৩৪. পকিণ্ণকৰিনিচ্ছযকথা
১. ইদানি পকিণ্ণককথা চ ৰেদিতব্বা. ‘‘গণভোজনে অঞ্ঞত্র সমযা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২১৭) ৰুত্তং গণভোজনং (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) দ্ৰীহি আকারেহি পসৰতি ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা নিমন্তনতো ৰা. কথং ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰতি? চত্তারো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা উপাসকং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৰা ৰিঞ্ঞাপেয্যুং, পাটেক্কং ৰা পস্সিত্ৰা ‘‘ময্হং দেহি, ময্হং দেহী’’তি এৰং একতো ৰা নানাতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা একতো ৰা গচ্ছন্তু নানাতো ৰা, ভত্তং গহেত্ৰাপি একতো ৰা ভুঞ্জন্তু নানাতো ৰা. সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. পটিগ্গহণমেৰ হেত্থ পমাণং. এৰং ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰতি.
কথং নিমন্তনতো পসৰতি? চত্তারো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৰাসেথ পটিমানেথা’’তি এৰং যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতি. এৰং একতো নিমন্তিতা পরিচ্ছিন্নকালৰসেন অজ্জতনায ৰা স্ৰাতনায ৰা একতো গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানাতো ৰা গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ৰা নানাতো ৰা ভুঞ্জন্তি, আপত্তিযেৰ. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানাতো ৰা গচ্ছন্তি, নানাতো গণ্হন্তি, একতো ৰা নানাতো ৰা ভুঞ্জন্তি, অনাপত্তি. চত্তারি পরিৰেণানি ৰা ৰিহারে ৰা গন্ত্ৰা নানাতো নিমন্তিতা, একট্ঠানে ঠিতেসুযেৰ ৰা একো পুত্তেন একো পিতরাতি এৰম্পি নানাতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানাতো ৰা গচ্ছন্তু, একতো ৰা নানাতো ৰা ভুঞ্জন্তু, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৰং তাৰ নিমন্তনতো পসৰতি.
তস্মা সচে কোচি সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামেন নিমন্তনত্থায পেসিতো ৰিহারং আগম্ম ‘‘ভন্তে, স্ৰে অম্হাকং ঘরে ভিক্খং গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘো ভত্তং গণ্হতূ’’তি ৰা ৰদতি, ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৰিতব্বং. নিমন্তনিকা গণভোজনতো, পিণ্ডপাতিকা চ ধুতঙ্গভেদতো মোচেতব্বা. কথং? এৰং তাৰ ৰত্তব্বং ‘‘স্ৰে ন সক্কা উপাসকা’’তি. পুনদিৰসে, ভন্তেতি. পুনদিৰসেপি ন সক্কাতি. এৰং যাৰ অড্ঢমাসম্পি হরিত্ৰা পুন ৰত্তব্বো ‘‘কিং ত্ৰং অৰচা’’তি. সচে পুনপি ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ততো ‘‘ইমং তাৰ উপাসক পুপ্ফং কপ্পিযং করোহি, ইমং তিণ’’ন্তি এৰং ৰিক্খেপং কত্ৰা পুন ‘‘ত্ৰং কিং কথযিত্থা’’তি পুচ্ছিতব্বো. সচে পুনপি তথেৰ ৰদতি, ‘‘আৰুসো, ত্ৰং পিণ্ডপাতিকে ৰা মহল্লকত্থেরে ৰা ন লচ্ছসি, সামণেরে লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অসুকস্মিং অসুকস্মিঞ্চ গামে ভদন্তে ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি চ ৰুত্তে তে নিমন্তিতুং জানন্তি, ত্ৰং ন জানাসীতি. তে কথং নিমন্তেসুং, ভন্তেতি? তে এৰমাহংসু ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৰ ৰদতি, ৰট্টতি.
অথ পুনপি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ‘‘ন দানি ত্ৰং, আৰুসো, বহূ ভিক্খূ লচ্ছসি, তযো এৰ, আৰুসো, লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অমুকস্মিঞ্চ অমুকস্মিঞ্চ গামে সকলং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি. ‘‘ত্ৰং নিমন্তিতুং ন জানাসী’’তি. তে কথং নিমন্তেসুং, ভন্তেতি? তে এৰমাহংসু ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৰ ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তমেৰা’’তি ৰদতি, ততো ৰত্তব্বো – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, নত্থম্হাকং তৰ ভত্তেনত্থো, নিবদ্ধগোচরো এস অম্হাকং, মযমেত্থ পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. তং ‘‘চরথ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা আগতং পুচ্ছন্তি ‘‘কিং ভো লদ্ধা ভিক্খূ’’তি? কিং এতেন, বহু এত্থ ৰত্তব্বং, থেরা ‘‘স্ৰে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি আহংসু, মা দানি তুম্হে পমজ্জিত্থাতি. দুতিযদিৰসে চেতিযৰত্তং কত্ৰা ঠিতভিক্খূ সঙ্ঘত্থেরেন ৰত্তব্বা ‘‘আৰুসো, ধুরগামে সঙ্ঘভত্তং, অপণ্ডিতমনুস্সো পন অগমাসি, গচ্ছাম, ধুরগামে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. ভিক্খূহি থেরস্স ৰচনং কাতব্বং, ন দুব্বচেহি ভৰিতব্বং, গামদ্ৰারে অট্ঠত্ৰাৰ পিণ্ডায চরিতব্বং, তেসু পত্তানি গহেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তেসু ভুঞ্জিতব্বং.
সচে আসনসালায ভত্তং ঠপেত্ৰা রথিকাসু আহিণ্ডন্তা আরোচেন্তি ‘‘আসনসালাযং, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি, ন ৰট্টতি. অথ পন ‘‘ভত্তং আদায তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, পটিকচ্চেৰ ৰা ৰিহারং অতিহরিত্ৰা পতিরূপে ঠানে ঠপেত্ৰা আগতাগতানং দেন্তি, অযং অভিহটভিক্খা নাম ৰট্টতি. সচে পন ভত্তসালায দানং সজ্জেত্ৰা তং তং পরিৰেণং পহিণন্তি ‘‘ভত্তসালায ভত্তং গণ্হথা’’তি, ৰট্টতি. যে পন মনুস্সা পিণ্ডচারিকে ভিক্খূ দিস্ৰা আসনসালং সম্মজ্জিত্ৰা তত্থ নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তি, ন তে পটিক্খিপিতব্বা. যে পন গামে ভিক্খং অলভিত্ৰা গামতো নিক্খমন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, তে পটিক্খিপিতব্বা, ন নিৰত্তিতব্বং. সচে ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, ‘‘নিৰত্তথা’’তি ৰুত্তপদে নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে, ঘরে ভত্তং কতং, গামে ভত্তং কত’’ন্তি ৰদন্তি, গেহে চ গামে চ ভত্তং নাম যস্স কস্সচি হোতি, নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৰা ৰদন্তি, নিৰত্তিতুং ন ৰট্টতি. আসনসালাতো পিণ্ডায চরিতুং নিক্খমন্তে দিস্ৰা ‘‘নিসীদথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো.
‘‘অঞ্ঞত্র সমযা’’তি ৰচনতো গিলানসমযো চীৰরদানসমযো চীৰরকারসমযো অদ্ধানগমনসমযো নাৰাভিরুহনসমযো মহাসমযো সমণভত্তসমযোতি এতেসু সত্তসু সমযেসু অঞ্ঞতরস্মিং অনাপত্তি. তস্মা যথা মহাচম্মস্স পরতো মংসং দিস্সতি, এৰং অন্তমসো পাদাপি ফালিতা হোন্তি, ৰালিকায ৰা সক্খরায ৰা পহটমত্তে দুক্খং উপ্পাদেন্তি, ন সক্কা চ হোতি অন্তোগামে পিণ্ডায চরিতুং, ঈদিসে গেলঞ্ঞে গিলানসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং, ন লেসকপ্পিযং কাতব্বং.
চীৰরদানসমযো নাম অনত্থতে কথিনে ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চমাসা. এত্থন্তরে ‘‘চীৰরদানসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং. চীৰরে করিযমানে চীৰরকারসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং. যদা হি সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৰা চীৰরং করোন্তি, অযং চীৰরকারসমযো নাম, ৰিসুং চীৰরকারসমযো নাম নত্থি, তস্মা যো তত্থ চীৰরে কত্তব্বং যং কিঞ্চি কম্মং করোতি, মহাপচ্চরিযঞ্হি ‘‘অন্তমসো সূচিৰেধকো’’তিপি ৰুত্তং. তেন ‘‘চীৰরকারসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং. কুরুন্দিযং পন ৰিত্থারেনেৰ ৰুত্তং ‘‘যো চীৰরং ৰিচারেতি ছিন্দতি, মোঘসুত্তকং ঠপেতি, আগন্তুকপত্তং ঠপেতি, পচ্চাগতং সিব্বেতি, আগন্তুকপত্তং বন্ধতি, অনুৰাতং ছিন্দতি ঘটেতি আরোপেতি, তত্থ পচ্চাগতং সিব্বেতি, সুত্তং করোতি ৰলেতি, পিপ্ফলিকং নিসেতি, পরিৰত্তনং করোতি, সব্বোপি চীৰরং করোতিযেৰাতি ৰুচ্চতি. যো পন সমীপে নিসিন্নো জাতকং ৰা ধম্মপদং ৰা কথেতি, অযং ন চীৰরকারকো, এতং ঠপেত্ৰা সেসানং গণভোজনে অনাপত্তী’’তি.
অদ্ধানগমনসমযে অন্তমসো অড্ঢযোজনং গন্তুকামেনপি ‘‘অড্ঢযোজনং গচ্ছিস্সামী’’তি ভুঞ্জিতব্বং, গচ্ছন্তেন ভুঞ্জিতব্বং, গতেন একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বং.
নাৰাভিরুহনসমযে ‘‘নাৰং অভিরুহিস্সামী’’তি ভুঞ্জিতব্বং, আরুল়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৰাপি যাৰ ন ওরোহতি, তাৰ ভুঞ্জিতব্বং, ওরুল়্হেন একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বং.
মহাসমযো নাম যত্থ দ্ৰে তযো ভিক্খূ পিণ্ডায চরিত্ৰা যাপেন্তি, অন্তমসো চতুত্থেপি আগতে ন যাপেন্তি, অযং মহাসমযো. যত্থ পন সতং ৰা সহস্সং ৰা সন্নিপতন্তি, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং.
সমণভত্তসমযো নাম যো কোচি পরিব্বাজকসমাপন্নো ভত্তং করোতি, অযং সমণভত্তসমযোৰ. তস্মা সহধম্মিকেসু ৰা তিত্থিযেসু ৰা অঞ্ঞতরেন যেন কেনচি কতে ভত্তে ‘‘সমণভত্তসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘অনাপত্তি সমযে, দ্ৰে তযো একতো ভুঞ্জন্তি, পিণ্ডায চরিত্ৰা একতো সন্নিপতিত্ৰা ভুঞ্জন্তি, নিচ্চভত্তং, সলাকভত্তং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকং, পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ অনাপত্তী’’তি (পাচি. ২২০) ৰচনতো যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৰা দ্ৰে ৰা তযো ৰা একতো গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি.
তত্থ অনিমন্তিতচতুত্থং পিণ্ডপাতিকচতুত্থং অনুপসম্পন্নচতুত্থং পত্তচতুত্থং গিলানচতুত্থন্তি পঞ্চন্নং চতুত্থানং ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. কথং? ইধেকচ্চো চত্তারো ভিক্খূ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি নিমন্তেতি. তেসু তযো গতা, একো ন গতো. উপাসকো ‘‘একো, ভন্তে, থেরো কুহি’’ন্তি পুচ্ছতি. নাগতো উপাসকাতি. সো অঞ্ঞং তংখণপ্পত্তং কঞ্চি ‘‘এহি, ভন্তে’’তি ঘরং পৰেসেত্ৰা চতুন্নম্পি ভত্তং দেতি, সব্বেসং অনাপত্তি. কস্মা? গণপূরকস্স অনিমন্তিতত্তা. তযো এৰ হি তত্থ নিমন্তিতা গণ্হিংসু, তেহি গণো ন পূরতি, গণপূরকো চ অনিমন্তিতো, তেন গণো ভিজ্জতীতি. এতং অনিমন্তিতচতুত্থং.
পিণ্ডপাতিকচতুত্থে নিমন্তনকালে একো পিণ্ডপাতিকো হোতি, সো নাধিৰাসেতি, গমনৰেলাযং পন ‘‘এহি ভন্তে’’তি ৰুত্তে অনধিৰাসিতত্তা অনাগচ্ছন্তম্পি ‘‘এথ ভিক্খং লচ্ছথা’’তি গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, সো তং গণং ভিন্দতি, তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.
অনুপসম্পন্নচতুত্থে সামণেরেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, সোপি গণং ভিন্দতি.
পত্তচতুত্থে একো সযং আগন্ত্ৰা পত্তং পেসেতি, এৰম্পি গণো ভিজ্জতি, তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.
গিলানচতুত্থে গিলানেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, তত্থ গিলানস্সেৰ অনাপত্তি, ইতরেসং পন গণপূরকো হোতি. ন হি গিলানেন গণো ভিজ্জতি, তস্মা তেসং আপত্তি. মহাপচ্চরিযং পন অৰিসেসেন ৰুত্তং ‘‘সমযলদ্ধকো সযমেৰ মুচ্চতি, সেসানং গণপূরকত্তা আপত্তিকরো হোতী’’তি. তস্মা চীৰরদানসমযলদ্ধকাদীনম্পি ৰসেন চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি.
সচে পন অধিৰাসেত্ৰা গতেসুপি চতূসু জনেসু একো পণ্ডিতো ভিক্খু ‘‘অহং তুম্হাকং গণং ভিন্দিস্সামি, নিমন্তনং সাদিযথা’’তি ৰত্ৰা যাগুখজ্জকাৰসানে ভত্তত্থায পত্তং গণ্হন্তানং অদত্ৰা ‘‘ইমে তাৰ ভিক্খূ ভোজেত্ৰা ৰিস্সজ্জেথ, অহং পচ্ছা অনুমোদনং কত্ৰা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নো, তেসু ভুত্ৰা গতেসু ‘‘দেথ, ভন্তে, পত্ত’’ন্তি উপাসকেন পত্তং গহেত্ৰা ভত্তে দিন্নে ভুঞ্জিত্ৰা অনুমোদনং কত্ৰা গচ্ছতি, সব্বেসং অনাপত্তি. পঞ্চন্নঞ্হি ভোজনানংযেৰ ৰসেন গণভোজনে ৰিসঙ্কেতং নত্থি, ওদনেন নিমন্তেত্ৰা কুম্মাসং গণ্হন্তাপি আপজ্জন্তি, তানি চ তেহি একতো ন গহিতানি, যাগুআদীহি পন ৰিসঙ্কেতং হোতি, তানি তেহি একতো গহিতানীতি এৰং একো পণ্ডিতো অঞ্ঞেসম্পি অনাপত্তিং করোতি. নিচ্চভত্তন্তি ধুৰভত্তং ৰুচ্চতি, ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, বহূনং একতো গহেতুং ৰট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৰ নযো.
২. ‘‘পরম্পরভোজনে অঞ্ঞত্র সমযা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২২২-২২৩, ২২৫) ৰুত্তং পরম্পরভোজনং পন নিমন্তনতোযেৰ পসৰতি. যো হি ‘‘পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন ভত্তং গণ্হথা’’তিআদিনা নিমন্তিতো তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরভোজনং ভুঞ্জতি, তস্সেতং ভোজনং ‘‘পরম্পরভোজন’’ন্তি ৰুচ্চতি. এৰং ভুঞ্জন্তস্স ঠপেত্ৰা গিলানসমযং চীৰরদানসমযং চীৰরকারসমযঞ্চ অঞ্ঞস্মিং সমযে পাচিত্তিযং ৰুত্তং, তস্মা নিমন্তনপটিপাটিযাৰ ভুঞ্জিতব্বং, ন উপ্পটিপাটিযা.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিকপ্পেত্ৰা পরম্পরভোজনং ভুঞ্জিতু’’ন্তি (পাচি. ২২৬) ৰচনতো পঠমনিমন্তনং অঞ্ঞস্স ৰিকপ্পেত্ৰাপি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অযং (পাচি. অট্ঠ. ২২৬ আদযো) ৰিকপ্পনা নাম সম্মুখাপি পরম্মুখাপি ৰট্টতি. সম্মুখা দিস্ৰা ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ‘‘দম্মী’’তি ৰা ৰত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং, অদিস্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৰা ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ‘‘দম্মী’’তি ৰা ৰত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. দ্ৰে তীণি নিমন্তনানি পন একস্মিং পত্তে পক্খিপিত্ৰা মিস্সেত্ৰা একং কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ‘‘অনাপত্তি দ্ৰে তযো নিমন্তনে একতো ভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ২২৯) হি ৰুত্তং. সচে দ্ৰে তীণি কুলানি নিমন্তেত্ৰা একস্মিং ঠানে নিসীদাপেত্ৰা ইতো চিতো চ আহরিত্ৰা ভত্তং আকিরন্তি, সূপব্যঞ্জনং আকিরন্তি, একমিস্সকং হোতি, এত্থাপি অনাপত্তি.
সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপরি, তং উপরিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি, হত্থং পন অন্তো পৰেসেত্ৰা পঠমনিমন্তনতো একম্পি কবল়ং উদ্ধরিত্ৰা ভুত্তকালতো পট্ঠায যথা তথা ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. ‘‘সচেপি তত্থ খীরং ৰা রসং ৰা আকিরন্তি, যেন অজ্ঝোত্থতং ভত্তং একরসং হোতি, কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং ‘‘খীরভত্তং ৰা রসভত্তং ৰা লভিত্ৰা নিসিন্নস্স তত্থেৰ অঞ্ঞেপি খীরভত্তং ৰা রসভত্তং ৰা আকিরন্তি, খীরং ৰা রসং ৰা পিৰতো অনাপত্তি, ভুঞ্জন্তেন পঠমং লদ্ধমংসখণ্ডং ৰা ভত্তপিণ্ডং ৰা মুখে পক্খিপিত্ৰা কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সপ্পিপাযাসেপি এসেৰ নযো’’তি.
মহাউপাসকো ভিক্খুং নিমন্তেতি, তস্স কুলং উপগতস্স উপাসকোপি তস্স পুত্তদারভাতুভগিনিআদযোপি অত্তনো অত্তনো কোট্ঠাসং আহরিত্ৰা পত্তে পক্খিপন্তি, ‘‘উপাসকেন পঠমং দিন্নং অভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছা লদ্ধং ভুঞ্জন্তস্স আপত্তী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কুরুন্দট্ঠকথাযং ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযং ‘‘সচে পাটেক্কং পচন্তি, অত্তনো অত্তনো পক্কভত্ততো আহরিত্ৰা দেন্তি, তত্থ পচ্ছা আহটং পঠমং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. যদি পন সব্বেসং একোৰ পাকো হোতি, পরম্পরভোজনং ন হোতী’’তি ৰুত্তং. মহাউপাসকো নিমন্তেত্ৰা নিসীদাপেতি, অঞ্ঞো মনুস্সো পত্তং গণ্হাতি, ন দাতব্বং. কিং, ভন্তে, ন দেথাতি. ননু উপাসক তযা নিমন্তিতম্হাতি. ‘‘হোতু, ভন্তে, লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথা’’তি ৰদতি, ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ‘‘অঞ্ঞেন আহরিত্ৰা ভত্তে দিন্নে আপুচ্ছিত্ৰাপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি কুরুন্দিযং ৰুত্তং.
অনুমোদনং কত্ৰা গচ্ছন্তং ধম্মং সোতুকামা ‘‘স্ৰেপি, ভন্তে, আগচ্ছেয্যাথা’’তি সব্বে নিমন্তেন্তি, পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কস্মা? সব্বেহি নিমন্তিতত্তা. একোপি ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো উপাসকো নিমন্তেত্ৰা ঘরে নিসীদাপেতি, ন চ তাৰ ভত্তং সম্পজ্জতি, সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. অভুঞ্জিত্ৰা নিসিন্নে ‘‘কিং, ভন্তে, ন ভুঞ্জসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তযা নিমন্তিতত্তা’’তি ৰত্ৰা ‘‘লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথ, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সকলেন গামেন একতো হুত্ৰা নিমন্তিতস্স যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতো অনাপত্তি. পূগেপি এসেৰ নযো. ‘‘অনাপত্তি সকলেন গামেন নিমন্তিতো তস্মিং গামে যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতি, সকলেন পূগেন নিমন্তিতো তস্মিং পূগে যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতি, নিমন্তিযমানো ‘ভিক্খং গহেস্সামী’তি ভণতি, নিচ্চভত্তে সলাকভত্তে পক্খিকে উপোসথিকে পাটিপদিকে পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ অনাপত্তী’’তি (পাচি. ২২৯) ৰুত্তং.
তত্থ নিমন্তিযমানো ভিক্খং গহেস্সামীতি ভণতীতি এত্থ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি নিমন্তিযমানো ‘‘ন ময্হং তৰ ভত্তেনত্থো, ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৰদতি, অনাপত্তীতি অত্থো. এত্থ পন মহাপদুমত্থেরো আহ ‘‘এৰং ৰদন্তো ইমস্মিং সিক্খাপদে অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, ভুঞ্জনত্থায পন ওকাসো কতো হোতীতি নেৰ গণভোজনতো, ন চারিত্ততো মুচ্চতী’’তি. মহাসুমত্থেরো আহ ‘‘যদগ্গেন অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, তদগ্গেন নেৰ গণভোজনং, ন চারিত্তং হোতী’’তি.
তত্থ চারিত্তন্তি –
‘‘যো পন ভিক্খু নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা কুলেসু চারিত্তং আপজ্জেয্য অঞ্ঞত্র সমযা পাচিত্তিযং. তত্থাযং সমযো চীৰরদানসমযো চীৰরকারসমযো. অযং তত্থ সমযো’’তি (পাচি. ২৯৯) –
এৰমাগতং চারিত্তসিক্খাপদং ৰুত্তং. ইমিনা হি সিক্খাপদেন যো পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তিআদিনা অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তিতো, তেনেৰ নিমন্তনভত্তেন সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং ‘‘অহং ইত্থন্নামস্স ঘরং গচ্ছামী’’তি ৰা ‘‘চারিত্তং আপজ্জামী’’তি ৰা ঈদিসেন ৰচনেন অনাপুচ্ছিত্ৰা যেন ভত্তেন নিমন্তিতো, তং ভুত্ৰা ৰা অভুত্ৰা ৰা অৰীতিৰত্তেযেৰ মজ্ঝন্হিকে যস্মিং কুলে নিমন্তিতো, ততো অঞ্ঞানি কুলানি পৰিসেয্য, তস্স ৰুত্তলক্খণং দুৰিধম্পি সমযং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞত্থ পাচিত্তিযং ৰুত্তং. তস্মা অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তিযমানো সচে ‘‘ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৰদতি, ইমিনাপি সিক্খাপদেন অনাপত্তি.
৩. সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছাতি এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৯৮) পন কিত্তাৰতা সন্তো হোতি, কিত্তাৰতা অসন্তো? অন্তোৰিহারে যত্থ ঠিতস্স কুলানি পযিরুপাসনচিত্তং উপ্পন্নং, ততো পট্ঠায যং পস্সে ৰা অভিমুখে ৰা পস্সতি, যস্স সক্কা হোতি পকতিৰচনেন আরোচেতুং, অযং সন্তো নাম, ইতো চিতো চ পরিযেসিত্ৰা আরোচনকিচ্চং পন নত্থি. যো হি এৰং পরিযেসিতব্বো, সো অসন্তোযেৰ. অপিচ অন্তোউপচারসীমায ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘আপুচ্ছিস্সামী’’তি গচ্ছতি. তত্থ যং পস্সতি, সো আপুচ্ছিতব্বো. নো চে পস্সতি, অসন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা পৰিট্ঠো নাম হোতি. ৰিকালগামপ্পৰেসনেপি অযমেৰ নযো.
সচে (পাচি. অট্ঠ. ৫১২) পন সম্বহুলা কেনচি কম্মেন গামং পৰিসন্তি, ‘‘ৰিকালে গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছামী’’তি সব্বেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপুচ্ছিতব্বং. তস্মিং গামে তং কম্মং ন সম্পজ্জতীতি অঞ্ঞং গামং গচ্ছন্তি, গামসতম্পি হোতু, পুন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচে পন উস্সাহং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৰা ৰিহারং গচ্ছন্তা অন্তরা অঞ্ঞং গামং পৰিসিতুকামা হোন্তি, পুন আপুচ্ছিতব্বমেৰ. কুলঘরে ৰা আসনসালায ৰা ভত্তকিচ্চং কত্ৰা তেলভিক্খায ৰা সপ্পিভিক্খায ৰা চরিতুকামো হোতি, সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৰা গন্তব্বং. অসন্তে ভিক্খুম্হি ‘‘নত্থী’’তি গন্তব্বং, ৰীথিং ওতরিত্ৰা ভিক্খুং পস্সতি, আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি, অনাপুচ্ছিত্ৰাপি চরিতব্বমেৰ. গামমজ্ঝেন মগ্গো হোতি, তেন গচ্ছন্তস্স ‘‘তেলাদিভিক্খায চরিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৰা চরিতব্বং. মগ্গা অনোক্কম্ম ভিক্খায চরন্তস্স পন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচে সীহো ৰা ব্যগ্ঘো ৰা আগচ্ছতি, মেঘো ৰা উট্ঠেতি, অঞ্ঞো ৰা কোচি উপদ্দৰো উপ্পজ্জতি, এৰরূপাসু আপদাসু অনাপুচ্ছাপি বহিগামতো অন্তোগামং পৰিসিতুং ৰট্টতি.
৪. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অভিন্নে সরীরে পংসুকূলং গহেতব্বং, যো গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ১৩৭) ৰচনতো অব্ভুণ্হে অল্লসরীরে পংসুকূলং ন গহেতব্বং, গণ্হন্তো দুক্কটং আপজ্জতি. উপদ্দৰা চ তস্স হোন্তি, ভিন্নে পন গহেতুং ৰট্টতি.
কিত্তাৰতা পন ভিন্নং হোতি? কাককুললসোণসিঙ্গালাদীহি মুখতুণ্ডকেন ৰা দাঠায ৰা ঈসকং ফালিতমত্তেনপি. যস্স পন পততো ঘংসনেন ছৰিমত্তং ছিন্নং হোতি, চম্মং অচ্ছিন্নং, এতং অভিন্নমেৰ, চম্মে পন ছিন্নে ভিন্নং. যস্সপি সজীৰকালেযেৰ পভিন্না গণ্ডকুট্ঠপীল়কা ৰা ৰণো ৰা হোতি, ইদম্পি ভিন্নং, ততিযদিৰসতো পভুতি উদ্ধুমাতকাদিভাৰেন কুণপভাৰং উপগতম্পি ভিন্নমেৰ. সব্বেন সব্বং পন অভিন্নেপি সুসানগোপকেহি ৰা অঞ্ঞেহি ৰা মনুস্সেহি গাহাপেতুং ৰট্টতি. নো চে অঞ্ঞং লভতি, সত্থকেন ৰা কেনচি ৰা ৰণং কত্ৰা গহেতব্বং. ৰিসভাগসরীরে পন সতিং উপট্ঠপেত্ৰা সমণসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা সীসে ৰা হত্থপাদপিট্ঠিযং ৰা ৰণং কত্ৰা গহেতুং ৰট্টতি.
৫. অচ্ছিন্নচীৰরকেন ভিক্খুনা কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অচ্ছিন্নচীৰরস্স ৰা নট্ঠচীৰরস্স ৰা অঞ্ঞাতকং গহপতিং ৰা গহপতানিং ৰা চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতুং. যং আৰাসং পঠমং উপগচ্ছতি, সচে তত্থ হোতি সঙ্ঘস্স ৰিহারচীৰরং ৰা উত্তরত্থরণং ৰা ভূমত্থরণং ৰা ভিসিচ্ছৰি ৰা, তং গহেত্ৰা পারুপিতুং ‘লভিত্ৰা ওদহিস্সামী’তি. নো চে হোতি সঙ্ঘস্স ৰিহারচীৰরং ৰা উত্তরত্থরণং ৰা ভূমত্থরণং ৰা ভিসিচ্ছৰি ৰা, তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্বং, ন ত্ৰেৰ নগ্গেন আগন্তব্বং, যো আগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ৫১৭) ৰচনতো ইধ ৰুত্তনযেন পটিপজ্জিতব্বং.
অযং পনেত্থ অনুপুব্বকথা (পারা. অট্ঠ. ২.৫১৭). সচে হি চোরে পস্সিত্ৰা দহরা পত্তচীৰরানি গহেত্ৰা পলাতা, চোরা থেরানং নিৰাসনপারুপনমত্তংযেৰ হরিত্ৰা গচ্ছন্তি, থেরেহি নেৰ তাৰ চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং, ন সাখাপলাসং ভঞ্জিতব্বং. অথ দহরা সব্বং ভণ্ডকং ছড্ডেত্ৰা পলাতা, চোরা থেরানঞ্চ নিৰাসনপারুপনং তঞ্চ ভণ্ডকং হরিত্ৰা গচ্ছন্তি, দহরেহি আগন্ত্ৰা অত্তনো নিৰাসনপারুপনানি ন তাৰ থেরানং দাতব্বানি. ন হি তে অনচ্ছিন্নচীৰরা অত্তনো অত্থায সাখাপলাসং ভঞ্জিতুং লভন্তি, অচ্ছিন্নচীৰরানং পন অত্থায লভন্তি. অচ্ছিন্নচীৰরাৰ অত্তনোপি পরেসম্পি অত্থায লভন্তি, তস্মা থেরেহি ৰা সাখাপলাসং ভঞ্জিত্ৰা ৰাকাদীহি গন্থেত্ৰা দহরানং দাতব্বং, দহরেহি ৰা থেরানং অত্থায ভঞ্জিত্ৰা গন্থেত্ৰা তেসং হত্থে দত্ৰা ৰা অদত্ৰা ৰা অত্তনা নিৰাসেত্ৰা অত্তনো নিৰাসনপারুপনানি থেরানং দাতব্বানি, নেৰ ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং হোতি, ন তেসং ধারণে দুক্কটং.
সচে অন্তরামগ্গে রজকত্থরণং ৰা হোতি, অঞ্ঞে ৰা তাদিসে মনুস্সে পস্সন্তি, চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. যানি চ নেসং তে ৰা ৰিঞ্ঞত্তমনুস্সা অঞ্ঞে ৰা সাখাপলাসনিৰাসনে ভিক্খূ দিস্ৰা উস্সাহজাতা ৰত্থানি দেন্তি, তানি সদসানি ৰা হোন্তু অদসানি ৰা নীলাদিনানাৰণ্ণানি ৰা, কপ্পিযানিপি অকপ্পিযানিপি সব্বানিপি অচ্ছিন্নচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা তেসং নিৰাসেতুঞ্চ পারুপিতুঞ্চ ৰট্টন্তি.
ৰুত্তম্পিহেতং পরিৰারে –
‘‘অকপ্পকতং নাপি রজনায রত্তং,
তেন নিৰত্থো যেনকামং ৰজেয্য;
ন চস্স হোতি আপত্তি,
সো চ ধম্মো সুগতেন দেসিতো;
পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো অচ্ছিন্নচীৰরকভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তো. অথ পন তিত্থিযেহি সমাগচ্ছন্তি, তে চ নেসং কুসচীরৰাকচীরফলকচীরানি দেন্তি, তানিপি লদ্ধিং অগ্গহেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰট্টন্তি, নিৰাসেত্ৰাপি লদ্ধি ন গহেতব্বা.
যং আৰাসং পঠমং উপগচ্ছন্তি, তত্থ ৰিহারচীৰরাদীসু যং অত্থি, তং অনাপুচ্ছাপি গহেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰা পারুপিতুং ৰা লভতি. তঞ্চ খো ‘‘লভিত্ৰা ওদহিস্সামি, পুন ঠপেস্সামী’’তি অধিপ্পাযেন, ন মূলচ্ছেজ্জায. লভিত্ৰা চ পন ঞাতিতো ৰা উপট্ঠাকতো ৰা অঞ্ঞতো ৰা কুতোচি পাকতিকমেৰ কাতব্বং. ৰিদেসগতেন পন একস্মিং সঙ্ঘিকে আৰাসে সঙ্ঘিকপরিভোগেন ভুঞ্জনত্থায ঠপেতব্বং. সচস্স পরিভোগেনেৰ তং জীরতি ৰা নস্সতি ৰা, গীৰা ন হোতি. সচে পন এতেসং ৰুত্তপ্পকারানং গিহিৰত্থাদীনং ভিসিচ্ছৰিপরিযন্তানং কিঞ্চি ন লভতি, তেন তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্বন্তি.
৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পটিভানচিত্তং কারাপেতব্বং ইত্থিরূপকং পুরিসরূপকং, যো কারাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৯৯) ৰচনতো ইত্থিপুরিসরূপং কাতুং ৰা কারাপেতুং ৰা ভিক্খুনো ন ৰট্টতি. ন কেৰলং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৯৯) ইত্থিপুরিসরূপমেৰ, তিরচ্ছানরূপম্পি অন্তমসো গণ্ডুপ্পাদরূপং ভিক্খুনো সযং কাতুং ৰা ‘‘করোহী’’তি ৰত্তুং ৰা ন ৰট্টতি, ‘‘উপাসক দ্ৰারপালং করোহী’’তি ৰত্তুম্পি ন লভতি. জাতকপকরণঅসদিসদানাদীনি পন পসাদনীযানি নিব্বিদাপটিসংযুত্তানি ৰা ৰত্থূনি পরেহি কারাপেতুং লভতি, মালাকম্মাদীনি সযম্পি কাতুং লভতি.
৭. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰিপ্পকতভোজনো ভিক্খু ৰুট্ঠাপেতব্বো, যো ৰুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩১৬) ৰচনতো অন্তরঘরে (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩১৬) ৰা ৰিহারে ৰা অরঞ্ঞে ৰা যত্থ কত্থচি ভুঞ্জমানো ভিক্খু অনিট্ঠিতে ভোজনে ন ৰুট্ঠাপেতব্বো, অন্তরঘরে পচ্ছা আগতেন ভিক্খং গহেত্ৰা গন্তব্বং. সচে মনুস্সা ৰা ভিক্খূ ৰা ‘‘পৰিসথা’’তি ৰদন্তি, ‘‘মযি পৰিসন্তে ভিক্খূ উট্ঠহিস্সন্তী’’তি ৰত্তব্বং. ‘‘এথ, ভন্তে, আসনং অত্থী’’তি ৰুত্তে পন পৰিসিতব্বং. সচে কোচি কিঞ্চি ন ৰদতি, আসনসালং গন্ত্ৰা অতিসমীপং অগন্ত্ৰা সভাগট্ঠানে ঠাতব্বং. ওকাসে কতে ‘‘পৰিসথা’’তি ৰুত্তেন পৰিসিতব্বং. সচে পন যং আসনং তস্স পাপুণাতি, তত্থ অভুঞ্জন্তো ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, তং উট্ঠাপেতুং ৰট্টতি. যাগুখজ্জকাদীসু পন যং কিঞ্চি পিৰিত্ৰা খাদিত্ৰা ৰা যাৰ অঞ্ঞো আগচ্ছতি, তাৰ নিসিন্নং রিত্তহত্থম্পি উট্ঠাপেতুং ন ৰট্টতি. ৰিপ্পকতভোজনোযেৰ হি সো হোতি.
সচে পন আপত্তিং অতিক্কমিত্ৰাপি ৰুট্ঠাপেতিযেৰ, যং সো ৰুট্ঠাপেতি, অযঞ্চ ভিক্খু পৰারিতো হোতি, তেন ৰত্তব্বো ‘‘গচ্ছ উদকং আহরাহী’’তি. ৰুড্ঢতরং ভিক্খুং আণাপেতুং ইদমেৰ একট্ঠানং. সচে সো উদকম্পি ন আহরতি, সাধুকং সিত্থানি গিলিত্ৰা ৰুড্ঢস্স আসনং দাতব্বং. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সচে ৰুট্ঠাপেতি, পৰারিতো চ হোতি, ‘গচ্ছ উদকং আহরা’তি ৰত্তব্বো. এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, সাধুকং সিত্থানি গিলিত্ৰা ৰুড্ঢস্স আসনং দাতব্বং. নত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, ‘কেনচি পরিযাযেন ৰুড্ঢতরস্স ভিক্খুনো আসনং পটিবাহিতব্ব’ন্তি ৰদামি, যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩১৬).
৮. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, নৰকেন ভিক্খুনা উদ্দিসন্তেন সমকে ৰা আসনে নিসীদিতুং উচ্চতরে ৰা ধম্মগারৰেন, থেরেন ভিক্খুনা উদ্দিসাপেন্তেন সমকে ৰা আসনে নিসীদিতুং নীচতরে ৰা ধম্মগারৰেনা’’তি (চূল়ৰ. ৩২০) ৰচনতো নৰকতরেন ভিক্খুনা উদ্দিসন্তেন উচ্চতরেপি আসনে নিসীদিতুং, ৰুড্ঢতরেন ভিক্খুনা উদ্দিসাপেন্তেন নীচতরেপি আসনে নিসীদিতুং ৰট্টতি.
৯. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিৰস্সন্তরেন সহ নিসীদিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) ৰচনতো তিৰস্সন্তরেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একাসনে নিসীদিতুং ৰট্টতি. তিৰস্সন্তরো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২০) নাম যো দ্ৰীহি ৰস্সেহি মহন্ততরো ৰা দহরতরো ৰা হোতি, যো পন একেন ৰস্সেন মহন্ততরো ৰা দহরতরো ৰা, যো ৰা সমানৰস্সো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, ইমে সব্বে একস্মিং মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা দ্ৰে দ্ৰে হুত্ৰা নিসীদিতুং লভন্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দুৰগ্গস্স মঞ্চং দুৰগ্গস্স পীঠ’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) হি ৰুত্তং.
১০. যং পন তিণ্ণং পহোতি, তং সংহারিমং ৰা হোতু অসংহারিমং ৰা, তথারূপে অপি ফলকখণ্ডে অনুপসম্পন্নেনপি সদ্ধিং নিসীদিতুং ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যং তিণ্ণং পহোতি, এত্তকং পচ্ছিমং দীঘাসন’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) হি ৰুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা পণ্ডকং মাতুগামং উভতোব্যঞ্জনকং অসমানাসনিকেহি সহ দীঘাসনে নিসীদিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) ৰচনতো পন দীঘাসনেপি পণ্ডকাদীহি সহ নিসীদিতুং ন ৰট্টতি.
১১. গিলানং উপট্ঠহন্তেন ‘‘নত্থি ৰো, ভিক্খৰে, মাতা, নত্থি পিতা, যে ৰো উপট্ঠহেয্যুং, তুম্হে চে, ভিক্খৰে, অঞ্ঞমঞ্ঞং ন উপট্ঠহিস্সথ, অথ কো চরহি উপট্ঠহিস্সতি. যো, ভিক্খৰে, মং উপট্ঠহেয্য, সো গিলানং উপট্ঠহেয্যা’’তি (মহাৰ. ৩৬৫) ইমং ভগৰতো অনুসাসনিং অনুস্সরন্তেন সক্কচ্চং উপট্ঠাতব্বো.
সচে উপজ্ঝাযো হোতি, উপজ্ঝাযেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে আচরিযো হোতি, আচরিযেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে সদ্ধিৰিহারিকো হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে অন্তেৰাসিকো হোতি, অন্তেৰাসিকেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে সমানুপজ্ঝাযকো হোতি, সমানুপজ্ঝাযকেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে সমানাচরিযকো হোতি, সমানাচরিযকেন যাৰজীৰং উপট্ঠাতব্বো, ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. সচে ন হোতি উপজ্ঝাযো ৰা আচরিযো ৰা সদ্ধিৰিহারিকো ৰা অন্তেৰাসিকো ৰা সমানুপজ্ঝাযকো ৰা সমানাচরিযকো ৰা, সঙ্ঘেন উপট্ঠাতব্বো. নো চে উপট্ঠহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৩৬৫) –
ৰচনতো যস্স (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৬৫) তে উপজ্ঝাযাদযো তস্মিং ৰিহারে নত্থি, আগন্তুকো হোতি একচারিকভিক্খু, সঙ্ঘস্স ভারো, তস্মা সঙ্ঘেন উপট্ঠাতব্বো. নো চে উপট্ঠহেয্য, সকলস্স সঙ্ঘস্স আপত্তি. ৰারং ঠপেত্ৰা জগ্গন্তেসু পন যো অত্তনো ৰারে ন জগ্গতি, তস্সেৰ আপত্তি, সঙ্ঘত্থেরোপি ৰারতো ন মুচ্চতি. সচে সকলো সঙ্ঘো একস্স ভারং করোতি, একো ৰা ৰত্তসম্পন্নো ভিক্খু ‘‘অহমেৰ জগ্গিস্সামী’’তি জগ্গতি, সঙ্ঘো আপত্তিতো মুচ্চতি.
গিলানেন পন –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গিলানো দূপট্ঠো হোতি. অসপ্পাযকারী হোতি, সপ্পাযে মত্তং ন জানাতি, ভেসজ্জং ন পটিসেৰিতা হোতি, অত্থকামস্স গিলানুপট্ঠাকস্স যথাভূতং আবাধং নাৰিকত্তা হোতি ‘অভিক্কমন্তং ৰা অভিক্কমতীতি, পটিক্কমন্তং ৰা পটিক্কমতীতি, ঠিতং ৰা ঠিতো’তি, উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অনধিৰাসকজাতিকো হোতী’’তি (মহাৰ. ৩৬৬) –
এৰং ৰুত্তানি পঞ্চ অযুত্তঙ্গানি আরকা পরিৰজ্জেত্ৰা –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গিলানো সূপট্ঠো হোতি. সপ্পাযকারী হোতি, সপ্পাযে মত্তং জানাতি, ভেসজ্জং পটিসেৰিতা হোতি, অত্থকামস্স গিলানুপট্ঠাকস্স যথাভূতং আবাধং আৰিকত্তা হোতি ‘অভিক্কমন্তং ৰা অভিক্কমতীতি, পটিক্কমন্তং ৰা পটিক্কমতীতি, ঠিতং ৰা ঠিতো’তি, উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অধিৰাসকজাতিকো হোতী’’তি (মহাৰ. ৩৬৬) –
এৰং ৰুত্তপঞ্চঙ্গসমন্নাগতেন ভৰিতব্বং.
গিলানুপট্ঠাকেন চ –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো নালং গিলানং উপট্ঠাতুং. ন পটিবলো হোতি ভেসজ্জং সংৰিধাতুং, সপ্পাযাসপ্পাযং ন জানাতি, অসপ্পাযং উপনামেতি, সপ্পাযং অপনামেতি, আমিসন্তরো গিলানং উপট্ঠাতি, নো মেত্তচিত্তো, জেগুচ্ছী হোতি উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা খেল়ং ৰা ৰন্তং ৰা নীহাতুং, ন পটিবলো হোতি গিলানং কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৬৬) –
এৰং ৰুত্তানি পঞ্চ অযুত্তঙ্গানি আরকা পরিৰজ্জেত্ৰা –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো অলং গিলানং উপট্ঠাতুং. পটিবলো হোতি ভেসজ্জং সংৰিধাতুং, সপ্পাযাসপ্পাযং জানাতি, অসপ্পাযং অপনামেতি, সপ্পাযং উপনামেতি, মেত্তচিত্তো গিলানং উপট্ঠাতি, নো আমিসন্তরো, অজেগুচ্ছী হোতি উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা খেল়ং ৰা ৰন্তং ৰা নীহাতুং, পটিবলো হোতি গিলানং কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৬৬) –
এৰং ৰুত্তপঞ্চঙ্গসমন্নাগতেন ভৰিতব্বং.
১২. ধম্মিং কথং করোন্তেন (মহাৰ. অট্ঠ. ২.১৮০) চ ‘‘সীলৰা হি ত্ৰং কতকুসলো, কস্মা মীযমানো ভাযসি, ননু সীলৰতো সগ্গো নাম মরণমত্তপটিবদ্ধোযেৰা’’তি এৰং গিলানস্স ভিক্খুনো মরণৰণ্ণো ন সংৰণ্ণেতব্বো. সচে হি তস্স সংৰণ্ণনং সুত্ৰা আহারুপচ্ছেদাদিনা উপক্কমেন একজৰনৰারাৰসেসেপি আযুস্মিং অন্তরা কালং করোতি, ইমিনাৰ মারিতো হোতি. পণ্ডিতেন পন ভিক্খুনা ইমিনা নযেন অনুসিট্ঠি দাতব্বা ‘‘সীলৰতো নাম অনচ্ছরিযা মগ্গফলুপ্পত্তি, তস্মা ৰিহারাদীসু আসত্তিং অকত্ৰা বুদ্ধগতং ধম্মগতং সঙ্ঘগতং কাযগতঞ্চ সতিং উপট্ঠপেত্ৰা মনসিকারে অপ্পমাদো কাতব্বো’’তি. মরণৰণ্ণেপি সংৰণ্ণিতে সো তায সংৰণ্ণনায কঞ্চি উপক্কমং অকত্ৰা অত্তনো ধম্মতায যথাযুনা যথানুসন্ধিনাৰ মরতি, তপ্পচ্চযা সংৰণ্ণকো আপত্তিযা ন কারেতব্বো.
১৩. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ১৮৩) ৰচনতো গিলানেন (পারা. অট্ঠ. ২.১৮২-১৮৩) ভিক্খুনাপি যেন কেনচি উপক্কমেন অন্তমসো আহারুপচ্ছেদনেনপি অত্তা ন মারেতব্বো. যোপি গিলানো ৰিজ্জমানে ভেসজ্জে চ উপট্ঠাকেসু চ মরিতুকামো আহারং উপচ্ছিন্দতি, দুক্কটমেৰ. যস্স পন মহাআবাধো চিরানুবন্ধো, ভিক্খূ উপট্ঠহন্তা কিলমন্তি জিগুচ্ছন্তি, ‘‘কদা নু খো গিলানতো মুচ্চিস্সামা’’তি অট্টীযন্তি. সচে সো ‘‘অযং অত্তভাৰো পটিজগ্গিযমানোপি ন তিট্ঠতি, ভিক্খূ চ কিলমন্তী’’তি আহারং উপচ্ছিন্দতি, ভেসজ্জং ন সেৰতি, ৰট্টতি. যো পন ‘‘অযং রোগো খরো, আযুসঙ্খারা ন তিট্ঠন্তি, অযঞ্চ মে ৰিসেসাধিগমো হত্থপ্পত্তো ৰিয দিস্সতী’’তি উপচ্ছিন্দতি, ৰট্টতিযেৰ. অগিলানস্সপি উপ্পন্নসংৰেগস্স ‘‘আহারপরিযেসনং নাম পপঞ্চো, কম্মট্ঠানমেৰ অনুযুঞ্জিস্সামী’’তি কম্মট্ঠানসীসেন উপচ্ছিন্দন্তস্স ৰট্টতি. ৰিসেসাধিগমং ব্যাকরিত্ৰা আহারং উপচ্ছিন্দতি, ন ৰট্টতি. সভাগানঞ্হি লজ্জীভিক্খূনং কথেতুং ৰট্টতি.
১৪. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অপ্পটিৰেক্খিত্ৰা আসনে নিসীদিতব্বং, যো নিসীদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ১৮০) ৰচনতো আসনং অনুপপরিক্খিত্ৰা ন নিসীদিতব্বং. কীদিসং (পারা. অট্ঠ. ২.১৮০) পন আসনং উপপরিক্খিতব্বং, কীদিসং ন উপপরিক্খিতব্বং? যং সুদ্ধং আসনমেৰ হোতি অপচ্চত্থরণকং, যঞ্চ আগন্ত্ৰা ঠিতানং পস্সতংযেৰ অত্থরীযতি, তং ন পচ্চৰেক্খিতব্বং, নিসীদিতুং ৰট্টতি. যম্পি মনুস্সা সযং হত্থেন অক্কমিত্ৰা ‘‘ইধ ভন্তে নিসীদথা’’তি দেন্তি, তস্মিম্পি ৰট্টতি. সচেপি পঠমমেৰ আগন্ত্ৰাপি নিসিন্না পচ্ছা উদ্ধং ৰা অধো ৰা সঙ্কমন্তি, পটিৰেক্খণকিচ্চং নত্থি. যম্পি তনুকেন ৰত্থেন যথা তলং দিস্সতি, এৰং পটিচ্ছন্নং হোতি, তস্মিম্পি পটিৰেক্খণকিচ্চং নত্থি. যং পন পটিকচ্চেৰ পাৰারকোজৰাদীহি অত্থতং হোতি, তং হত্থেন পরামসিত্ৰা সল্লক্খেত্ৰা নিসীদিতব্বং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ঘনসাটকেনপি অত্থতে যস্মিং ৰলি ন পঞ্ঞাযতি, তং ন পটিৰেক্খিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.
