পাচিত্তিযকথাৰণ্ণনা

৮৮৯. এৰং নাতিৰিত্থারসঙ্খেপতো নিস্সগ্গিযৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি তদনন্তরং নিদ্দিট্ঠস্স পাচিত্তিযকণ্ডস্স ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে’’তিআদি আরদ্ধং. সম্পজানমুসাৰাদেতি অত্তনো ৰচনস্স মুসাভাৰং ঞত্ৰা, অদিট্ঠং ‘‘দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন মুসাৰাদে সম্পজানন্তস্স মুসাভণনেতিপি অত্থো গহেতব্বো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘জানিত্ৰা জানন্তস্স চ মুসাভণনে’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২). ‘‘মুসাৰাদে’’তি হি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, মুসাৰাদনিমিত্তন্তি অত্থো.

দৰা ভণন্তস্সাতি যোজনা. অনুপপরিক্খিত্ৰা ৰেগেন দিট্ঠম্পি ‘‘অদিট্ঠং মে’’তি ৰদন্তস্সাতি অত্থো. যথাহ ‘‘দৰা ভণতি নাম সহসা ভণতী’’তি পদভাজনীঅট্ঠকথাযং ‘‘সহসা ভণতীতি অৰীমংসিত্ৰা অনুপধারেত্ৰা ৰেগেন দিট্ঠম্পি ‘অদিট্ঠং মে’তি ভণতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ১১). রৰা ভণন্তস্সাতি ‘‘চীৰর’’ন্তি ৰত্তুকামস্স ‘‘চীর’’ন্তি ৰচনং ৰিয মন্দত্তা মোমূহত্তা ‘‘অঞ্ঞং ভণিস্সামী’’তি অঞ্ঞং ভণন্তস্স. যথাহ ‘‘রৰা ভণতি নাম ‘অঞ্ঞং ভণিস্সামী’তি অঞ্ঞং ভণতী’’তি.

৮৯০. অঞ্ঞত্থাতি চতুত্থপারাজিকাদীসু. অত্তনা অলদ্ধং উত্তরিমনুস্সধম্মং ‘‘লদ্ধং মযা’’তি মুসা যস্স ভণতি, তেন তঙ্খণমেৰ সুত্ৰা তদত্থে ঞাতে পারাজিকস্স, অঞ্ঞাতে কালন্তরেন ঞাতে চ পরিযাযৰচনে চ ঞাতে থুল্লচ্চযস্স, পরিযাযৰচনে অৰিঞ্ঞাতে দুক্কটস্স, দুট্ঠদোসসিক্খাপদে পারাজিকং অনাপন্নস্স ‘‘আপন্নো’’তি মুসাভণনে সঙ্ঘাদিসেসস্স, ওমসৰাদসিক্খাপদে দুব্ভাসিতস্স চ ৰুত্তত্তা আহ ‘‘মুসাৰাদস্স কারণা পঞ্চ আপত্তিযো’’তি. ইমায পাচিত্তিযা সদ্ধিং ছ আপত্তিক্খন্ধা হোন্তি.

সম্পজানমুসাৰাদকথাৰণ্ণনা.

৮৯১-৩. ৰুত্তেসু জাতিআদীসু দসসু অক্কোসৰত্থূসূতি যোজনা, পদভাজনে ৰুত্তেসু জাতিনামগোত্তকম্মসিপ্পআবাধলিঙ্গকিলেসআপত্তিঅক্কোসানং ৰসেন দসসু অক্কোসৰত্থূসূতি অত্থো. তেসু কিলেসং ৰিনা সব্বেতে হীনুক্কট্ঠৰসেন দ্ৰিপ্পকারা হোন্তি. যথাহ পদভাজনে ‘‘জাতি নাম দ্ৰে জাতিযো হীনা চ জাতি উক্কট্ঠা চ জাতী’’তিআদি.

তত্থ চণ্ডালাদিজাতি হীনা, খত্তিযব্রাহ্মণজাতিযো উক্কট্ঠা. নামেসু অৰকণ্ণকজৰকণ্ণকাদিনামানি দাসনামত্তা হীনানি, বুদ্ধরক্খিতাদিনামানি উক্কট্ঠানি. কোসিযাদিগোত্তং হীনং, গোতমাদিগোত্তং উক্কট্ঠং. কম্মেসু ৰড্ঢকিমণিকারাদিকম্মানি হীনানি, কসিৰাণিজ্জাগোরক্খকম্মানি উক্কট্ঠানি. সিপ্পেসু নল়কারকুম্ভকারাদিসিপ্পং হীনং, মুদ্দাগণনাদিসিপ্পং উক্কট্ঠং. আবাধেসু সব্বেপি আবাধা হীনা, অপিচ মধুমেহো পীল়াজনকত্তাভাৰা উক্কট্ঠো. লিঙ্গেসু অতিদীঘতাদযো হীনা, নাতিদীঘতাদযো উক্কট্ঠা. সব্বেপি কিলেসা হীনা. সব্বাপত্তিযোপি হীনা, অপিচ সোতাপত্তিসমাপত্তি উক্কট্ঠা. অক্কোসেসু ‘‘ওট্ঠোসি মেণ্ডোসি গোণোসী’’তিআদিকো হীনো, ‘‘পণ্ডিতোসি ব্যত্তোসী’’তিআদিকো উক্কট্ঠো.

অঞ্ঞত্রঞ্ঞাপদেসেনাতি পরিযাযকথনেন ৰিনা. ওমসন্তস্সাতি ৰচনপতোদেন ওৰিজ্ঝন্তস্স. সম্বুদ্ধেন পকাসিতাতি ‘‘চণ্ডালোসি ৰেনোসি নেসাদোসি রথকারোসি পুক্কুসোসী’তি ভণতি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায পাচিত্তিযস্সা’’তি সামং সব্বধম্মাৰবোধতো ‘‘সম্বুদ্ধো’’তি পঞ্ঞাতেন ভগৰতা দেসিতা.

৮৯৪. তেহেৰাতি জাতিআদীহি অক্কোসৰত্থূহেৰ. অঞ্ঞাপদেসেন ভূতেন ৰা…পে… আপন্নমেৰ ৰা অনুপসম্পন্নং অক্কোসন্তস্স দুক্কটং সম্বুদ্ধেন পকাসিতন্তি সম্বন্ধো. ইধ ভূতাভূতপদানি তেহীতি অপেক্খিত্ৰা বহুৰচনন্তানি যোজেতব্বানি. এতেন ‘‘সন্তি ইধেকচ্চে’’তিআদিদুতিযৰারত্থং (পাচি. ২৬) দস্সেন্তেন দুক্কটসাধনত্থেন তদেককারিযং ততিযং যেনূনৰারঞ্চ চতুত্থং ন মযন্তিআদিৰারঞ্চ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সন্তি ইধেকচ্চে’তি ৰারে পন পরিহরিত্ৰা ৰুত্তভাৰেন দুক্কটং. এসেৰ নযো ‘যেনূন…পে… ন ময’ন্তি ৰারেসুপী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬).

পাল়িমুত্তপদেহিপীতি এত্থাপি তথেৰ ‘‘ভূতেন ৰা’’তিআদীনি পদানি সম্বন্ধিতব্বানি. ‘‘চোরোসি, গণ্ঠিভেদকোসী’’তিআদি পাল়িমুত্তপদং নাম. সব্বত্থাতি সব্বেসু চতূসু ৰারেসু, পাল়িমুত্তপদেসু চ. ৰুত্তঞ্হি ‘‘অনুপসম্পন্নে পন চতূসুপি ৰারেসু দুক্কটমেৰ. ‘চোরোসি, গণ্ঠিভেদকোসী’তিআদিৰচনেহি পন উপসম্পন্নেপি অনুপসম্পন্নেপি সব্বৰারেসু দুক্কটমেৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬). ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি ইমিনা ‘‘ইমস্মিঞ্চ সিক্খাপদে ঠপেত্ৰা ভিক্খুং ভিক্খুনিআদযো সব্বে সত্তা অনুপসম্পন্নট্ঠানে ঠিতা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬) অট্ঠকথাযং ৰুত্তা অনুপসম্পন্না সঙ্গহিতা. তেনেৰেত্থাপি ৰক্খতি ‘‘পৰিট্ঠানুপসম্পন্নট্ঠানে ইধ চ ভিক্খুনী’’তি.

৮৯৫. দৰকম্যতাতি এত্থ ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২২, ২৩, ৪২২; অ. নি. ৬.৫৮; ৯.৯; মহানি. ২০৬; ৰিভ. ৫১৮) ৰিয য-কারলোপো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰুত্তপাচিত্তিযৰত্থূসু চ দুক্কটৰত্থূসু চাতি সব্বত্থেৰ. দুব্ভাসিতমুদীরিতন্তি ‘‘চণ্ডালোসি…পে… পুক্কুসোসী’তি ভণতি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায দুব্ভাসিতস্সা’’তি (পাচি. ৩২) ৰুত্তন্তি অত্থো. পরম্মুখা পন পাচিত্তিযৰত্থূহি চ দুক্কটৰত্থূহি চ অক্কোসনে দুক্কটমেৰ. তথা দৰকম্যতায পরম্মুখা ৰদন্তস্সাপি দুব্ভাসিতমেৰাতি আচরিযা ৰদন্তি.

৮৯৬-৭. অত্থং পুরক্খত্ৰা ৰদতো ভিক্খুস্স অনাপত্তীতি যোজনা. ধম্মো নাম ‘‘চণ্ডালোসী’’তিআদিপাল়িযেৰ. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘পাল়িং ৰাচেন্তো ধম্মপুরেক্খারো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৫). অনুসাসনী নাম ‘‘ইদানিপি চণ্ডালোসি, মা পাপধম্মং অকাসি, মা তমো তমপরাযনো অহোসী’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ৩৫) নযেন অট্ঠকথাযং ৰুত্তসরূপাযেৰ অনুসাসনীপুরেক্খতায ঠত্ৰা ৰদন্তস্স চিত্তস্স লহুপরিৰত্তিতভাৰতো অন্তরা কোধে উপ্পন্নেপি অনাপত্তি.

এত্থাতি ইমস্মিং ওমসৰাদসিক্খাপদে. পটিঘসম্পযুত্তচিত্তেনেৰ আপজ্জিতব্বত্তা মানসিকদুক্খৰেদনাৰ হোতি.

ওমসৰাদকথাৰণ্ণনা.

৮৯৮. দুৰিধাকারতো ভিক্খুপেসুঞ্ঞে আপত্তি সিযাতি যোজনা. পিসতীতি পিসুণা, ৰাচা, সমগ্গে সত্তে অৰযৰভূতে ৰগ্গে ভিন্নে করোতীতি অত্থো. পিসুণা এৰ পেসুঞ্ঞং, তায ৰাচায সমন্নাগতো পুগ্গলো সহচরিযনযেন পিসুণো, তস্স কম্মং পেসুঞ্ঞং, ভিক্খূনং পেসুঞ্ঞং ভিক্খুপেসুঞ্ঞং, তস্মিং ভিক্খুপেসুঞ্ঞে. পদভাজনে ‘‘উপসম্পন্নো উপসম্পন্নস্স সুত্ৰা উপসম্পন্নস্স পেসুঞ্ঞং উপসংহরতি ‘ইত্থন্নামো তং ‘চণ্ডালো…পে… পুক্কুসো’তি ভণতী’তি আপত্তি…পে… পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৩৯) ৰুত্তত্তা সযং উপসম্পন্নো হুত্ৰা উপসম্পন্নস্স জাতিআদীসু দসসু অক্কোসৰত্থূসু অঞ্ঞতরেন অঞ্ঞং উপসম্পন্নং পরম্মুখা অক্কোসন্তস্স সুত্ৰা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰক্খমানসরূপেসু অত্তনো পিযকামতাভেদাধিপ্পাযসঙ্খাতেসু দ্ৰীসু কারণেসু অঞ্ঞতরকারণং পটিচ্চ ‘‘অসুকো তুয্হং এৰং ৰদতী’’তি পেসুঞ্ঞং হরতি, তস্স পেসুঞ্ঞকথননিমিত্তং পাচিত্তিযং হোতীতি অত্থো.

