নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
ৰিনযপিটকে
ৰিনযসঙ্গহ-অট্ঠকথা
গন্থারম্ভকথা
ৰত্থুত্তযং নমস্সিত্ৰা, সরণং সব্বপাণিনং;
ৰিনযে পাটৰত্থায, যোগাৰচরভিক্খুনং.
ৰিপ্পকিণ্ণমনেকত্থ, পাল়িমুত্তৰিনিচ্ছযং;
সমাহরিত্ৰা একত্থ, দস্সযিস্সমনাকুলং.
তত্রাযং মাতিকা –
‘‘দিৰাসেয্যা পরিক্খারো, ভেসজ্জকরণম্পি চ;
পরিত্তং পটিসন্থারো, ৰিঞ্ঞত্তি কুলসঙ্গহো.
‘‘মচ্ছমংসং অনামাসং, অধিট্ঠানৰিকপ্পনং;
চীৰরেনৰিনাৰাসো, ভণ্ডস্স পটিসামনং.
‘‘কযৰিক্কযসমাপত্তি, রূপিযাদিপটিগ্গহো;
দানৰিস্সাসগ্গাহেহি, লাভস্স পরিণামনং.
‘‘পথৰী ভূতগামো চ, দুৰিধং সহসেয্যকং;
ৰিহারে সঙ্ঘিকে সেয্যং, সন্থরিত্ৰান পক্কমো.
‘‘কালিকানিপি চত্তারি, কপ্পিযা চতুভূমিযো;
খাদনীযাদিপটিগ্গাহো, পটিক্খেপপৰারণা.
‘‘পব্বজ্জা নিস্সযো সীমা, উপোসথপৰারণং;
ৰস্সূপনাযিকা ৰত্তং, চতুপচ্চযভাজনং.
‘‘কথিনং গরুভণ্ডানি, চোদনাদিৰিনিচ্ছযো;
গরুকাপত্তিৰুট্ঠানং, কম্মাকম্মং পকিণ্ণক’’ন্তি.
১. দিৰাসেয্যৰিনিচ্ছযকথা
১. তত্থ দিৰাসেয্যাতি দিৰানিপজ্জনং. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দিৰা পটিসল্লীযন্তেন দ্ৰারং সংৰরিত্ৰা পটিসল্লীযিতু’’ন্তি (পারা. ৭৭) ৰচনতো দিৰা নিপজ্জন্তেন দ্ৰারং সংৰরিত্ৰা নিপজ্জিতব্বং. এত্থ চ কিঞ্চাপি পাল়িযং ‘‘অযং নাম আপত্তী’’তি ন ৰুত্তা, ৰিৰরিত্ৰা নিপন্নদোসেন পন উপ্পন্নে ৰত্থুস্মিং দ্ৰারং সংৰরিত্ৰা নিপজ্জিতুং অনুঞ্ঞাতত্তা অসংৰরিত্ৰা নিপজ্জন্তস্স অট্ঠকথাযং দুক্কটং (পারা. অট্ঠ. ১.৭৭) ৰুত্তং. ভগৰতো হি অধিপ্পাযং ঞত্ৰা উপালিত্থেরাদীহি অট্ঠকথা ঠপিতা. ‘‘অত্থাপত্তি দিৰা আপজ্জতি, নো রত্তি’’ন্তি (পরি. ৩২৩) ইমিনাপি চেতং সিদ্ধং.
২. কীদিসং পন দ্ৰারং সংৰরিতব্বং, কীদিসং ন সংৰরিতব্বং? রুক্খপদরৰেল়ুপদরকিলঞ্জপণ্ণাদীনং যেন কেনচি কৰাটং কত্ৰা হেট্ঠা উদুক্খলে উপরি উত্তরপাসকে চ পৰেসেত্ৰা কতং পরিৰত্তকদ্ৰারমেৰ সংৰরিতব্বং. অঞ্ঞং গোরূপানং ৰজেসু ৰিয রুক্খসূচিকণ্টকদ্ৰারং, গামথকনকং চক্কলকযুত্তদ্ৰারং, ফলকেসু ৰা কিটিকাসু ৰা দ্ৰে তীণি চক্কলকানি যোজেত্ৰা কতং সংসরণকিটিকদ্ৰারং, আপণেসু ৰিয কতং উগ্ঘাটনকিটিকদ্ৰারং, দ্ৰীসু তীসু ঠানেসু ৰেল়ুসলাকা গোপ্ফেত্ৰা পণ্ণকুটীসু কতং সলাকহত্থকদ্ৰারং, দুস্সসাণিদ্ৰারন্তি এৰরূপং দ্ৰারং ন সংৰরিতব্বং. পত্তহত্থস্স কৰাটপ্পণামনে পন একং দুস্সসাণিদ্ৰারমেৰ অনাপত্তিকরং, অৰসেসানি পণামেন্তস্স আপত্তি. দিৰা পটিসল্লীযন্তস্স পন পরিৰত্তকদ্ৰারমেৰ আপত্তিকরং, সেসানি সংৰরিত্ৰা ৰা অসংৰরিত্ৰা ৰা নিপজ্জন্তস্স আপত্তি নত্থি, সংৰরিত্ৰা পন নিপজ্জিতব্বং, এতং ৰত্তং.
৩. পরিৰত্তকদ্ৰারং কিত্তকেন সংৰুতং হোতি? সূচিঘটিকাসু দিন্নাসু সংৰুতমেৰ হোতি. অপিচ খো সূচিমত্তেপি দিন্নে ৰট্টতি, ঘটিকামত্তেপি দিন্নে ৰট্টতি, দ্ৰারবাহং ফুসিত্ৰা ঠপিতমত্তেপি ৰট্টতি, ঈসকং অফুসিতেপি ৰট্টতি, সব্বন্তিমেন ৰিধিনা যাৰতা সীসং নপ্পৰিসতি, তাৰতা অফুসিতেপি ৰট্টতি. সচে বহূনং ৰল়ঞ্জনট্ঠানং হোতি, ভিক্খুং ৰা সামণেরং ৰা ‘‘দ্ৰারং, আৰুসো, জগ্গাহী’’তি ৰত্ৰাপি নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. অথ ভিক্খূ চীৰরকম্মং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি করোন্তা নিসিন্না হোন্তি, ‘‘এতে দ্ৰারং জগ্গিস্সন্তী’’তি আভোগং কত্ৰাপি নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. কুরুন্দট্ঠকথাযং পন ‘‘উপাসকম্পি আপুচ্ছিত্ৰা ৰা ‘এস জগ্গিস্সতী’তি আভোগং কত্ৰা ৰা নিপজ্জিতুং ৰট্টতি, কেৰলং ভিক্খুনিং ৰা মাতুগামং ৰা আপুচ্ছিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং. এৰং সব্বত্থপি যো যো থেরৰাদো ৰা অট্ঠকথাৰাদো ৰা পচ্ছা ৰুচ্চতি, সো সোৰ পমাণন্তি গহেতব্বং.
৪. অথ দ্ৰারস্স উদুক্খলং ৰা উত্তরপাসকো ৰা ভিন্নো হোতি অট্ঠপিতো ৰা, সংৰরিতুং ন সক্কোতি, নৰকম্মত্থং ৰা পন ইট্ঠকপুঞ্জো ৰা মত্তিকাদীনং ৰা রাসি অন্তোদ্ৰারে কতো হোতি, অট্টং ৰা বন্ধন্তি, যথা সংৰরিতুং ন সক্কোতি. এৰরূপে অন্তরাযে সতি অসংৰরিত্ৰাপি নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. যদি পন কৰাটং নত্থি, লদ্ধকপ্পমেৰ. উপরি সযন্তেন নিস্সেণিং আরোপেত্ৰা নিপজ্জিতব্বং. সচে নিস্সেণিমত্থকে থকনকং হোতি, থকেত্ৰাপি নিপজ্জিতব্বং. গব্ভে নিপজ্জন্তেন গব্ভদ্ৰারং ৰা পমুখদ্ৰারং ৰা যং কিঞ্চি সংৰরিত্ৰা নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. সচে এককুট্টকে গেহে দ্ৰীসু পস্সেসু দ্ৰারানি কত্ৰা ৰল়ঞ্জন্তি, দ্ৰেপি দ্ৰারানি জগ্গিতব্বানি, তিভূমকেপি পাসাদে দ্ৰারং জগ্গিতব্বমেৰ. সচে ভিক্খাচারা পটিক্কম্ম লোহপাসাদসদিসং পাসাদং বহূ ভিক্খূ দিৰাৰিহারত্থং পৰিসন্তি, সঙ্ঘত্থেরেন দ্ৰারপালস্স ‘‘দ্ৰারং জগ্গাহী’’তি ৰত্ৰা ৰা ‘‘দ্ৰারজগ্গনং নাম এতস্স ভারো’’তি আভোগং কত্ৰা ৰা পৰিসিত্ৰা নিপজ্জিতব্বং. যাৰ সঙ্ঘনৰকেন এৰমেৰ কাতব্বং. পুরে পৰিসন্তানং ‘‘দ্ৰারজগ্গনং নাম পচ্ছিমানং ভারো’’তি এৰং আভোগং কাতুম্পি ৰট্টতি. অনাপুচ্ছা ৰা আভোগং অকত্ৰা ৰা অন্তোগব্ভে ৰা অসংৰুতদ্ৰারে বহি ৰা নিপজ্জন্তানং আপত্তি. গব্ভে ৰা বহি ৰা নিপজ্জনকালেপি ‘‘দ্ৰারজগ্গনং নাম মহাদ্ৰারে দ্ৰারপালস্স ভারো’’তি আভোগং কত্ৰা নিপজ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ. এৰং লোহপাসাদাদীসু আকাসতলে নিপজ্জন্তেনপি দ্ৰারং সংৰরিতব্বমেৰ.
অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপো – ইদং দিৰাপটিসল্লীযনং যেন কেনচি পরিক্খিত্তে সদ্ৰারবন্ধে ঠানে কথিতং, তস্মা অব্ভোকাসে ৰা রুক্খমূলে ৰা মণ্ডপে ৰা যত্থ কত্থচি সদ্ৰারবন্ধে নিপজ্জন্তেন দ্ৰারং সংৰরিত্ৰাৰ নিপজ্জিতব্বং. সচে মহাপরিৰেণং হোতি মহাবোধিযঙ্গণলোহপাসাদঙ্গণসদিসং বহূনং ওসরণট্ঠানং, যত্থ দ্ৰারং সংৰুতম্পি সংৰুতট্ঠানে ন তিট্ঠতি, দ্ৰারং অলভন্তা পাকারং আরুহিত্ৰাপি ৰিচরন্তি, তত্থ সংৰরণকিচ্চং নত্থি. রত্তিং দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা নিপন্নো অরুণে উগ্গতে ৰুট্ঠাতি, অনাপত্তি. সচে পন পবুজ্ঝিত্ৰা পুন সুপতি, আপত্তি. যো পন ‘‘অরুণে উগ্গতে ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰাৰ দ্ৰারং অসংৰরিত্ৰা রত্তিং নিপজ্জতি, যথাপরিচ্ছেদমেৰ ৰুট্ঠাতি, তস্স আপত্তিযেৰ. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘এৰং নিপজ্জন্তো অনাদরিযদুক্কটাপি ন মুচ্চতী’’তি ৰুত্তং.