১৫. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দৰায সিলা পটিৰিজ্ঝিতব্বা, যো পটিৰিজ্ঝেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ১৮৩) ৰচনতো হসাধিপ্পাযেন পাসাণো ন পৰট্টেতব্বো. ন কেৰলঞ্চ (পারা. অট্ঠ. ২.১৮২-১৮৩) পাসাণো, অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি দারুখণ্ডং ৰা ইট্ঠকখণ্ডং ৰা হত্থেন ৰা যন্তেন ৰা পটিৰিজ্ঝিতুং ন ৰট্টতি. চেতিযাদীনং অত্থায পাসাণাদযো হসন্তা হসন্তা পৰট্টেন্তিপি খিপন্তিপি উক্খিপন্তিপি, ‘‘কম্মসমযো’’তি ৰট্টতি, অঞ্ঞম্পি ঈদিসং নৰকম্মং ৰা করোন্তা ভণ্ডকং ৰা ধোৰন্তা রুক্খং ৰা ধোৰনদণ্ডকং ৰা উক্খিপিত্ৰা পটিৰিজ্ঝন্তি, ৰট্টতি, ভত্তৰিস্সগ্গকালাদীসু কাকে ৰা সোণে ৰা কট্ঠং ৰা কথলং ৰা খিপিত্ৰা পলাপেন্তি, ৰট্টতি.
১৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দাযো আলিম্পিতব্বো, যো আলিম্পেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৮৩) ৰচনতো ৰনে অগ্গি ন দাতব্বো. সচে (পারা. অট্ঠ. ২.১৯০) পন ‘‘এত্থন্তরে যো কোচি সত্তো মরতূ’’তি অগ্গিং দেতি, পারাজিকানন্তরিযথুল্লচ্চযপাচিত্তিযৰত্থূনং অনুরূপতো পারাজিকাদীনি অকুসলরাসি চ হোতি. ‘‘অল্লতিণৰনপ্পতযো ডয্হন্তূ’’তি অগ্গিং দেন্তস্স পাচিত্তিযং, ‘‘দব্বূপকরণানি ৰিনস্সন্তূ’’তি অগ্গিং দেন্তস্স দুক্কটং. ‘‘খিড্ডাধিপ্পাযেনপি দুক্কট’’ন্তি সঙ্খেপট্ঠকথাযং ৰুত্তং. ‘‘যং কিঞ্চি অল্লসুক্খং সইন্দ্রিযানিন্দ্রিযং ডয্হতূ’’তি অগ্গিং দেন্তস্স ৰত্থুৰসেন পারাজিকথুল্লচ্চযপাচিত্তিযদুক্কটানি ৰেদিতব্বানি.
পটগ্গিদানং পন পরিত্তকরণঞ্চ ভগৰতা অনুঞ্ঞাতং, তস্মা অরঞ্ঞে ৰনকম্মিকেহি ৰা দিন্নং সযং ৰা উট্ঠিতং অগ্গিং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘তিণকুটিযো মা ৰিনস্সন্তূ’’তি তস্স অগ্গিনো পটিঅগ্গিং দাতুং ৰট্টতি, যেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তো অগ্গি একতো হুত্ৰা নিরুপাদানো নিব্বাতি. ‘‘পরিত্তম্পি কাতুং ৰট্টতী’’তি তিণকুটিকানং সমন্তা ভূমিতচ্ছনং পরিখাখণনং ৰা, যথা আগতো অগ্গি উপাদানং অলভিত্ৰা নিব্বাতি, এতঞ্চ সব্বং উট্ঠিতেযেৰ অগ্গিস্মিং অসতি অনুপসম্পন্নে সযম্পি কাতুং ৰট্টতি. অনুট্ঠিতে পন অনুপসম্পন্নেহি কপ্পিযৰোহারেন কারেতব্বং, উদকেন পন নিব্বাপেন্তেহি অপ্পাণকমেৰ উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
১৭. অস্সদ্ধেসু (পারা. অট্ঠ. ২.১৮১) মিচ্ছাদিট্ঠিকুলেসু সক্কচ্চং পণীতভোজনং লভিত্ৰা অনুপপরিক্খিত্ৰা নেৰ অত্তনা পরিভুঞ্জিতব্বং, ন পরেসং দাতব্বং. ৰিসমিস্সম্পি হি তানি কুলানি পিণ্ডপাতং দেন্তি. যম্পি আভিদোসিকং ভত্তং ৰা খজ্জকং ৰা ততো লভতি, তম্পি ন পরিভুঞ্জিতব্বং. অপিহিতৰত্থুম্পি হি সপ্পৰিচ্ছিকাদীহি অধিসযিতং ছড্ডনীযধম্মং তানি কুলানি দেন্তি. গন্ধহলিদ্দাদিমক্খিতোপি ততো পিণ্ডপাতো ন গহেতব্বো. সরীরে রোগট্ঠানানি পুঞ্ছিত্ৰা ঠপিতভত্তম্পি হি তানি দাতব্বং মঞ্ঞন্তীতি.
১৮. ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, গোপকস্স দানে’’তি (পারা. ১৫৬) ৰুত্তং. তত্থ (পারা. অট্ঠ. ১.১৫৬) কতরং গোপকদানং ৰট্টতি, কতরং ন ৰট্টতি? মহাসুমত্থেরো তাৰ আহ ‘‘যং গোপকস্স পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দিন্নং হোতি ‘এত্তকং দিৰসে দিৰসে গণ্হা’তি, তদেৰ ৰট্টতি, ততো উত্তরি ন ৰট্টতী’’তি. মহাপদুমত্থেরো পনাহ ‘‘কিং গোপকানং পণ্ণং আরোপেত্ৰা নিমিত্তসঞ্ঞং ৰা কত্ৰা দিন্নং অত্থি, এতেসং হত্থে ৰিস্সট্ঠকস্স এতে ইস্সরা, তস্মা যং দেন্তি, তং বহুকম্পি ৰট্টতী’’তি. কুরুন্দট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং ‘‘মনুস্সানং আরামং ৰা অঞ্ঞং ৰা ফলাফলং দারকা রক্খন্তি, তেহি দিন্নং ৰট্টতি, আহরাপেত্ৰা পন ন গহেতব্বং. সঙ্ঘিকে পন চেতিযস্স সন্তকে চ কেণিযা গহেত্ৰা রক্খন্তস্সেৰ দানং ৰট্টতি, ৰেতনেন রক্খন্তস্স অত্তনো ভাগমত্তং ৰট্টতী’’তি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘যং গিহীনং আরামরক্খকা ভিক্খূনং দেন্তি, এতম্পি ৰট্টতি. ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামগোপকা যং অত্তনো ভতিযা খণ্ডিত্ৰা দেন্তি, এতং ৰট্টতি. যোপি উপড্ঢারামং ৰা কেচিদেৰ রুক্খে ৰা ভতিং লভিত্ৰা রক্খতি, তস্সপি অত্তনো সম্পত্তরুক্খতোযেৰ দাতুং ৰট্টতি, কেণিযা গহেত্ৰা রক্খন্তস্স পন সব্বম্পি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. এতং পন সব্বং ব্যঞ্জনতো নানং, অত্থতো একমেৰ, তস্মা অধিপ্পাযং ঞত্ৰা গহেতব্বং.
অপিচেত্থ অযম্পি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো (পারা. অট্ঠ. ১.১৫৬) – যত্থ আৰাসিকা আগন্তুকানং ন দেন্তি, ফলৰারে চ সম্পত্তে অঞ্ঞেসং অভাৰং দিস্ৰা চোরিকায অত্তনাৰ খাদন্তি, তত্থ আগন্তুকেহি ঘণ্টিং পহরিত্ৰা ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. যত্থ পন আৰাসিকা রুক্খে রক্খিত্ৰা ফলৰারে সম্পত্তে ভাজেত্ৰা খাদন্তি, চতূসু পচ্চযেসু সম্মা উপনেন্তি, অনিস্সরা তত্থ আগন্তুকা. যেপি রুক্খা চীৰরত্থায নিযমেত্ৰা দিন্না, তেসুপি আগন্তুকা অনিস্সরা. এস নযো সেসপচ্চযত্থায নিযমেত্ৰা দিন্নেপি. যে পন তথা অনিযমেত্ৰা আৰাসিকা চ তে রক্খিত্ৰা গোপেত্ৰা চোরিকায পরিভুঞ্জন্তি, ন তেসু আৰাসিকানং কতিকায ঠাতব্বং. যে ফলপরিভোগত্থায দিন্না, আৰাসিকা চ নে রক্খিত্ৰা গোপেত্ৰা সম্মা উপনেন্তি, তেসুযেৰ তেসং কতিকায ঠাতব্বং. মহাপচ্চরিযং পন ৰুত্তং ‘‘চতুন্নং পচ্চযানং নিযমেত্ৰা দিন্নং থেয্যচিত্তেন পরিভুঞ্জন্তো ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা কারেতব্বো, পরিভোগৰসেন ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স ভণ্ডদেয্যং. যং পনেত্থ সেনাসনত্থায নিযমিতং, তং পরিভোগৰসেনেৰ ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স থুল্লচ্চযঞ্চ ভণ্ডদেয্যঞ্চা’’তি.
ওদিস্স চীৰরত্থায দিন্নং চীৰরেযেৰ উপনেতব্বং. সচে দুব্ভিক্খং হোতি, ভিক্খূ পিণ্ডপাতেন কিলমন্তি, চীৰরং পন সুলভং, সঙ্ঘসুট্ঠুতায অপলোকনকম্মং কত্ৰা পিণ্ডপাতেপি উপনেতুং ৰট্টতি. সেনাসনেন গিলানপচ্চযেন ৰা কিলমন্তেসু সঙ্ঘসুট্ঠুতায অপলোকনকম্মং কত্ৰা তদত্থাযপি উপনেতুং ৰট্টতি. ওদিস্স পিণ্ডপাতত্থায চ গিলানপচ্চযত্থায চ দিন্নেপি এসেৰ নযো. ওদিস্স সেনাসনত্থায দিন্নং পন গরুভণ্ডং হোতি, তং রক্খিত্ৰা গোপেত্ৰা তদত্থমেৰ উপনেতব্বং. সচে পন দুব্ভিক্খং হোতি, ভিক্খূ পিণ্ডপাতেন ন যাপেন্তি, এত্থ রাজরোগচোরভযাদীহি অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তানং ৰিহারা পলুজ্জন্তি, তালনাল়িকেরাদিকে ৰিনাসেন্তি, সেনাসনপচ্চযং পন নিস্সায যাপেতুং সক্কা হোতি, এৰরূপে কালে সেনাসনং ৰিস্সজ্জেত্ৰাপি সেনাসনজগ্গনত্থায পরিভোগো ভগৰতা অনুঞ্ঞাতো. তস্মা একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰরসেনাসনানি ঠপেত্ৰা ইতরানি লামককোটিযা পিণ্ডপাতত্থায ৰিস্সজ্জেতুং ৰট্টন্তি, মূলৰত্থুচ্ছেদং পন কত্ৰা ন উপনেতব্বং.
যো পন আরামো চতুপচ্চযত্থায নিযমেত্ৰা দিন্নো, তত্থ অপলোকনকম্মং ন কাতব্বং. যেন পচ্চযেন পন ঊনং, তদত্থং উপনেতুং ৰট্টতি, আরামো পটিজগ্গিতব্বো, ৰেতনং দত্ৰাপি জগ্গাপেতুং ৰট্টতি. যে পন ৰেতনং লভিত্ৰা আরামেযেৰ গেহং কত্ৰা ৰসন্তা রক্খন্তি, তে চে আগতানং ভিক্খূনং নাল়িকেরং ৰা তালপক্কং ৰা দেন্তি, যং তেসং সঙ্ঘেন অনুঞ্ঞাতং হোতি ‘‘দিৰসে দিৰসে এত্তকং নাম খাদথা’’তি, তদেৰ তে দাতুং লভন্তি, ততো উত্তরি তেসং দেন্তানম্পি গহেতুং ন ৰট্টন্তি. যো পন আরামং কেণিযা গহেত্ৰা সঙ্ঘস্স চতুপচ্চযত্থায কপ্পিযভণ্ডমেৰ দেতি, অযং বহুকম্পি দাতুং লভতি. চেতিযস্স পদীপত্থায ৰা খণ্ডফুল্লপটিসঙ্খরণত্থায ৰা দিন্নআরামোপি জগ্গিতব্বো, ৰেতনং দত্ৰাপি জগ্গাপেতব্বো. ৰেতনঞ্চ পনেত্থ চেতিযসন্তকম্পি সঙ্ঘসন্তকম্পি দাতুং ৰট্টতি. এতম্পি আরামং ৰেতনেন তত্থেৰ ৰসিত্ৰা রক্খন্তানঞ্চ কেণিযা গহেত্ৰা কপ্পিযভণ্ডদাযকানঞ্চ তত্থজাতকফলদানং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
১৯. ধম্মিকরক্খং (পাচি. অট্ঠ. ৬৭৯) যাচন্তেন অতীতং অনাগতং ৰা আরব্ভ ওদিস্স আচিক্খিতুং ন ৰট্টতি. অতীতঞ্হি আরব্ভ অত্থি ওদিস্স আচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্স আচিক্খনা, অনাগতং আরব্ভপি অত্থি ওদিস্স আচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্স আচিক্খনা. কথং অতীতং আরব্ভ ওদিস্স আচিক্খনা হোতি? ভিক্খূনং ৰিহারে গামদারকা ৰা ধুত্তাদযো ৰা যে কেচি অনাচারং আচরন্তি, রুক্খং ৰা ছিন্দন্তি, ফলাফলং ৰা হরন্তি, পরিক্খারে ৰা অচ্ছিন্দন্তি, ভিক্খু ৰোহারিকে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অম্হাকং ৰিহারে ইদং নাম কত’’ন্তি ৰদতি. ‘‘কেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৰং অতীতং আরব্ভ ওদিস্স আচিক্খনা হোতি, সা ন ৰট্টতি. তঞ্চে সুত্ৰা তে ৰোহারিকা তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বং ভিক্খুস্স গীৰা হোতি, ‘‘দণ্ডং গণ্হিস্সন্তী’’তি অধিপ্পাযেপি সতি গীৰাযেৰ হোতি. সচে পন ‘‘তস্স দণ্ডং গণ্হথা’’তি ৰদতি, পঞ্চমাসকমত্তে গহিতে পারাজিকং হোতি. ‘‘কেনা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘অসুকেনাতি ৰত্তুং অম্হাকং ন ৰট্টতি, তুম্হেযেৰ জানিস্সথ. কেৰলঞ্হি মযং রক্খং যাচাম, তং নো দেথ, অৰহটভণ্ডঞ্চ আহরাপেথা’’তি ৰত্তব্বং. এৰং অনোদিস্স আচিক্খনা হোতি, সা ৰট্টতি. এৰং ৰুত্তে সচেপি তে ৰোহারিকা কারকে গৰেসিত্ৰা তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বসাপতেয্যেপি গহিতে ভিক্খুনো নেৰ গীৰা, ন আপত্তি. পরিক্খারং হরন্তে দিস্ৰা তেসং অনত্থকামতায ‘‘চোরো চোরো’’তি ৰত্তুম্পি ন ৰট্টতি. এৰং ৰুত্তেপি হি যং তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বং ভিক্খুনো গীৰা হোতি. অত্তনো ৰচনকরং পন ‘‘ইমিনা মে পরিক্খারো গহিতো, তং আহরাপেহি, মা চস্স দণ্ডং করোহী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. দাসদাসীৰাপিআদীনম্পি অত্থায অড্ডং করোন্তি অযং অকপ্পিযঅড্ডো নাম, ন ৰট্টতি.