দুৰিধাকারতোতি এত্থ আকার-সদ্দো কারণপরিযাযো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘দ্ৰীহাকারেহীতি দ্ৰীহি কারণেহী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৮). এত্থ কারণং নাম অধিপ্পাযৰিসেসো. তং কারণং অধিপ্পাযমুখেন দস্সেতুমাহ ‘‘অত্তনো’’তিআদি. অত্তনো পিযকামস্সাতি অত্তনো পিযভাৰকামস্স পেসুঞ্ঞং ভণন্তস্স, অত্তনো পিযভাৰং কামযন্তস্সাতি অত্থো, তাদিসেন অধিপ্পাযেনাতি ৰুত্তং হোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘এৰং অহং এতস্স পিযো ভৰিস্সামী’’তি অত্তনো পিযভাৰং পত্থযমানস্সা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৮). পরভেদত্থিনোপি ৰাতি অক্কোসকস্স চ অত্তনো পেসুঞ্ঞৰচনং সুণন্তস্স চাতি উভিন্নং ভেদং ইচ্ছন্তস্সাতি অত্থো, ভেদাধিপ্পাযেনাতি ৰুত্তং হোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘পরস্স পরেন ভেদং ইচ্ছন্তস্সা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৮).

৮৯৯. পরিযাযনযেন অক্কোসন্তস্স ৰচনস্স…পে… দুক্কটন্তি যোজনা, পরিযাযঅক্কোসৰচনং সুত্ৰা পরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰদন্তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং হোতীতি অত্থো. যথাহ ‘‘ইত্থন্নামো সন্তি ইধেকচ্চে চণ্ডালা…পে… ভণতি, ন সো অঞ্ঞং ভণতি, তংযেৰ ভণতীতি আপত্তি ৰাচায ৰাচায দুক্কটস্সা’’তিআদি (পাচি. ৪১). পাল়িমুত্তনযেন অক্কোসন্তস্স ৰচনস্স…পে… দুক্কটন্তি যোজনা. এত্থ ‘‘চোরোসি, গণ্ঠিভেদকোসী’’তিআদিনা দস্সিতো পাল়িমুত্তনযো নাম.

৯০০. অনুপসম্পন্নস্স অক্কোসং উপসম্পন্নং হরতোপি চ তথা দুক্কটন্তি যোজনা. চ-সদ্দেন উপসম্পন্নস্স অক্কোসং অনুপসম্পন্নং হরতোপি চ, অনুপসম্পন্নস্স অক্কোসং অনুপসম্পন্নং হরতোপি চ তথা দুক্কটন্তি ৰিকপ্পদ্ৰযঞ্চ সমুচ্চিনোতি. ‘‘ইধাপি ভিক্খুনিং আদিং কত্ৰা সব্বে অনুপসম্পন্না নামা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৮) অট্ঠকথাৰচনতো ‘‘ভিক্খুনী’’তি উপলক্খণং.

৯০১. ন চেৰ পিযকামস্সাতি পিযভাৰং অকামযন্তস্স চ. ন ভেদত্থিনোপি চাতি ভেদং অনিচ্ছন্তস্স চ. পাপানং গরহত্থাযাতি এত্থ ‘‘কেৰল’’ন্তি সেসো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘একং অক্কোসন্তং, একঞ্চ খমন্তং দিস্ৰা ‘অহো নিল্লজ্জো, ঈদিসম্পি নাম আযস্মন্তং পুন ৰত্তব্বং মঞ্ঞিস্সতী’তি এৰং কেৰলং পাপগরহিতায ভণন্তস্স অনাপত্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩৮).

পেসুঞ্ঞকথাৰণ্ণনা.

৯০৩. অঞ্ঞেনাতি সামণেরাদিনা. ‘‘যঞ্চ পদং যঞ্চ অনুপদং যঞ্চ অন্ৰক্খরং যঞ্চ অনুব্যঞ্জনং, সব্বমেতং পদসো নামা’’তি (পাচি. ৪৬) পদভাজনে ৰুত্তত্তা অৰযৰে সমুদাযোপচারৰসেন ‘‘পিটকত্তয’’ন্তি তদেকদেসপদাদি এৰ ৰুত্তোতি গহেতব্বো. এত্থ পদাদিসরূপং অট্ঠকথায ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযো পাদো. অন্ৰক্খরন্তি একেকমক্খরং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুরিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জন’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৪৫). ইদং গাথামযদেসনং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘যং কিঞ্চি ৰা একমক্খরং অন্ৰক্খরং, অক্খরসমূহো অনুব্যঞ্জনং, অক্খরানুব্যঞ্জনসমূহো পদং, পঠমপদং পদমেৰ, দুতিযং অনুপদন্তি এৰমেত্থ নানাকরণং ৰেদিতব্ব’’ন্তিপি (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) ৰুত্তং. ইদং চুণ্ণিযদেসনং সন্ধায ৰুত্তং.

ধম্মন্তি বুদ্ধভাসিতাদিপাল়িধম্মং. পটিসম্ভিদাযঞ্হি ধম্মপঞ্চকে পাল়িপি ধম্মোতি ৰুত্তা. ধম্মপঞ্চকং নাম ফলনিব্বত্তকো হেতু, অরিযমগ্গো, ভাসিতং, কুসলাকুসলং চেতি এতে ধম্মসঞ্ঞিতাতি নিদ্দিট্ঠং. এত্থ হি ভাসিতন্তি পাল়ি ৰুত্তা. অট্ঠকথানিস্সিতোপি এত্থেৰ সঙ্গহং গচ্ছতি. সো চ পুব্বে মগধভাসায ঠিতো সঙ্গীতিত্তযারুল়্হো গহেতব্বো.

‘‘সহ ভণন্তস্স পাচিত্তিযং সিযা’’তি ইমিনা ‘‘একতো পট্ঠপেত্ৰা একতো ওসাপেন্তী’’তিআদিনা (পাচি. ৪৬) পদভাজনাগতনযেন অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং আরভিত্ৰা একতো উচ্চারণৰসেন পদং ৰা অনুপদং ৰা অন্ৰক্খরং ৰা অনুব্যঞ্জনং ৰা ৰদতো পদাদিগণনাৰসেন পাচিত্তিযন্তি ৰুত্তং হোতি.

৯০৪. সঙ্গীতিং অনারুল়্হেসু ধম্মেসু রাজোৰাদাদযো সুত্তন্তা আপত্তিজনকাযেৰাতি মহাপচ্চরিযাদিসু ৰুত্তাতি যোজনা. রাজোৰাদো নাম একো সুত্তন্তো. আদি-সদ্দেন তিক্খিন্দ্রিযাদিসুত্তন্তা গহিতা.

৯০৫. ভিক্খুস্মিম্পি ভিক্খুনিযাপি চ অনুপসম্পন্নসঞ্ঞিনো, ৰিমতিস্স ৰা ভিক্খুস্স তথা পদসোধম্মে দুক্কটং হোতীতি যোজনা.

৯০৬-৭. একতো উদ্দিসাপেতীতি একতো উদ্দেসং গণ্হন্তেহি অনুপসম্পন্নেহি সদ্ধিং উচ্চারণৰসেন উদ্দিসাপেতি. সজ্ঝাযং ৰা করোতীতি তথা একতো সজ্ঝাযতি.

‘‘সচে একগাথায একো পাদো ন আগচ্ছতি, সেসং আগচ্ছতি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এস নযো সুত্তেপি ৰেদিতব্বোতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৪৮) অট্ঠকথাৰচনতো পগুণগন্থন্তি এত্থ ‘‘যেভুয্যেনা’’তি সেসো. ওপাতেতীতি ‘‘এৰং ভণাহী’’তি একতো ভণতি. উদ্দেসন্তি উদ্দিসিতব্বং. তেনাতি অনুপসম্পন্নেন.

৯০৮. যস্মা ইদং পদসোধম্মসিক্খাপদং ৰাচতো চ সমুট্ঠাতি, ৰাচাচিত্তদ্ৰযাপি চ সমুট্ঠাতি, তস্মা ইদং সমুট্ঠানং পদসোধম্মসঞ্ঞিতন্তি ৰুত্তন্তি যোজনা.

পদসোধম্মকথাৰণ্ণনা.

৯০৯-১০. সব্বচ্ছন্নসব্বপরিচ্ছন্নে সেনাসনে তিস্সন্নং পন রত্তীনং যো পন ভিক্খু রত্তিযং ঠপেত্ৰা ভিক্খুং অঞ্ঞেন সচে নিপজ্জেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি যোজনা. ‘‘যং কিঞ্চি পটিচ্ছাদনসমত্থং ইধ ছদনঞ্চ পরিচ্ছন্নঞ্চ ৰেদিতব্ব’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৫১) অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা ছদনারহং ইট্ঠকাসিলাসুধাতিণপণ্ণাদীনং যেন কেনচি সব্বসো ছাদিতং সেনাসনং সব্বচ্ছন্নং. ‘‘ভূমিতো পট্ঠায যাৰ ছদনং আহচ্চ পাকারেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কেনচি অন্তমসো ৰত্থেনপি পরিক্খিত্ত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৫১) অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা যেন কেনচি পরিক্খিপিত্ৰা পটিচ্ছাদিতসেনাসনং সব্বপরিচ্ছন্নং. ‘‘ছদনং অনাহচ্চ সব্বন্তিমেন পরিযাযেন দিযড্ঢহত্থুব্বেধেন পাকারাদিনা পরিক্খিত্তাপি সব্বপরিচ্ছন্নাযেৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫১) কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তং ‘‘দিযড্ঢা’’তিআদিনা ৰক্খতি.

এৰং সব্বচ্ছন্নসব্বপরিচ্ছন্নে একস্মিং সেনাসনে যো ভিক্খু উপসম্পন্নতো অঞ্ঞেন একেন ৰা অনেকেহি ৰা তিরত্তং সহসেয্যং কপ্পেত্ৰা চতুত্থরত্তিং আদিং কত্ৰা সব্বরত্তীসু সূরিযত্থঙ্গমতো পট্ঠায সকলরত্তিযং পঠমং ৰা পচ্ছা ৰা অপুব্বাচরিমং ৰা পিট্ঠিং পসারেত্ৰা সচে একসেনাসনে সেয্যং কপ্পেতি, তস্স দেৰসিকং পাচিত্তিযং হোতীতি ইদং ৰিধানং ‘‘অপিচেত্থ একাৰাসাদিকম্পি চতুক্কং ৰেদিতব্ব’’ন্তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ৫১) অট্ঠকথাযং ৰুত্তং.