৫. যো পন বহুদেৰ রত্তিং জগ্গিত্ৰা অদ্ধানং ৰা গন্ত্ৰা দিৰা কিলন্তরূপো মঞ্চে নিসিন্নো পাদে ভূমিতো অমোচেত্ৰাৰ নিদ্দাৰসেন নিপজ্জতি, তস্স অনাপত্তি. সচে ওক্কন্তনিদ্দো অজানন্তোপি পাদে মঞ্চকং আরোপেতি, আপত্তিযেৰ. নিসীদিত্ৰা অপস্সায সুপন্তস্স অনাপত্তি. যোপি চ ‘‘নিদ্দং ৰিনোদেস্সামী’’তি চঙ্কমন্তো পতিত্ৰা সহসা ৰুট্ঠাতি, তস্সপি অনাপত্তি. যো পন পতিত্ৰা তত্থেৰ সযতি, ন ৰুট্ঠাতি, তস্স আপত্তি.
কো মুচ্চতি, কো ন মুচ্চতীতি? মহাপচ্চরিযং তাৰ ‘‘একভঙ্গেন নিপন্নকো এৰ মুচ্চতি. পাদে পন ভূমিতো মোচেত্ৰা নিপন্নোপি যক্খগহিতকোপি ৰিসঞ্ঞীভূতোপি ন মুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. কুরুন্দট্ঠকথাযং পন ‘‘বন্ধিত্ৰা নিপজ্জাপিতোৰ মুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘যো চঙ্কমন্তো মুচ্ছিত্ৰা পতিতো তত্থেৰ সুপতি, তস্সপি অৰিসযতায আপত্তি ন দিস্সতি. আচরিযা পন এৰং ন কথযন্তি, তস্মা আপত্তিযেৰাতি মহাপদুমত্থেরেন ৰুত্তং. দ্ৰে পন জনা আপত্তিতো মুচ্চন্তিযেৰ, যো চ যক্খগহিতকো, যো চ বন্ধিত্ৰা নিপজ্জাপিতো’’তি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
দিৰাসেয্যৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
২. পরিক্খারৰিনিচ্ছযকথা
৬. পরিক্খারোতি সমণপরিক্খারো. তত্রাযং কপ্পিযাকপ্পিযপরিক্খারৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ১.৮৫) – কেচি তালপণ্ণচ্ছত্তং অন্তো ৰা বহি ৰা পঞ্চৰণ্ণেন সুত্তেন সিব্বিত্ৰা ৰণ্ণমট্ঠং করোন্তি, তং ন ৰট্টতি. একৰণ্ণেন পন নীলেন ৰা পীতকেন ৰা যেন কেনচি সুত্তেন অন্তো ৰা বহি ৰা সিব্বিতুং, ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জরং ৰা ৰিনন্ধিতুং ৰট্টতি, তঞ্চ খো থিরকরণত্থং ৰট্টতি, ন ৰণ্ণমট্ঠত্থায. ছত্তপণ্ণেসু মকরদন্তকং ৰা অড্ঢচন্দকং ৰা ছিন্দিতুং ন ৰট্টতি. ছত্তদণ্ডে গেহত্থম্ভেসু ৰিয ঘটকো ৰা ৰাল়রূপকং ৰা ন ৰট্টতি. সচেপি সব্বত্থ আরগ্গেন লেখা দিন্না হোতি, সাপি ন ৰট্টতি. ঘটকং ৰা ৰাল়রূপকং ৰা ভিন্দিত্ৰা ধারেতব্বং, লেখাপি ঘংসিত্ৰা ৰা অপনেতব্বা, সুত্তকেন ৰা দণ্ডো ৰেঠেতব্বো. দণ্ডবুন্দে পন অহিচ্ছত্তকসণ্ঠানং ৰট্টতি. ৰাতপ্পহারেন অচলনত্থং ছত্তমণ্ডলিকং রজ্জুকেহি গাহেত্ৰা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধনট্ঠানে ৰলযমিৰ উক্কিরিত্ৰা লেখং ঠপেন্তি, সা ৰট্টতি.
৭. চীৰরমণ্ডনত্থায নানাসুত্তকেহি সতপদিসদিসং সিব্বন্তা আগন্তুকপট্টং ঠপেন্তি, অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি সূচিকম্মৰিকারং করোন্তি, পট্টমুখে ৰা পরিযন্তে ৰা ৰেণিং ৰা সঙ্খলিকং ৰা মুগ্গরং ৰা এৰমাদি সব্বং ন ৰট্টতি, পকতিসূচিকম্মমেৰ ৰট্টতি. গণ্ঠিকপট্টকঞ্চ পাসকপট্টকঞ্চ অট্ঠকোণম্পি সোল়সকোণম্পি করোন্তি, তত্থ অগ্ঘিযগযমুগ্গরাদীনি দস্সেন্তি, কক্কটক্খীনি উক্কিরন্তি, সব্বং ন ৰট্টতি, চতুকোণমেৰ ৰট্টতি, কোণসুত্তপীল়কা চ চীৰরে রত্তে দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা ৰট্টন্তি. কঞ্জিকপিট্ঠখলিঅঅলকাদীসু চীৰরং পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি, চীৰরকম্মকালে পন হত্থমলসূচিমলাদীনং ধোৰনত্থং কিলিট্ঠকালে চ ধোৰনত্থং ৰট্টতি, গন্ধং ৰা লাখং ৰা তেলং ৰা রজনে পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি.
রজনেসু চ হলিদ্দিং ঠপেত্ৰা সব্বং মূলরজনং ৰট্টতি, মঞ্জিট্ঠিঞ্চ তুঙ্গহারঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং খন্ধরজনং ৰট্টতি. তুঙ্গহারো নাম একো সকণ্টকরুক্খো, তস্স হরিতালৰণ্ণং খন্ধরজনং হোতি. লোদ্দঞ্চ কণ্ডুলঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং তচরজনং ৰট্টতি. অল্লিপত্তঞ্চ নীলিপত্তঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং পত্তরজনং ৰট্টতি. গিহিপরিভুত্তকং পন অল্লিপত্তেন একৰারং রজিতুং ৰট্টতি. কিংসুকপুপ্ফঞ্চ কুসুম্ভপুপ্ফঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং পুপ্ফরজনং ৰট্টতি. ফলরজনে পন ন কিঞ্চি ন ৰট্টতি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৪৪).
৮. চীৰরং রজিত্ৰা সঙ্খেন ৰা মণিনা ৰা যেন কেনচি ন ঘট্টেতব্বং, ভূমিযং জাণুকানি নিহন্ত্ৰা হত্থেহি গহেত্ৰা দোণিযম্পি ন ঘংসিতব্বং. দোণিযং ৰা ফলকে ৰা ঠপেত্ৰা অন্তে গাহাপেত্ৰা হত্থেন পহরিতুং পন ৰট্টতি, তম্পি মুট্ঠিনা ন কাতব্বং. পোরাণকত্থেরা পন দোণিযম্পি ন ঠপেসুং. একো চীৰরং গহেত্ৰা তিট্ঠতি, অপরো হত্থে কত্ৰা হত্থেন পহরতি. চীৰরস্স কণ্ণসুত্তকং ন ৰট্টতি, রজিতকালে ছিন্দিতব্বং. যং পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ণসুত্তক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) এৰং অনুঞ্ঞাতং, তং অনুৰাতে পাসকং কত্ৰা বন্ধিতব্বং রজনকালে লগ্গনত্থায. গণ্ঠিকেপি সোভাকরণত্থং লেখা ৰা পীল়কা ৰা ন ৰট্টতি, নাসেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.
৯. পত্তে ৰা থালকে ৰা আরগ্গেন লেখং করোন্তি অন্তো ৰা বহি ৰা, ন ৰট্টতি. পত্তং ভমং আরোপেত্ৰা মজ্জিত্ৰা পচন্তি ‘‘মণিৰণ্ণং করিস্সামা’’তি, ন ৰট্টতি, তেলৰণ্ণো পন ৰট্টতি. পত্তমণ্ডলে ভিত্তিকম্মং ন ৰট্টতি, মকরদন্তকং পন ৰট্টতি.
ধমকরণছত্তকস্স উপরি ৰা হেট্ঠা ৰা ধমকরণকুচ্ছিযং ৰা লেখা ন ৰট্টতি, ছত্তমুখৰট্টিযং পনস্স লেখা ৰট্টতি.
১০. কাযবন্ধনস্স সোভনত্থং তহিং তহিং দিগুণং সুত্তং কোট্টেন্তি, কক্কটক্খীনি উট্ঠাপেন্তি, ন ৰট্টতি, উভোসু পন অন্তেসু দসামুখস্স থিরভাৰায দিগুণং কোট্টেতুং ৰট্টতি. দসামুখে পন ঘটকং ৰা মকরমুখং ৰা দেড্ডুভসীসং ৰা যং কিঞ্চি ৰিকাররূপং কাতুং ন ৰট্টতি, তত্থ তত্থ অচ্ছীনি দস্সেত্ৰা মালাকম্মাদীনি ৰা কত্ৰা কোট্টিতকাযবন্ধনম্পি ন ৰট্টতি, উজুকমেৰ পন মচ্ছকণ্টকং ৰা খজ্জূরিপত্তকং ৰা মট্ঠকপট্টিকং ৰা কত্ৰা কোট্টেতুং ৰট্টতি. কাযবন্ধনস্স দসা একা ৰট্টতি, দ্ৰে তীণি চত্তারিপি ৰট্টন্তি, ততো পরং ন ৰট্টন্তি. রজ্জুককাযবন্ধনং একমেৰ ৰট্টতি, পামঙ্গসণ্ঠানং পন একম্পি ন ৰট্টতি, দসা পন পামঙ্গসণ্ঠানাপি ৰট্টতি, বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং বহুরজ্জুকন্তি ন ৰত্তব্বং, তং ৰট্টতি.
কাযবন্ধনৰিধে অট্ঠমঙ্গলাদিকং যং কিঞ্চি ৰিকাররূপং ন ৰট্টতি, পরিচ্ছেদলেখামত্তং ৰট্টতি. ৰিধকস্স উভোসু অন্তেসু থিরকরণত্থায ঘটকং করোন্তি, অযম্পি ৰট্টতি.
১১. অঞ্জনিযং ইত্থিপুরিসচতুপ্পদসকুণরূপং ৰা মালাকম্মলতাকম্মমকরদন্তকগোমুত্তকঅড্ঢচন্দকাদিভেদং ৰা ৰিকাররূপং ন ৰট্টতি, ঘংসিত্ৰা ৰা ভিন্দিত্ৰা ৰা যথা ৰা ন পঞ্ঞাযতি, তথা সুত্তকেন ৰেঠেত্ৰা ৰল়ঞ্জেতব্বা. উজুকমেৰ পন চতুরংসা ৰা অট্ঠংসা ৰা সোল়সংসা ৰা অঞ্জনী ৰট্টতি. হেট্ঠতোপিস্সা দ্ৰে ৰা তিস্সো ৰা ৰট্টলেখাযো ৰট্টন্তি, গীৰাযম্পিস্সা পিধানকবন্ধনত্থং একা ৰট্টলেখা ৰট্টতি.
অঞ্জনীসলাকাযপি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি, অঞ্জনীথৰিকাযপি যং কিঞ্চি নানাৰণ্ণেন সুত্তেন ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি. এসেৰ নযো কুঞ্চিককোসকেপি. কুঞ্চিকায ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি, তথা সিপাটিকায. একৰণ্ণসুত্তেন পন যেন কেনচি যং কিঞ্চি সিব্বিতুং ৰট্টতি.