কথং অনাগতং আরব্ভ ওদিস্স আচিক্খনা হোতি? ৰুত্তনযেনেৰ পরেহি অনাচারাদীসু কতেসু ভিক্খু ৰোহারিকে এৰং ৰদতি ‘‘অম্হাকং ৰিহারে ইদঞ্চিদঞ্চ করোন্তি, রক্খং নো দেথ আযতিং অকরণত্থাযা’’তি. ‘‘কেন এৰং কত’’ন্তি ৰুত্তে চ ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৰং অনাগতং আরব্ভ ওদিস্স আচিক্খনা হোতি, সাপি ন ৰট্টতি. তেসঞ্হি দণ্ডে কতে পুরিমনযেনেৰ সব্বং ভিক্খুস্স গীৰা, সেসং পুরিমসদিসমেৰ. সচে ৰোহারিকা ‘‘ভিক্খূনং ৰিহারে এৰরূপং অনাচারং করোন্তানং ইমং নাম দণ্ডং করোমা’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা আণায অতিট্ঠমানে পরিযেসিত্ৰা দণ্ডং করোন্তি, ভিক্খুনো নেৰ গীৰা, ন আপত্তি. ৰিহারসীমায রুক্খাদীনি ছিন্দন্তানং ৰাসিফরসুআদীনি গহেত্ৰা পাসাণেহি কোট্টেন্তি, ন ৰট্টতি. সচে ধারা ভিজ্জতি, কারাপেত্ৰা দাতব্বা. উপধাৰিত্ৰা তেসং পরিক্খারে গণ্হন্তি, তম্পি ন কাতব্বং. লহুপরিৰত্তঞ্হি চিত্তং, থেয্যচেতনায উপ্পন্নায মূলচ্ছেজ্জম্পি গচ্ছেয্য.
২০. উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা সঙ্কারং ৰা ৰিঘাসং ৰা তিরোকুট্টে ৰা তিরোপাকারে ৰা ছড্ডেতুং ৰা ছড্ডাপেতুং ৰা ন ৰট্টতি. চত্তারিপি (পাচি. অট্ঠ. ৮২৬) ৰত্থূনি একপযোগেন ছড্ডেন্তস্স একমেৰ দুক্কটং, পাটেক্কং ছড্ডেন্তস্স ৰত্থুগণনায দুক্কটানি. আণত্তিযম্পি এসেৰ নযো. দন্তকট্ঠছড্ডনেপি দুক্কটমেৰ. ওলোকেত্ৰা ৰা অৰলঞ্জে ৰা উচ্চারাদীনি ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. যম্পি মনুস্সানং উপভোগপরিভোগং রোপিমং খেত্তং হোতু নাল়িকেরাদিআরামো ৰা, তত্থাপি যত্থ কত্থচি রোপিমহরিতট্ঠানে এতানি ৰত্থূনি ছড্ডেতুং ন ৰট্টতি. ছড্ডেন্তস্স পুরিমনযেনেৰ আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো. খেত্তে ৰা আরামে ৰা নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জমানো উচ্ছুআদীনি ৰা খাদমানো গচ্ছন্তো উচ্ছিট্ঠোদকচলকাদীনি হরিতট্ঠানে ছড্ডেতি, অন্তমসো উদকং পিৰিত্ৰা মত্থকচ্ছিন্ননাল়িকেরম্পি ছড্ডেতি, দুক্কটং. কসিতট্ঠানে নিক্খিত্তবীজে অঙ্কুরে উট্ঠিতেপি অৰুট্ঠিতেপি দুক্কটমেৰ. অনিক্খিত্তবীজেসু পন খেত্তকোণাদীসু ৰা অসঞ্জাতরোপিমেসু খেত্তমরিযাদাদীসু ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতি, মনুস্সানং কচৰরছড্ডনট্ঠানেপি ৰট্টতি. মনুস্সেসু সস্সং উদ্ধরিত্ৰা গতেসু ছড্ডিতখেত্তং নাম হোতি, তত্থ ৰট্টতি. যত্থ পন ‘‘লাযিতম্পি পুব্বণ্ণাদি পুন উট্ঠহিস্সতী’’তি রক্খন্তি, তত্থ ন ৰট্টতি.
২১. ‘‘ন, ভিক্খৰে, নহাযমানেন ভিক্খুনা রুক্খে কাযো উগ্ঘংসেতব্বো, যো উগ্ঘংসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৩) ৰচনতো নহাযন্তেন (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৪৩ আদযো) রুক্খে ৰা নহানতিত্থে নিখনিত্ৰা ঠপিতত্থম্ভে ৰা ইট্ঠকসিলাদারুকুট্টানং অঞ্ঞতরস্মিং কুট্টে ৰা কাযো ন ঘংসেতব্বো.
‘‘ন, ভিক্খৰে, অট্টানে নহাযিতব্বং, যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৩) ৰচনতো অট্টানেপি নহাযিতুং ন ৰট্টতি. অট্টানং নাম রুক্খং ফলকং ৰিয তচ্ছেত্ৰা অট্ঠপদাকারেন রাজিযো ছিন্দিত্ৰা নহানতিত্থে নিখনন্তি, তত্থ চুণ্ণানি আকিরিত্ৰা মনুস্সা কাযং ঘংসন্তি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, গন্ধব্বহত্থকেন নহাযিতব্বং, যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়্ৰ. ২৪৩) ৰচনতো নহানতিত্থে ঠপিতেন দারুমযহত্থেন চুণ্ণানি গহেত্ৰা মনুস্সা সরীরং ঘংসন্তি, তেন নহাযিতুং ন ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, কুরুৰিন্দকসুত্তিযা নহাযিতব্বং, যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৩) ৰচনতো কুরুৰিন্দকসুত্তিযাপি নহাযিতুং ন ৰট্টতি. কুরুৰিন্দকসুত্তি নাম কুরুৰিন্দকপাসাণচুণ্ণানি লাখায বন্ধিত্ৰা কতগুল়িককলাপকো ৰুচ্চতি, যং উভোসু অন্তেসু গহেত্ৰা সরীরং ঘংসন্তি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰিগ্গয্হ পরিকম্মং কারাপেতব্বং, যো কারাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৩) ৰচনতো অঞ্ঞমঞ্ঞং সরীরেন ঘংসিতুং ন ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মল্লকেন নহাযিতব্বং, যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিলানস্স অকতমল্লক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৪৩-২৪৪) ৰচনতো মকরদণ্ডকে ছিন্দিত্ৰা মল্লকমূলসণ্ঠানেন কতং ‘‘মল্লক’’ন্তি ৰুচ্চতি, ইদং গিলানস্সপি ন ৰট্টতি. অকতমল্লকং নাম দন্তে অচ্ছিন্দিত্ৰা কতং, ইদং অগিলানস্স ন ৰট্টতি, ইট্ঠকখণ্ডং পন কপালখণ্ডং ৰা ৰট্টতি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উক্কাসিকং পুথুপাণিক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৪৪) ৰচনতো উক্কাসিকং পুথুপাণিকঞ্চ ৰট্টতি. উক্কাসিকং নাম ৰত্থৰট্টি, তস্মা নহাযন্তস্স যস্স কস্সচি নহানসাটকৰট্টিযা পিট্ঠিং ঘংসিতুং ৰট্টতি. পুথুপাণিকন্তি হত্থপরিকম্মং ৰুচ্চতি, তস্মা সব্বেসং হত্থেন পিট্ঠিপরিকম্মং কাতুং ৰট্টতি.
ইদং পনেত্থ নহানৰত্তং – উদকতিত্থং গন্ত্ৰা যত্থ ৰা তত্থ ৰা চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা ৰেগেন ঠিতকেনেৰ ন ওতরিতব্বং, সব্বদিসা পন ওলোকেত্ৰা ৰিৰিত্তভাৰং ঞত্ৰা খাণুগুম্বলতাদীনি ৰৰত্থপেত্ৰা তিক্খত্তুং উক্কাসিত্ৰা অৰকুজ্জ ঠিতেন উত্তরাসঙ্গচীৰরং অপনেত্ৰা পসারেতব্বং, কাযবন্ধনং মোচেত্ৰা চীৰরপিট্ঠেযেৰ ঠপেতব্বং. সচে উদকসাটিকা নত্থি, উদকন্তে উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা নিৰাসনং মোচেত্ৰা সচে নিন্নট্ঠানং অত্থি, আতপে পসারেতব্বং. নো চে অত্থি, সংহরিত্ৰা ঠপেতব্বং. ওতরন্তেন সণিকং নাভিপ্পমাণমত্তং ওতরিত্ৰা ৰীচিং অনুট্ঠপেন্তেন সদ্দং অকরোন্তেন নিৰত্তিত্ৰা আগতদিসাভিমুখেন নিমুজ্জিতব্বং, এৰং চীৰরং রক্খিতং হোতি. উম্মুজ্জন্তেনপি সদ্দং অকরোন্তেন সণিকং উম্মুজ্জিত্ৰা নহানপরিযোসানে উদকন্তে উক্কুটিকেন নিসীদিত্ৰা নিৰাসনং পরিক্খিপিত্ৰা উট্ঠায সুপরিমণ্ডলং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা চীৰরং পারুপিত্ৰাৰ ঠাতব্বং.
২২. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰল্লিকা ধারেতব্বা… ন পামঙ্গো ধারেতব্বো… ন কণ্ঠসুত্তকং ধারেতব্বং… ন কটিসুত্তকং ধারেতব্বং… ন ওৰট্টিকং ধারেতব্বং… ন কাযূরং ধারেতব্বং… ন হত্থাভরণং ধারেতব্বং… ন অঙ্গুলিমুদ্দিকা ধারেতব্বা, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৫) ৰচনতো কণ্ণপিল়ন্ধনাদি যং কিঞ্চি আভরণং ন ৰট্টতি. তত্থ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৪৫) ৰল্লিকাতি কণ্ণতো নিক্খন্তমুত্তোলম্বকাদীনং এতং অধিৰচনং. ন কেৰলঞ্চ ৰল্লিকা এৰ, যং কিঞ্চি কণ্ণপিল়ন্ধনং অন্তমসো তালপণ্ণম্পি ন ৰট্টতি. পামঙ্গন্তি যং কিঞ্চি পলম্বকসুত্তং. কণ্ঠসুত্তকন্তি যং কিঞ্চি গীৰূপগং আভরণং. কটিসুত্তকন্তি যং কিঞ্চি কটিপিল়ন্ধনং, অন্তমসো সুত্ততন্তুমত্তম্পি. ওৰট্টিকন্তি ৰলযং. কাযূরাদীনি পাকটানেৰ.
২৩. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দীঘা কেসা ধারেতব্বা, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰেমাসিকং ৰা দুৰঙ্গুলং ৰা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৬) ৰচনতো সচে কেসা অন্তোদ্ৰেমাসে দ্ৰঙ্গুলং পাপুণন্তি, অন্তোদ্ৰেমাসেযেৰ ছিন্দিতব্বা, দ্ৰঙ্গুলেহি অতিক্কামেতুং ন ৰট্টতি. সচেপি ন দীঘা, দ্ৰেমাসতো একদিৰসম্পি অতিক্কামেতুং ন লভতিযেৰ. উভযথাপি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদোৰ ৰুত্তো, ততো ওরং পন ন ৰট্টনভাৰো নাম নত্থি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, কত্তরিকায কেসা ছেদাপেতব্বা, যো ছেদাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আবাধপচ্চযা কত্তরিকায কেসে ছেদাপেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৫) ৰচনতো আবাধং ৰিনা কত্তরিকায কেসে ছেদাপেতুং ন ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, কোচ্ছেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা… ন ফণকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা… ন হত্থফণকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা… ন সিত্থতেলকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা… ন উদকতেলকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা, যো ওসণ্ঠেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৬) ৰচনতো মণ্ডনত্থায কোচ্ছাদীহি কেসা ন ওসণ্ঠেতব্বা, উদ্ধলোমেন পন অনুলোমনিপাতনত্থং হত্থং তেমেত্ৰা সীসং পুঞ্ছিতব্বং, উণ্হাভিতত্তরজসিরানম্পি অল্লহত্থেন পুঞ্ছিতুং ৰট্টতি.
২৪. ‘‘ন, ভিক্খৰে, আদাসে ৰা উদকপত্তে ৰা মুখনিমিত্তং ওলোকেতব্বং, যো ওলোকেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আবাধপচ্চযা আদাসে ৰা উদকপত্তে ৰা মুখনিমিত্তং ওলোকেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৪৭) ৰচনতো আবাধং ৰিনা আদাসে ৰা উদকপত্তে ৰা মুখং ন ওলোকেতব্বং. এত্থ চ কংসপত্তাদীনিপি যেসু মুখনিমিত্তং পঞ্ঞাযতি, সব্বানি আদাসসঙ্খমেৰ গচ্ছন্তি, কঞ্জিযাদীনিপি চ উদকপত্তসঙ্খমেৰ. তস্মা যত্থ কত্থচি ওলোকেন্তস্স দুক্কটং. আবাধপচ্চযা পন ‘‘সঞ্ছৰি নু খো মে ৰণো, উদাহু ন তাৰা’’তি জাননত্থং ৰট্টতি, ‘‘জিণ্ণো নু খোম্হি, নো’’তি এৰং আযুসঙ্খারং ওলোকনত্থম্পি ৰট্টতীতি ৰুত্তং.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মুখং আলিম্পিতব্বং… ন মুখং উম্মদ্দিতব্বং… ন মুখং চুণ্ণেতব্বং… ন মনোসিলিকায মুখং লঞ্ছেতব্বং… ন অঙ্গরাগো কাতব্বো… ন মুখরাগো কাতব্বো… ন অঙ্গরাগমুখরাগো কাতব্বো, যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আবাধপচ্চযা মুখং আলিম্পিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৪৭) ৰচনতো আবাধং ৰিনা মুখৰিলিম্পনাদি ন কাতব্বং.
২৫. ‘‘ন, ভিক্খৰে, নচ্চং ৰা গীতং ৰা ৰাদিতং ৰা দস্সনায গন্তব্বং, যো গচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৮) ৰচনতো নচ্চাদিং দস্সনায ন গন্তব্বং. এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ৮৩৫) চ নচ্চন্তি নটাদযো ৰা নচ্চন্তু সোণ্ডা ৰা অন্তমসো মোরসূৰমক্কটাদযোপি, সব্বমেতং নচ্চমেৰ, তস্মা অন্তমসো মোরনচ্চম্পি দস্সনায গচ্ছন্তস্স দুক্কটং. সযম্পি নচ্চন্তস্স ৰা নচ্চাপেন্তস্স ৰা দুক্কটমেৰ. গীতন্তি নটাদীনং ৰা গীতং হোতু অরিযানং পরিনিব্বানকালে রতনত্তযগুণূপসঞ্হিতং সাধুকীল়িতগীতং ৰা অসঞ্ঞতভিক্খূনং ধম্মভাণকগীতং ৰা অন্তমসো দন্তগীতম্পি, ‘‘যং গাযিস্সামা’’তি পুব্বভাগে ওকূজন্তা করোন্তি, সব্বমেতং গীতমেৰ, সযং গাযন্তস্সপি গাযাপেন্তস্সপি দুক্কটমেৰ.
‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আদীনৰা আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মং গাযন্তস্স. অত্তনাপি তস্মিং সরে সারজ্জতি, পরেপি তস্মিং সরে সারজ্জন্তি, গহপতিকাপি উজ্ঝাযন্তি, সরকুত্তিম্পি নিকামযমানস্স সমাধিস্স ভঙ্গো হোতি, পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আদীনৰা আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মং গাযন্তস্স. ন, ভিক্খৰে, আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মো গাযিতব্বো, যো গাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৯) –
ৰচনতো আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মোপি ন গাযিতব্বো.
আযতকো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৪৯) নাম গীতস্সরো তং তং ৰত্তং ভিন্দিত্ৰা অক্খরানি ৰিনাসেত্ৰা পৰত্তো. ধম্মে পন সুত্তন্তৰত্তং নাম অত্থি, জাতকৰত্তং নাম অত্থি, গাথাৰত্তং নাম অত্থি, তং ৰিনাসেত্ৰা অতিদীঘং কাতুং ন ৰট্টতি, চতুরস্সেন ৰত্তেন পরিমণ্ডলানি পদব্যঞ্জনানি দস্সেতব্বানি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সরভঞ্ঞ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৪৯) ৰচনতো পন সরেন ধম্মং ভণিতুং ৰট্টতি. সরভঞ্ঞে কির তরঙ্গৰত্তধোতকৰত্তগলিতৰত্তাদীনি দ্ৰত্তিংস ৰত্তানি অত্থি, তেসু যং ইচ্ছতি, তং কাতুং লভতি. সব্বেসং পদব্যঞ্জনং অৰিনাসেত্ৰা ৰিকারং অকত্ৰা সমণসারুপ্পেন চতুরস্সেন নযেন পৰত্তনংযেৰ লক্খণং.