‘‘যেভুয্যেন পরিচ্ছন্নে ছন্নে’’তি ইমিনাপি এৰমেৰ যোজেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. ‘‘যস্সা পন উপরি বহুতরং ঠানং ছন্নং, অপ্পং অচ্ছন্নং, সমন্ততো চ বহুতরং পরিক্খিত্তং, অপ্পং অপরিক্খিত্তং, অযং যেভুয্যেনছন্না যেভুয্যেনপরিচ্ছন্না নামা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫১) অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন যেভুয্যেন ছন্নপরিচ্ছন্নং ৰেদিতব্বং. অত্থো ৰুত্তনযোযেৰ. ‘‘যেভুয্যেন পংসুকা’’তি এতস্স অট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) তীসু দ্ৰে যেভুয্যং নাম, ইধ পন পদসোধম্মে ‘‘যেভুয্যেন পগুণং গন্থ’’ন্তি এতস্স অট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৪৮) ‘‘একগাথাযা’’তিআদিৰিৰরণে ৰিয চতূসু তযোপি ভাগা যেভুয্যং নামাতি ৰেদিতব্বং.

৯১১. মেথুনস্স পহোনকং যং পন ৰত্থু পঠমপারাজিকায নিদ্দিট্ঠং অন্তমসো তিরচ্ছানগতেনপি, তেন পঠমপারাজিকৰত্থুনা পুগ্গলেন সহ নিপজ্জিত্ৰা আপত্তি সহসেয্যাপত্তি হোতীতি যোজনা.

৯১২-৩. ‘‘উভো ৰা নিপজ্জন্তী’’তি ৰিকপ্পস্স পঠমগাথাদ্ৰযেনেৰ অত্থতো দস্সিতত্তা পুব্বাপরিযৰসেনপি সম্ভৰন্তং দস্সেতুং ‘‘অনুপসম্পন্নে’’তিআদিনা (পাচি. ৫২-৫৪) নযেন দস্সিতপক্খদ্ৰযং নিদস্সেতুমাহ ‘‘নিপন্নে’’তিআদি. ‘‘উট্ঠহিত্ৰা’’তি ইদং ৰিচ্ছাৰসেন গহেতব্বং. অনুপসম্পন্নগণনাযপি ৰাতি বহূসু অনুপসম্পন্নেসু তেসং গণনায চ. অনুপসম্পন্নেসু বহূসু তেসং গণনায একস্স ভিক্খুনো বহূ আপত্তিযো হোন্তীতি এৰং দস্সনেন উপসম্পন্নেসু বহূসু একস্মিং অনুপসম্পন্নে সতি তেসঞ্চ তস্স পযোগগণনায আপজ্জিতব্বা বহূ আপত্তিযো চ উভোসুপি বহূসু একেকস্সেৰ উপসম্পন্নস্স অনুপসম্পন্নগণনায বহূ আপত্তিযো চ হোন্তীতিপি দস্সিতং হোতি.

৯১৪. একেনেৰ দ্ৰারেন ৰল়ঞ্জিতব্বতো একূপচারে সতগব্ভেপি সেনাসনে উপসম্পন্নো একস্মিং গব্ভে ৰসন্তো অত্তনা সযনগব্ভে দ্ৰারং পিদহিত্ৰা ৰা অপিদহিত্ৰা ৰা চতুত্থরত্তিযং সযতি চে, উপরিমতলে, অৰসেসগব্ভেসু চ সযন্তেহি অনুপসম্পন্নেহি পুব্বে ৰুত্তআপত্তিনিযমোযেৰাতি দস্সনত্থমাহ ‘‘সচে পিধাযা’’তিআদি. গব্ভদ্ৰারং উত্তরপদলোপেন ‘‘গব্ভ’’ন্তি ৰুত্তং. চতুত্থদিৰসে অত্থঙ্গতে সূরিযে নিপজ্জতি, আপত্তি সিযাতি যোজনা. ‘‘অনুপসম্পন্নেন সহা’’তি পকরণতো লব্ভতি. আপত্তি পাচিত্তিযং.

৯১৫. দিযড্ঢহত্থুব্বেধেনাতি ৰড্ঢকিরতনেন দিযড্ঢরতনুব্বেধেন. পাকারো নাম নিট্ঠিতো. চযনং নাম ৰিপ্পকতপাকারোতিপি ৰদন্তি. ইমিনা চ আল়িন্দস্স অগ্গহণত্থং ‘‘দসহত্থুব্বেধাপি জগতি পরিক্খেপসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫১) অট্ঠকথা পমাণন্তি ৰদন্তি. জগতীতি আল়িন্দং. আদি-সদ্দেন ভিত্তিপণ্ণাৰরণাদিগহণং.

৯১৬. দুস্সকুটিযন্তি ৰত্থকুটিযং.

৯১৭. ‘‘সব্বচ্ছন্নপরিচ্ছন্নাদিপ্পভেদতো যেভুয্যাদিপ্পভেদতো’’তি আদি-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. পঠমেন আদি-সদ্দেন সব্বচ্ছন্নযেভুয্যপরিচ্ছন্নসব্বচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নসব্বপরিচ্ছন্নযেভুয্যচ্ছন্ন- সব্বপরিচ্ছন্নউপড্ঢচ্ছন্নসঙ্খাতানি চত্তারি সেনাসনানি গহিতানি. গাথায সরূপেন ৰুত্তসব্বচ্ছন্নসব্বপরিচ্ছন্নেন সদ্ধিং পঞ্চ সেনাসনানি দস্সিতানি হোন্তি. দুতিযেন আদি-সদ্দেন যেভুয্যচ্ছন্নযেভুয্যপরিচ্ছন্ন যেভুয্যচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্ন যেভুয্যপরিচ্ছন্নউপড্ঢচ্ছন্নসঙ্খাতানি তীণি সেনাসনানি গহিতানি. ইমে অট্ঠ ৰিকপ্পা লব্ভন্তি. কস্মা ৰুত্তং ‘‘সত্ত পাচিত্তিযানী’’তি? মহাঅট্ঠকথায ৰুত্তত্তা. যথাহ ‘‘মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘সব্বচ্ছন্নে যেভুয্যেনপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বচ্ছন্নে উপড্ঢপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনচ্ছন্নে উপড্ঢপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বপরিচ্ছন্নে যেভুয্যেনচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বপরিচ্ছন্নে উপড্ঢচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনপরিচ্ছন্নে উপড্ঢচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, পাল়িযং ৰুত্তপাচিত্তিযেন সদ্ধিং সত্ত পাচিত্তিযানী’তি ৰুত্ত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩).

কস্মা পন অট্ঠকথাযং ‘‘অট্ঠ পাচিত্তিযানী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সত্তা’’তি গণনপরিচ্ছেদো কতোতি? নিস্সন্দেহে তাৰ ‘‘সেয্যা নাম সব্বচ্ছন্না সব্বপরিচ্ছন্না, যেভুয্যেনচ্ছন্না যেভুয্যেনপরিচ্ছন্না’তি (পাচি. ৫২) পাল়িযং আগতেসু দ্ৰীসু ৰিকপ্পেসু একস্মিং ৰুত্তপাচিত্তিযং গহেত্ৰা পাল়িযং ৰুত্তেন পাচিত্তিযেন ‘সত্তা’তি ৰুত্ত’’ন্তি পরিহারো দস্সিতো. সারত্থদীপনিযঞ্চ ‘‘সত্ত পাচিত্তিযানী’তি পাল়িযং ৰুত্তপাচিত্তিযদ্ৰযং সামঞ্ঞতো একত্তেন গহেত্ৰা ৰুত্তং. ৰিসুং পন গয্হমানে সব্বচ্ছন্নে সব্বপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনচ্ছন্নে যেভুয্যেনপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযন্তি অট্ঠেৰ পাচিত্তিযানি হোন্তী’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৫৩) পরিহারো ৰুত্তো.

সব্বযেভুয্যউপড্ঢপদেসু ছন্নপরিচ্ছন্নপদেহি যোজিতেসু নৰ ৰিকপ্পা সম্ভৰন্তি, তেসু নৰমে উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নৰিকপ্পে দুক্কটস্স দস্সিতত্তা পারিসেসতো ইতরেসু অট্ঠসু অট্ঠ পাচিত্তিযানেৰ সম্ভৰন্তি. অট্ঠকথাযং পন অপ্পকং ঊনমধিকং ৰা গুণনূপগং ন হোতীতি কত্ৰা ‘‘সত্তা‘‘তি ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

৯১৮. ‘‘অড্ঢচ্ছন্নে অড্ঢপরিচ্ছন্নে’’তি যোজনা. ‘‘সব্বপরিচ্ছন্নে চূল়চ্ছন্নে’’তি যথাক্কমেন যোজনা. ইমিনা অট্ঠকথাগতেসু পঞ্চসু ৰিকপ্পেসু ততিযৰিকপ্পং দস্সেত্ৰা আদি-সদ্দেন সব্বচ্ছন্নাদযো সেসৰিকপ্পা গহিতা. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বচ্ছন্নে চূল়কপরিচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেনচ্ছন্নে চূল়কপরিচ্ছন্নে দুক্কটং, সব্বপরিচ্ছন্নে চূল়কচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেনপরিচ্ছন্নে চূল়কচ্ছন্নে দুক্কটং, পাল়িযং আগতদুক্কটেন সহ পঞ্চ দুক্কটানীহি ৰুত্ত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩). পাল়িযং আগতদুক্কটং নাম ইমিস্সাযেৰ গাথায আদিম্হিযেৰ ৰুত্তদুক্কটং. যথাহ ‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপরিচ্ছন্নে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ৫৩).

চূল়চ্ছন্নাদীনি চেত্থ এৰং ৰেদিতব্বানি – যস্স চতূসু ভাগেসু একো ছন্নো, সেসা অচ্ছন্না, ইদং চূল়কচ্ছন্নং. যস্স তীসু ভাগেসু দ্ৰে ছন্না, একো অচ্ছন্নো, ইদং যেভুয্যেনচ্ছন্নং. যস্স দ্ৰীসু ভাগেসু একো ছন্নো, একো অচ্ছন্নো, ইদং উপড্ঢচ্ছন্নং নাম সেনাসনং. চূল়পরিচ্ছন্নাদীনি ইমিনা নযেন ৰেদিতব্বানি. ছন্নাদীহিপীতি সহত্থে করণৰচনং. পি-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. সব্বচূল়পরিচ্ছন্নছন্নাদীহি চতূহিপি সহ অড্ঢচ্ছন্নপরিচ্ছন্নে পঞ্চধা দুক্কটং পরিদীপিতন্তি যোজনা.

৯২০. সব্বচ্ছন্নাদিকেতি এত্থ আদি-সদ্দেন ‘‘সব্বপরিচ্ছন্নে সব্বঅচ্ছন্নে যেভুয্যেনঅচ্ছন্নে যেভুয্যেনঅপরিচ্ছন্নে’’তি (পাচি. ৫৪) পাল়িযং ৰুত্তা অনাপত্তিৰারসেসা চ অট্ঠকথাযং ৰুত্তা ‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে চূল়কপরিচ্ছন্নে, উপড্ঢপরিচ্ছন্নে চূল়কচ্ছন্নে, চূল়কচ্ছন্নে চূল়কপরিচ্ছন্নে’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩) তযো অনাপত্তিৰারা চ গহিতা.

৯২১. নিপন্নেপীতি এত্থ পি-সদ্দেন ‘‘ভিক্খু নিপন্নে অনুপসম্পন্নো নিসীদতি, উভো ৰা নিসীদন্তী’’তি (পাচি. ৫৪) পাল়িযং ৰুত্তপকারন্তরে সমুচ্চিনোতি.

সহসেয্যকথাৰণ্ণনা.