১২. আরকণ্টকেপি ৰট্টমণিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, গীৰাযং পন পরিচ্ছেদলেখা ৰট্টতি. পিপ্ফলিকেপি মণিকং ৰা পীল়কং ৰা যং কিঞ্চি উট্ঠাপেতুং ন ৰট্টতি, দণ্ডকে পন পরিচ্ছেদলেখা ৰট্টতি. নখচ্ছেদনং ৰলিতকংযেৰ করোন্তি, তস্মা তং ৰট্টতি. উত্তরারণিযং ৰাপি অরণিধনুকে ৰা উপরিপেল্লনদণ্ডকে ৰা মালাকম্মাদি যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি. পেল্লনদণ্ডকস্স পন ৰেমজ্ঝে মণ্ডলং হোতি, তত্থ পরিচ্ছেদলেখামত্তং ৰট্টতি. সূচিসণ্ডাসং করোন্তি, যেন সূচিং ডংসাপেত্ৰা ঘংসন্তি, তত্থ মকরমুখাদিকং যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, সূচিডংসনত্থং পন মুখমত্তং হোতি, তং ৰট্টতি.
দন্তকট্ঠচ্ছেদনৰাসিযম্পি যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, উজুকমেৰ কপ্পিযলোহেন উভোসু ৰা পস্সেসু চতুরংসং ৰা অট্ঠংসং ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি. কত্তরদণ্ডেপি যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, হেট্ঠা একা ৰা দ্ৰে ৰা ৰট্টলেখা উপরি অহিচ্ছত্তকমকুল়মত্তঞ্চ ৰট্টতি.
১৩. তেলভাজনেসু ৰিসাণে ৰা নাল়িযং ৰা অলাবুকে ৰা আমণ্ডসারকে ৰা ঠপেত্ৰা ইত্থিরূপং পুরিসরূপঞ্চ অৰসেসং সব্বম্পি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি. মঞ্চপীঠে ভিসিবিম্বোহনে ভূমত্থরণে পাদপুঞ্ছনে চঙ্কমনভিসিযা সম্মুঞ্জনিযং কচৰরছড্ডনকে রজনদোণিকায পানীযউল়ুঙ্কে পানীযঘটে পাদকথলিকায ফলকপীঠকে ৰলযাধারকে দণ্ডাধারকে পত্তপিধানে তালৰণ্টে বীজনেতি এতেসু সব্বং মালাকম্মাদি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি.
১৪. সেনাসনে পন দ্ৰারকৰাটৰাতপানকৰাটাদীসু সব্বরতনমযম্পি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি. সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্র ৰিরুদ্ধসেনাসনা. ৰিরুদ্ধসেনাসনং নাম অঞ্ঞেসং সীমায রাজৰল্লভেহি কতসেনাসনং ৰুচ্চতি. তস্মা যে তাদিসং সেনাসনং করোন্তি, তে ৰত্তব্বা ‘‘মা অম্হাকং সীমায সেনাসনং করোথা’’তি. অনাদিযিত্ৰা করোন্তিযেৰ, পুনপি ৰত্তব্বা ‘‘মা এৰং অকত্থ, মা অম্হাকং উপোসথপৰারণানং অন্তরাযমকত্থ, মা সামগ্গিং ভিন্দিত্থ, তুম্হাকং সেনাসনং কতম্পি কতট্ঠানে ন ঠস্সতী’’তি. সচে বলক্কারেন করোন্তিযেৰ, যদা তেসং লজ্জিপরিসা উস্সন্না হোতি, সক্কা চ হোতি লদ্ধুং ধম্মিকো ৰিনিচ্ছযো, তদা তেসং পেসেতব্বং ‘‘তুম্হাকং আৰাসং হরথা’’তি. সচে যাৰততিযং পেসিতে হরন্তি, সাধু. নো চে হরন্তি, ঠপেত্ৰা বোধিঞ্চ চেতিযঞ্চ অৰসেসসেনাসনানি ভিন্দিতব্বানি, নো চ খো অপরিভোগং করোন্তেহি, পটিপাটিযা পন ছদনগোপানসীইট্ঠকাদীনি অপনেত্ৰা তেসং পেসেতব্বং ‘‘তুম্হাকং দব্বসম্ভারে হরথা’’তি. সচে হরন্তি, সাধু. নো চে হরন্তি, অথ তেসু দব্বসম্ভারেসু হিমৰস্সৰাতাতপাদীহি পূতিভূতেসু ৰা চোরেহি ৰা হটেসু অগ্গিনা ৰা দড্ঢেসু সীমসামিকা ভিক্খূ অনুপৰজ্জা, ন লব্ভা চোদেতুং ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং দব্বসম্ভারা নাসিতা’’তি ৰা ‘‘তুম্হাকং গীৰা’’তি ৰা. যং পন সীমসামিকেহি ভিক্খূহি কতং, তং সুকতমেৰ হোতি. যোপি ভিক্খু বহুস্সুতো ৰিনযঞ্ঞূ অঞ্ঞং ভিক্খুং অকপ্পিযপরিক্খারং গহেত্ৰা ৰিচরন্তং দিস্ৰা ছিন্দাপেয্য ৰা ভিন্দাপেয্য ৰা, অনুপৰজ্জো, সো নেৰ চোদেতব্বো ন সারেতব্বো, ন তং লব্ভা ৰত্তুং ‘‘অযং নাম মম পরিক্খারো তযা নাসিতো, তং মে দেহী’’তি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
পরিক্খারৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৩. ভেসজ্জাদিকরণৰিনিচ্ছযকথা
১৫. ভেসজ্জকরণপরিত্তপটিসন্থারেসু পন ভেসজ্জকরণে তাৰ অযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.১৮৫-৭) – আগতাগতস্স পরজনস্স ভেসজ্জং ন কাতব্বং, করোন্তো দুক্কটং আপজ্জতি. পঞ্চন্নং পন সহধম্মিকানং কাতব্বং ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেরস্স সামণেরিযাতি. সমসীলসদ্ধাপঞ্ঞানঞ্হি এতেসং তীসু সিক্খাসু যুত্তানং ভেসজ্জং অকাতুং ন লব্ভতি. করোন্তেন চ সচে তেসং অত্থি, তেসং সন্তকং গহেত্ৰা যোজেত্ৰা দাতব্বং, সচে নত্থি, অত্তনো সন্তকং কাতব্বং. সচে অত্তনোপি নত্থি, ভিক্খাচারৰত্তেন ৰা ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো ৰা পরিযেসিতব্বং, অলভন্তেন গিলানস্স অত্থায অকতৰিঞ্ঞত্তিযাপি আহরিত্ৰা কাতব্বং.
১৬. অপরেসম্পি পঞ্চন্নং কাতুং ৰট্টতি মাতু পিতু তদুপট্ঠাকানং অত্তনো ৰেয্যাৰচ্চকরস্স পণ্ডুপলাসস্স চাতি. পণ্ডুপলাসো নাম যো পব্বজ্জাপেক্খো যাৰ পত্তচীৰরং পটিযাদিযতি, তাৰ ৰিহারে ৰসতি. তেসু সচে মাতাপিতরো ইস্সরা হোন্তি ন পচ্চাসীসন্তি, অকাতুং ৰট্টতি. সচে পন রজ্জেপি ঠিতা পচ্চাসীসন্তি, অকাতুং ন ৰট্টতি. ভেসজ্জং পচ্চাসীসন্তানং ভেসজ্জং দাতব্বং, যোজেতুং অজানন্তানং যোজেত্ৰা দাতব্বং. সব্বেসং অত্থায সহধম্মিকেসু ৰুত্তনযেনেৰ পরিযেসিতব্বং. সচে পন মাতরং ৰিহারং আনেত্ৰা জগ্গতি, সব্বং পরিকম্মং অনামসন্তেন কাতব্বং, খাদনীযভোজনীযং সহত্থা দাতব্বং. পিতা পন যথা সামণেরো, এৰং সহত্থেন ন্হাপনসম্বাহনাদীনি কত্ৰা উপট্ঠাতব্বো. যে চ মাতাপিতরো উপট্ঠহন্তি পটিজগ্গন্তি, তেসম্পি এৰমেৰ কাতব্বং. ৰেয্যাৰচ্চকরো নাম যো ৰেতনং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে দারূনি ৰা ছিন্দতি, অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি কম্মং করোতি, তস্স রোগে উপ্পন্নে যাৰ ঞাতকা ন পস্সন্তি, তাৰ ভেসজ্জং কাতব্বং. যো পন ভিক্খুনিস্সিতকোৰ হুত্ৰা সব্বকম্মানি করোতি, তস্স ভেসজ্জং কাতব্বমেৰ. পণ্ডুপলাসেপি সামণেরে ৰিয পটিপজ্জিতব্বং.
১৭. অপরেসম্পি দসন্নং কাতুং ৰট্টতি জেট্ঠভাতু কনিট্ঠভাতু জেট্ঠভগিনিযা কনিট্ঠভগিনিযা চূল়মাতুযা মহামাতুযা চূল়পিতুনো মহাপিতুনো পিতুচ্ছায মাতুলস্সাতি. তেসং পন সব্বেসম্পি করোন্তেন তেসংযেৰ সন্তকং ভেসজ্জং গহেত্ৰা কেৰলং যোজেত্ৰা দাতব্বং. সচে পন নপ্পহোন্তি যাচন্তি চ ‘‘দেথ নো, ভন্তে, তুম্হাকং পটিদস্সামা’’তি, তাৰকালিকং দাতব্বং. সচেপি ন যাচন্তি, ‘‘অম্হাকং ভেসজ্জং অত্থি, তাৰকালিকং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা ৰা ‘‘যদা তেসং ভৰিস্সতি, তদা দস্সন্তী’’তি আভোগং ৰা কত্ৰা দাতব্বং. সচে পটিদেন্তি, গহেতব্বং. নো চে দেন্তি, ন চোদেতব্বা. এতে দস ঞাতকে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেসং ন কাতব্বং.
এতেসং পুত্তপরম্পরায পন যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা, তাৰ চত্তারো পচ্চযে আহরাপেন্তস্স অকতৰিঞ্ঞত্তি ৰা ভেসজ্জং করোন্তস্স ৰেজ্জকম্মং ৰা কুলদূসকাপত্তি ৰা ন হোতি. সচে ভাতু জাযা, ভগিনিযা সামিকো ৰা গিলানো হোতি, ঞাতকা চে, তেসম্পি ৰট্টতি. অঞ্ঞাতকা চে, ভাতু চ ভগিনিযা চ কত্ৰা দাতব্বং ‘‘তুম্হাকং জগ্গনট্ঠানে দেথা’’তি. অথ ৰা তেসং পুত্তানং কত্ৰা দাতব্বং ‘‘তুম্হাকং মাতাপিতূনং দেথা’’তি. এতেনুপাযেন সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তেসং অত্থায চ সামণেরেহি অরঞ্ঞতো ভেসজ্জং আহরাপেন্তেন ঞাতিসামণেরেহি ৰা আহরাপেতব্বং, অঞ্ঞাতকেহি অত্তনো অত্থায ৰা আহরাপেত্ৰা দাতব্বং. তেহিপি ‘‘উপজ্ঝাযস্স আহরামা’’তি ৰত্তসীসেন আহরিতব্বং. উপজ্ঝাযস্স মাতাপিতরো গিলানা ৰিহারং আগচ্ছন্তি, উপজ্ঝাযো চ দিসাপক্কন্তো হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন উপজ্ঝাযস্স সন্তকং ভেসজ্জং দাতব্বং. নো চে অত্থি, অত্তনো ভেসজ্জং উপজ্ঝাযস্স পরিচ্চজিত্ৰা দাতব্বং. অত্তনোপি অসন্তে ৰুত্তনযেনেৰ পরিযেসিত্ৰা উপজ্ঝাযস্স সন্তকং কত্ৰা দাতব্বং. উপজ্ঝাযেনপি সদ্ধিৰিহারিকস্স মাতাপিতূসু এৰমেৰ পটিপজ্জিতব্বং. এসেৰ নযো আচরিযন্তেৰাসিকেসুপি. অঞ্ঞোপি যো আগন্তুকো ৰা চোরো ৰা যুদ্ধপরাজিতো ইস্সরো ৰা ঞাতকেহি পরিচ্চত্তো কপণো ৰা গমিযমনুস্সো ৰা গিলানো হুত্ৰা ৰিহারং পৰিসতি, সব্বেসং অপচ্চাসীসন্তেন ভেসজ্জং কাতব্বং.