ৰাদিতং নাম তন্তিবদ্ধাদিৰাদনীযভণ্ডং ৰাদিতং ৰা হোতু কুটভেরিৰাদিতং ৰা অন্তমসো উদকভেরিৰাদিতম্পি, সব্বমেতং ন ৰট্টতি. যং পন নিট্ঠুভন্তো ৰা সাসঙ্কে ৰা ঠিতো অচ্ছরিকং ৰা ফোটেতি, পাণিং ৰা পহরতি, তত্থ অনাপত্তি, সব্বং অন্তরারামে ঠিতস্স পস্সতো অনাপত্তি, পস্সিস্সামীতি ৰিহারতো ৰিহারং গচ্ছন্তস্স আপত্তিযেৰ. আসনসালাযং নিসিন্নো পস্সতি, অনাপত্তি. পস্সিস্সামীতি উট্ঠহিত্ৰা গচ্ছতো আপত্তি, ৰীথিযং ঠত্ৰা গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা পস্সতোপি আপত্তিযেৰ. সলাকভত্তাদীনং ৰা অত্থায অঞ্ঞেন ৰা কেনচি করণীযেন গন্ত্ৰা গতট্ঠানে পস্সতি ৰা সুণাতি ৰা, অনাপত্তি. আপদাসু তাদিসেন উপদ্দৰেন উপদ্দুতো সমজ্জট্ঠানং পৰিসতি, এৰং পৰিসিত্ৰা পস্সন্তস্স সুণন্তস্স ৰা অনাপত্তি. ‘‘চেতিযস্স উপহারং দেথ উপাসকা’’তি ৰত্তুম্পি, ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপহারং করোমা’’তি ৰুত্তে সম্পটিচ্ছিতুম্পি ন লভতি. ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপট্ঠানং করোমা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘উপট্ঠানকরণং নাম সুন্দর’’ন্তি ৰত্তুং ৰট্টতি.
২৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অত্তনো অঙ্গজাতং ছেতব্বং, যো ছিন্দেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫১) ৰচনতো অঙ্গজাতং (চূল়ৰ. ২৫১) ছিন্দন্তস্স থুল্লচ্চযং, অঞ্ঞং পন কণ্ণনাসাঅঙ্গুলিআদিং যং কিঞ্চি ছিন্দন্তস্স তাদিসং ৰা দুক্খং উপ্পাদেন্তস্স দুক্কটং. অহিকীটদট্ঠাদীসু পন অঞ্ঞাবাধপচ্চযা ৰা লোহিতং ৰা মোচেন্তস্স ছিন্দন্তস্স ৰা অনাপত্তি.
২৭. ‘‘ন, ভিক্খৰে, গিহীনং উত্তরিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেতব্বং, যো দস্সেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫২) ৰচনতো গিহীনং ৰিকুব্বনিদ্ধিং দস্সেতুং ন ৰট্টতি, অধিট্ঠানিদ্ধি পন অপ্পটিক্খিত্তা.
২৮. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সোৰণ্ণমযো পত্তো ধারেতব্বো…পে… ন রূপিযমযো…পে… ন মণিমযো…পে… ন ৰেল়ুরিযমযো…পে… ন ফলিকমযো…পে… ন কংসমযো…পে… ন কাচমযো…পে… ন তিপুমযো …পে… ন সীসমযো…পে… ন তম্বলোহমযো পত্তো ধারেতব্বো, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫২) ৰচনতো সুৰণ্ণমযাদিপত্তো ন ৰট্টতি. সচেপি গিহী ভত্তগ্গে সুৰণ্ণতট্টিকাদীসু ব্যঞ্জনং কত্ৰা উপনামেন্তি, আমসিতুম্পি ন ৰট্টতি. ফলিকমযকাচমযকংসমযানি পন তট্টিকাদীনি ভাজনানি পুগ্গলিকপরিভোগেনেৰ ন ৰট্টন্তি, সঙ্ঘিকপরিভোগেন ৰা গিহিৰিকটানি ৰা ৰট্টন্তি. তম্বলোহমযোপি পত্তোযেৰ ন ৰট্টতি, থালকং পন ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰে পত্তে অযোপত্তং মত্তিকাপত্ত’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫২) দ্ৰেযেৰ চ পত্তা অনুঞ্ঞাতা.
‘‘ন, ভিক্খৰে, তুম্বকটাহে পিণ্ডায চরিতব্বং, যো চরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৫) ৰচনতো লাবুকটাহং পরিহরিতুং ন ৰট্টতি, তং লভিত্ৰা পন তাৰকালিকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ঘটিকটাহেপি এসেৰ নযো.
‘‘ন, ভিক্খৰে, ছৰসীসপত্তো ধারেতব্বো, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৫) ৰচনতো ছৰসীসমযোপি পত্তো ন ৰট্টতি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পত্তাধারক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো ভূমিদারুদণ্ডৰঅলৰেত্তাদীহি কতে ভূমিআধারকে দারুদণ্ডআধারকে চ পত্তং ঠপেতুং ৰট্টতি. এত্থ চ ‘‘ভূমিআধারকে তযো দণ্ডাধারকে দ্ৰে পত্তে উপরূপরি ঠপেতুং ৰট্টতী’’তি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং ‘‘ভূমিআধারকে তিণ্ণং পত্তানং অনোকাসো, দ্ৰে ঠপেতুং ৰট্টতি. দারুআধারকদণ্ডাধারকেসুপি সুসজ্জিতেসু এসেৰ নযো. ভমকোটিসদিসো পন দারুআধারকো তীহি দণ্ডকেহি বদ্ধো, দণ্ডাধারকো চ একস্সপি পত্তস্স অনোকাসো, তত্থ ঠপেত্ৰাপি হত্থেন গহেত্ৰাৰ নিসীদিতব্বং, ভূমিযং পন নিক্কুজ্জিত্ৰা একমেৰ ঠপেতব্ব’’ন্তি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মিড্ঢন্তে পত্তো নিক্খিপিতব্বো, যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো আলিন্দকমিড্ঢিকাদীনং অন্তে ঠপেতুং ন ৰট্টতি. সচে পন পরিৰত্তেত্ৰা তত্থেৰ পতিট্ঠাতি, এৰরূপায ৰিত্থিণ্ণায মিড্ঢিকায ঠপেতুং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, পরিভণ্ডন্তে পত্তো নিক্খিপিতব্বো, যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো বাহিরপস্সে কতায তনুকমিড্ঢিকায অন্তেপি এসেৰ নযো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চোল়ক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো চোল়কং পত্থরিত্ৰা তত্থ ঠপেতুং ৰট্টতি. তস্মিং পন অসতি কটসারকে ৰা তট্টিকায ৰা মত্তিকায ৰা পরিভণ্ডকতায ভূমিযা যত্থ ন দুস্সতি, তথারূপায ৰালিকায ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি. পংসুরজাদীসু পন খরভূমিযং ৰা ঠপেন্তস্স দুক্কটং.
‘‘ন, ভিক্খৰে, পত্তো লগ্গেতব্বো, যো লগ্গেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো নাগদন্তাদীসু যত্থ কত্থচি লগ্গেতুং ন ৰট্টতি, চীৰরৰংসেপি বন্ধিত্ৰা ঠপেতুং ন ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মঞ্চে পত্তো নিক্খিপিতব্বো, যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৪) ৰচনতো ভণ্ডকট্ঠপনত্থমেৰ ৰা কতং হোতু নিসীদনসযনত্থং ৰা, যত্থ কত্থচি মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা ঠপেন্তস্স দুক্কটং, অঞ্ঞেন পন ভণ্ডকেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা ঠপেতুং, অটনিযং বন্ধিত্ৰা ওলম্বিতুং ৰা ৰট্টতি, বন্ধিত্ৰাপি উপরি ঠপেতুং ন ৰট্টতিযেৰ. সচে পন মঞ্চো ৰা পীঠং ৰা উক্খিপিত্ৰা চীৰরৰংসাদীসু অট্টকচ্ছন্নেন ঠপিতং হোতি, তত্থ ঠপেতুং ৰট্টতি. অংসৰট্টনকেন অংসকূটে লগ্গেত্ৰা অঙ্কে ঠপেতুং ৰট্টতি, ছত্তে ভত্তপূরোপি অংসকূটে লগ্গিতপত্তোপি ঠপেতুং ন ৰট্টতি. ভণ্ডকেন পন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা অট্টকং কত্ৰা ৰা ঠপিতে যো কোচি ঠপেতুং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, পত্তহত্থেন কৰাটং পণামেতব্বং, যো পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৫) ৰচনতো পত্তহত্থেন কৰাটং ন পণামেতব্বং. এত্থ চ ন কেৰলং যস্স পত্তো হত্থে, সো এৰ পত্তহত্থো. ন কেৰলঞ্চ কৰাটমেৰ পণামেতুং ন লভতি, অপিচ খো পন হত্থে ৰা পিট্ঠিপাদে ৰা যত্থ যত্থচি সরীরাৰযৰে পত্তস্মিং সতি হত্থেন ৰা পাদেন ৰা সীসেন ৰা যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন কৰাটং ৰা পণামেতুং ঘটিকং ৰা উক্খিপিতুং সূচিং ৰা কুঞ্চিকায অৰাপুরিতুং ন লভতি, অংসকূটে পন পত্তং লগ্গেত্ৰা যথাসুখং অৰাপুরিতুং লভতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, চলকানি ৰা অট্ঠিকানি ৰা উচ্ছিট্ঠোদকং ৰা পত্তেন নীহরিতব্বং, যো নীহরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৫) ৰচনতো চলকাদীনি পত্তেন নীহরিতুং ন ৰট্টতি. এত্থ চ চলকানীতি চব্বেত্ৰা অপৰিদ্ধামিসানি. অট্ঠিকানীতি মচ্ছমংসঅঅকানি. উচ্ছিট্ঠোদকন্তি মুখৰিক্খালিতোদকং. এতেসু যং কিঞ্চি পত্তেন নীহরন্তস্স দুক্কটং. পত্তং পটিগ্গহং কত্ৰা হত্থং ধোৰিতুম্পি ন লভতি. হত্থধোতপাদধোতউদকম্পি পত্তে আকিরিত্ৰা নীহরিতুং ন ৰট্টতি, অনুচ্ছিট্ঠং সুদ্ধপত্তং উচ্ছিট্ঠহত্থেন গণ্হিতুং ন ৰট্টতি, ৰামহত্থেন পনেত্থ উদকং আসিঞ্চিত্ৰা একং উদকগণ্ডুসং গহেত্ৰা উচ্ছিট্ঠহত্থেন গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্তাৰতাপি হি সো উচ্ছিট্ঠপত্তো হোতি, হত্থং পন বহিউদকেন ৰিক্খালেত্ৰা গহেতুং ৰট্টতি. মচ্ছমংসফলাফলাদীনি চ খাদন্তো যং তত্থ অট্ঠিং ৰা চলকং ৰা ছড্ডেতুকামো হোতি, তং পত্তে ঠপেতুং ন লভতি. যং পন পটিখাদিতুকামো হোতি, তং পত্তে ঠপেতুং লভতি. অট্ঠিককণ্টকাদীনি তত্থেৰ কত্ৰা হত্থেন লুঞ্চিত্ৰা খাদিতুং ৰট্টতি. মুখতো নীহটং পন যং কিঞ্চি পুন খাদিতুকামো পত্তে ঠপেতুং ন লভতি, সিঙ্গিৰেরনাল়িকেরখণ্ডাদীনি ডংসিত্ৰা পুন ঠপেতুং লভতি.
২৯. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সব্বপংসুকূলিকেন ভৰিতব্বং, যো ভৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৫) ৰচনতো সব্বপংসুকূলিকেন ন ভৰিতব্বং. এত্থ পন চীৰরঞ্চ মঞ্চপীঠঞ্চ পংসুকূলং ৰট্টতি, অজ্ঝোহরণীযং পন দিন্নমেৰ গহেতব্বং.
৩০. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নেন ভিক্খুনা পরিস্সাৰনং যাচিযমানেন ন দাতব্বং, যো ন দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৯) ৰচনতো অপরিস্সাৰনকস্স (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৫৯) যাচমানস্স পরিস্সাৰনং অদাতুং ন ৰট্টতি. যো পন অত্তনো হত্থে পরিস্সাৰনে ৰিজ্জমানেপি যাচতি, তস্স ন অকামা দাতব্বং.
‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অপরিস্সাৰনকেন ভিক্খুনা অদ্ধানমগ্গো পটিপজ্জিতব্বো, যো পটিপজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৫৯) ৰচনতো অপরিস্সাৰনকেন মগ্গো ন গন্তব্বো. সচেপি ন হোতি পরিস্সাৰনং ৰা ধম্মকরণং ৰা, সঙ্ঘাটিকণ্ণো অধিট্ঠাতব্বো ‘‘ইমিনা পরিস্সাৰেত্ৰা পিৰিস্সামী’’তি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দণ্ডপরিস্সাৰন’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫৯) ৰচনতো দণ্ডপরিস্সাৰনম্পি ৰট্টতি. দণ্ডপরিস্সাৰনং নাম যত্থ রজকানং খারপরিস্সাৰনং ৰিয চতূসু পাদেসু বদ্ধনিস্সেণিকায সাটকং বন্ধিত্ৰা মজ্ঝে দণ্ডকে উদকং আসিঞ্চন্তি, তং উভোপি কোট্ঠাসে পূরেত্ৰা পরিস্সাৰতি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওত্থরক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫৯) ৰচনতো ওত্থরকং পরিস্সাৰনম্পি ৰট্টতি. ওত্থরকং নাম যং উদকে ওত্থরিত্ৰা ঘটকেন উদকং গণ্হন্তি, তঞ্হি চতূসু দণ্ডকেসু ৰত্থং বন্ধিত্ৰা উদকে চত্তারো খাণুকে নিখনিত্ৰা তেসু বন্ধিত্ৰা সব্বপরিযন্তে উদকতো মোচেত্ৰা মজ্ঝে ওত্থরিত্ৰা ঘটেন উদকং গণ্হন্তি.
৩১. ‘‘ন, ভিক্খৰে, নগ্গেন নগ্গো অভিৰাদেতব্বো, যো অভিৰাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিৰচনতো (চূল়ৰ. ২৬১) ন নগ্গেন নগ্গো অভিৰাদেতব্বো, ন নগ্গেন অভিৰাদেতব্বং, ন নগ্গেন নগ্গো অভিৰাদাপেতব্বো, ন নগ্গেন অভিৰাদাপেতব্বং, ন নগ্গেন নগ্গস্স পরিকম্মং কাতব্বং, ন নগ্গেন নগ্গস্স দাতব্বং, ন নগ্গেন পটিগ্গহেতব্বং, ন নগ্গেন খাদিতব্বং, ন নগ্গেন ভুঞ্জিতব্বং, ন নগ্গেন সাযিতব্বং, ন নগ্গেন পাতব্বং.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিস্সো পটিচ্ছাদিযো জন্তাঘরপটিচ্ছাদিং উদকপটিচ্ছাদিং ৰত্থপটিচ্ছাদি’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬১) ৰচনতো তিস্সো পটিচ্ছাদিযো ৰট্টন্তি. এত্থ চ জন্তাঘরপটিচ্ছাদি উদকপটিচ্ছাদি চ পরিকম্মং করোন্তস্সেৰ ৰট্টতি, সেসেসু অভিৰাদনাদীসু ন ৰট্টতি. ৰত্থপটিচ্ছাদি পন সব্বকম্মেসু ৰট্টতি.
৩২. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পুপ্ফাভিকিণ্ণেসু সযনেসু সযিতব্বং, যো সসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৪) ৰচনতো পুপ্ফেহি সন্থতেসু সযনেসু ন সযিতব্বং, গন্ধগন্ধং পন গহেত্ৰা কৰাটে পঞ্চঙ্গুলিং দাতুং ৰট্টতি পুপ্ফং গহেত্ৰা ৰিহারে একমন্তং নিক্খিপিতুং.
৩৩. ‘‘ন, ভিক্খৰে, আসিত্তকূপধানে ভুঞ্জিতব্বং, যো ভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৪) ৰচনতো আসিত্তকূপধানে ঠপেত্ৰা ন ভুঞ্জিতব্বং. আসিত্তকূপধানন্তি তম্বলোহেন ৰা রজতেন ৰা কতায পেল়ায এতং অধিৰচনং, পটিক্খিত্তত্তা পন দারুমযাপি ন ৰট্টতি.