৯২২. অপি-সদ্দেন পগেৰ মহত্তরিযাতি দস্সেতি. সহসেয্যং পকপ্পেয্যাতি যথাৰুত্তলক্খণং সব্বচ্ছন্নসব্বপরিচ্ছন্নাদিসেনাসনং পৰিসিত্ৰা সূরিযত্থঙ্গমতো পট্ঠায পুব্বে ৰুত্তপ্পকারেনেৰ পিট্ঠিপ্পসারণলক্খণং সেয্যং কপ্পেয্য.

৯২৩-৪. দেৰিযাতি দেৰিত্থিযা. তিরচ্ছানগতিত্থিযাতি গোধাদিকায. ‘‘মেথুনৰত্থুভূতাযা’’তি ইমিনা মেথুনধম্মস্স অৰত্থুভূতায সহসেয্যায দোসাভাৰং দস্সেতি. ৰত্থূনং গণনাযাতি মাতুগামস্স গণনায চ তাসঞ্চ অত্তনো চ পযোগগণনায চ. অস্সাতি ভিক্খুস্স. মাতুগামেন তযো দিৰসে সহসেয্যায ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা চতুত্থদিৰসে সহসেয্যায দ্ৰীহিপি সিক্খাপদেহি আপত্তিং আপজ্জতীতি এত্থ দুক্কটৰত্থুভূতায ইত্থিযা তত্থেৰ সহসেয্যায ইমিনা সিক্খাপদেন দুক্কটং আপজ্জিত্ৰা চতুত্থদিৰসে রত্তিযং সহসেয্যায ইমিনা সিক্খাপদেন আপজ্জিতব্বদুক্কটেন সহ পুরিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযং আপজ্জতীতি ৰেদিতব্বং.

দুতিযসহসেয্যকথাৰণ্ণনা.

৯২৬. ছপ্পঞ্চৰাচাহি উদ্ধং ইত্থিযা ধম্মং ভণন্তস্সাতি সম্বন্ধো. ইত্থিযাতি ‘‘মাতুগামো নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিরচ্ছানগতা, ৰিঞ্ঞূ পটিবলা হোতি সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আজানিতু’’ন্তি পাল়িযং ৰুত্তমনুস্সিত্থিযা. ভণন্তস্সাতি ৰক্খমানলক্খণং ধম্মং ছহি পদেহি উত্তরি ভণন্তস্স. ৰিঞ্ঞুং পুরিসৰিগ্গহং ৰিনাতি ‘‘ৰিঞ্ঞূ নাম পুরিসৰিগ্গহো পটিবলো হোতি সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আজানিতু’’ন্তি (পাচি. ৬৪) পাল়িযং ৰুত্তসৰনূপচারগতমনুস্সপুরিসং ৰিনা. ধম্মন্তি ৰক্খমানপ্পকারসরূপং দেসনাধম্মং.

৯২৭. গাথামযা, চুণ্ণিযগন্থমযাতি দুৰিধা দেসনা, তত্থ গাথামযদেসনায ৰাচা নাম গাথাপাদলক্খণাতি দস্সেতুমাহ ‘‘গাথাপাদো’’তিআদি. চুণ্ণিযদেসনাযং পন ৰাচাপরিচ্ছেদো ৰিভত্যন্তৰসেন ৰেদিতব্বো. তেনাহ গণ্ঠিপদে ‘‘একো গাথাপাদো’তি ইদং গাথাবন্ধমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞত্থ পন ৰিভত্তিঅন্তপদমেৰ গহেতব্ব’’ন্তি. পদসোধম্মং নিদ্দিট্ঠং ধম্মন্তি পিটকত্তযং. ‘‘অট্ঠকথ’’ন্তি ইমিনা সঙ্গীতিত্তযারুল়্হং পোরাণট্ঠকথং গহেতব্বং. তেনেৰ গণ্ঠিপদে ৰুত্তং ‘‘অট্ঠকথং ধম্মপদজাতকাদিৰত্থুঞ্চা’’তি. ইমিনাপি পোরাণকং সঙ্গীতিআরুল়্হমেৰ অট্ঠকথং ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. অট্ঠকথাদিপাঠং ঠপেত্ৰা দমিল়াদিভাসন্তরেন যথারুচি কথেতুং ৰট্টতীতি.

৯২৮. পদাদীনং ৰসা ছন্নং ৰাচানং উপরি ধম্মং দেসেন্তস্সাতি যোজনা. দেসেন্তস্সাতি পদসোধম্মে ৰুত্তলক্খণপদাদিসরূপাহি ছহি ৰাচাহি উত্তরি ধম্মং দেসেন্তস্স. পদাদিগণনাযাতি যথাৰুত্তলক্খণপদঅনুপদঅন্ৰক্খরঅনুব্যঞ্জনগণনায.

৯২৯. পুরিসৰিগ্গহন্তি মনুস্সপুরিসৰেসং. এত্থ তিরচ্ছানগতা নাম ৰেসনিম্মানারহা ইদ্ধিমন্তা নাগসুপণ্ণা.

৯৩১. ৰদতোতি অধিকং ধম্মং ভাসতো.

৯৩২. ইত্থিরূপন্তি মনুস্সিত্থিৰেসং. তিরচ্ছানগতিত্থিযাতি ৰুত্তসরূপায তিরচ্ছানগতিত্থিযা.

৯৩৩. সযং উট্ঠায নিসীদিত্ৰা পুন ধম্মং দেসেন্তস্স অনাপত্তি পকাসিতাতি সম্বন্ধো. মাতুগামস্স ৰা তথাতি এত্থ ‘‘তথা’’তি ইমিনা ৰুত্তপ্পকারস্স গহিতত্তা উট্ঠায নিসিন্নস্স মাতুগামস্স পুন ধম্মং দেসেন্তস্স অনাপত্তি পকাসিতাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘উট্ঠাযা’’তিআদিনা ইরিযাপথপরিৰত্তনদস্সনেন নানাইরিযাপথেপি অনাপত্তিং দীপেতি.

৯৩৪. অঞ্ঞিস্সা পুন অঞ্ঞিস্সাতি এত্থ ‘‘আগতাগতাযা’’তি সেসো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞস্স মাতুগামস্সাতি একিস্সা দেসেত্ৰা পুন আগতাগতায অঞ্ঞিস্সাপি দেসেতীতি এৰং একাসনে নিসিন্নো মাতুগামসতসহস্সন্নম্পি দেসেতীতি অত্থো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬৬). অৰুত্তসমুচ্চযত্থেন চ-সদ্দেন ‘‘পঞ্হং পুট্ঠো কথেতী’’তি (পাচি. ৬৬) ইদং সমুচ্চিনোতি. ‘‘দীঘনিকাযো কিমত্থিযো ভন্তে’’তি পঞ্হং পুচ্ছতো মাতুগামস্স সব্বং দীঘনিকাযং ৰদতোপি অনাপত্তি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘পঞ্হং পুচ্ছতি, পঞ্হং পুট্ঠো কথেতীতি মাতুগামো ‘দীঘনিকাযো নাম ভন্তে কিমত্থং দীপেতী’তি পুচ্ছতি, এৰং পঞ্হং পুট্ঠো ভিক্খু সব্বং চেপি দীঘনিকাযং কথেতি, অনাপত্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬৬). এত্থ চ সব্বং চেপি দীঘনিকাযং কথেতীতি যাৰ ন নিট্ঠাতি, তাৰ পুনদিৰসেপি কথেতি.

৯৩৫. ধম্মস্স দেসনায, ৰিঞ্ঞুমনুস্সপুরিসস্স অসন্নিহিতকরণেন চ আপজ্জিতব্বতো ক্রিযাক্রিযং.

ধম্মদেসনাকথাৰণ্ণনা.

৯৩৬. মহগ্গতং রূপারূপজ্ঝানং. পণীতং লোকুত্তরধম্মং. পধানভাৰং নীতন্তি পণীতং. আরোচেন্তস্সাতি ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জামী’’তিআদিনা (পারা. ২০১) নযেন চতুত্থপারাজিকে ৰুত্তনযেন ৰদন্তস্স. পরিনিব্বানকালে চ পুট্ঠকালে চ ভিক্খুভিক্খুনীনং অত্তনা লদ্ধস্স উত্তরিমনুস্সধম্মস্স আরোচেতব্বত্তা ‘‘ঠপেত্ৰা ভিক্খুনিং ভিক্খু’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘অঞ্ঞস্সা’’তি সেসো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘উপসম্পন্নস্স ভূতং আরোচেতীতি উত্তরিমনুস্সধম্মমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পরিনিব্বানকালে, হি অন্তরা ৰা অতিকড্ঢিযমানেন উপসম্পন্নস্স ভূতং আরোচেতুং ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৭৭). ভূতেতি এত্থ ‘‘উত্তরিমনুস্সধম্মে আরোচিতে’’তি ৰত্তব্বং, নিমিত্তত্থে ভুম্মং, অত্তনো সন্তানে ইমস্মিং অত্তভাৰে সিদ্ধউত্তরিমনুস্সধম্মস্স আরোচননিমিত্তন্তি অত্থো.

৯৩৭. নো চে জানাতি সো ৰুত্তন্তি যস্স আরোচেতি, সো সচে সুতক্খণেযেৰ ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘এস পঠমজ্ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তং নো জানাতি. পরিযাযৰচনেতি ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তি এৰমাদিপরিযাযৰচনে. যস্স উত্তরিমনুস্সধম্মং আরোচেতি, সো সচে সুতসমনন্তরং ‘‘এস এৰং ৰদতী’’তি ৰুত্তং নো জানাতি, তাদিসস্স আরোচেন্তস্স ভিক্খুনো হোতি আপত্তি দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. অস্স ভূতস্স পরিযাযৰচনে চ ভিক্খুনো আপত্তি দুক্কটং হোতীতি যোজনা.

৯৩৮. তথারূপে কারণে সতীতি পরস্স কারণভাৰং ঞত্ৰাপি পটিপত্তিযা অমোঘভাৰদস্সনসমুত্তেজনসম্পহংসনাদিকরসঙ্খাতে কারণে সতি. সব্বস্সাপীতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নস্স সব্বস্স. সীলাদিন্তি সীলসুতপরিযত্তিগুণং. ৰদতোতি এত্থ ‘‘ভিক্খুনো’’তি পকরণতো লব্ভতি.

৯৩৯. তদসম্ভৰাতি দিট্ঠিসম্পন্নস্স উম্মাদাদীনং অসম্ভৰা. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘দিট্ঠিসম্পন্নানং উম্মাদস্স ৰা চিত্তক্খেপস্স ৰা অভাৰাতি. মহাপচ্চরিযম্পি হি ৰিচারিত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৭৭). উম্মত্তকপদস্স অৰচনে কারণং ৰদন্তেনেৰ খিত্তচিত্তাদিপদানং অৰচনে কারণঞ্চ উপলক্খণতো দস্সিতমেৰাতি দট্ঠব্বং. এত্থ চ মগ্গফলদিট্ঠিযা সমন্নাগতানং অরিযানমেৰ হি উম্মত্তকাদিভাৰো নত্থি. ঝানলাভিনো পন তস্মিং সতি ঝানা পরিহাযন্তি, তস্মা তেসং অভূতারোচনপচ্চযা অনাপত্তি ৰত্তব্বা, ন ভূতারোচনপচ্চযা.