১৮. সদ্ধং কুলং হোতি চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠাযকং ভিক্খুসঙ্ঘস্স মাতাপিতুট্ঠানিযং, তত্র চে কোচি গিলানো হোতি, তস্সত্থায ৰিস্সাসেন ‘‘ভেসজ্জং কত্ৰা ভন্তে দেথা’’তি ৰদন্তি, নেৰ দাতব্বং ন কাতব্বং. অথ পন কপ্পিযং ঞত্ৰা এৰং পুচ্ছন্তি ‘‘ভন্তে, অসুকস্স নাম রোগস্স কিং ভেসজ্জং করোন্তী’’তি, ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ গহেত্ৰা করোন্তী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ‘‘ভন্তে, ময্হং মাতা গিলানা, ভেসজ্জং তাৰ আচিক্খথা’’তি এৰং পুচ্ছিতে পন ন আচিক্খিতব্বং, অঞ্ঞমঞ্ঞং পন কথা কাতব্বা ‘‘আৰুসো, অসুকস্স নাম ভিক্খুনো ইমস্মিং রোগে কিং ভেসজ্জং করিংসূ’’তি. ইদঞ্চিদঞ্চ ভেসজ্জং ভন্তেতি. তং সুত্ৰা ইতরো মাতু ভেসজ্জং করোতি, ৰট্টতি. মহাপদুমত্থেরো কির ৰসভরঞ্ঞোপি দেৰিযা রোগে উপ্পন্নে একায ইত্থিযা আগন্ত্ৰা পুচ্ছিতো ‘‘ন জানামী’’তি অৰত্ৰা এৰমেৰ ভিক্খূহি সদ্ধিং সমুল্লপেসি. তং সুত্ৰা তস্সা ভেসজ্জমকংসু. ৰূপসন্তে চ রোগে তিচীৰরেন তীহি চ কহাপণসতেহি সদ্ধিং ভেসজ্জচঙ্কোটকং পূরেত্ৰা আহরিত্ৰা থেরস্স পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘ভন্তে, পুপ্ফপূজং করোথা’’তি আহংসু. থেরো ‘‘আচরিযভাগো নাম অয’’ন্তি কপ্পিযৰসেন গাহাপেত্ৰা পুপ্ফপূজমকাসি. এৰং তাৰ ভেসজ্জে পটিপজ্জিতব্বং.
১৯. পরিত্তে পন ‘‘গিলানস্স পরিত্তং করোথ, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ন কাতব্বং, ‘‘পরিত্তং ভণথা’’তি ৰুত্তে পন ভণিতব্বং. সচেপিস্স এৰং হোতি ‘‘মনুস্সা নাম ন জানন্তি, অকরিযমানে ৰিপ্পটিসারিনো ভৰিস্সন্তী’’তি, কাতব্বং. ‘‘পরিত্তোদকং পরিত্তসুত্তং কত্ৰা দেথা’’তি ৰুত্তে পন তেসংযেৰ উদকং হত্থেন চালেত্ৰা সুত্তং পরিমজ্জিত্ৰা দাতব্বং. সচে ৰিহারতো উদকং অত্তনো সন্তকং ৰা সুত্তং দেতি, দুক্কটং. মনুস্সা উদকঞ্চ সুত্তঞ্চ গহেত্ৰা নিসীদিত্ৰা ‘‘পরিত্তং ভণথা’’তি ৰদন্তি, কাতব্বং. নো চে জানন্তি, আচিক্খিতব্বং. ভিক্খূনং নিসিন্নানং পাদেসু উদকং আকিরিত্ৰা সুত্তঞ্চ ঠপেত্ৰা গচ্ছন্তি ‘‘পরিত্তং করোথ, পরিত্তং ভণথা’’তি, ন পাদা অপনেতব্বা. মনুস্সা হি ৰিপ্পটিসারিনো হোন্তি. অন্তোগামেপি গিলানস্স অত্থায ৰিহারং পেসেন্তি ‘‘পরিত্তং ভণন্তূ’’তি, ভণিতব্বং. অন্তোগামে রাজগেহাদীসু রোগে ৰা উপদ্দৰে ৰা উপ্পন্নে পক্কোসাপেত্ৰা ভণাপেন্তি, আটানাটিযসুত্তাদীনি ভণিতব্বানি. ‘‘আগন্ত্ৰা গিলানস্স সিক্খাপদানি দেন্তু, ধম্মং কথেন্তু, রাজন্তেপুরে ৰা অমচ্চগেহে ৰা আগন্ত্ৰা সিক্খাপদানি দেন্তু, ধম্মং কথেন্তূ’’তি পেসিতেপি গন্ত্ৰা সিক্খাপদানি দাতব্বানি, ধম্মো কথেতব্বো. ‘‘মতানং পরিৰারত্থং আগচ্ছন্তূ’’তি পক্কোসন্তি, ন গন্তব্বং. ‘‘সীৰথিকদস্সনে অসুভদস্সনে চ মরণস্সতিং পটিলভিস্সামা’’তি কম্মট্ঠানসীসেন গন্তুং ৰট্টতি. ‘‘পহারেদিন্নে মতেপি অমরণাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি ন এত্তকেনেৰ অমনুস্সগহিতস্স পহারো দাতব্বো, তালপণ্ণং পন পরিত্তসুত্তং ৰা হত্থে ৰা পাদে ৰা বন্ধিতব্বং, রতনসুত্তাদীনি পরিত্তানি ভণিতব্বানি, ‘‘মা সীলৰন্তং ভিক্খুং ৰিহেঠেহী’’তি ধম্মকথা কাতব্বা, আটানাটিযপরিত্তং ৰা ভণিতব্বং.
ইধ পন আটানাটিযপরিত্তস্স পরিকম্মং ৰেদিতব্বং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২). পঠমমেৰ হি আটানাটিযসুত্তং ন ভণিতব্বং, মেত্তসুত্তং (খু. পা. ৯.১ আদযো; সু. নি. ১৪৩ আদযো) ধজগ্গসুত্তং (সং. নি. ১.২৪৯) রতনসুত্তন্তি (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) ইমানি সত্তাহং ভণিতব্বানি. সচে মুঞ্চতি, সুন্দরং. নো চে মুঞ্চতি, আটানাটিযসুত্তং ভণিতব্বং. তং ভণন্তেন চ ভিক্খুনা পিট্ঠং ৰা মংসং ৰা ন খাদিতব্বং, সুসানে ন ৰসিতব্বং. কস্মা? অমনুস্সা ওতারং লভন্তি. পরিত্তকরণট্ঠানং হরিতূপলিত্তং কারেত্ৰা তত্থ পরিসুদ্ধং আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতব্বং. পরিত্তকারকো ভিক্খু ৰিহারতো ঘরং নেন্তেহি ফলকাৰুধেহি পরিৰারেত্ৰা নেতব্বো. অব্ভোকাসে নিসীদিত্ৰা ন ৰত্তব্বং, দ্ৰারৰাতপানানি পিদহিত্ৰা নিসিন্নেন আৰুধহত্থেহি সম্পরিৰারিতেন মেত্তচিত্তং পুরেচারিকং কত্ৰা ৰত্তব্বং, পঠমং সিক্খাপদানি গাহাপেত্ৰা সীলে পতিট্ঠিতস্স পরিত্তং কাতব্বং. এৰম্পি মোচেতুং অসক্কোন্তেন ৰিহারং নেত্ৰা চেতিযঙ্গণে নিপজ্জাপেত্ৰা আসনপূজং কারেত্ৰা দীপে জালাপেত্ৰা চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৰা মঙ্গলকথা ৰত্তব্বা, সব্বসন্নিপাতো ঘোসেতব্বো, ৰিহারস্স উপৰনে জেট্ঠকরুক্খো নাম হোতি, তত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো তুম্হাকং আগমনং পতিমানেতী’’তি পহিণিতব্বং. সব্বসন্নিপাতট্ঠানে অনাগন্তুং নাম ন লভতি, ততো অমনুস্সগহিতকো ‘‘ত্ৰং কোনামোসী’’তি পুচ্ছিতব্বো, নামে কথিতে নামেনেৰ আলপিতব্বো, ‘‘ইত্থন্নাম তুয্হং মালাগন্ধাদীসু পত্তি, আসনপূজাযং পত্তি, পিণ্ডপাতে পত্তি, ভিক্খুসঙ্ঘেন তুয্হং পণ্ণাকারত্থায মহামঙ্গলকথা ৰুত্তা, ভিক্খুসঙ্ঘে গারৰেন এতং মুঞ্চাহী’’তি মোচেতব্বো. সচে ন মুঞ্চতি, দেৰতানং আরোচেতব্বং ‘‘তুম্হে জানাথ, অযং অমনুস্সো অম্হাকং ৰচনং ন করোতি, মযং বুদ্ধআণং করিস্সামা’’তি পরিত্তং কাতব্বং. এতং তাৰ গিহীনং পরিকম্মং. সচে পন ভিক্খু অমনুস্সেন গহিতো হোতি, আসনানি ধোৰিত্ৰা সব্বসন্নিপাতং ঘোসাপেত্ৰা গন্ধমালাদীসু পত্তিং দত্ৰা পরিত্তং ভণিতব্বং, ইদং ভিক্খূনং পরিকম্মং. এৰং পরিত্তে পটিপজ্জিতব্বং.
২০. পটিসন্থারে পন অযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.১৮৫-৭) – অনামট্ঠপিণ্ডপাতো কস্স দাতব্বো, কস্স ন দাতব্বো? মাতাপিতূনং তাৰ দাতব্বো. সচেপি কহাপণগ্ঘনকো হোতি, সদ্ধাদেয্যৰিনিপাতনং নত্থি. মাতাপিতুউপট্ঠাকানং ৰেয্যাৰচ্চকরস্স পণ্ডুপলাসস্স চাতি এতেসম্পি দাতব্বো. তত্থ পণ্ডুপলাসস্স থালকে পক্খিপিত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতি, তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেসং অগারিকানং মাতাপিতূনম্পি ন ৰট্টতি. পব্বজিতপরিভোগো হি অগারিকানং চেতিযট্ঠানিযো. অপিচ অনামট্ঠপিণ্ডপাথো নামেস সম্পত্তস্স দামরিকচোরস্সপি ইস্সরিযস্সপি দাতব্বো. কস্মা? তে হি অদীযমানেপি ‘‘ন দেন্তী’’তি আমসিত্ৰা দীযমানেপি ‘‘উচ্ছিট্ঠকং দেন্তী’’তি কুজ্ঝন্তি, কুদ্ধা জীৰিতাপি ৰোরোপেন্তি, সাসনস্সপি অন্তরাযং করোন্তি. রজ্জং পত্থযমানস্স ৰিচরতো চোরনাগস্স ৰত্থু চেত্থ কথেতব্বং. এৰং অনামট্ঠপিণ্ডপাতে পটিপজ্জিতব্বং.
