতুকামতাপক্খে পনা’’তিআদি. ইতরথাপি যুজ্জতীতি থেয্যচিত্তাভাৰা ঠানা চাৰেতুকামস্সপি দুক্কটং যুজ্জতীতি ৰুত্তং হোতি.

ভূমট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আকাসট্ঠকথাৰণ্ণনা

৯৬. আকাসট্ঠকথাযং মুখতুণ্ডকেনাতি মুখগ্গেন. কলাপগ্গেনাতি পিঞ্ছকলাপস্স অগ্গেন. পসারেতীতি গহণত্থং পসারেতি. অগ্গহেত্ৰা ৰাতি লেড্ডুআদীহি পহরিত্ৰা নযনৰসেন অগ্গহেত্ৰা ৰা. আকাসট্ঠৰিনিচ্ছযে ৰুচ্চমানেপি তপ্পসঙ্গেন আকাসট্ঠস্স ৰেহাসট্ঠাদিভাৰমুপগতেপি অসম্মোহত্থং ‘‘যস্মিং অঙ্গে নিলীযতী’’তিআদি ৰুত্তং. অন্তোৰত্থুম্হীতি পরিক্খিত্তৰত্থুস্স অন্তো. অন্তোগামেতি পরিক্খিত্তস্স গামস্স অন্তো. অপরিক্খিত্তে পন ৰত্থুম্হি, গামে ৰা ঠিতট্ঠানমেৰ ঠানং. অটৰিমুখং করোতীতি অরঞ্ঞাভিমুখং করোতি. রক্খতীতি তেন পযোগেন তস্স ইচ্ছিতট্ঠানং অগতত্তা রক্খতি. ভূমিযা গচ্ছন্তং সন্ধায ‘‘দুতিযপদৰারে ৰা’’তি ৰুত্তং. গামতো নিক্খন্তস্সাতি পরিক্খিত্তগামতো নিক্খন্তস্স. কপিঞ্জরো নাম একা পক্খিজাতি.

আকাসট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰেহাসট্ঠকথাৰণ্ণনা

৯৭. ৰেহাসট্ঠকথাযং পন চীৰরৰংসে ঠপিতস্স চীৰরস্স আকড্ঢনে যথাৰুত্তপ্পদেসাতিক্কমো একদ্ৰঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেন সিযাতি অধিপ্পাযেন ৰুত্তং ‘‘একদ্ৰঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেনেৰ পারাজিক’’ন্তি. ইদঞ্চ তাদিসং নাতিমহন্তং চীৰরৰংসদণ্ডকং সন্ধায ৰুত্তং, মহন্তে পন ততো অধিকমত্তাকড্ঢনেনেৰ সিযা. রজ্জুকেন বন্ধিত্ৰাতি একায রজ্জুকোটিযা চীৰরং বন্ধিত্ৰা অপরায কোটিযা চীৰরৰংসং বন্ধিত্ৰা ঠপিতচীৰরং. মুত্তমত্তে অট্ঠত্ৰা পতনকসভাৰত্তা ‘‘মুত্তে পারাজিক’’ন্তি ৰুত্তং.

একমেকস্স ফুট্ঠোকাসমত্তে অতিক্কন্তে পারাজিকন্তি ভিত্তিং অফুসাপেত্ৰা ঠপিতত্তা ৰুত্তং. ভিত্তিং নিস্সায ঠপিতন্তি পটিপাটিযা ঠপিতেসু নাগদন্তাদীসুযেৰ আরোপেত্ৰা ভিত্তিং ফুসাপেত্ৰা ঠপিতং. পণ্ণন্তরং আরোপেত্ৰা ঠপিতাতি অঞ্ঞেহি ঠপিতং সন্ধায ৰুত্তং.