৯৪০. ইমিস্সাপত্তিযা অঞ্ঞত্র ঝানমগ্গাদিলাভীনং অঞ্ঞস্স অসম্ভৰা ‘‘কুসলাব্যাকতেহেৰ দ্ৰিচিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ইদঞ্চ উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন অরিযপুগ্গলেযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পণ্ণত্তিং অজানন্তা পন ঝানলাভী পুথুজ্জনা নানাৰত্থুম্হি লোভৰসেন অকুসলচিত্তেনাপি ন আরোচেন্তীতি নত্থি, তস্মা ‘‘তিচিত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বং সিযা, তথাপি বহুলেন কুসলাব্যাকতানমেৰ সম্ভৰোতি এৰং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. দ্ৰিৰেদনং সুখোপেক্খাৰসেন. ইদঞ্চ সিক্খাপদং পণ্ণত্তিঅজাননৰসেন অচিত্তকসমুট্ঠানং হোতি. অরিযা চেত্থ পণ্ণত্তিং জানন্তা ৰীতিক্কমং ন করোন্তি, পুথুজ্জনা পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৰাপি ৰীতিক্কমং করোন্তি. তে চ সত্থুনো আণাৰীতিক্কমচেতনায বলৰঅকুসলভাৰতো ঝানা পরিহাযন্তীতি দট্ঠব্বং.

ভূতারোচনকথাৰণ্ণনা.

৯৪১. ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লং আপত্তিং ভিক্খুসম্মুতিং ঠপেত্ৰা অনুপসম্পন্নে আরোচেন্তস্স ভিক্খুনো আপত্তীতি যোজনা. দুট্ঠুল্লং আপত্তিন্তি সঙ্ঘাদিসেসো. ননু চ ‘‘দুট্ঠুল্লা নাম আপত্তি চত্তারি চ পারাজিকানি তেরস চ সঙ্ঘাদিসেসা’’তি (পাচি. ৭৯) পদভাজনে পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসা দস্সিতা, কস্মা ইধ সঙ্ঘাদিসেসোৰ গহিতোতি? ৰুচ্চতে – পারাজিকং দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থং ৰুত্তং, ইধ পন সঙ্ঘাদিসেসোযেৰ ভগৰতা অধিপ্পেতোতি অট্ঠকথাযং ৰিচারিতমেতং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘পারাজিকানি দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থং ৰুত্তানি, সঙ্ঘাদিসেসং পন ইধ অধিপ্পেত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৭৮). ৰক্খতি চ ‘‘ইধ সঙ্ঘাদিসেসাৰ, দুট্ঠুল্লাপত্তিযো মতা’’তি. অনুপসম্পন্নেতি ‘‘ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসো অনুপসম্পন্নো’’তি (পাচি. ৮০) পদভাজনে নিদ্দিট্ঠঅনুপসম্পন্নস্স আরোচেন্তস্সাতি ৰুত্তং হোতি.

ঠপেত্ৰা ভিক্খুসম্মুতিন্তি ‘‘অত্থি ভিক্খুসম্মুতি আপত্তিপরিযন্তা ন কুলপরিযন্তা’’তিআদিনা (পাচি. ৮০) পদভাজনে দস্সিতং অভিণ্হাপত্তিকস্স ভিক্খুনো আযতিং সংৰরত্থং হিরোত্তপ্পজননত্থং আপত্তিযো ৰা উপাসককুলানি ৰা উভযমেৰ ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰা অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰা আপত্তিযো আরোচেতুং সঙ্ঘেন সঙ্ঘমজ্ঝে তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কতসম্মুতিং ঠপেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অভিণ্হাপত্তিকং ভিক্খুং দিস্ৰা ‘এৰমেস পরেসু হিরোত্তপ্পেনাপি আযতিং সংৰরং আপজ্জিস্সতী’তি তস্স ভিক্খুনো হিতেসিতায তিক্খত্তুং অপলোকেত্ৰা সঙ্ঘেন কাতব্বা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮০).

৯৪২. ঘটেত্ৰা ৰদন্তস্সেৰাতি এৰকারো যথাঠানে যোজেতব্বো. এৰকারেন ব্যৰচ্ছিন্নমত্থং ৰক্খতি ‘‘ৰত্থু’’ন্তিআদিনা. ‘‘অসুচিং মোচেত্ৰা’’তি ইমিনা ৰত্থুমাহ, ‘‘সঙ্ঘাদিসেস’’ন্তি ইমিনা আপত্তিং. ৰজ্জমেৰ ৰজ্জতা. ‘‘পাচিত্তিযাপত্তী’’তি ইমস্সাযং পরিযাযো. ‘‘অযং অসুচিং মোচেত্ৰা সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো’’তি ৰত্থুনা সদ্ধিং ঘটেত্ৰা আপত্তিং ৰদন্তস্স ৰজ্জতা পাচিত্তিযাপত্তি হোতীতি যোজনা.

৯৪৩. সুদ্ধস্সাতি পারাজিকমনাপন্নস্স. ৰদন্তি ৰদনহেতু, ৰত্থুনা সদ্ধিং সঙ্ঘাদিসেসস্স কথনতোতি অত্থো.

৯৪৪. অদুট্ঠুল্লাযাতি সঙ্ঘাদিসেসতো অঞ্ঞায আপত্তিযা. দুট্ঠুল্লসঞ্ঞিনোতি সঙ্ঘাদিসেসসঞ্ঞিনো. সেসা আপত্তিযোপি ৰাতি সঙ্ঘাদিসেসং ৰিনা সেসে ছল়াপত্তিক্খন্ধে.

৯৪৫. তথাতি দুক্কটং অতিদিসতি. পঞ্চধা মতং অনুপসম্পন্নস্স দুট্ঠুল্লং অজ্ঝাচারং আরোচেন্তস্স তথা দুক্কটন্তি যোজনা. অনুপসম্পন্নস্স পঞ্চধা মতং দুট্ঠুল্লং অজ্ঝাচারন্তি চ পাণাতিপাতাদিপঞ্চসিক্খাপদৰীতিক্কমা গহিতা. কেচি পন ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠিআদযো পঞ্চা’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পাণাতিপাতাদীনি হি দসেৰ সিক্খাপদানি সামণেরানং পঞ্ঞত্তানি. তেসং পঞ্ঞত্তেসুযেৰ চ সিক্খাপদেসু দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লৰিচারণা কাতব্বা, ন চ সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি ৰিসুং তেসং পঞ্ঞত্তানি অত্থীতি.

অথ ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লসঙ্খাতানি সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি অনুপসম্পন্নস্স কিং নাম হোন্তীতি? অজ্ঝাচারো নাম হোন্তীতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি…পে… অজ্ঝাচারো নামাতি ৰুত্ত’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৮২). ইমিনাপি চেতং সিদ্ধং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদি দুট্ঠুল্লং নাম ন হোতী’’তি. ‘‘অজ্ঝাচারো নামা’’তি হি ৰদন্তো অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদি কেৰলং অজ্ঝাচারো নাম হোতি, ন পন দুট্ঠুল্লো নাম অজ্ঝাচারোতি দীপেতি. ‘‘অজ্ঝাচারো নামা’’তি চ অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা, অকত্তব্বরূপত্তা চ অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি দণ্ডকম্মৰত্থুপক্খং ভজন্তি. তানি চ অঞ্ঞস্স অনুপসম্পন্নস্স অৰণ্ণকামতায আরোচেন্তো ভিক্খু দুক্কটং আপজ্জতীতি ৰদন্তি. ইধ পন অনুপসম্পন্নগ্গহণেন সামণেরসামণেরিসিক্খমানানং গহণং ৰেদিতব্বং.

অদুট্ঠুল্লং অজ্ঝাচারন্তি যোজনা. ‘‘অনুপসম্পন্নস্সা’’তি চ অজ্ঝাহরিতব্বানি. অনুপসম্পন্নস্স যথাৰুত্তেহি পঞ্চসিক্খাপদেহি অঞ্ঞং ৰিকালভোজনাদিং অদুট্ঠুল্লং অজ্ঝাচারং ৰা. যথাহ ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দুট্ঠুল্লং ৰা অদুট্ঠুল্লং ৰা অজ্ঝাচার’’ন্তিআদি (পাচি. ৮২).

৯৪৬. কেৰলং ৰত্থুং ৰা আরোচেন্তস্সাতি ‘‘অযং সুক্কৰিস্সট্ঠিং আপন্নো’’তিআদিনা নযেন ৰত্থুমত্তং আরোচেন্তস্স. কেৰলং আপত্তিং ৰা আরোচেন্তস্সাতি ‘‘অযং পারাজিকং আপন্নো, অযং সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো’’তিআদিনা নযেন আপত্তিমত্তং আরোচেন্তস্স চ. ভিক্খুসম্মুতিযাতি এত্থ ৰত্থুনা ঘটেত্ৰা আপত্তিং আরোচেন্তস্সাতি গহেতব্বং. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘অনাপত্তী’’তি এতং পরামসতি.

দুট্ঠুল্লারোচনকথাৰণ্ণনা.

৯৪৮. অকপ্পিযং পথৰিন্তি পদভাজনে ‘‘দ্ৰে পথৰিযো জাতা চ পথৰী অজাতা চ পথৰী’’তি (পাচি. ৮৬) উদ্দিসিত্ৰা –

‘‘জাতা নাম পথৰী সুদ্ধপংসু সুদ্ধমত্তিকা অপ্পপাসাণা অপ্পসক্খরা অপ্পকথলা অপ্পমরুম্বা অপ্পৰালিকা যেভুয্যেনপংসুকা যেভুয্যেনমত্তিকা, অদড্ঢাপি ৰুচ্চতি জাতা পথৰী. যোপি পংসুপুঞ্জো ৰা মত্তিকাপুঞ্জো ৰা অতিরেকচাতুমাসং ওৰট্ঠো, অযম্পি ৰুচ্চতি জাতা পথৰী’’তি (পাচি. ৮৬) চ,

‘‘অজাতা নাম পথৰী সুদ্ধপাসাণা সুদ্ধসক্খরা সুদ্ধকথলা সুদ্ধমরুম্বা সুদ্ধৰালিকা অপ্পপংসু অপ্পমত্তিকা যেভুয্যেনপাসাণা যেভুয্যেনসক্খরা যেভুয্যেনকথলা যেভুয্যেনমরুম্বা যেভুয্যেনৰালিকা, দড্ঢাপি ৰুচ্চতি অজাতা পথৰী. যোপি পংসুপুঞ্জো ৰা মত্তিকাপুঞ্জো ৰা ঊনচাতুমাসং ওৰট্ঠো, অযম্পি ৰুচ্চতি অজাতা পথৰী’’তি (পাচি. ৮৬) চ –

নিদ্দিট্ঠাসু দ্ৰীসু পথৰীসু জাতপথৰিসঙ্খাতং অকপ্পিযপথৰিং.

এত্থ পাসাণাদীনং লক্খণং অট্ঠকথাযং ‘‘মুট্ঠিপ্পমাণতো উপরি পাসাণাতি ৰেদিতব্বা, মুট্ঠিপ্পমাণা সক্খরা. কথলাতি কপালখণ্ডানি. মরুম্বাতি কটসক্খরা. ৰালিকাতি ৰালুকাযেৰা’’তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. যেভুয্যেনপংসুকাদীনং লক্খণং ‘‘যেভুয্যেনপংসুকাতি তীসু কোট্ঠাসেসু দ্ৰে কোট্ঠাসা পংসু, একো পাসাণাদীসু অঞ্ঞতরো কোট্ঠাসো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) চ ‘‘অদড্ঢাপীতি উদ্ধনপত্তপচনকুম্ভকারাৰাপাদিৰসেন তথা তথা অদড্ঢা’’তিআদি অট্ঠকথাতো চ ৰেদিতব্বং. ‘‘অপ্পপংসুঅপ্পমত্তিকা’’তি দ্ৰীসুপি পদেসু নিদ্দেসরূপেন যেভুয্যেনপাসাণাদিপদপঞ্চকং ৰুত্তং, তত্থাপি অত্থো যেভুয্যেনপংসুপদাদীসু ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘তেসংযেৰ হি দ্ৰিন্নং পভেদদস্সনমেত’’ন্তি (পাচি. ৮৬).