পটিসন্থারো চ নামাযং কস্স কাতব্বো, কস্স ন কাতব্বো? পটিসন্থারো নাম ৰিহারং সম্পত্তস্স যস্স কস্সচি আগন্তুকস্স ৰা দলিদ্দস্স ৰা চোরস্স ৰা ইস্সরস্স ৰা কাতব্বোযেৰ. কথং? আগন্তুকং তাৰ খীণপরিব্বযং ৰিহারং সম্পত্তং দিস্ৰা ‘‘পানীযং পিৰা’’তি দাতব্বং, পাদমক্খনতেলং দাতব্বং, কালে আগতস্স যাগুভত্তং, ৰিকালে আগতস্স সচে তণ্ডুলা অত্থি, তণ্ডুলা দাতব্বা. অৰেলায সম্পত্তোপি ‘‘গচ্ছাহী’’তি ন ৰত্তব্বো, সযনট্ঠানং দাতব্বং. সব্বং অপচ্চাসীযন্তেনেৰ কাতব্বং. ‘‘মনুস্সা নাম চতুপচ্চযদাযকা, এৰং সঙ্গহে করিযমানে পুনপ্পুনং পসীদিত্ৰা উপকারং করিস্সন্তী’’তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্বং. চোরানং পন সঙ্ঘিকম্পি দাতব্বং. পটিসন্থারানিসংসদীপনত্থঞ্চ চোরনাগৰত্থু, ভাতরা সদ্ধিং জম্বুদীপগতস্স মহানাগরঞ্ঞো ৰত্থু, পিতুরাজস্স রজ্জে চতুন্নং অমচ্চানং ৰত্থু, অভযচোরৰত্থূতি এৰমাদীনি বহূনি ৰত্থূনি মহাঅট্ঠকথাযং ৰিত্থারতো ৰুত্তানি.
তত্রাযং একৰত্থুদীপনা – সীহল়দীপে কির অভযো নাম চোরো পঞ্চসতপরিৰারো একস্মিং ঠানে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা সমন্তা তিযোজনং উব্বাসেত্ৰা ৰসতি. অনুরাধপুরৰাসিনো কদম্বনদিং ন উত্তরন্তি, চেতিযগিরিমগ্গে জনসঞ্চারো উপচ্ছিন্নো. অথেকদিৰসং চোরো ‘‘চেতিযগিরিং ৰিলুম্পিস্সামী’’তি অগমাসি. আরামিকা দিস্ৰা দীঘভাণকঅভযত্থেরস্স আরোচেসুং. থেরো ‘‘সপ্পিফাণিতাদীনি অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘চোরানং দেথ’’. ‘‘তণ্ডুলা অত্থী’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, সঙ্ঘস্সত্থায আহটা তণ্ডুলা চ পক্কসাকঞ্চ গোরসো চা’’তি. ‘‘ভত্তং সম্পাদেত্ৰা চোরানং দেথা’’তি. আরামিকা তথা করিংসু. চোরা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ‘‘কেনাযং পটিসন্থারো কতো’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘অম্হাকং অয্যেন অভযত্থেরেনা’’তি. চোরা থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা আহংসু ‘‘মযং ‘সঙ্ঘস্স চ চেতিযস্স চ সন্তকং অচ্ছিন্দিত্ৰা গহেস্সামা’তি আগতা, তুম্হাকং পন ইমিনা পটিসন্থারেন মযং পসন্না, অজ্জ পট্ঠায ৰিহারে ধম্মিকারক্খা অম্হাকং আযত্তা হোতু, নাগরা আগন্ত্ৰা দানং দেন্তু, চেতিযং ৰন্দন্তূ’’তি. ততো পট্ঠায চ নাগরে দানং দাতুং আগচ্ছন্তে নদীতীরেযেৰ পচ্চুগ্গন্ত্ৰা রক্খন্তা ৰিহারং নেন্তি, ৰিহারেপি দানং দেন্তানং রক্খং কত্ৰা তিট্ঠন্তি. তেপি ভিক্খূনং ভুত্তাৰসেসং চোরানং দেন্তি. গমনকালেপি তে চোরা নদীতীরং পাপেত্ৰা নিৰত্তন্তি.
অথেকদিৰসং ভিক্খুসঙ্ঘে খীযনককথা উপ্পন্না ‘‘থেরো ইস্সরৰতায সঙ্ঘসন্তকং চোরানং অদাসী’’তি. থেরো সন্নিপাতং কারাপেত্ৰা আহ ‘‘চোরা ‘সঙ্ঘস্স পকতিৰট্টঞ্চ চেতিযসন্তকঞ্চ অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হিস্সামা’তি আগমিংসু, অথ তেসং মযা ‘এতং ন হরিস্সন্তী’তি এত্তকো নাম পটিসন্থারো কতো, তং সব্বম্পি একতো সম্পিণ্ডেত্ৰা অগ্ঘাপেথ, তেন কারণেন অৰিলুত্তং ভণ্ডং একতো সম্পিণ্ডেত্ৰা অগ্ঘাপেথা’’তি. ততো সব্বম্পি থেরেন দিন্নকং চেতিযঘরে একং ৰরপোত্থকচিত্তত্থরণং ন অগ্ঘতি. ততো আহংসু ‘‘থেরেন কতো পটিসন্থারো সুকতো, চোদেতুং ৰা সারেতুং ৰা ন লব্ভতি, গীৰা ৰা অৰহারো ৰা নত্থী’’তি. এৰং মহানিসংসো পটিসন্থারোতি সল্লক্খেত্ৰা কত্তব্বো পণ্ডিতেন ভিক্খুনাতি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
ভেসজ্জাদিকরণৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৪. ৰিঞ্ঞত্তিৰিনিচ্ছযকথা
২১. ৰিঞ্ঞত্তীতি যাচনা. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪২) – মূলচ্ছেজ্জায পুরিসং যাচিতুং ন ৰট্টতি, ‘‘সহাযত্থায কম্মকরণত্থায পুরিসং দেথা’’তি যাচিতুং ৰট্টতি, পুরিসেন কত্তব্বং হত্থকম্মসঙ্খাতং পুরিসত্তকরং যাচিতুং ৰট্টতিযেৰ. হত্থকম্মঞ্হি কিঞ্চি ৰত্থু ন হোতি, তস্মা তং ঠপেত্ৰা মিগলুদ্দকমচ্ছবন্ধনকাদীনং সককম্মং অৰসেসং সব্বং কপ্পিযং. ‘‘কিং, ভন্তে, আগতাত্থ কেন কম্মেনা’’তি পুচ্ছিতে ৰা অপুচ্ছিতে ৰা যাচিতুং ৰট্টতি, ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দোসো নত্থি. মিগলুদ্দকাদযো পন সককম্মং ন যাচিতব্বা, ‘‘হত্থকম্মং দেথা’’তি অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বা. এৰং যাচিতা হি তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খূ উয্যোজেত্ৰা মিগেপি মারেত্ৰা আহরেয্যুং. নিযমেত্ৰা পন ‘‘ৰিহারে কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থি, তত্থ হত্থকম্মং দেথা’’তি যাচিতব্বা, ফালনঙ্গলাদীনি উপকরণানি গহেত্ৰা কসিতুং ৰা ৰপিতুং ৰা লাযিতুং ৰা গচ্ছন্তং সককিচ্চপসুতম্পি কস্সকং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি হত্থকম্মং যাচিতুং ৰট্টতেৰ. যো পন ৰিঘাসাদো ৰা অঞ্ঞো ৰা কোচি নিক্কম্মো নিরত্থককথং কথেন্তো নিদ্দাযন্তো ৰা ৰিহরতি, এৰরূপং অযাচিত্ৰাপি ‘‘এহি রে ইদং ৰা ইদং ৰা করোহী’’তি যদিচ্ছকং কারাপেতুং ৰট্টতি.
হত্থকম্মস্স পন সব্বকপ্পিযভাৰদীপনত্থং ইমং নযং কথেন্তি. সচে হি ভিক্খু পাসাদং কারেতুকামো হোতি, থম্ভত্থায পাসাণকোট্টকানং ঘরং গন্ত্ৰা ৰত্তব্বং ‘‘হত্থকম্মং লদ্ধুং ৰট্টতি উপাসকা’’তি. ‘‘কিং কাতব্বং, ভন্তে’’তি? ‘‘পাসাণত্থম্ভা উদ্ধরিত্ৰা দাতব্বা’’তি. সচে তে উদ্ধরিত্ৰা ৰা দেন্তি, উদ্ধরিত্ৰা নিক্খিত্তে অত্তনো থম্ভে ৰা দেন্তি, ৰট্টতি. অথাপি ৰদন্তি ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, হত্থকম্মং কাতুং খণো নত্থি, অঞ্ঞং উদ্ধরাপেথ, তস্স মূলং দস্সামা’’তি, উদ্ধরাপেত্ৰা ‘‘পাসাণত্থম্ভে উদ্ধটমনুস্সানং মূলং দেথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. এতেনেৰ উপাযেন পাসাদদারূনং অত্থায ৰড্ঢকীনং সন্তিকং, ইট্ঠকত্থায ইট্ঠকৰড্ঢকীনং, ছদনত্থায গেহচ্ছাদকানং, চিত্তকম্মত্থায চিত্তকারানন্তি যেন যেন অত্থো হোতি, তস্স তস্স অত্থায তেসং তেসং সিপ্পকারকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা হত্থকম্মং যাচিতুং ৰট্টতি, হত্থকম্মযাচনৰসেন চ মূলচ্ছেজ্জায ৰা ভত্তৰেতনানুপ্পদানেন ৰা লদ্ধম্পি সব্বং গহেতুং ৰট্টতি. অরঞ্ঞতো আহরাপেন্তেন চ সব্বং অনজ্ঝাৰুত্থকং আহরাপেতব্বং.
২২. ন কেৰলঞ্চ পাসাদং কারেতুকামেন, মঞ্চপীঠপত্তপরিস্সাৰনধমকরণচীৰরাদীনি কারাপেতুকামেনপি দারুলোহসুত্তাদীনি লভিত্ৰা তে তে সিপ্পকারকে উপসঙ্কমিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ হত্থকম্মং যাচিতব্বং. হত্থকম্মযাচনৰসেন চ মূলচ্ছেজ্জায ৰা ভত্তৰেতনানুপ্পদানেন ৰা লদ্ধম্পি সব্বং গহেতব্বং. সচে পন কাতুং ন ইচ্ছন্তি, ভত্তৰেতনং পচ্চাসীসন্তি, অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বং, ভিক্খাচারৰত্তেন তণ্ডুলাদীনি পরিযেসিত্ৰা দাতুং ৰট্টতি. হত্থকম্মৰসেন পত্তং কারেত্ৰা তথেৰ পাচেত্ৰা নৰপক্কস্স পত্তস্স পুঞ্ছনতেলত্থায অন্তোগামং পৰিট্ঠেন ‘‘ভিক্খায আগতো’’তি সল্লক্খেত্ৰা যাগুযা ৰা ভত্তে ৰা আনীতে হত্থেন পত্তো পিধাতব্বো. সচে উপাসিকা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পুচ্ছতি, ‘‘নৰপক্কো পত্তো, পুঞ্ছনতেলেন অত্থো’’তি ৰত্তব্বং. সচে সা ‘‘দেহি, ভন্তে’’তি পত্তং গহেত্ৰা তেলেন পুঞ্ছিত্ৰা যাগুযা ৰা ভত্তস্স ৰা পূরেত্ৰা দেতি, ৰিঞ্ঞত্তি নাম ন হোতি, গহেতুং ৰট্টতি.
২৩. ভিক্খূ পগেৰ পিণ্ডায চরিত্ৰা আসনসালং গন্ত্ৰা আসনং অপস্সন্তা তিট্ঠন্তি. তত্র চে উপাসকা ভিক্খূ ঠিতে দিস্ৰা সযমেৰ আসনানি আহরাপেন্তি, নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তেহি আপুচ্ছিত্ৰা গন্তব্বং, অনাপুচ্ছা গতানম্পি নট্ঠং গীৰা ন হোতি, আপুচ্ছিত্ৰা গমনং পন ৰত্তং. সচে ভিক্খূহি ‘‘আসনানি আহরথা’’তি ৰুত্তেহি আহটানি হোন্তি, আপুচ্ছিত্ৰাৰ গন্তব্বং, অনাপুচ্ছা গতানং ৰত্তভেদো চ নট্ঠঞ্চ গীৰা. অত্থরণকোজৰকাদীসুপি এসেৰ নযো.