ৰেহাসট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উদকট্ঠকথাৰণ্ণনা

৯৮. উদকট্ঠকথাযং সন্দমানউদকে নিক্খিত্তং ন তিট্ঠতীতি আহ ‘‘অসন্দনকে উদকে’’তি. অনাপত্তীতি হত্থৰারপদৰারেসু দুক্কটাপত্তিযা অভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. কড্ঢতীতি হেট্ঠতো ওসারেতি. উপ্পলাদীসূতি আদি-সদ্দেন পদুমপুণ্ডরীকাদিং সঙ্গণ্হাতি. রত্তং পদুমং, সেতং পুণ্ডরীকং. সেতং ৰা পদুমং, রত্তং পুণ্ডরীকং. অথ ৰা রত্তং ৰা হোতু সেতং ৰা সতপত্তং পদুমং, ঊনসতপত্তং পুণ্ডরীকং. ৰত্থু পূরতীতি পারাজিকৰত্থু পহোতি. তস্মিং ছিন্নমত্তে পারাজিকন্তি উদকতো অচ্চুগ্গতস্স উদকৰিনিমুত্তট্ঠানতো ছেদনং সন্ধায ৰুত্তং. যং ৰত্থুং পূরেতীতি যং পুপ্ফং পারাজিকৰত্থুং পূরেতি. দসহি পুপ্ফেহি কতকলাপো হত্থকো, মহন্তং কলাপং কত্ৰা বদ্ধং ভারবদ্ধং. রজ্জুকেসু তিণানি সন্থরিত্ৰাতি এত্থ ‘‘দ্ৰে রজ্জুকানি উদকপিট্ঠে ঠপেত্ৰা তেসং উপরি তিরিযতো তিণানি সন্থরিত্ৰা তেসং উপরি বন্ধিত্ৰা ৰা অবন্ধিত্ৰা ৰা তিরিযতোযেৰ পুপ্ফানি ঠপেত্ৰা হেট্ঠতো গতানি দ্ৰে রজ্জুকানি উক্খিপিত্ৰা পুপ্ফমত্থকে ঠপেন্তী’’তি ৰদন্তি.

কেসগ্গমত্তম্পি যথাঠিতট্ঠানতো চাৰেতীতি পারিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং, ওরিমন্তেন কেসগ্গমত্তং চাৰেতি. সকলমুদকন্তি দণ্ডেন ফুট্ঠোকাসগতং সকলমুদকং. ন উদকং ঠানন্তি অত্তনা কতট্ঠানস্স অট্ঠানত্তা. ইদং উভযন্তি এত্থ ‘‘বন্ধনং অমোচেত্ৰা…পে… পারাজিক’’ন্তি ইদমেৰেকং, ‘‘পঠমং বন্ধনং…পে… ঠানপরিচ্ছেদো’’তি ইদং দুতিযং. পদুমিনিযন্তি পদুমগচ্ছে. উপ্পাটিতাযাতি পরেহি অত্তনো অত্থায উপ্পাটিতায.

বহি ঠপিতেতি উদকতো বহি ঠপিতে. হত্থকৰসেন খুদ্দকং কত্ৰা

বদ্ধং কলাপবদ্ধং. মুল়ালন্তি কন্দং. পত্তং ৰা পুপ্ফং ৰাতি ইদং কদ্দমস্স অন্তো পৰিসিত্ৰা ঠিতং সন্ধায ৰুত্তং. সকলমুদকন্তি ৰাপিআদীসু পরিযাপন্নং সকলমুদকং. নিদ্ধমনতুম্বন্তি ৰাপিযা উদকস্স নিক্খমনমগ্গং. উদকৰাহকন্তি মহামাতিকং. ন অৰহারোতি ইদং পুব্বসদিসং ন হোতীতি আহ – ‘‘কস্মা…পে… এৰরূপা হি তত্থ কতিকা’’তি. অৰহারো নত্থীতি সব্বসাধারণে অপরিগ্গহট্ঠানে গহিতত্তা. মাতিকং আরোপেত্ৰাতি খুদ্দকমাতিকং আরোপেত্ৰা. মরিত্ৰা…পে… তিট্ঠন্তীতি এত্থ ‘‘মতমচ্ছানংযেৰ তেসং সন্তকত্তা অমতে গণ্হন্তস্স নত্থি অৰহারো’’তি ৰদন্তি.