খণেয্য ৰাতি এৰরূপং অকপ্পিযপথৰিপদেসং অন্তমসো পাদঙ্গুট্ঠেনাপি সম্মুঞ্জনিসলাকাযপি সযং ৰা খণতি. খণাপেয্য ৰাতি অঞ্ঞেন ৰা ‘‘ইদং খণাহী’’তিআদিনা অকপ্পিযৰোহারেন খণাপেয্য. ভেদাপেয্যাতি তথেৰ ভেদাপেয্য. ভিন্দেয্য ৰাতি পস্সাৰধারাদীহিপি ভিন্দেয্য. অধিকারৰসেন ৰা-সদ্দস্স সব্বকিরিযাপদেহি সম্বন্ধো লব্ভতীতি ভেদাপেয্য চাতি এত্থ চ-সদ্দো ইধ অৰুত্তস্স ‘‘দহতি ৰা, দহাপেতি ৰা’’তি পদদ্ৰযস্স সমুচ্চযকোতি ৰেদিতব্বো. অন্তমসো পত্তম্পি পচন্তো সযং ৰা দহতি, অঞ্ঞেন ৰা দহাপেতীতিআদি ইমেসং পদানং অট্ঠকথাৰসেন (পাচি. অট্ঠ. ৮৭) ৰেদিতব্বং. পাচিত্তিযং সিযাতি খণন্তস্স, ভিন্দন্তস্স চ পহারে পহারে পাচিত্তিযং.

৯৪৯. আণাপেন্তস্স আণত্তিগণনায, দহন্তস্স অগ্গিপাতগণনায হোতীতি ইদং ‘‘পহারে পহারে পাচিত্তিয’’ন্তিআদিঅট্ঠকথাৰচনৰসেন ৰেদিতব্বং, ইমমেৰ দস্সেতুমাহ ‘‘সযমেৰা’’তিআদি.

৯৫০. আণাপেন্তস্সাতি সকিং আণাপেন্তস্স.

৯৫১. ‘‘খণাপেয্যা’’তি সামঞ্ঞৰচনস্স অপৰাদদস্সনত্থং ‘‘খণ পোক্খরণি’’ন্তিআদিমাহ. কোচি দোসো ন ৰিজ্জতীতি এত্থ পোক্খরণিআৰাটাদিসদ্দানং পথৰিপরিযাযত্তাভাৰতো এৰংৰচনেন অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো.

৯৫২. ‘‘ইমং ইধা’’তিআদীনং পদানং পচ্চক্খভূতাধিপ্পেতভূমিৰাচকত্তা তেহি যোজেত্ৰা ৰুত্তস্স তস্সেৰ পযোগস্স আপত্তিকরভাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘ইম’’ন্তিআদি.

৯৫৩. কন্দন্তি তালাদিকন্দং. কুরুন্দন্তি কুলচোচরুক্খং. থূণন্তি থম্ভং. খাণুকন্তি সাখাৰিটপরহিতং রুক্খাৰযৰং. মূলন্তি পথৰিযা সুপ্পতিট্ঠিতভাৰকরং রুক্খাৰযৰং. ৰট্টতীতি অনিযমেত্ৰা ৰচনেন অনাপত্তিভাৰতো ৰট্টতি.

৯৫৪. ইমন্তি পচ্চক্খপরামাসপদেন নিযমেত্ৰা ৰচনতো আপত্তি হোতীতি আহ ‘‘নিযমেত্ৰান ৰত্তুং পন ন ৰট্টতী’’তি.

৯৫৫. ঘটেহি উস্সিঞ্চিতুন্তি ঘটেহি গহেত্ৰা অৰসিঞ্চিতুং. তনুকদ্দমোতি জম্বালো. বহলং কদ্দমং ভিক্খুনা অপনেতুং ন চ ৰট্টতীতি যোজেতব্বং.

৯৫৬. নদিযাদীনন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন গঙ্গাকন্দরাদীনং গহণং. ‘‘তট’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. ৰট্ঠন্তি ৰুট্ঠীহি ওৰট্ঠঞ্চ. চাতুমাসন্তি ৰিকোপনকিরিযায অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং, চাতুমাসব্ভন্তরে ৰিকোপেতুং ৰট্টতীতি অত্থো.

৯৫৭. সচে তোযস্মিং পততি তটন্তি যোজনা, সচে কূলং ভিজ্জিত্ৰা অন্তোউদকে পততীতি. দেৰে ৰুট্ঠেপীতি পজ্জুন্নদেৰে ৰুট্ঠেপি. ৰুট্ঠ-সদ্দো কত্তুসাধনো. চাতুমাসমতিক্কন্তেপীতি যোজনা. তত্থ হেতুদস্সনত্থমাহ ‘‘তোযে দেৰো হি ৰস্সতী’’তি.

৯৫৮. সোণ্ডিন্তি পাসাণপোক্খরণিং. তত্থ তূতি উদকরহিতে তস্মিং সোণ্ডিআৰাটে.

৯৫৯. অন্তোচাতুমাসং সোধেতুং ভিন্দিতুন্তি যোজনা. ‘‘সোধেতুং ভিন্দিতুং ৰিকোপেতু’’ন্তি কিরিযাপদেহি ‘‘রজ’’ন্তি কম্মপদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. তং রজোরাসিং দেৰে ৰুট্ঠে পচ্ছা উদকস্স ছিন্নত্তা বহলভূমিসুক্খম্পি ৰুট্ঠিপাতদিৰসতো পট্ঠায অন্তোচাতুমাসে কোপেতুং ভিন্দিতুং ৰট্টতীতি অত্থো.

৯৬০. পুণ্ণে সোণ্ডিম্হি তং রজং ৰিকোপেতুং ৰট্টতি চাতুমাসতো উদ্ধন্তি যোজনা.

৯৬১. ‘‘ফুসাযন্তে’’তি এতেন ‘‘দেৰো’’তি ইদং ভুম্মৰসেন ৰিপরিণামেত্ৰা ‘‘দেৰে ফুসাযন্তে’’তি যোজেতব্বং, পজ্জুন্নদেৰে ৰুট্ঠিপাতং করোন্তেতি অত্থো. পিট্ঠিপাসাণকেতি পাসাণপিট্ঠে. তম্পীতি তথা পাসাণপিট্ঠে লগ্গং তম্পি রজং.

৯৬২. অকতপব্ভারো নাম যথা হেট্ঠাভাগো ৰুট্ঠিফুসিতেহি ন তেমীযতি, তথা নমিত্ৰা ঠিতপব্বতপ্পদেসো. ইদং অনোৰস্সকট্ঠানে উট্ঠিতৰম্মিকানং উপলক্খণং.

৯৬৩. অব্ভোকাসে ৰুট্ঠিতো ৰম্মিকো সচে ওৰট্ঠো, কং চাতুমাসং ৰিকোপেতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. চাতুমাসন্তি ৰিকোপনকিরিযায অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. রুক্খেতি চ থম্ভপাসাণাদীনং উপলক্খণং. উপচিকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন কাল়কিপিল্লিকাদীনং গহণং. সো নযোতি ‘‘ওৰট্ঠদিৰসতো উত্তরি চাতুমাসব্ভন্তরে কোপেতুং ৰট্টতী’’তি যথাৰুত্তো নযো.

৯৬৪. মূসিকুক্কিরং নাম মূসিকাহি উদ্ধটপংসু. মূসিকানং উক্কিরো মূসিকুক্কিরোতি ৰিগ্গহো. গোকণ্টকং নাম গুন্নং খুরানং উট্ঠিতমত্তিকা. গণ্ডুপ্পাদমলং নাম ভূলতায মলমত্তিকা. সম্বন্ধং পন পকতিভূমিং অকোপেন্তেন মত্থকতো গণ্হিতুং ৰট্টতি.

৯৬৫. কসীতি কসিতট্ঠানং, তত্থ নঙ্গলেন উদ্ধটমত্তিকা কসিনঙ্গলমত্তিকা. ‘‘অচ্ছিন্না’’তিইমিনা খণ্ডাখণ্ডিকং কত্ৰা আযতং হুত্ৰা ঠিতমত্তিকাপটলম্পি অজাতপথৰী সিযাতি আসঙ্কানিৰত্তনত্থমাহ ‘‘ভূমিসম্বন্ধা’’তি. সাতি কসিনঙ্গলমত্তিকা.

৯৬৬. সেনাসনন্তি এত্থ ‘‘পুরাণ’’ন্তি পাঠসেসো গহেতব্বো. ওৰট্ঠং চাতুমাসতো উদ্ধং ন ৰিকোপযেতি যোজনা.

৯৬৭. ততোতি ওৰট্ঠদিৰসতো পট্ঠায চাতুমাসাতিক্কন্তগেহতো. ‘‘গোপানসি’’ন্তি ইমিনা গোপানসিমত্থকে ঠিতউপচিকাপংসুম্হি ভিজ্জন্তেপি অনাপত্তিভাৰং দীপেতি. ‘‘ভিত্তি’’ন্তি ইমিনা তদেকদেসং ভিত্তিপাদাদিদারুমাহ. ইদম্পি ভিত্তিমত্তিকং উপচিকামত্তিকং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘থম্ভ’’ন্তি ইদম্পি তংসম্বন্ধপাকারভূমিমত্তিকাউপচিকাদিপংসুং সন্ধায ৰুত্তং. পদরত্থরন্তি অত্থতপদরং. ইদম্পি পদরানং উপরি মত্তিকাউপচিকাপংসুং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘গোপানসি’’ন্তিআদীহি পদেহি ‘‘গণ্হিস্সামী’’তি পচ্চেকং যোজনীযং. ‘‘গণ্হিস্সামী’’তি ইমিনা ৰিকোপনাধিপ্পাযাভাৰং দীপেতি.

৯৬৮. গণ্হন্তস্সাতি এত্থ অনাদরে সামিৰচনং, ‘‘সুদ্ধচিত্তেনা’’তি পাঠসেসো. ইট্ঠকাতি ছদনিট্ঠকা. আদি-সদ্দেন পাসাণসমুদ্দফেণাদীনং গহণং. পততীতি সুদ্ধচিত্তেন গণ্হন্তে সচে মত্তিকা ছিজ্জিত্ৰা পততি, অনাপত্তীতি অত্থো. মত্তিকন্তি ভিত্তিযং, ছদনে চ চাতুমাসাধিকোৰট্ঠমত্তিকং, অনোৰট্ঠং চে, গণ্হিতুং ৰট্টতীতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সচে যা যা অতিন্তা, তং তং গণ্হাতি, অনাপত্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬). যদি গণ্হতি, আপত্তি সিযাতি যোজনা.

৯৬৯. অতিন্তোতি ৰস্সোদকেন অতিন্তো, ইমিনা ৰিনিচ্ছিতব্বৰত্থুং দস্সেতি. তস্স অন্তোগেহে চ বহি চ সম্ভৰতো অন্তোগেহে ঠিতস্স তাৰ ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘অন্তোগেহে সচে সিযা’’তি. ৰস্সোদকেন তিন্তাতিন্তেসু দ্ৰীসু মত্তিকাপুঞ্জেসু অতিন্তং তাৰ দস্সেতুমাহ ‘‘অনোৰট্ঠো চা’’তি.