৩৪. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মল়োরিক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৪) ৰচনতো মল়োরিকায ঠপেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. মল়োরিকাতি দণ্ডাধারকো ৰুচ্চতি. যট্ঠিআধারকপণ্ণাধারকপচ্ছিকপীঠাদীনিপি এত্থেৰ পৰিট্ঠানি. আধারকসঙ্খেপগমনতো হি পট্ঠায ছিদ্দং ৰিদ্ধম্পি অৰিদ্ধম্পি ৰট্টতিযেৰ.
৩৫. ‘‘ন, ভিক্খৰে, একভাজনে ভুঞ্জিতব্বং, যো ভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি(চূল়ৰ. ২৬৪) আদিৰচনতো ন একভাজনে ভুঞ্জিতব্বং, ন একথালকে পাতব্বং. সচে পন একো ভিক্খু ভাজনতো ফলং ৰা পূপং ৰা গহেত্ৰা গচ্ছতি, তস্মিং অপগতে ইতরস্স সেসকং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ইতরস্সপি তস্মিং খীণে পুন গহেতুং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, একমঞ্চে তুৰট্টিতব্বং, যো তুৰট্টেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি(চূল়ৰ. ২৬৪) আদিৰচনতো ন একমঞ্চে নিপজ্জিতব্বং, ন একত্থরণে নিপজ্জিতব্বং. ৰৰত্থানং পন দস্সেত্ৰা মজ্ঝে কাসাৰং ৰা কত্তরযট্ঠিং ৰা অন্তমসো কাযবন্ধনম্পি ঠপেত্ৰা নিপজ্জন্তানং অনাপত্তি. একপাৰুরণেহি একত্থরণপাৰুরণেহি চ ন নিপজ্জিতব্বং. একং অত্থরণঞ্চেৰ পাৰুরণঞ্চ এতেসন্তি একত্থরণপাৰুরণা. সংহারিমানং পাৰারত্থরণকটসারকাদীনং একং অন্তং অত্থরিত্ৰা একং পারুপিত্ৰা নিপজ্জন্তানমেতং অধিৰচনং.
৩৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, চেলপ্পটিকা অক্কমিতব্বা, যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৮) ৰচনতো ন চেলসন্থারো অক্কমিতব্বো, ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিহীনং মঙ্গলত্থায যাচিযমানেন চেলপ্পটিকং অক্কমিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৮) ৰচনতো পন কাচি ইত্থী (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৬৮) অপগতগব্ভা ৰা হোতি গরুগব্ভা ৰা, এৰরূপেসু ঠানেসু মঙ্গলত্থায যাচিযমানেন অক্কমিতুং ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ধোতপাদকং অক্কমিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৮) ৰচনতো পাদধোৰনট্ঠানে ধোতেহি পাদেহি অক্কমনত্থায অত্থতপচ্চত্থরণং অক্কমিতুং ৰট্টতি.
৩৭. ‘‘ন, ভিক্খৰে, কতকং পরিভুঞ্জিতব্বং, যো পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৯) ৰচনতো কতকং ন ৰট্টতি. কতকং নাম পদুমকণ্ণিকাকারং পাদঘংসনত্থং কণ্টকে উট্ঠাপেত্ৰা কতং. তং ৰট্টং ৰা হোতু চতুরস্সাদিভেদং ৰা, বাহুলিকানুযোগত্তা পটিক্খিত্তমেৰ, নেৰ পটিগ্গহেতুং, ন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিস্সো পাদঘংসনিযো সক্খরং কথলং সমুদ্দফেণক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৯) ৰচনতো সক্খরাদীহি পাদঘংসনং ৰট্টতি. সক্খরাতি পাসাণো ৰুচ্চতি, পাসাণফেণকোপি ৰট্টতিযেৰ.
৩৮. ‘‘ন, ভিক্খৰে, চামরিবীজনী ধারেতব্বা, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৯) ৰচনতো চামরিৰালেহি কতবীজনী ন ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মকসবীজনিং. অনুজানামি ভিক্খৰে তিস্সো বীজনিযো ৰাকমযং উসীরমযং মোরপিঞ্ছমযং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিধূপনঞ্চ তালৰণ্টঞ্চা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৯) ৰচনতো মকসবীজনীআদি ৰট্টতি. তত্থ ৰিধূপনন্তি বীজনী ৰুচ্চতি. তালৰণ্টং পন তালপণ্ণেহি ৰা কতং হোতু ৰেল়ুদন্তৰিলীৰেহি ৰা মোরপিঞ্ছেহি ৰা চম্মৰিকতীহি ৰা, সব্বং ৰট্টতি. মকসবীজনী দন্তমযৰিসাণমযদণ্ডকাপি ৰট্টতি. ৰাকমযবীজনিযা কেতকপারোহকুন্তালপণ্ণাদিমযাপি সঙ্গহিতা.
৩৯. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ছত্তং ধারেতব্বং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিলানস্স ছত্ত’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭০) ৰচনতো অগিলানেন ছত্তং ন ধারেতব্বং. যস্স পন কাযডাহো ৰা পিত্তকোপো ৰা হোতি চক্খু ৰা দুব্বলং, অঞ্ঞো ৰা কোচি আবাধো ৰিনা ছত্তেন উপ্পজ্জতি, তস্স গামে ৰা অরঞ্ঞে ৰা ছত্তং ৰট্টতি. ৰস্সে পন চীৰরগুত্তত্থম্পি ৰাল়মিগচোরভযেসু অত্তগুত্তত্থম্পি ৰট্টতি, একপণ্ণচ্ছত্তং পন সব্বত্থেৰ ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অগিলানেনপি আরামে আরামূপচারে ছত্তং ধারেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭০) ৰচনতো পন অগিলানস্সপি আরামআরামূপচারেসু ছত্তং ধারেতুং ৰট্টতি.
৪০. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দীঘা নখা ধারেতব্বা, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, মংসপ্পমাণেন নখং ছিন্দিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৪) ৰচনতো দীঘা নখা ছিন্দিতব্বা. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰীসতিমট্ঠং কারাপেতব্বং, যো কারাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, মলমত্তং অপকড্ঢিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৪) ৰচনতো ৰীসতিপি নখে লিখিতমট্ঠে কারাপেতুং ন ৰট্টতি, নখতো মলমত্তং পন অপকড্ঢিতুং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, সম্বাধে লোমং সংহরাপেতব্বং, যো সংহরাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আবাধপচ্চযা সম্বাধে লোমং সংহরাপেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৫) ৰচনতো গণ্ডৰণাদিআবাধং ৰিনা সম্বাধে লোমং সংহরাপেতুং ন ৰট্টতি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দীঘং নাসিকালোমং ধারেতব্বং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৭৫) ৰচনতো সণ্ডাসেন নাসিকালোমং সংহরাপেতুং ৰট্টতি. সক্খরাদীহি নাসিকালোমং গাহাপনেপি আপত্তি নত্থি, অনুরক্খণত্থং পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সণ্ডাস’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৫) সণ্ডাসো অনুঞ্ঞাতো. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পলিতং গাহাপেতব্বং, যো গাহাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৭৫) ৰচনতো পলিতং গাহাপেতুং ন ৰট্টতি. যং পন ভমুকায ৰা নলাটে ৰা দাঠিকায ৰা উগ্গন্ত্ৰা বীভচ্ছং হুত্ৰা ঠিতং, তাদিসং লোমং পলিতং ৰা অপলিতং ৰা গাহাপেতুং ৰট্টতি.
৪১. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অকাযবন্ধনেন গামো পৰিসিতব্বো, যো পৰিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৭৮) ৰচনতো অকাযবন্ধনেন গামো ন পৰিসিতব্বো, অবন্ধিত্ৰা নিক্খমন্তেন যত্থ সরতি, তত্থ বন্ধিতব্বং. ‘‘আসনসালায বন্ধিস্সামী’’তি গন্তুং ৰট্টতি, সরিত্ৰা যাৰ ন বন্ধতি, ন তাৰ পিণ্ডায চরিতব্বং.
৪২. ‘‘ন, ভিক্খৰে, গিহিনিৰত্থং নিৰাসেতব্বং, যো নিৰাসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি(চূল়ৰ. ২৮০) আদিৰচনতো হত্থিসোণ্ডাদিৰসেন গিহিনিৰত্থং ন নিৰাসেতব্বং, সেতপটপারুতাদিৰসেন ন গিহিপারুতং পারুপিতব্বং, মল্লকম্মকরাদযো ৰিয কচ্ছং বন্ধিত্ৰা ন নিৰাসেতব্বং. এৰং নিৰাসেতুং গিলানস্সপি মগ্গপ্পটিপন্নস্সপি ন ৰট্টতি. যম্পি মগ্গং গচ্ছন্তা একং ৰা দ্ৰে ৰা কোণে উক্খিপিত্ৰা অন্তরৰাসকস্স উপরি লগ্গন্তি, অন্তো ৰা একং কাসাৰং তথা নিৰাসেত্ৰা বহি অপরং নিৰাসেন্তি, সব্বং ন ৰট্টতি. গিলানো পন অন্তোকাসাৰস্স ওৰট্টিকং দস্সেত্ৰা অপরং উপরি নিৰাসেতুং লভতি, অগিলানেন দ্ৰে নিৰাসেন্তেন সগুণং কত্ৰা নিৰাসেতব্বানি.
৪৩. ‘‘ন, ভিক্খৰে, উভতোকাজং হরিতব্বং, যো হরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৮১) ৰচনতো উভতোকাজং হরিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, একতোকাজং অন্তরাকাজং সীসভারং খন্ধভারং কটিভারং ওলম্বক’’ন্তি ৰচনতো একতোকাজাদিং হরিতুং ৰট্টতি.
৪৪. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দীঘং দন্তকট্ঠং খাদিতব্বং, যো খাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৮২) ৰচনতো ন দীঘং দন্তকট্ঠং খাদিতব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গুলপরমং দন্তকট্ঠং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতুরঙ্গুলপচ্ছিমং দন্তকট্ঠ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৮২) ৰচনতো মনুস্সানং পমাণঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলপরমং চতুরঙ্গুলপচ্ছিমঞ্চ দন্তকট্ঠং খাদিতব্বং.
৪৫. ‘‘ন, ভিক্খৰে, রুক্খো অভিরুহিতব্বো, যো অভিরুহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সতি করণীযে পোরিসং রুক্খং অভিরুহিতুং আপদাসু যাৰদত্থ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৮৪) ৰচনতো ন রুক্খং অভিরুহিতব্বং, সুক্খকট্ঠগহণাদিকিচ্চে পন সতি পুরিসপ্পমাণং অভিরুহিতুং ৰট্টতি. আপদাসূতি ৰাল়মিগাদযো ৰা দিস্ৰা মগ্গমূল়্হো ৰা দিসা ওলোকেতুকামো হুত্ৰা দৰডাহং ৰা উদকোঘং ৰা আগচ্ছন্তং দিস্ৰা অতিউচ্চম্পি রুক্খং আরোহিতুং ৰট্টতি.
৪৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, বুদ্ধৰচনং ছন্দসো আরোপেতব্বং, যো আরোপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সকায নিরুত্তিযা বুদ্ধৰচনং পরিযাপুণিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৮৫) ৰচনতো ৰেদং ৰিয বুদ্ধৰচনং সক্কটভাসায ৰাচনামগ্গং আরোচেতুং ন ৰট্টতি, সকায পন মাগধিকায নিরুত্তিযা পরিযাপুণিতব্বং.
৪৭. ‘‘ন, ভিক্খৰে, লোকাযতং পরিযাপুণিতব্বং, যো পরিযাপুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি(চঊল়ৰ. ২৮৬) আদিৰচনতো লোকাযতসঙ্খাতং ‘‘সব্বং উচ্ছিট্ঠং, সব্বং অনুচ্ছিট্ঠং, সেতো কাকো, কাল়ো বকো ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেনা’’তি এৰমাদিনিরত্থককারণপটিসংযুত্তং তিত্থিযসত্থং নেৰ পরিযাপুণিতব্বং, ন পরস্স ৰাচেতব্বং. ন চ তিরচ্ছানৰিজ্জা পরিযাপুণিতব্বা, ন পরস্স ৰাচেতব্বা.
৪৮. ‘‘ন, ভিক্খৰে, খিপিতে ‘জীৰা’তি ৰত্তব্বো, যো ৰদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিহীনং ‘জীৰথ ভন্তে’তি ৰুচ্চমানেন ‘চিরং জীৰা’তি ৰত্তু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৮৮) ৰচনতো খিপিতে ‘‘জীৰা’’তি ন ৰত্তব্বং, গিহিনা পন ‘‘জীৰথা’’তি ৰুচ্চমানেন ‘‘চিরং জীৰা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি.
৪৯. ‘‘ন, ভিক্খৰে, লসুণং খাদিতব্বং, যো খাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আবাধপচ্চযা লসুণং খাদিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৮৯) ৰচনতো আবাধং ৰিনা লসুণং খাদিতুং ন ৰট্টতি, সূপসম্পাকাদীসু (পাচি. অট্ঠ. ৭৯৭) পক্খিত্তং পন ৰট্টতি. তঞ্হি পচ্চমানেসু মুগ্গসূপাদীসু ৰা মচ্ছমংসৰিকতিযা ৰা তেলে ৰা বদরসাল়ৰাদীসু ৰা অম্বিলসাকাদীসু ৰা উত্তরিভঙ্গেসু ৰা যত্থ কত্থচি অন্তমসো যাগুভত্তেপি পক্খিত্তং ৰট্টতি.
৫০. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অধোতেহি পাদেহি সেনাসনং অক্কমিতব্বং, যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো অধোতেহি পাদেহি মঞ্চপীঠাদিসেনাসনং পরিকম্মকতা ৰা ভূমি ন অক্কমিতব্বা. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অল্লেহি পাদেহি সেনাসনং অক্কমিতব্বং, যো অক্কমেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো যেহি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২৪) অক্কন্তট্ঠানে উদকং পঞ্ঞাযতি, এৰরূপেহি অল্লপাদেহি পরিভণ্ডকতা ভূমি ৰা সেনাসনং ৰা ন অক্কমিতব্বং. সচে পন উদকসিনেহমত্তমেৰ পঞ্ঞাযতি, ন উদকং, ৰট্টতি. পাদপুঞ্ছনিং পন অল্লপাদেহিপি অক্কমিতুং ৰট্টতিযেৰ. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সউপাহনেন সেনাসনং অক্কমিতব্বং, যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো ধোতপাদেহি অক্কমিতব্বট্ঠানং সউপাহনেন অক্কমিতুং ন ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, পরিকম্মকতায ভূমিযা নিট্ঠুভিতব্বং, যো নিট্ঠুভেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো পরিকম্মকতায ভূমিযা ন নিট্ঠুভিতব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, খেল়মল্লক’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২৪) এৰং অনুঞ্ঞাতে খেল়মল্লকে নিট্ঠুভিতব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চোল়কেন পলিৰেঠেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো সুধাভূমিযা ৰা পরিভণ্ডভূমিযা ৰা মঞ্চপীঠং নিক্খিপন্তেন সচে তট্টিকা ৰা কটসারকো ৰা নত্থি, চোল়কেন মঞ্চপীঠানং পাদা ৰেঠেতব্বা, তস্মিং অসতি পণ্ণম্পি অত্থরিতুং ৰট্টতি, কিঞ্চি অনত্থরিত্ৰা ঠপেন্তস্স পন দুক্কটং. যদি পন তত্থ নেৰাসিকা অনত্থতায ভূমিযাপি ঠপেন্তি, অধোতপাদেহিপি ৰল়ঞ্জেন্তি, তথেৰ ৰল়ঞ্জেতুং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, পরিকম্মকতা ভিত্তি অপস্সেতব্বা, যো অপস্সেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩২৪) ৰচনতো পরিকম্মকতা ভিত্তি সেতভিত্তি ৰা হোতু চিত্তকম্মকতা ৰা, ন অপস্সেতব্বা. ন কেৰলঞ্চ ভিত্তিমেৰ, দ্ৰারম্পি ৰাতপানম্পি অপস্সেনফলকম্পি পাসাণত্থম্ভম্পি রুক্খত্থম্ভম্পি চীৰরেন ৰা যেন কেনচি অপ্পটিচ্ছাদেত্ৰা অপস্সিতুং ন লভতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পচ্চত্থরিত্ৰা নিপজ্জিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২৫) ৰচনতো পন ধোতপাদেহি অক্কমিতব্বং, পরিভণ্ডকতং ভূমিং ৰা ভূমত্থরণং সেনাসনং ৰা সঙ্ঘিকমঞ্চপীঠং ৰা অত্তনো সন্তকেন পচ্চত্থরণেন পচ্চত্থরিত্ৰাৰ নিপজ্জিতব্বং. সচে নিদ্দাযতোপি পচ্চত্থরণে সঙ্কুটিতে কোচি সরীরাৰযৰো মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা ফুসতি, আপত্তিযেৰ, লোমেসু পন ফুসন্তেসু লোমগণনায আপত্তিযো. পরিভোগসীসেন অপস্সযন্তস্সপি এসেৰ নযো. হত্থতলপাদতলেহি পন ফুসিতুং অক্কমিতুং ৰা ৰট্টতি, মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা হরন্তস্স কাযে পটিহঞ্ঞতি, অনাপত্তি.