উদকট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নাৰট্ঠকথাৰণ্ণনা

৯৯. নাৰট্ঠকথাযং পন যা বন্ধনা মুত্তমত্তে ঠানা ন চৰতীতি ইমিনা চণ্ডসোতে বদ্ধনাৰং পটিক্খিপতি. তাৰ দুক্কটন্তি ‘‘বন্ধনং মোচেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি এৰং মোচেন্তস্স পঞ্ঞত্তং দুক্কটং সন্ধায ৰুত্তং. থুল্লচ্চযম্পি পারাজিকম্পি হোতীতি এত্থ পঠমং ঠানা অচাৰেত্ৰা মুত্তে থুল্লচ্চযং, পঠমং ঠানা চাৰেত্ৰা মুত্তে পারাজিকন্তি ৰেদিতব্বং.

‘‘পাসে বদ্ধসূকরো ৰিযা’’তিআদিনা ৰুত্তং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ যুত্তি পুব্বে ৰুত্তা এৰা’’তি. ৰিপ্পনট্ঠা নাৰাতি ৰিসমৰাতাদীহি ৰিনাসং পত্ৰা উদকে নিমুজ্জিত্ৰা হেট্ঠা ভূমিতলং অপ্পত্ৰা মজ্ঝে ঠিতং সন্ধায ৰদতি. তেনেৰ ‘‘অধো ৰা ওপিলাপেন্তস্স…পে… নাৰাতলেন ফুট্ঠোকাসং মুখৰট্টিং অতিক্কন্তমত্তে পারাজিক’’ন্তি ৰুত্তং. ওপিলাপেন্তস্সাতি ওসীদাপেন্তস্স. অতিক্কন্তমত্তেতি ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তমত্তে. এসেৰ নযোতি মুত্তমত্তে পারাজিকন্তি দস্সেতি.

নাৰাকড্ঢনযোগ্গমহাযোত্ততায যোত্তকোটিতো পট্ঠায সকলম্পি ‘‘ঠান’’ন্তি ৰুত্তং.

অসতিপি ৰাতে যথা ৰাতং গণ্হাতি, তথা ঠপিতত্তা ‘‘ৰাতং গণ্হাপেতী’’তি ৰুত্তং. বলৰা চ ৰাতো আগম্মাতি ইমিনা অসতি ৰাতে অযং পযোগো কতোতি দস্সেতি. তেনেৰ ‘‘পুগ্গলস্স নত্থি অৰহারো’’তি ৰুত্তং. সতি পন ৰাতে কতো পযোগো ঠানাচাৰনপযোগোযেৰাতি মাতিকাউজুকরণে ৰিয অত্থেৰ অৰহারোতি দট্ঠব্বং. ঠানাচাৰনপযোগো ন হোতীতি সুক্খমাতিকাউজুকরণে ৰিয অসতি ৰাতে কতপযোগত্তা. ভণ্ডদেয্যং পন হোতীতি নাৰাসামিকস্স ভণ্ডদেয্যং হোতি.

নাৰট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

যানট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০০. যানট্ঠকথাযং দুকযুত্তস্সাতি দ্ৰীহি গোণেহি যুত্তস্স. অযুত্তকন্তি গোণেহি অযুত্তং. কপ্পকতাতি যথা দ্ৰীহি ভাগেহি হেট্ঠা পতিট্ঠাতি, এৰং কতা. তীণি ৰা চত্তারি ৰা ঠানানীতি অকপ্পকতায উপত্থম্ভনিযা ৰসেন তীণি ঠানানি, কপ্পকতায ৰসেন চত্তারি ঠানানীতি. তথা পথৰিযং ঠপিতস্স তীণি ঠানানীতি সম্বন্ধো. তন্তি ফলকস্স ৰা দারুকস্স ৰা উপরি ঠপিতং পথৰিযং ঠপিতঞ্চ. দ্ৰীহি অক্খসীসেহীতি দ্ৰীহি অক্খকোটীহি. দারূনং উপরি ঠপিতস্সাতি দ্ৰিন্নং দারূনং উপরি দ্ৰীহি অক্খকোটীহি ওলম্বেত্ৰা সকটসালাযং ঠপিতস্স. হেট্ঠিমতলস্সাতি সকটবাহায ভূমিং ফুসিত্ৰা ঠিতস্স হেট্ঠিমভাগস্স. সেসং নাৰাযং ৰুত্তসদিসন্তি ইমিনা ‘‘যদি পন তং এৰং গচ্ছন্তং পকতিগমনং উপচ্ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞং দিসাভাগং নেতি, পারাজিকং. সযমেৰ যং কঞ্চি গামং সম্পত্তং ঠানা অচাৰেন্তোৰ ৰিক্কিণিত্ৰা গচ্ছতি, নেৰত্থি অৰহারো, ভণ্ডদেয্যং পন হোতী’’তি ইমং নযং অতিদিস্সতি.