৯৭০. ৰস্সোদকেন তিন্তে ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘ৰুট্ঠে পুন চা’’তিআদি. ‘‘ৰুট্ঠে’’তি ইমিনা ‘‘মত্তিকাপুঞ্জো’’তি পদং ভুম্মৰসেন ৰিপরিণামেত্ৰা ৰুট্ঠে মত্তিকাপুঞ্জেতি যোজেতব্বং, ‘‘একদিৰসম্পী’’তি সেসো, গেহস্মিন্তি এত্থ ‘‘ঠিতে’’তি ৰত্তব্বং, গেহস্মিং ঠিতে মত্তিকাপুঞ্জে ৰস্সোদকেন একদিৰসম্পি তিন্তেতি ৰুত্তং হোতি. ৰক্খমাননযেন অঞ্ঞত্থ পহরিত্ৰা উট্ঠিতেন তেন অতেমিত্ৰা উজুকং পতিতেহি ৰস্সফুসিতেহি তিন্তেতি গহেতব্বং. সচে সব্বো তিন্তো হোতীতি যোজনা. ‘‘মত্তিকাপুঞ্জো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো.

৯৭১. ‘‘সব্বো’’তি ইমিনা ৰিসেসনেন ব্যৰচ্ছিন্নং একদেসতিন্তে ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘যত্তক’’ন্তিআদি. তু-সদ্দো ইমমেৰ ৰিসেসং জোতেতি. যত্তকন্তি হেট্ঠা অনোতরিত্ৰা মত্থকতো, পরিযন্তকতো চ যত্তকপ্পমাণং. তত্থাতি মত্তিকাপুঞ্জে. ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি এতস্স ‘‘চাতুমাসচ্চযেনা’’তি অনুৰত্ততি. ‘‘অতিন্তং…পে… কপ্পিয’’ন্তি ইমিনা অকপ্পিযট্ঠানং পরিহরিত্ৰা ৰা কপ্পিযকারকেহি কপ্পিযৰচনেন হরাপেত্ৰা ৰা অতিন্তং ঠানং যথাকামং ৰল়ঞ্জেতব্বন্তি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘কপ্পিযকারকেহী’’তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬).

৯৭২. ৰারিনাতি উজুকং আকাসতো পতিতৰস্সোদকেন. অঞ্ঞত্থ পহরিত্ৰা তত্থ পতিত্ৰা তেমিতে ৰট্টতি. সো মত্তিকাপুঞ্জো. ততো পরন্তি একাবদ্ধকালতো উত্তরিং সো মত্তিকাপুঞ্জো ৰারিনা তেমিতো ভূমিযা একাবদ্ধো চে হোতি, ততো পরং সা জাতা পথৰী এৰ, কোপেতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা.

৯৭৩. ‘‘ওৰট্ঠো’’তি ইমিনা অনোৰট্ঠপাকারো কপ্পিযোতি ব্যতিরেকৰসেন দস্সেতি. ‘‘মত্তিকামযো’’তি ৰিসেসনেন ইট্ঠকপাকারাদিং ব্যৰচ্ছিন্দতি. তস্স পন কপ্পিযভাৰং ৰক্খতি ‘‘সচে ইট্ঠকপাকারো’’তিআদিনা. ‘‘চাতুমাসচ্চযে’’তি ইমিনা ততো অন্তো ৰিকোপনীযভাৰং দস্সেতি.

৯৭৪. তত্থাতি ওৰট্ঠে মত্তিকপাকারে. অঘংসন্তোৰাতি পাকারমত্তিকং অকোপেন্তো. মত্তসো ছুপিত্ৰাতি পমাণতো মুদুকং কত্ৰা হত্থতলং ঠপেত্ৰা. অল্লহত্থেনাতি উদকতিন্তেন হত্থতলেন. হত্থেকদেসো হত্থো নাম.

৯৭৫. যেভুয্যকথলে ঠানেতি পুব্বে ৰুত্তনযেন যস্সা তীসু ভাগেসু দ্ৰে ভাগা কথলা হোন্তি, তাদিসে কপ্পিযপথৰিট্ঠানে.

৯৭৬. অব্ভোকাসেতি উপলক্খণত্তা অন্তোগেহেপি থম্ভং চালেত্ৰা জাতপথৰিং ৰিকোপেতুং ন ৰট্টতীতি দট্ঠব্বং. দ্ৰীসুপি ঠানেসু সুদ্ধচিত্তেন নিদ্দোসভাৰং যথাৰুত্তেন ‘‘থম্ভং ৰা পদরত্থরং. গণ্হিস্সামী’তি সঞ্ঞায, গহেতুং পন ৰট্টতী’’তি ইমিনা নযেনাহ. পথৰিন্তি অকপ্পিযপথৰিং.

৯৭৭. উজুমুদ্ধরতো ন দোসোতি যোজনা.

৯৭৮. উচ্চালেত্ৰাতি উক্খিপিত্ৰা চালেত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা. পৰট্টতীতি পৰট্টেত্ৰা পৰট্টেত্ৰা নেতীতি অত্থো. সুদ্ধচিত্তস্সাতি ‘‘ভূমি ভিজ্জতী’’তি অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘পাসাণং পৰট্টেত্ৰা পৰট্টেত্ৰা হরিস্সামী’’তি সুদ্ধচিত্তৰতো.

৯৭৯. ভূমিযং দারূনি ফালেন্তানম্পি ভূমিযং সাখাদীনি কড্ঢতো চাতি যোজনা.

৯৮০. কণ্টকন্তি রুক্খকণ্টকং, মচ্ছকণ্টকঞ্চ. সূচি নাম অযোমযদন্তমযতম্বমযকট্ঠমযাদিসূচীনং অঞ্ঞতরা. অট্ঠিং ৰাতি গোমহিংসাদীনং অট্ঠিং ৰা. হীরং ৰাতি নাল়িকেরাদিহীরং ৰা. আকোটেতুন্তি যথা এককোটি ভূমিং পৰিসতি, তথা তাল়েতুং. পৰেসেতুন্তি ভূমিং গমযিতুং.

৯৮১. পস্সাৰং মুত্তং. মেদনিন্তি এত্থ অকপ্পিযপথৰিমাহ. ভিন্দিস্সামীতি এত্থ ‘‘এৰং চিন্তেত্ৰা’’তি সেসো.

৯৮২. করোন্তস্সাতি সুদ্ধচিত্তেন পস্সাৰং করোন্তস্সাতিযোজেতব্বং. ‘‘সম্মজ্জতো’’তি ইদং ‘‘সম্মজ্জন্তেনা’’তি গহেতব্বং, ‘‘সম্মজ্জনিযা’’তি সেসো, অনন্তরং মেদনীপদং উপযোগৰসেন ‘‘মেদনি’’ন্তি গহেতব্বং, ‘‘ৰিসম’’ন্তি সেসো, ‘‘সমং কাতু’’ন্তি ইমিনা যোজেতব্বং, সম্মজ্জন্তেন উচ্চট্ঠানং মদ্দিত্ৰা, আৰাটট্ঠানং পৰেসেত্ৰা সমং কাতুং সম্মজ্জনিযা ঘংসেতুং ন ৰট্টতীতি অত্থো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘ৰিসমং ভূমিং সমং করিস্সামীতি সম্মজ্জনিযা ঘংসিতুম্পি ন ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬).

৯৮৩. পাদঙ্গুট্ঠেন ৰাতি এত্থ সমুচ্চযত্থেন ৰা-সদ্দেন অট্ঠকথাযং ৰুত্তং ‘‘কত্তরযট্ঠিযা ভূমিং কোট্টেন্তী’’তি ইদং সঙ্গণ্হাতি. লিখিতুম্পীতি রাজিং কাতুম্পি ভূমিং ভিন্দন্তেনাতি যোজনা. পাদেহীতি পাদতলেহি.

৯৮৫. ভূমিন্তি অকপ্পিযভূমিং. দহতি দহাপেতীতি এত্থ ‘‘যো’’তি চ ‘‘তস্সা’’তি চ সম্বন্ধৰসেন লব্ভতি. পত্তং দহন্তস্সাতি ছৰিযা থিরভাৰত্থং ধূমং গাহাপেত্ৰা তিণুক্কাদীহি পত্তং গণ্হন্তস্স.

৯৮৬. তত্তকানেৰাতি ঠানপ্পমাণানেৰ. ইধাপি ‘‘যো’’তি চ ‘‘তস্সা’’তি চ সামত্থিযা লব্ভতি.

৯৮৭. ভূমিযন্তি অকপ্পিযভূমিযং. পত্তং পচীযতি এত্থাতি পত্তপচনং, কপালং, তস্মিং কপালে.

৯৮৮. সো অগ্গি তানি দারূনি দহন্তো গন্ত্ৰা চে একংসেন ভূমিং দহতি, তস্মা দারূনং উপরি অগ্গিং ঠপেতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা.

৯৮৯. ইট্ঠকা আৰপীযন্তি পচ্চন্তি এত্থাতি ইট্ঠকাৰাপো, সো এৰ ইট্ঠকাৰাপকো, ইট্ঠকাপচনট্ঠানং. আদি-সদ্দেন কুম্ভকারাৰাপাদিং সঙ্গণ্হাতি.

৯৯০. উপাদীযতীতি উপাদানং, ইন্ধনং, ন উপাদানং অনুপাদানং, ইন্ধনতো অঞ্ঞং, ততো অনুপাদানতোতি অত্থো. খাণুকেতি মতখাণুকে চ সুক্খরুক্খে চ ভূমিগতং অদত্ৰা ‘‘নিব্বাপেস্সামী’’তি অগ্গিদানং ৰট্টতি. পচ্ছা উস্সাহে কতেপি ন নিব্বাযতি, ন দোসোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন ভূমিং অপ্পত্তমেৰা’’তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ৮৭).

৯৯১. তিণুক্কন্তি তিণেন বদ্ধউক্কং. তিণুক্কন্তি উপলক্খণং. নাল়িকেরপণ্ণাদীহি বদ্ধাপি সঙ্গয্হন্তি.

৯৯২. তস্স অগ্গিস্স পতিতট্ঠানে ইন্ধনং দত্ৰা পুন তং অগ্গিং কাতুং ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং রুতং কথিতন্তি যোজনা.

৯৯৩. ‘‘তস্স অপথৰিয’’ন্তি পদচ্ছেদো. ৰিমতিস্সুভযত্থাপীতি পথৰিঅপথৰিদ্ৰযেপি ৰেমতিকস্স. তত্থ জাতা পথৰী, ইতরা অপথৰী.

৯৯৪. ইমন্তি আৰাটং, মত্তিকং, পংসুং ৰা.

পথৰীখণনকথাৰণ্ণনা.

মুসাৰাদৰগ্গো পঠমো.