মক্খিকা বহুকা হোন্তি, ‘‘মক্খিকবীজনিং আহরথা’’তি ৰত্তব্বং, পুচিমন্দসাখাদীনি আহরন্তি, কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানি. আসনসালাযং উদকভাজনং রিত্তং হোতি, ‘‘ধমকরণং গণ্হাহী’’তি ন ৰত্তব্বং. ধমকরণঞ্হি রিত্তভাজনে পক্খিপন্তো ভিন্দেয্য, ‘‘নদিং ৰা তল়াকং ৰা গন্ত্ৰা উদকং আহরা’’তি পন ৰত্তুং ৰট্টতি, ‘‘গেহতো আহরা’’তি নেৰ ৰত্তুং ৰট্টতি, ন আহটং পরিভুঞ্জিতুং. আসনসালায ৰা অরঞ্ঞে ৰা ভত্তকিচ্চং করোন্তেহি তত্থ জাতকং অনজ্ঝাৰুত্থকং যং কিঞ্চি উত্তরিভঙ্গারহং পত্তং ৰা ফলং ৰা সচে কিঞ্চি কম্মং করোন্তং আহরাপেতি, হত্থকম্মৰসেন আহরাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, অলজ্জীহি পন ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা হত্থকম্মং ন কারেতব্বং. অযং তাৰ পুরিসত্তকরে নযো.
২৪. গোণং পন অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো আহরাপেতুং ন ৰট্টতি, আহরাপেন্তস্স দুক্কটং. ঞাতকপৰারিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৰট্টতি, তাৰকালিকনযেন সব্বত্থ ৰট্টতি. এৰং আহরাপিতঞ্চ গোণং রক্খিত্ৰা জগ্গিত্ৰা সামিকা পটিচ্ছাপেতব্বা. সচস্স পাদো ৰা সিঙ্গং ৰা ভিজ্জতি ৰা নস্সতি ৰা, সামিকা চে সম্পটিচ্ছন্তি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে সম্পটিচ্ছন্তি, গীৰা হোতি. সচে ‘‘তুম্হাকংযেৰ দেমা’’তি ৰদন্তি, ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. ‘‘ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘আরামিকানং আচিক্খথ জগ্গনত্থাযা’’তি ৰত্তব্বা.
২৫. ‘‘সকটং দেথা’’তিপি অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতে ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ৰিঞ্ঞত্তি এৰ হোতি, দুক্কটং আপজ্জতি. ঞাতকপৰারিতট্ঠানে পন ৰট্টতি, তাৰকালিকং ৰট্টতি, কম্মং পন কত্ৰা পুন দাতব্বং. সচে নেমিআদীনি ভিজ্জন্তি, পাকতিকানি কত্ৰা দাতব্বং, নট্ঠে গীৰা হোতি. ‘‘তুম্হাকমেৰ দেমা’’তি ৰুত্তে দারুভণ্ডং নাম সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. এস নযো ৰাসিফরসুকুঠারীকুদালনিখাদনেসু ৰল্লিআদীসু চ পরপরিগ্গহিতেসু. গরুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৰ ৰল্লিআদীসু ৰিঞ্ঞত্তি হোতি, ন ততো ওরং.
২৬. অনজ্ঝাৰুত্থকং পন যং কিঞ্চি আহরাপেতুং ৰট্টতি. রক্খিতগোপিতট্ঠানেযেৰ হি ৰিঞ্ঞত্তি নাম ৰুচ্চতি. সা দ্ৰীসু পচ্চযেসু সব্বেন সব্বং ন ৰট্টতি. সেনাসনপচ্চযে পন ‘‘আহর দেহী’’তি ৰিঞ্ঞত্তিমত্তমেৰ ন ৰট্টতি, পরিকথোভাসনিমিত্তকম্মানি ৰট্টন্তি. তত্থ উপোসথাগারং ৰা ভোজনসালং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি সেনাসনং ইচ্ছতো ‘‘ইমস্মিং ৰত ওকাসে এৰরূপং সেনাসনং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰা ‘‘যুত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘অনুরূপ’’ন্তি ৰাতিআদিনা নযেন ৰচনং পরিকথা নাম. উপাসকা তুম্হে কুহিং ৰসথাতি. পাসাদে, ভন্তেতি. ‘‘কিং ভিক্খূনং পন উপাসকা পাসাদো ন ৰট্টতী’’তি এৰমাদিৰচনং ওভাসো নাম. মনুস্সে দিস্ৰা রজ্জুং পসারেতি, খীলে আকোটাপেতি, ‘‘কিং ইদং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ইধ আৰাসং করিস্সামা’’তি এৰমাদিকরণং পন নিমিত্তকম্মং নাম. গিলানপচ্চযে পন ৰিঞ্ঞত্তিপি ৰট্টতি, পগেৰ পরিকথাদীনি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
ৰিঞ্ঞত্তিৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৫. কুলসঙ্গহৰিনিচ্ছযকথা
২৭. কুলসঙ্গহোতি পুপ্ফফলাদীহি কুলানং সঙ্গহো কুলসঙ্গহো. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৪৩১) – কুলসঙ্গহত্থায মালাৰচ্ছাদীনি রোপেতুং ৰা রোপাপেতুং ৰা সিঞ্চিতুং ৰা সিঞ্চাপেতুং ৰা পুপ্ফানি ওচিনিতুং ৰা ওচিনাপেতুং ৰা গন্থিতুং ৰা গন্থাপেতুং ৰা ন ৰট্টতি. তত্থ অকপ্পিযৰোহারো কপ্পিযৰোহারো পরিযাযো ওভাসো নিমিত্তকম্মন্তি ইমানি পঞ্চ জানিতব্বানি.
২৮. তত্থ অকপ্পিযৰোহারো নাম অল্লহরিতানং কোট্টনং কোট্টাপনং, আৰাটস্স খণনং খণাপনং, মালাৰচ্ছস্স রোপনং রোপাপনং, আল়িযা বন্ধনং বন্ধাপনং, উদকস্স সেচনং সেচাপনং, মাতিকায সম্মুখকরণং, কপ্পিযউদকসিঞ্চনং, হত্থপাদমুখধোৰননহানোদকসিঞ্চনং. কপ্পিযৰোহারো নাম ‘‘ইমং রুক্খং জান, ইমং আৰাটং জান, ইমং মালাৰচ্ছং জান, এত্থ উদকং জানা’’তিআদিৰচনং সুক্খমাতিকায উজুকরণঞ্চ. পরিযাযো নাম ‘‘পণ্ডিতেন মালাৰচ্ছাদযো রোপাপেতব্বা, নচিরস্সেৰ উপকারায সংৰত্তন্তী’’তিআদিৰচনং. ওভাসো নাম কুদালখণিত্তাদীনি চ মালাৰচ্ছে চ গহেত্ৰা ঠানং. এৰং ঠিতঞ্হি সামণেরাদযো দিস্ৰা ‘‘থেরো কারাপেতুকামো’’তি গন্ত্ৰা করোন্তি. নিমিত্তকম্মং নাম কুদালখণিত্তিৰাসিফরসুউদকভাজনানি আহরিত্ৰা সমীপে ঠপনং.
২৯. ইমানি পঞ্চপি কুলসঙ্গহত্থায রোপনরোপাপনাদীসু ন ৰট্টন্তি. ফলপরিভোগত্থায কপ্পিযাকপ্পিযৰোহারদ্ৰযমেৰ ন ৰট্টতি, ইতরত্তযং ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘কপ্পিযৰোহারোপি ৰট্টতি, যঞ্চ অত্তনো পরিভোগত্থায ৰট্টতি, তং অঞ্ঞপুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা চেতিযস্স ৰা অত্থাযপি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. আরামত্থায পন ৰনত্থায ছাযত্থায চ অকপ্পিযৰোহারমত্তমেৰ ন ৰট্টতি, সেসং ৰট্টতি. ন কেৰলঞ্চ সেসং, যং কিঞ্চি মাতিকম্পি উজুং কাতুং কপ্পিযউদকং সিঞ্চিতুং নহানকোট্ঠকং কত্ৰা নহাযিতুং হত্থপাদমুখধোৰনউদকানি চ তত্থ ছড্ডেতুম্পি ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন কুরুন্দিযঞ্চ ‘‘কপ্পিযপথৰিযং সযং রোপেতুম্পি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. আরামাদিঅত্থায পন রোপিতস্স ৰা রোপাপিতস্স ৰা ফলং পরিভুঞ্জিতুম্পি ৰট্টতি.
৩০. অযং পন আদিতো পট্ঠায ৰিত্থারেন আপত্তিৰিনিচ্ছযো – কুলদূসনত্থায অকপ্পিযপথৰিযং মালাৰচ্ছং রোপেন্তস্স পাচিত্তিযঞ্চেৰ দুক্কটঞ্চ, তথা অকপ্পিযৰোহারেন রোপাপেন্তস্স. কপ্পিযপথৰিযং রোপনেপি রোপাপনেপি দুক্কটমেৰ. উভযত্রাপি সকিং আণত্তিযা বহূনম্পি রোপনে একমেৰ সপাচিত্তিযদুক্কটং ৰা সুদ্ধদুক্কটং ৰা হোতি. পরিভোগত্থায কপ্পিযভূমিযং ৰা অকপ্পিযভূমিযং ৰা কপ্পিযৰোহারেন রোপাপনে অনাপত্তি. আরামাদিঅত্থাযপি অকপ্পিযপথৰিযং রোপেন্তস্স ৰা অকপ্পিযৰচনেন রোপাপেন্তস্স ৰা পাচিত্তিযং. অযং পন নযো মহাঅট্ঠকথাযং ন সুট্ঠু ৰিভত্তো, মহাপচ্চরিযং পন ৰিভত্তোতি.
সিঞ্চনসিঞ্চাপনে পন অকপ্পিযউদকেন সব্বত্থ পাচিত্তিযং, কুলদূসনপরিভোগত্থায দুক্কটম্পি. কপ্পিযেন তেসংযেৰ দ্ৰিন্নং অত্থায দুক্কটং, পরিভোগত্থায চেত্থ কপ্পিযৰোহারেন সিঞ্চাপনে অনাপত্তি. আপত্তিট্ঠানে পন ধারাৰচ্ছেদৰসেন পযোগবহুলতায চ আপত্তিবহুলতা ৰেদিতব্বা.
কুলসঙ্গহত্থায ওচিননে পুপ্ফগণনায দুক্কটপাচিত্তিযানি, অঞ্ঞত্থ পাচিত্তিযানেৰ. বহূনি পন পুপ্ফানি একপযোগেন ওচিনন্তো পযোগৰসেন কারেতব্বো. ওচিনাপনে কুলদূসনত্থায সকিং আণত্তো বহুম্পি ওচিনাতি, একমেৰ সপাচিত্তিযদুক্কটং, অঞ্ঞত্র পাচিত্তিযমেৰ.
৩১. গন্থনগন্থাপনেসু পন সব্বাপি ছ পুপ্ফৰিকতিযো ৰেদিতব্বা – গন্থিমং গোপ্ফিমং ৰেধিমং ৰেঠিমং পূরিমং ৰাযিমন্তি. তত্থ গন্থিমং নাম সদণ্ডকেসু ৰা উপ্পলপদুমাদীসু অঞ্ঞেসু ৰা দীঘৰণ্টেসু পুপ্ফেসু দট্ঠব্বং. দণ্ডকেন ৰা দণ্ডকং, ৰণ্টেন ৰা ৰণ্টং গন্থেত্ৰা কতমেৰ হি গন্থিমং. তং ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা কাতুম্পি অকপ্পিযৰচনেন কারাপেতুম্পি ন ৰট্টতি, ‘‘এৰং জান, এৰং কতে সোভেয্য, যথা এতানি পুপ্ফানি ন ৰিকিরিযন্তি, তথা করোহী’’তিআদিনা পন কপ্পিযৰচনেন কারাপেতুং ৰট্টতি.