যানট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভারট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০১. ভারট্ঠকথাযং পুরিমগলে গলৰাটকোতি পুরিমগলে উপরিমগলৰাটকো. উরপরিচ্ছেদমজ্ঝেতি উরপরিযন্তস্স মজ্ঝে. অনাণত্তত্তাতি ‘‘অসুকট্ঠানং নেহী’’তি অনাণত্তত্তা. যো চাযং সীসভারে ৰুত্তোতি যো চাযং ৰিনিচ্ছযো সীসভারে ৰুত্তো. সীসাদীহি ৰা গহিতো হোতূতি সম্বন্ধো. তাদিসন্তি তপ্পটিচ্ছাদনসমত্থং.

ভারট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আরামট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০২. আরামট্ঠকথাযং বন্ধনন্তি পুপ্ফানং ৰণ্টে পতিট্ঠিতট্ঠানং. অভিযুঞ্জতীতি চোদেতি অড্ডং করোতি. অদিন্নাদানস্স পযোগত্তাতি সহপযোগমাহ ৰত্থুম্হিযেৰ কতপযোগত্তা. সহপযোগৰসেন হেতং দুক্কটং. ৰিনিচ্ছযপ্পসুতন্তি ৰিনিচ্ছযে নিযুত্তং. কক্খল়োতি দারুণো. ধুরং নিক্খিপতীতি উস্সাহং ঠপেতি, অত্তনো সন্তককরণে নিরুস্সাহো হোতীতি অত্থো. কূটড্ডকারকোপি সচে ধুরং ন নিক্খিপতি, নত্থি অৰহারোতি আহ ‘‘সচে সযম্পি কতধুরনিক্খেপো হোতী’’তি. সযম্পীতি অভিযুঞ্জকোপি. কতধুরনিক্খেপোতি ‘‘ন দানি নং ইমস্স দস্সামী’’তি এৰং তস্স দানে কতধুরনিক্খেপো. কিঙ্কারপ্পটিস্সাৰিভাৰেতি ‘‘কিং করোমি কিং করোমী’’তি এৰং কিঙ্কারমেৰ পটিস্সুণন্তো ৰিচরতীতি কিঙ্কারপটিস্সাৰী, তস্স ভাৰো কিঙ্কারপটিস্সাৰিভাৰো, তস্মিং, অত্তনো ৰসৰত্তিভাৰেতি ৰুত্তং হোতি.

উক্কোচং দত্ৰাতি লঞ্জং দত্ৰা. কূটৰিনিচ্ছযিকানন্তি কূটৰিনিচ্ছযে নিযুত্তানং ৰিনযধরানং. ‘‘গণ্হা’’তি অৰত্ৰা ‘‘অসামিকস্স সামিকো অয’’ন্তিআদিনা পরিযাযেন ৰুত্তেপি তস্স সন্তকভাৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তৰচনত্তা কূটৰিনিচ্ছযং করোন্তানং কূটসক্খীনঞ্চ পারাজিকমেৰ. অসতিপি চেত্থ ঠানাচাৰনে উভিন্নং ধুরনিক্খেপোযেৰ ঠানাচাৰনট্ঠানে তিট্ঠতি. ইমস্মিং ধুরনিক্খেপে পারাজিকে সামিকস্স ৰিমতুপ্পাদনপযোগে কতে থুল্লচ্চযং, তস্সেৰ ধুরনিক্খেপপযোগে নিপ্ফাদিতে পারাজিকং. সযং পরাজযং পাপুণাতীতি কূটড্ডকারকো পরাজযং পাপুণাতি.