৫১. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অৰন্দিযা. পুরেউপসম্পন্নেন পচ্ছুপসম্পন্নো অৰন্দিযো, অনুপসম্পন্নো অৰন্দিযো, নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো অধম্মৰাদী অৰন্দিযো, মাতুগামো অৰন্দিযো, পণ্ডকো অৰন্দিযো, পারিৰাসিকো অৰন্দিযো, মূলাযপটিকস্সনারহো অৰন্দিযো, মানত্তারহো অৰন্দিযো, মানত্তচারিকো অৰন্দিযো, অব্ভানারহো অৰন্দিযো’’তি (চূল়ৰ. ৩১২) ৰচনতো ইমে দস অৰন্দিযাতি ৰেদিতব্বা.
‘‘পচ্ছুপসম্পন্নেন পুরেউপসম্পন্নো ৰন্দিযো, নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো ধম্মৰাদী ৰন্দিযো, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰন্দিযো’’তি (চূল়ৰ. ৩১২) – ৰচনতো ইমে তযো ৰন্দিতব্বা.
৫২. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তীণি তূলানি রুক্খতূলং লতাতূলং পোটকীতূল’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো ইমানি তীণি তূলানি কপ্পিযানি. তত্থ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৯৭) রুক্খতূলন্তি সিম্বলিরুক্খাদীনং যেসং কেসঞ্চি রুক্খানং তূলং. লতাতূলন্তি খীরৰল্লিআদীনং যাসং কাসঞ্চি ৰল্লীনং তূলং. পোটকীতূলন্তি পোটকীতিণাদীনং যেসং কেসঞ্চি তিণজাতিকানং অন্তমসো উচ্ছুনল়াদীনম্পি তূলং. এতেহি তীহি সব্বভূতগামা সঙ্গহিতা হোন্তি. রুক্খৰল্লিতিণজাতিযো হি মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞো ভূতগামো নাম নত্থি, তস্মা যস্স কস্সচি ভূতগামস্স তূলং বিম্বোহনে ৰট্টতি. ভিসিং পন পাপুণিত্ৰা সব্বমেতং অকপ্পিযতূলন্তি ৰুচ্চতি. ন কেৰলঞ্চ বিম্বোহনে এতং তূলমেৰ, হংসমোরাদীনং সব্বসকুণানং সীহাদীনং সব্বচতুপ্পদানঞ্চ লোমম্পি ৰট্টতি, পিযঙ্গুপুপ্ফবকুলপুপ্ফাদীনং পন যং কিঞ্চি পুপ্ফং ন ৰট্টতি. তমালপত্তং সুদ্ধমেৰ ন ৰট্টতি, মিস্সকং পন ৰট্টতি, ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং পঞ্চৰিধং উণ্ণাদিতূলম্পি ৰট্টতি.
৫৩. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ভিসিযো উণ্ণভিসিং চোল়ভিসিং ৰাকভিসিং তিণভিসিং পণ্ণভিসি’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো পঞ্চহি উণ্ণাদীহি পূরিতা পঞ্চ ভিসিযো অনুঞ্ঞাতা. তূলগণনায হি এতাসং গণনা ৰুত্তা. তত্থ উণ্ণগ্গহণেন ন কেৰলং এল়কলোমমেৰ গহিতং, ঠপেত্ৰা পন মনুস্সলোমং যং কিঞ্চি কপ্পিযাকপ্পিযমংসজাতীনং পক্খিচতুপ্পদানং লোমং সব্বং ইধ উণ্ণগ্গহণেনেৰ গহিতং. তস্মা ছন্নং চীৰরানং ছন্নং অনুলোমচীৰরানঞ্চ অঞ্ঞতরেন ভিসিচ্ছৰিং কত্ৰা তং সব্বং পক্খিপিত্ৰা ভিসিং কাতুং ৰট্টতি. এল়কলোমানি পন অপক্খিপিত্ৰা কম্বলমেৰ চতুগ্গুণং পঞ্চগুণং ৰা পক্খিপিত্ৰা কতাপি উণ্ণভিসিসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি.
চোল়ভিসিআদীসু যং কিঞ্চি নৰচোল়ং ৰা পুরাণচোল়ং ৰা সংহরিত্ৰা অন্তো পক্খিপিত্ৰা ৰা কতা চোল়ভিসি. যং কিঞ্চি ৰাকং পক্খিপিত্ৰা কতা ৰাকভিসি. যং কিঞ্চি তিণং পক্খিপিত্ৰা কতা তিণভিসি. অঞ্ঞত্র সুদ্ধতমালপত্তা যং কিঞ্চি পণ্ণং পক্খিপিত্ৰা কতা পণ্ণভিসীতি ৰেদিতব্বা. তমালপত্তং পন অঞ্ঞেন মিস্সমেৰ ৰট্টতি. সুদ্ধং ন ৰট্টতি. যং পনেতং উণ্ণাদিপঞ্চৰিধং তূলং ভিসিযং ৰট্টতি, তং মসূরকেপি ৰট্টতীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. এতেন মসূরকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং হোতি. ভিসিযা পমাণনিযমো নত্থি, মঞ্চভিসি পীঠভিসি ভূমত্থরণভিসি চঙ্কমনভিসি পাদপুঞ্ছনভিসীতি এতাসং অনুরূপতো সল্লক্খেত্ৰা অত্তনো রুচিৰসেন পমাণং কাতব্বং. বিম্বোহনং পন পমাণযুত্তমেৰ ৰট্টতি.
৫৪. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অড্ঢকাযিকানি বিম্বোহনানি ধারেতব্বানি, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৯৭) যেসু কটিতো পট্ঠায যাৰ সীসং উপদহন্তি, তাদিসানি উপড্ঢকাযপ্পমাণানি বিম্বোহনানি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সীসপ্পমাণং বিম্বোহন’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) সীসপ্পমাণং অনুঞ্ঞাতং. সীসপ্পমাণং নাম যস্স ৰিত্থারতো তীসু কণ্ণেসু দ্ৰিন্নং কণ্ণানং অন্তরং মিনিযমানং ৰিদত্থি চেৰ চতুরঙ্গুলঞ্চ হোতি, মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিরতনং হোতি. ‘‘দীঘতো পন দিযড্ঢরতনং ৰা দ্ৰিরতনং ৰা’’তি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. অযং সীসপ্পমাণস্স উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো, ইতো উদ্ধং ন ৰট্টতি, হেট্ঠা ৰট্টতি. অগিলানস্স সীসূপধানঞ্চ পাদূপধানঞ্চাতি দ্ৰযমেৰ ৰট্টতি, গিলানস্স বিম্বোহনানি সন্থরিত্ৰা উপরি পচ্চত্থরণং দত্ৰা নিপজ্জিতুম্পি ৰট্টতি. ‘‘যানি পন ভিসীনং অনুঞ্ঞাতানি পঞ্চ কপ্পিযতূলানি, তেহি বিম্বোহনং মহন্তম্পি ৰট্টতী’’তি ফুস্সদেৰত্থেরো আহ. ৰিনযধরউপতিস্সত্থেরো পন ‘‘বিম্বোহনং করিস্সামীতি কপ্পিযতূলং ৰা অকপ্পিযতূলং ৰা পক্খিপিত্ৰা করোন্তস্স পমাণমেৰ ৰট্টতী’’তি আহ.
৫৫. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আসন্দিক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো চতুরস্সপীঠসঙ্খাতো আসন্দিকো ৰট্টতি, সো চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো অট্ঠঙ্গুলতো উচ্চপাদকোপি ৰট্টতি. একতোভাগেন দীঘপীঠমেৰ হি অট্ঠঙ্গুলতো উচ্চপাদকং ন ৰট্টতি, তস্মা চতুরস্সপীঠং পমাণাতিক্কন্তম্পি ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সত্তঙ্গ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো তীসু দিসাসু অপস্সযং কত্ৰা কতমঞ্চোপি ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চকম্পি সত্তঙ্গ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো অযম্পি পমাণাতিক্কন্তো চ ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভদ্দপীঠ’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ২৯৭) পাল়িযং অনুঞ্ঞাতং ৰেত্তমযপীঠং পিলোতিকাবদ্ধপীঠং দারুপট্টিকায উপরি পাদে ঠপেত্ৰা ভোজনফলকং ৰিয কতং এল়কপাদপীঠং আমলকাকারেন যোজিতং বহুপাদকং আমণ্ডকৰট্টিকপীঠং পলালপীঠং ফলকপীঠঞ্চ পাল়িযং অনাগতঞ্চ অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি দারুমযপীঠং ৰট্টতি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চে মঞ্চে সযিতব্বং, যো সযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো পমণাতিক্কন্তে মঞ্চে সযন্তস্স দুক্কটং, তং পন করোন্তস্স কারাপেন্তস্স চ ছেদনকং পাচিত্তিযং. অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তেন ছিন্দিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. সচে ন ছিন্দিতুকামো হোতি, ভূমিযং নিখনিত্ৰা পমাণং উপরি দস্সেতি, উত্তানকং ৰা কত্ৰা পরিভুঞ্জতি, উক্খিপিত্ৰা তুলাসঙ্ঘাটে ঠপেত্ৰা অট্টং কত্ৰা পরিভুঞ্জতি, ৰট্টতি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চা মঞ্চপটিপাদকা ধারেতব্বা, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গুলপরমং মঞ্চপটিপাদক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো মনুস্সানং পমাণঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলপরমোৰ মঞ্চপটিপাদকো ৰট্টতি, ততো উদ্ধং ন ৰট্টতি.
৫৬. ‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চাসযনমহাসযনানি ধারেতব্বানি, সেয্যথিদং, আসন্দি পল্লঙ্কো গোনকো চিত্তকো পটিকা পটলিকা তূলিকা ৰিকতিকা উদ্দলোমি একন্তলোমি কট্টিস্সং কোসেয্যং কুত্তকং হত্থত্থরং অস্সত্থরং রথত্থরং অজিনপৰেণী কদলিমিগপৰরপচ্চত্থরণং সউত্তরচ্ছদং উভতোলোহিতকূপধানং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২৫৪) ৰচনতো উচ্চাসযনমহাসযনানি ন ৰট্টন্তি. তত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ২৫৪) উচ্চাসযনং নাম পমাণাতিক্কন্তং মঞ্চং. মহাসযনং নাম অকপ্পিযত্থরণং. আসন্দিআদীসু আসন্দীতি পমাণাতিক্কন্তাসনং. পল্লঙ্কোতি পাদেসু ৰাল়রূপানি ঠপেত্ৰা কতো. গোনকোতি দীঘলোমকো মহাকোজৰো. চতুরঙ্গুলাধিকানি কির তস্স লোমানি. চিত্তকোতি রতনচিত্রউণ্ণামযত্থরকো. পটিকাতি উণ্ণামযো সেতত্থরকো. পটলিকাতি ঘনপুপ্ফকো উণ্ণামযলোমত্থরকো, যো ‘‘আমলকপটো’’তিপি ৰুচ্চতি. তূলিকাতি পকতিতূলিকাযেৰ. ৰিকতিকাতি সীহব্যগ্ঘাদিরূপৰিচিত্রো উণ্ণামযত্থরকো. উদ্দলোমীতি একতো উগ্গতলোমং উণ্ণামযত্থরণং. একন্তলোমীতি উভতো উগ্গতলোমং উণ্ণামযত্থরণং. কট্টিস্সন্তি রতনপরিসিব্বিতং কোসেয্যকট্টিস্সমযং পচ্চত্থরণং. কোসেয্যন্তি রতনপরিসিব্বিতং কোসিযসুত্তমযং পচ্চত্থরণং, সুদ্ধকোসেয্যং পন ৰট্টতি.
কুত্তকন্তি সোল়সন্নং নাটকিত্থীনং ঠত্ৰা নচ্চনযোগ্গং উণ্ণামযত্থরণং. হত্থত্থরঅস্সত্থরা হত্থিঅস্সপিট্ঠীসু অত্থরণকঅত্থরণা এৰ. রথত্থরেপি এসেৰ নযো. অজিনপৰেণীতি অজিনচম্মেহি মঞ্চপ্পমাণেন সিব্বিত্ৰা কতা পৰেণী. কদলিমিগপৰরপচ্চত্থরণন্তি কদলিমিগচম্মং নাম অত্থি, তেন কতং পৰরপচ্চত্থরণন্তি অত্থো. তং কির সেতৰত্থস্স উপরি কদলিমিগচম্মং পত্থরিত্ৰা সিব্বিত্ৰা করোন্তি. সউত্তরচ্ছদন্তি সহ উত্তরচ্ছদেন, উপরিবদ্ধেন রত্তৰিতানেন সদ্ধিন্তি অত্থো. সেতৰিতানম্পি হেট্ঠা অকপ্পিযপচ্চত্থরণে সতি ন ৰট্টতি, অসতি পন ৰট্টতি. উভতোলোহিতকূপধানন্তি সীসূপধানঞ্চ পাদূপধানঞ্চাতি মঞ্চস্স উভতোলোহিতকূপধানং, এতং ন কপ্পতি. যং পন একমেৰ উপধানং উভোসু পস্সেসু রত্তং ৰা হোতু পদুমৰণ্ণং ৰা ৰিচিত্রং ৰা, সচে পমাণযুত্তং, ৰট্টতি, মহাউপধানং পন পটিক্খিত্তং. গোনকাদীনি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২০) সঙ্ঘিকৰিহারে ৰা পুগ্গলিকৰিহারে ৰা মঞ্চপীঠকেসু অত্থরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টন্তি, ধম্মাসনে পন গিহিৰিকতনীহারেন লব্ভন্তি, তত্রাপি নিপজ্জিতুং ন ৰট্টতি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা তীণি আসন্দিং পল্লঙ্কং তূলিকং গিহিৰিকতং অভিনিসীদিতুং, ন ত্ৰেৰ অভিনিপজ্জিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩১৪) – ৰচনতো আসন্দাদিত্তযং ঠপেত্ৰা অৰসেসেসু গোনকাদীসু গিহিৰিকতেসু ধম্মাসনে ৰা ভত্তগ্গে ৰা অন্তরঘরে ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতি, নিপজ্জিতুং ন ৰট্টতি. তূলোনদ্ধং পন মঞ্চপীঠং ভত্তগ্গে অন্তরঘরেযেৰ নিসীদিতুং ৰট্টতি, তত্থাপি নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. তূলোনদ্ধং পন মঞ্চপীঠং কারাপেন্তস্সপি উদ্দালনকং পাচিত্তিযং.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওনদ্ধমঞ্চং ওনদ্ধপীঠ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো পন চম্মাদীহি ওনদ্ধং মঞ্চপীঠং ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পাৰারং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, কোসেয্যপাৰারং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, কোজৰং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, কম্বল’’ন্তি (মহাৰ. ৩৩৭-৩৩৮) – ৰচনতো পাৰারাদীনি সঙ্ঘিকানি ৰা হোন্তু পুগ্গলিকানি ৰা, যথাসুখং ৰিহারে ৰা অন্তরঘরে ৰা যত্থ কত্থচি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টন্তি. কোজৰং পনেত্থ পকতিকোজৰমেৰ ৰট্টতি, মহাপিট্ঠিযকোজৰং ন ৰট্টতি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) ৰচনতো সুৰণ্ণরজতাদিৰিচিত্রানি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২০) কৰাটানি মঞ্চপীঠানি তালৰণ্টানি সুৰণ্ণরজতযোনি পানীযঘটপানীযসরাৰানি, যং কিঞ্চি চিত্তকম্মকতং, সব্বং সেনাসনপরিভোগে ৰট্টতি. ‘‘পাসাদস্স দাসিদাসং খেত্তৰত্থুং গোমহিংসং দেমা’’তি ৰদন্তি, পাটেক্কং গহণকিচ্চং নত্থি, পাসাদে পটিগ্গহিতে পটিগ্গহিতমেৰ হোতি.