গোপ্ফিমং নাম সুত্তেন ৰা ৰাকাদীহি ৰা ৰস্সিকপুপ্ফাদীনং একতোৰণ্টিকউভতোৰণ্টিকমালাৰসেন গোপ্ফনং, ৰাকং ৰা রজ্জুং ৰা দিগুণং কত্ৰা তত্থ অৰণ্টকানি নীপপুপ্ফাদীনি পৰেসেত্ৰা পটিপাটিযা বন্ধন্তি, এতম্পি গোপ্ফিমমেৰ. সব্বং পুরিমনযেনেৰ ন ৰট্টতি.
ৰেধিমং নাম সৰণ্টকানি ৰস্সিকপুপ্ফাদীনি ৰণ্টে, অৰণ্টকানি ৰকুলপুপ্ফাদীনি অত্তনো ছিদ্দেসু সূচিতালহীরাদীহি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা আৰুনন্তি, এতং ৰেধিমং নাম. তং পুরিমনযেনেৰ ন ৰট্টতি. কেচি পন কদলিক্খন্ধম্হি কণ্টকে ৰা তালহীরাদীনি ৰা পৰেসেত্ৰা তত্থ পুপ্ফানি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠপেন্তি, কেচি কণ্টকসাখাসু, কেচি পুপ্ফছত্তপুপ্ফকূটাগারকরণত্থং ছত্তে চ ভিত্তিযঞ্চ পৰেসেত্ৰা ঠপিতকণ্টকেসু, কেচি ধম্মাসনৰিতানে বদ্ধকণ্টকেসু, কেচি কণিকারপুপ্ফাদীনি সলাকাহি ৰিজ্ঝন্তি, ছত্তাধিছত্তং ৰিয করোন্তি, তং অতিওল়ারিকমেৰ. পুপ্ফৰিজ্ঝনত্থং পন ধম্মাসনৰিতানে কণ্টকম্পি বন্ধিতুং কণ্টকাদীহি ৰা একপুপ্ফম্পি ৰিজ্ঝিতুং পুপ্ফেযেৰ ৰা পুপ্ফং পৰেসেতুং ন ৰট্টতি. জালৰিতানৰেদিকনাগদন্তকপুপ্ফপটিচ্ছকতালপণ্ণগুল়কাদীনং পন ছিদ্দেসু অসোকপিণ্ডিযা ৰা অন্তরেসু পুপ্ফানি পৰেসেতুং ন দোসো. ন হেতং ৰেধিমং হোতি. ধম্মরজ্জুযম্পি এসেৰ নযো.
ৰেঠিমং নাম পুপ্ফদামপুপ্ফহত্থকেসু দট্ঠব্বং. কেচি হি মত্থকদামং করোন্তা হেট্ঠা ঘটকাকারং দস্সেতুং পুপ্ফেহি ৰেঠেন্তি, কেচি অট্ঠ অট্ঠ ৰা দস দস ৰা উপ্পলপুপ্ফাদীনি সুত্তেন ৰা ৰাকেন ৰা দণ্ডকেসু বন্ধিত্ৰা উপ্পলহত্থকে ৰা পদুমহত্থকে ৰা করোন্তি, তং সব্বং পুরিমনযেনেৰ ন ৰট্টতি. সামণেরেহি উপ্পাটেত্ৰা থলে ঠপিতউপ্পলাদীনি কাসাৰেন ভণ্ডিকম্পি বন্ধিতুং ন ৰট্টতি. তেসংযেৰ পন ৰাকেন ৰা দণ্ডকেন ৰা বন্ধিতুং অংসভণ্ডিকং ৰা কাতুং ৰট্টতি. অংসভণ্ডিকং নাম খন্ধে ঠপিতকাসাৰস্স উভো অন্তে আহরিত্ৰা ভণ্ডিকং কত্ৰা তস্মিং পসিব্বকে ৰিয পুপ্ফানি পক্খিপন্তি, অযং ৰুচ্চতি অংসভণ্ডিকা, এতং কাতুং ৰট্টতি. দণ্ডকেহি পদুমিনিপণ্ণং ৰিজ্ঝিত্ৰা উপ্পলাদীনি পণ্ণেন ৰেঠেত্ৰা গণ্হন্তি, তত্রাপি পুপ্ফানং উপরি পদুমিনিপণ্ণমেৰ বন্ধিতুং ৰট্টতি, হেট্ঠা দণ্ডকং পন বন্ধিতুং ন ৰট্টতি.
পূরিমং নাম মালাগুণে চ পুপ্ফপটে চ দট্ঠব্বং. যো হি মালাগুণেন চেতিযং ৰা বোধিং ৰা ৰেদিকং ৰা পরিক্খিপন্তো পুন আনেত্ৰা পুরিমট্ঠানং অতিক্কামেতি, এত্তাৰতা পূরিমং নাম হোতি, কো পন ৰাদো অনেকক্খত্তুং পরিক্খিপন্তস্স. নাগদন্তকন্তরেহি পৰেসেত্ৰা হরন্তো ওলম্বকং কত্ৰা পুন নাগদন্তকং পরিক্খিপতি, এতম্পি পূরিমং নাম. নাগদন্তকে পন পুপ্ফৰলযং পৰেসেতুং ৰট্টতি. মালাগুণেহি পুপ্ফপটং করোন্তি, তত্রাপি একমেৰ মালাগুণং হরিতুং ৰট্টতি. পুন পচ্চাহরতো পূরিমমেৰ হোতি. তং সব্বং পুরিমনযেনেৰ ন ৰট্টতি. মালাগুণেহি পন বহূহিপি কতং পুপ্ফদামং লভিত্ৰা আসনমত্থকাদীসু বন্ধিতুং ৰট্টতি. অতিদীঘং পন মালাগুণং একৰারং হরিত্ৰা পরিক্খিপিত্ৰা পুন ইতরস্স ভিক্খুনো দাতুং ৰট্টতি, তেনপি তথেৰ কাতুং ৰট্টতি.
ৰাযিমং নাম পুপ্ফজালপুপ্ফপটপুপ্ফরূপেসু দট্ঠব্বং. চেতিযে পুপ্ফজালং করোন্তস্স একমেকম্হি জালছিদ্দকে দুক্কটং. ভিত্তিছত্তবোধিত্থম্ভাদীসুপি এসেৰ নযো. পুপ্ফপটং পন পরেহি পূরিতম্পি ৰাযিতুং ন লব্ভতি. গোপ্ফিমপুপ্ফেহেৰ হত্থিঅস্সাদিরূপকানি করোন্তি, তানিপি ৰাযিমট্ঠানে তিট্ঠন্তি. পুরিমনযেনেৰ সব্বং ন ৰট্টতি. অঞ্ঞেহি কতপরিচ্ছেদে পন পুপ্ফানি ঠপেন্তেন হত্থিঅস্সাদিরূপকম্পি কাতুং ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন কল়ম্বকেন অড্ঢচন্দকেন চ সদ্ধিং অট্ঠ পুপ্ফৰিকতিযো ৰুত্তা.
৩২. তত্থ কল়ম্বকোতি অড্ঢচন্দকন্তরে ঘটিকদামওলম্বকো ৰুত্তো. অড্ঢচন্দকোতি অড্ঢচন্দাকারেন মালাগুণপরিক্খেপো. তদুভযম্পি পূরিমেযেৰ পৰিট্ঠং. কুরুন্দিযং পন ‘‘দ্ৰে তযো মালাগুণে একতো কত্ৰা পুপ্ফদামকরণম্পি ৰাযিমংযেৰা’’তি ৰুত্তং. তম্পি ইধ পূরিমট্ঠানেযেৰ পৰিট্ঠং. ন কেৰলঞ্চ পুপ্ফদামমেৰ, পিট্ঠমযদামম্পি গেণ্ডুকপুপ্ফদামম্পি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. খরপত্তদামম্পি সিক্খাপদস্স সাধারণত্তা ভিক্খূনম্পি ভিক্খুনীনম্পি নেৰ কাতুং, ন কারাপেতুং ৰট্টতি, পূজানিমিত্তং পন কপ্পিযৰচনং সব্বত্থ ৰত্তুং ৰট্টতি. পরিযাযওভাসনিমিত্তকম্মানি ৰট্টন্তিযেৰ.
যো হরিত্ৰা ৰা হরাপেত্ৰা ৰা পক্কোসিত্ৰা ৰা পক্কোসাপেত্ৰা ৰা সযং ৰা উপগতানং যং কিঞ্চি অত্তনো সন্তকং পুপ্ফং কুলসঙ্গহত্থায দেতি, তস্স দুক্কটং, পরসন্তকং দেতি, দুক্কটমেৰ. থেয্যচিত্তেন দেতি, ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো. এস নযো সঙ্ঘিকেপি. অযং পন ৰিসেসো – সেনাসনত্থায নিযমিতং ইস্সরৰতায দদতো থুল্লচ্চযন্তি.
৩৩. পুপ্ফং নাম কস্স দাতুং ৰট্টতি, কস্স ন ৰট্টতীতি? মাতাপিতূনং তাৰ হরিত্ৰাপি হরাপেত্ৰাপি পক্কোসিত্ৰাপি পক্কোসাপেত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতি, সেসঞাতকানং পক্কোসাপেত্ৰাৰ. তঞ্চ খো ৰত্থুপূজনত্থায, মণ্ডনত্থায পন সিৰলিঙ্গাদিপূজনত্থায ৰা কস্সচিপি দাতুং ন ৰট্টতি. মাতাপিতূনঞ্চ হরাপেন্তেন ঞাতিসামণেরেহেৰ হরাপেতব্বং. ইতরে পন যদি সযমেৰ ইচ্ছন্তি, ৰট্টতি. সম্মতেন পুপ্ফভাজকেন পুপ্ফভাজনকালে সম্পত্তানং সামণেরানং উপড্ঢভাগং দাতুং ৰট্টতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘সম্পত্তগিহীনং উপড্ঢভাগং’’, মহাপচ্চরিযং ‘‘চূল়কং দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অসম্মতেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. আচরিযুপজ্ঝাযেসু সগারৰা সামণেরা বহূনি পুপ্ফানি আহরিত্ৰা রাসিং কত্ৰা ঠপেন্তি, থেরা পাতোৰ সম্পত্তানং সদ্ধিৰিহারিকাদীনং উপাসকাদীনং ৰা ‘‘ত্ৰং ইদং গণ্হ, ত্ৰং ইদং গণ্হা’’তি দেন্তি, পুপ্ফদানং নাম ন হোতি. ‘‘চেতিযং পূজেস্সামা’’তি গহেত্ৰা গচ্ছন্তাপি পূজং করোন্তাপি তত্থ তত্থ সম্পত্তানং চেতিযপূজনত্থায দেন্তি, এতম্পি পুপ্ফদানং নাম ন হোতি. উপাসকে অক্কপুপ্ফাদীহি পূজেন্তে দিস্ৰা ‘‘ৰিহারে কণিকারপুপ্ফাদীনি অত্থি, উপাসকা তানি গহেত্ৰা পূজেথা’’তি ৰত্তুম্পি ৰট্টতি. ভিক্খূ পুপ্ফপূজং কত্ৰা দিৰাতরং গামং পৰিট্ঠে ‘‘কিং, ভন্তে, অতিদিৰা পৰিট্ঠত্থা’’তি পুচ্ছন্তি, ‘‘ৰিহারে পুপ্ফানি বহূনি, পূজং অকরিম্হা’’তি ৰদন্তি. মনুস্সা ‘‘বহূনি কির ৰিহারে পুপ্ফানী’’তি পুনদিৰসে পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং গহেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা পুপ্ফপূজঞ্চ করোন্তি দানঞ্চ দেন্তি, ৰট্টতি.