আরামট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰিহারট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০৩. ৰিহারট্ঠকথাযং ৰিহারোপি পরিৰেণম্পি আৰাসোপি ৰিহারোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতীতি আহ ‘‘ৰিহারং ৰা’’তিআদি. তত্থ ৰিহারন্তি মহাৰিহারং. পরিৰেণন্তি মহাৰিহারস্স অব্ভন্তরে ৰিসুং ৰিসুং পাকারপরিচ্ছিন্নট্ঠানং. আৰাসন্তি একং আৰসথং. অভিযোগে কতেপি অৰহারস্স অসিজ্ঝনতো ৰুত্তং ‘‘অভিযোগো ন রুহতী’’তি. গণসন্তকে পন পরিচ্ছিন্নসামিকত্তা সক্কা ধুরং নিক্খিপাপেতুন্তি আহ ‘‘দীঘভাণকাদিভেদস্স পন গণস্সা’’তি. ইধাপি সচে একোপি ধুরং ন নিক্খিপতি, রক্খতিযেৰ. সব্বেসং ধুরনিক্খেপেনেৰ হি পারাজিকং.

ৰিহারট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

খেত্তট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০৪. খেত্তট্ঠকথাযং সত্ত ধঞ্ঞানীতি সালিৰীহিযৰকঙ্গুকুদ্রূসৰরকগোধুমানং ৰসেন সত্ত ধঞ্ঞানি. নিরুম্ভিত্ৰা ৰাতিআদীসু ‘‘গণ্হন্তস্সা’’তি পচ্চেকং যোজেতব্বং. তত্থ নিরুম্ভিত্ৰা গহণং নাম ৰীহিসীসং অচ্ছিন্দিত্ৰা যথাঠিতমেৰ হত্থেন গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা বীজমত্তস্সেৰ গহণং. একমেকন্তি একমেকং ৰীহিসীসং. উপ্পাটেত্ৰা ৰাতি মুগ্গমাসাদীনি উদ্ধরিত্ৰা ৰা. যস্মিং বীজে ৰাতিআদি নিরুম্ভিত্ৰা গহণাদীসু যথাক্কমং যোজেতব্বং. সালিসীসাদীনি নিরুম্ভিত্ৰা গণ্হন্তস্স যস্মিং বীজে ৰত্থু পূরতি, একমেকং হত্থেনেৰ ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তস্স যস্মিং সীসে ৰত্থু পূরতি, অসিতেন লাযিত্ৰা গণ্হন্তস্স যস্সং মুট্ঠিযং ৰত্থু পূরতি, বহূনি একতো উপ্পাটেত্ৰা গণ্হন্তস্স যস্মিং মুগ্গমাসাদিফলে ৰত্থু পূরতীতি এৰমেত্থ যথাক্কমো ৰেদিতব্বো. ‘‘তস্মিং বন্ধনা মোচিতমত্তে’’তি ৰচনতো তস্মিং বীজাদিম্হি বন্ধনা মোচিতে সতি ততো অনপনীতেপি পারাজিকমেৰাতি দট্ঠব্বং. অচ্ছিজ্জমানোতি অচ্ছিন্নো হুত্ৰা ঠিতো. জটিতানীতি ছিন্দিতানি অচ্ছিন্নেহি সদ্ধিং জটিতানি হোন্তীতি অত্থো. সভুসন্তি পলালসহিতং. অভুসন্তি পলালরহিতং.

খীলেনাতি খাণুকেন. এত্থ চ খীলসঙ্কমনাদীসু উভযং সম্ভৰতি সহপযোগো ধুরনিক্খেপো চ. যদা হি পরস্স খেত্তাদীসু একদেসং খীলসঙ্কমনাদিৰসেন অত্তনো সন্তকং করোতি, তদা সতিপি পঠমতরং সামিকানং ধুরনিক্খেপে খীলসঙ্কমনাদিসহপযোগং ৰিনা ন হোতীতি সহপযোগেনেৰ পারাজিকং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘ঠানাচাৰনৰসেন খীলাদীনি সঙ্কামেত্ৰা খেত্তাদিগ্গহণৰসেন চ সহপযোগো ৰেদিতব্বো’’তি. যদা পন অসতি ধুরনিক্খেপে খীলসঙ্কমনাদিমত্তং কতং, তদা ৰিনা ধুরনিক্খেপেন ন হোতীতি ধুরনিক্খেপেনেৰ পারাজিকং. তেনেৰেত্থ ‘‘তঞ্চ খো সামিকানং ধুরনিক্খেপেনা’’তি ৰুত্তং. এৰং সব্বত্থাতি যথাৰুত্তমত্থং রজ্জুসঙ্কমনাদীসুপি অতিদিসতি.