৯৯৫. ভৰন্তস্সাতি জাযন্তস্স, ৰড্ঢমানস্স চ. ভূতস্সাতি জাতস্স, ৰড্ঢিতস্স চাতি অত্থো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘ভৰন্তি অহুৰুঞ্চাতি ভূতা, জাযন্তি ৰড্ঢন্তি, জাতা ৰড্ঢিতা চা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৯০). এত্থ চ ‘‘ভৰন্তী’’তি ইমিনা ৰিরুল়্হমূলে নীলভাৰং আপজ্জিত্ৰা ৰড্ঢমানকে তরুণগচ্ছে দস্সেতি. ‘‘অহুৰু’’ন্তি ইমিনা পন ৰড্ঢিত্ৰা ঠিতে মহন্তে রুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘ভৰন্তী’’তি ইমস্স ৰিৰরণং ‘‘জযন্তি ৰড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহুৰু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৰড্ঢিতা’’তি. এৰং ভূত-সদ্দো পচ্চুপ্পন্নাতীতৰিসযোতি দস্সেতি. ‘‘ভৰন্তস্স ভূতস্সা’’তি ইমিনা পদদ্ৰযেন ‘‘ভূতগামস্সা’’তি পদস্স তুল্যাধিকরণতাদস্সনেন গাম-সদ্দস্স দিট্ঠিগতৰনন্তাদিসদ্দানং দিট্ঠিৰনাদিসদ্দত্থে ৰিয ভূতসদ্দত্থে ৰুত্তিপক্খমাহ. যথাহ অট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৯০) ‘‘ভূতা এৰ ৰা গামো ভূতগামো, পতিট্ঠিতহরিততিণরুক্খাদীনমেতং অধিৰচন’’ন্তি. ভূতানং দেৰতানং গামো নিৰাসোতি ৰা ভূতগামো. ভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৰা হি হরিতভাৰমাপন্না তিণরুক্খগচ্ছাদযো দেৰতাহি পরিগয্হন্তীতি. জাযন্তস্স ৰড্ঢন্তস্স ৰা সম্পত্তৰুদ্ধিমরিযাদস্স ৰা রুক্খাদিনোতি অত্থো.

পাতব্যতানিমিত্তন্তি এত্থ পাতব্যভাৰো পাতব্যতা, ‘‘ছেদনভেদনাদীহি যথারুচি পরিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো’’তি অট্ঠকথাৰচনতো পাতব্যতা-সদ্দস্স পরিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো ৰেদিতব্বো, সা নিমিত্তং হেতু যস্স পাচিত্তিযস্স তং পাতব্যতানিমিত্তং. রুক্খাদীনং ছেদনফালনাদিৰসেন ৰিকোপনীযতাসঙ্খাতপাতব্যতানিমিত্তং পরিভুঞ্জিতব্বতাহেতু পাচিত্তিযং উদীরিতং ৰুত্তন্তি অত্থো.

৯৯৬-৭. সোতি ভূতগামো. তিলবীজাদিকোতি তিলবীজমেত্থ সুখুমপণ্ণসেৰালাদিকো. আদি-সদ্দেন চ তাদিসা ইতরা সেৰালজাতি গহিতা. ‘‘উপরি খুদ্দানুখুদ্দকপণ্ণঙ্কুরো, হেট্ঠা খুদ্দানুখুদ্দকমূলঙ্কুরো সেৰালো তিলবীজং নামা’’তি গণ্ঠিপদে ৰুত্তন্তি. ৰিকোপেন্তস্স তং সব্বন্তি ভূমিযং পতিট্ঠায উদকে জাযমানকসেৰালাদিং ভূমিযা উপ্পাটনচ্ছেদনৰসেন জলে এৰ পতিট্ঠিতং সুখুমপণ্ণনীলিকাদিং উদকতো উদ্ধরণচ্ছেদনৰসেন তং সব্বং সেৰালং ৰিকোপেন্তস্সাতি অত্থো.

৯৯৮. হত্থেন ৰিযূহিত্ৰাতি জলতো অমোচেত্ৰা হত্থেন দূরতো অপনেত্ৰা. ‘‘হোতী’’তিআদি তস্স হেতুসন্দস্সনত্থং. সকলং অনৰসেসং সব্বং জলং তস্স যস্মা ঠানং হোতি, তস্মাতি অত্থো.

৯৯৯. চেচ্চাতি জানন্তো. তং সেৰালজাতিকং জলা উদ্ধরিতুং উদকেন ৰিনা ভিক্খুস্স ন ৰট্টতীতি যোজনা. ঠানসঙ্কমনঞ্হি তন্তি হেতুদস্সনং. তং তথাকরণং যস্মা ঠানসঙ্কমনং ঠানতো চাৰনং, তস্মা তং ন ৰট্টতীতি যোজনা.

১০০০. যথাৰুত্তস্স ব্যতিরেকং দস্সেতুমাহ ‘‘উদকেনা’’তিআদি. তত্থ উদকেনাতি সহত্থে করণৰচনং. তং সেৰালজাতিকং. ৰারিসূতি এত্থ ৰাসং ৰারযন্তীতি ৰারী, তেসু.

১০০১. জলে ৰল্লিতিণাদীনীতি জলমত্থকে ৰল্লিঞ্চ জাযমানকরৰল্লিতিণাদীনি চ. উদ্ধরন্তস্সাতি ভূমিযং পতিট্ঠিতং ভূমিতো, উদকে পতিট্ঠিতং উদকতো চ উদ্ধরন্তস্স. তত্থ অন্তপক্খং দস্সেতুমাহ ‘‘তোযতো’’তি. ৰিকোপেন্তস্সাতি খণ্ডনাদিৰসেন কোপেন্তস্স. তত্থাতি তস্মিং উদকে, এৰ-কারো লুত্তনিদ্দিট্ঠো ‘‘তত্থেৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৯২) অট্ঠকথাৰচনতো.

১০০২. এত্থাতি উদকে এৰ. ৰিকোপেন্তস্সাতি কপ্পিযং অকারাপেত্ৰা ছেদনাদিং করোন্তস্স. তানীতি তথা পরেহি উপ্পাটিতত্তা ভূতগামভাৰতো মুত্তানি ৰল্লিতিণাদীনি. বীজগামেনাতি মূলবীজগামাদিৰসেন.

১০০৩. এৰং উদকট্ঠে সঙ্খেপতো ৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি ইতরত্রাপি ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘থলট্ঠে’’তিআদি. হরিতখাণুকোতি এত্থ ‘‘যো’’তি সেসো. ‘‘তস্সা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো, ককুধকরঞ্জাদীনং ছিন্নাৰসিট্ঠখাণুকোতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ভূতগামেন সঙ্গহো’’তি ইমিনা তংৰিকোপনে পাচিত্তিযভাৰং দীপেতি. এৰমুপরিপি.

১০০৪. নাল়িকেরাদিকানং খাণূতি এত্থাপি ‘‘উপরিহরিতো’’তি সামত্থিযা লব্ভতি. ‘‘বীজগামেন সঙ্গহো’’তি ইমিনা দুক্কটৰত্থুতমাহ. এৰমুপরিপি. কিঞ্চাপি হি তালনাল়িকেরাদীনং খাণু উদ্ধং অৰড্ঢনকো ভূতগামস্স কারণং ন হোতি, তথাপি ভূতগামসঙ্খাতনিব্বত্তপণ্ণমূলবীজতো সম্ভূতত্তা ভূতগামতো উপ্পন্নো নাম হোতীতি বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি.

১০০৫. তথাপকাসিতোতি ‘‘বীজগামো’’তি ৰুত্তো.

১০০৬. ফলিতা কদলী যাৰ নীলপণ্ণা, তাৰ সা চ ভূতগামোতি পকাসিতাতি যোজনা. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘কদলী পন ফলিতা যাৰ নীলপণ্ণা, তাৰ ভূতগামেনেৰ সঙ্গহিতা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৯২). নল়ন্তি খুদ্দকৰেল়ু. ৰেল়ূতি মহাৰেল়ু. তিণাদীনন্তি আদি-সদ্দেন সস্সাদযো গহিতা.

১০০৭. যো অযং পন ৰেল়ু অগ্গতো পট্ঠায যদা সুস্সতি, তদা সো বীজগামেন সঙ্গহিতো নাম হোতীতি যোজনা. বীজগামেনাতি ফল়ুবীজগামেন. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘কতরবীজগামেন? ফল়ুবীজগামেনা’’তি.

১০০৮. ইন্দসালো সল্লকী. আদি-সদ্দেন সোভঞ্জনাদীনং সঙ্গহো. তু-সদ্দেন অট্ঠকথাযং ‘‘কিঞ্চাপি রাসিকতদণ্ডকেহি রতনপ্পমাণাপি সাখা নিক্খমন্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৯২) ৰুত্তৰিসেসং জোতেতি. ছিন্দিত্ৰা ঠপিতদণ্ডকেসু রতনমত্তাসুপি সাখাসু উট্ঠিতাসু ভূতগামং অহুত্ৰা বীজগামমেৰ হোতি অৰিরুল়্হমূলকত্তাতি অযং ৰিনিচ্ছযো ৰিনযঞ্ঞুনা ঞাতো কুক্কুচ্চকানমুপকারায হোতীতি আহ ‘‘ৰিঞ্ঞেয্যো ৰিনযঞ্ঞুনা’’তি. ইমমেৰত্থং ‘‘মূলমত্তেপি ৰা’’তিআদিনা ৰক্খতি.

১০০৯. মণ্ডপাদীনমত্থাযাতি মণ্ডপৰতিপাকারাদীনমত্থায. সচে তে নিক্খণন্তীতি যদি তে ইন্দসালাদিদণ্ডকে ভূমিযং নিখণন্তি. নিগ্গতে মূলপণ্ণস্মিন্তি তথা নিখাতদণ্ডতো মূলে চ পণ্ণে চ জাতে. ভূতগামেন সঙ্গহোতি এত্থ ‘‘তেস’’ন্তি সামত্থিযা লব্ভতি, ‘‘ৰিঞ্ঞেয্যো’’তি অধিকারো.

১০১০. নিগ্গতেপীতি ততিযেন পি-সদ্দেন অতিখুদ্দকতং সূচেতি.

১০১১. সকন্দা তালট্ঠীতি সকন্দতালবীজং. পত্তৰট্টীতি সূচিসণ্ঠানা অঙ্কুরপত্তৰট্টি. ন চ বীজগামোতি ৰুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘ভূতগামো’’তি ইদং যথাৰুত্তস্স ব্যতিরেকৰসেন দস্সেতি.

১০১২. নাল়িকেরতচন্তি নাল়িকেরফলছল্লিং. দন্তসূচীৰাতি দন্তমযসূচি ইৰ. সোপীতি নাল়িকেরোপি. রুক্খতচসদ্দানং ফলেসু ৰত্তমানকালেসুপি তংলিঙ্গতা ন ৰিরুজ্ঝতীতি ‘‘সো’’তি আহাতি ৰিঞ্ঞাযতি.

১০১৩. মিগসিঙ্গসমানাযাতি হরিতৰিসাণসদিসায. পত্তৰট্টিযাতি অঙ্কুরপত্তৰট্টিযা. সতিযাতি ৰিজ্জমানায. ভূতগামোতি ৰুচ্চতীতি অমূলকভূতগামোতি ৰুচ্চতি. ইদং নাল়িকেরস্স আৰেণিকং কত্ৰা ৰুত্তং.

চতুভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০১৫-৬. অম্বট্ঠীতি অম্ববীজং. জম্বুট্ঠীতি জম্বুবীজং. আদি-সদ্দেন মধুকপনসাদিবীজানং গহণং. ৰন্দাকাতি রুক্খাদনী. অঞ্ঞং ৰাতি ভণ্ডকদলিমনোরহং ৰা. অস্সাতি ৰন্দাকাদিনো. অমূলৰল্লীতি এৰংনামিকা ৰল্লি.

১০১৭. সো সেৰালোতি যোজনা.

১০১৮. ঘংসিত্ৰাতি যেন কেনচি ঘংসিত্ৰা. তং সেৰালং. তস্মাতি তস্মা পাকারা.