যট্ঠিন্তি মানদণ্ডং. একস্মিং অনাগতে থুল্লচ্চযং, তস্মিং আগতে পারাজিকন্তি এত্থ সচে দারূনি নিখণিত্ৰা তত্তকেনেৰ গণ্হিতুকামো হোতি, অৰসানে দারুম্হি পারাজিকং. সচে তত্থ সাখাযোপি কত্ৰা গহেতুকামো হোতি, অৰসানসাখায পারাজিকন্তি ৰেদিতব্বং. তত্তকেন অসক্কোন্তোতি দারূনি নিখণিত্ৰা ৰতিং কাতুং অসক্কোন্তো. খেত্তমরিযাদন্তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘কেদারপাল়ি’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিত্থতং করোতীতি পুব্বে ৰিজ্জমানমেৰ মরিযাদং ৰিত্থিণ্ণং করোতি. অকতং ৰা পন পতিট্ঠপেতীতি পুব্বে অকতং ৰা মরিযাদং ঠপেতি.

খেত্তট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰত্থুট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০৫. ৰত্থুট্ঠকথাযং তিণ্ণং পাকারানন্তি ইট্ঠকসিলাদারূনং ৰসেন তিণ্ণং পাকারানং. এতেনেৰ নযেনাতি ইমিনা ‘‘কেৰলং ভূমিং সোধেত্ৰা…পে… অপরিক্খিপিত্ৰা ৰা’’তি ৰুত্তমত্থং নিদস্সেতি.

গামট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০৬. গামট্ঠকথাযং গামো নামাতি পাল়িযং ন ৰুত্তং সব্বসো গামলক্খণস্স পুব্বে ৰুত্তত্তা.

অরঞ্ঞট্ঠকথাৰণ্ণনা

১০৭. অরঞ্ঞট্ঠকথাযং অরঞ্ঞং নামাতি ইদং পন ন কেৰলং পুব্বে ৰুত্তঅরঞ্ঞলক্খণপ্পত্তিমত্তেন অরঞ্ঞং ইধাধিপ্পেতং, কিন্তু যং অত্তনো অরঞ্ঞলক্খণেন অরঞ্ঞং পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতি, তং অরঞ্ঞং ইধাধিপ্পেতন্তি দস্সেতুং ৰুত্তং. তেনাতি পুন অরঞ্ঞৰচনেন. ন পরিগ্গহিতভাৰো অরঞ্ঞস্স লক্খণন্তি যদি হি পরিগ্গহিতভাৰো অরঞ্ঞলক্খণং সিযা, ‘‘অরঞ্ঞং নাম যং মনুস্সানং পরিগ্গহিত’’ন্তি এত্তকমেৰ ৰদেয্যাতি অধিপ্পাযো. যন্তি ইমিনা পুব্বে ৰুত্তলক্খণমেৰ অরঞ্ঞং পরামট্ঠন্তি আহ ‘‘যং পন অত্তনো অরঞ্ঞলক্খণেন অরঞ্ঞ’’ন্তি.

ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰাতি উজুকমেৰ ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা. পণ্ণং ৰাতি তালপণ্ণাদি পণ্ণং ৰা. অদ্ধগতোপীতি চিরকালং তত্থেৰ ঠিতোপি. ন গহেতব্বোতি এত্থ পন যো পরেহি অরঞ্ঞসামিকানং হত্থতো কিণিত্ৰা তচ্ছেত্ৰা তত্থেৰ ঠপিতো, সো অরঞ্ঞসামিকেন অনুঞ্ঞাতোপি ন গহেতব্বো. সামিকেহি ছড্ডিতোতি গহেতুং ৰট্টতীতি পংসুকূলসঞ্ঞায গহণং ৰুত্তং. লক্খণচ্ছিন্নস্সাপীতি অরঞ্ঞসামিকানং হত্থতো কিণিত্ৰা গণ্হন্তেহি কতসঞ্ঞাণস্স. ছল্লিযা পরিযোনদ্ধং হোতীতি ইমিনা সামিকানং নিরপেক্খতং দীপেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘গহেতুং ৰট্টতী’’তি. যদি সামিকানং সাপেক্খতা অত্থি, ন ৰট্টতি. তানি কতানি অজ্ঝাৰুত্থানি চ হোন্তীতি তানি গেহাদীনি কতানি পরিনিট্ঠিতানি মনুস্সেহি চ অজ্ঝাৰুত্থানি হোন্তি. দারূনিপীতি গেহাদীনং কতত্তা ততো অৰসিট্ঠদারূনিপি. এতেসন্তি এতেসং যথাৰুত্তদারূনং.

তেসং আরক্খট্ঠানন্তি তেসং অরঞ্ঞপালানং ঠিতট্ঠানং. দেহীতি ৰুত্তে দাতব্বমেৰাতি এত্থ ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘দস্সামী’’তি আভোগসব্ভাৰতো ‘‘দেহী’’তি অৰুত্তে অদত্ৰাপি গন্তুং ৰট্টতিযেৰ. গন্তুং দেথাতি গমনং দেথ. অদিস্ৰা গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যন্তি পরিসুদ্ধচিত্তেন গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যং. যত্থ কত্থচি নীতানম্পি দারূনং অরঞ্ঞসামিকানংযেৰ সন্তকত্তা সুদ্ধচিত্তেন নিক্খন্তোপি পুন থেয্যচিত্তং উপ্পাদেত্ৰা গচ্ছতি, পারাজিকমেৰাতি ৰদন্তি.

অরঞ্ঞট্ঠকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উদককথাৰণ্ণনা

১০৮. উদককথাযং মহাকুচ্ছিকা উদকচাটি উদকমণিকো. ‘‘সমেখলা চাটি উদকমণিকো’’তিপি ৰদন্তি. তত্থাতি তেসু ভাজনেসু. নিব্বহনউদকন্তি ‘‘মহোদকং আগন্ত্ৰা তল়াকমরিযাদং মা ছিন্দী’’তি তল়াকরক্খণত্থং তস্স একপস্সেন ৰিস্সজ্জিতউদকং. নিদ্ধমনতুম্বন্তি সস্সাদীনং অত্থায উদকনিক্খমনমগ্গং. মরিযাদং দুব্বলং কত্ৰাতি ইদং অৰস্সং ছিন্নসভাৰদস্সনত্থং ভণ্ডদেয্যৰিসযদস্সনত্থঞ্চ ৰুত্তং. মরিযাদং দুব্বলং অকত্ৰাপি যথাৰুত্তপ্পযোগে কতে মরিযাদং ছিন্দিত্ৰা নিক্খন্তউদকগ্ঘানুরূপেন অৰহারেন কারেতব্বমেৰ.

অনিগ্গতেতি অনিক্খমিত্ৰা তল়াকস্মিংযেৰ উদকে ঠিতে. অসম্পত্তেৰাতি তল়াকতো নিক্খমিত্ৰা মহামাতিকায এৰ ঠিতে. অনিক্খন্তেতি তল়াকতো অনিক্খন্তে উদকে. সুবদ্ধাতি ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি, তল়াকতো নিক্খমিত্ৰা পরেসং খুদ্দকমাতিকামুখং অপাপুণিত্ৰা মহামাতিকাযংযেৰ ঠিতে বদ্ধা চে, ভণ্ডদেয্যন্তি অত্থো. ‘‘অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধা, নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি হি ইদং দ্ৰযং হেট্ঠা ৰুত্তৰিকপ্পদ্ৰযস্স যথাক্কমেন ৰুত্তং. নত্থি অৰহারোতি এত্থ ‘‘অৰহারো নত্থি, ভণ্ডদেয্যং পন হোতী’’তি কেচি ৰদন্তি, তল়াকগতউদকস্স সব্বসাধারণত্তা তং অযুত্তং ৰিয দিস্সতি, ‘‘অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধা’’তি ইমিনা চ অট্ঠকথাৰচনেন ন সমেতি. ৰত্থুং…পে… ন সমেতীতি এত্থ তল়াকগতউদকস্স সব্বসাধারণত্তা অপরিগ্গহিতং ইধ ৰত্থুন্তি অধিপ্পাযো.

উদককথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দন্তপোনকথাৰণ্ণনা