৩৪. মনুস্সা ‘‘মযং, ভন্তে, অসুকদিৰসং নাম পূজেস্সামা’’তি পুপ্ফৰারং যাচিত্ৰা অনুঞ্ঞাতদিৰসে আগচ্ছন্তি, সামণেরেহি চ পগেৰ পুপ্ফানি ওচিনিত্ৰা ঠপিতানি হোন্তি, তে রুক্খেসু পুপ্ফানি অপস্সন্তা ‘‘কুহিং, ভন্তে, পুপ্ফানী’’তি ৰদন্তি, সামণেরেহি ওচিনিত্ৰা ঠপিতানি, তুম্হে পন পূজেত্ৰা গচ্ছথ, সঙ্ঘো অঞ্ঞং দিৰসং পূজেস্সতীতি. তে পূজেত্ৰা দানং দত্ৰা গচ্ছন্তি, ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন কুরুন্দিযঞ্চ ‘‘থেরা সামণেরেহি দাপেতুং ন লভন্তি, সচে সযমেৰ তানি পুপ্ফানি তেসং দেন্তি, ৰট্টতি. থেরেহি পন ‘সামণেরেহি ওচিনিত্ৰা ঠপিতানী’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. সচে পন পুপ্ফৰারং যাচিত্ৰা অনোচিতেসু পুপ্ফেসু যাগুভত্তাদীনি আদায আগন্ত্ৰা সামণেরে ‘‘ওচিনিত্ৰা দেথা’’তি ৰদন্তি, ঞাভিসামণেরানংযেৰ ওচিনিত্ৰা দাতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞাতকে উক্খিপিত্ৰা রুক্খসাখায ঠপেন্তি, ন ওরোহিত্ৰা পলাযিতব্বং, ওচিনিত্ৰা দাতুং ৰট্টতি. সচে পন কোচি ধম্মকথিকো ‘‘বহূনি উপাসকা ৰিহারে পুপ্ফানি, যাগুভত্তাদীনি আদায গন্ত্ৰা পুপ্ফপূজং করোথা’’তি ৰদতি, তস্সেৰ ন কপ্পতীতি মহাপচ্চরিযঞ্চ কুরুন্দিযঞ্চ ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘এতং অকপ্পিযং ন ৰট্টতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তং.
৩৫. ফলম্পি অত্তনো সন্তকং ৰুত্তনযেনেৰ মাতাপিতূনঞ্চ সেসঞাতীনঞ্চ দাতুং ৰট্টতি. কুলসঙ্গহত্থায পন দেন্তস্স ৰুত্তনযেনেৰ অত্তনো সন্তকে পরসন্তকে সঙ্ঘিকে সেনাসনত্থায নিযমিতে চ দুক্কটাদীনি ৰেদিতব্বানি. অত্তনো সন্তকংযেৰ গিলানমনুস্সানং ৰা সম্পত্তইস্সরানং ৰা খীণপরিব্বযানং ৰা দাতুং ৰট্টতি, ফলদানং ন হোতি. ফলভাজকেনপি সম্মতেন সঙ্ঘস্স ফলভাজনকালে সম্পত্তমনুস্সানং উপড্ঢভাগং দাতুং ৰট্টতি, অসম্মতেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. সঙ্ঘারামেপি ফলপরিচ্ছেদেন ৰা রুক্খপরিচ্ছেদেন ৰা কতিকা কাতব্বা ‘‘ততো গিলানমনুস্সানং ৰা অঞ্ঞেসং ৰা ফলং যাচন্তানং যথাপরিচ্ছেদেন চত্তারি পঞ্চ ফলানি দাতব্বানি, রুক্খা ৰা দস্সেতব্বা ‘ইতো গহেতুং লব্ভতী’’’তি. ‘‘ইধ ফলানি সুন্দরানি, ইতো গণ্হথা’’তি এৰং পন ন ৰত্তব্বং. অত্তনো সন্তকং সিরীসচুণ্ণং ৰা অঞ্ঞং ৰা যং কিঞ্চি কসাৰং কুলসঙ্গহত্থায দেতি, দুক্কটং. পরসন্তকাদীসুপি ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – সঙ্ঘস্স রক্খিতগোপিতাপি রুক্খছল্লি গরুভণ্ডমেৰাতি. মত্তিকদন্তকট্ঠৰেল়ুপণ্ণেসুপি গরুভণ্ডূপগং ঞত্ৰা চুণ্ণে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
৩৬. জঙ্ঘপেসনিযন্তি গিহীনং দূতেয্যং সাসনহরণকম্মং ৰুচ্চতি, তং ন কাতব্বং. গিহীনঞ্হি সাসনং গহেত্ৰা গচ্ছন্তস্স পদে পদে দুক্কটং. তং কম্মং নিস্সায লদ্ধভোজনং ভুঞ্জন্তস্সপি অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং. পঠমং সাসনং অগ্গহেত্ৰাপি পচ্ছা ‘‘অযং দানি সো গামো, হন্দ নং সাসনং আরোচেমী’’তি মগ্গা ওক্কমন্তস্সপি পদে পদে দুক্কটং. সাসনং আরোচেত্ৰা লদ্ধভোজনং ভুঞ্জতো পুরিমনযেনেৰ দুক্কটং. সাসনং অগ্গহেত্ৰা আগতেন পন ‘‘ভন্তে, তস্মিং গামে ইত্থন্নামস্স কা পৰত্তী’’তি পুচ্ছিযমানেন কথেতুং ৰট্টতি, পুচ্ছিতপঞ্হে দোসো নত্থি. পঞ্চন্নং পন সহধম্মিকানং মাতাপিতূনং পণ্ডুপলাসস্স অত্তনো ৰেয্যাৰচ্চকরস্স সাসনং হরিতুং ৰট্টতি, গিহীনঞ্চ কপ্পিযসাসনং, তস্মা ‘‘মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে ৰন্দথা’’তি ৰা ‘‘চেতিযং পটিমং বোধিং সঙ্ঘত্থেরং ৰন্দথা’’তি ৰা ‘‘চেতিযে গন্ধপূজং করোথা’’তি ৰা ‘‘পুপ্ফপূজং করোথা’’তি ৰা ‘‘ভিক্খূ সন্নিপাতেথ, দানং দস্সাম, ধম্মং দেসাপযিস্সামা’’তি ৰা ঈদিসেসু সাসনেসু কুক্কুচ্চং ন কাতব্বং. কপ্পিযসাসনানি হি এতানি, ন গিহীনং গিহিকম্মপটিসংযুত্তানীতি. ইমেহি পন অট্ঠহি কুলদূসককম্মেহি উপ্পন্নপচ্চযা পঞ্চন্নম্পি সহধম্মিকানং ন কপ্পন্তি. অভূতারোচনরূপিযসংৰোহারেহি উপ্পন্নপচ্চযসদিসাৰ হোন্তি.
পব্বাজনীযকম্মকতো পন যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা কুলদূসককম্মং কতং, যস্মিঞ্চ ৰিহারে ৰসতি, নেৰ তস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা চরিতুং লভতি, ন ৰিহারে ৰসিতুং. পটিপ্পস্সদ্ধকম্মেনপি চ তেন যেসু কুলেসু পুব্বে কুলদূসককম্মং কতং, ততো উপ্পন্নপচ্চযা ন গহেতব্বা, আসৰক্খযপত্তেনপি ন গহেতব্বা, অকপ্পিযাৰ হোন্তি. ‘‘কস্মা ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিতেন ‘‘পুব্বে এৰং কতত্তা’’তি ৰুত্তে সচে ৰদন্তি ‘‘ন মযং তেন কারণেন দেম, ইদানি সীলৰন্ততায দেমা’’তি, গহেতব্বা. পকতিযা দানট্ঠানেযেৰ কুলদূসককম্মং কতং হোতি, ততো পকতিদানমেৰ গহেতুং ৰট্টতি. যং ৰড্ঢেত্ৰা দেন্তি, তং ন ৰট্টতি. যস্মা চ পুচ্ছিতপঞ্হে দোসো নত্থি, তস্মা অঞ্ঞম্পি ভিক্খুং পুব্বণ্হে ৰা সাযন্হে ৰা অন্তরঘরং পৰিট্ঠং কোচি পুচ্ছেয্য ‘‘কস্মা, ভন্তে, চরথা’’তি. যেনত্থেন চরতি, তং আচিক্খিত্ৰা ‘‘লদ্ধং ন লদ্ধ’’ন্তি ৰুত্তে সচে ন লদ্ধং, ‘‘ন লদ্ধ’’ন্তি ৰত্ৰা যং সো দেতি, তং গহেতুং ৰট্টতি.
৩৭. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায অরঞ্ঞে ৰত্থব্বং, যো ৰসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায পিণ্ডায চরিতব্বং…পে… ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায চঙ্কমিতব্বং…পে… ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায ঠাতব্বং…পে… ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায নিসীদিতব্বং…পে… ন চ, ভিক্খৰে, পণিধায সেয্যা কপ্পেতব্বা, যো কপ্পেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ২২৩ আদযো) ৰুত্তত্তা ‘‘এৰং (পারা. অট্ঠ. ২.২২৩) অরঞ্ঞে ৰসন্তং মং জনো অরহত্তে ৰা সেক্খভূমিযং ৰা সম্ভাৰেস্সতি, ততো লোকস্স সক্কতো ভৰিস্সামি গরুকতো মানিতো পূজিতো’’তি এৰং পত্থনং কত্ৰা অরঞ্ঞে ন ৰসিতব্বং. এৰং পণিধায ‘‘অরঞ্ঞে ৰসিস্সামী’’তি গচ্ছন্তস্স পদৰারে পদৰারে দুক্কটং, তথা অরঞ্ঞে কুটিকরণচঙ্কমননিসীদননিৰাসনপারুপনাদীসু সব্বকিচ্চেসু পযোগে পযোগে দুক্কটং, তস্মা এৰং অরঞ্ঞে ন ৰসিতব্বং. এৰং ৰসন্তো হি সম্ভাৰনং লভতু ৰা মা ৰা, দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন সমাদিন্নধুতঙ্গো ‘‘ধুতঙ্গং রক্খিস্সামী’’তি ৰা ‘‘গামন্তে মে ৰসতো চিত্তং ৰিক্খিপতি, অরঞ্ঞং সপ্পায’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ৰা ‘‘অদ্ধা অরঞ্ঞে তিণ্ণং ৰিৰেকানং অঞ্ঞতরং পাপুণিস্সামী’’তি ৰা ‘‘অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অরহত্তং অপাপুণিত্ৰা ন নিক্খমিস্সামী’’তি ৰা ‘‘অরঞ্ঞৰাসো নাম ভগৰতা পসত্থো, মযি চ অরঞ্ঞে ৰসন্তে বহূ সব্রহ্মচারী গামন্তং হিত্ৰা আরঞ্ঞকা ভৰিস্সন্তী’’তি ৰা এৰং অনৰজ্জৰাসং ৰসিতুকামো হোতি, তেনেৰ ৰসিতব্বং. পিণ্ডায চরন্তস্সপি ‘‘অভিক্কন্তাদীনি সণ্ঠপেত্ৰা পিণ্ডায চরিস্সামী’’তি নিৰাসনপারুপনকিচ্চতো পভুতি যাৰ ভোজনপরিযোসানং, তাৰ পযোগে পযোগে দুক্কটং, সম্ভাৰনং লভতু ৰা মা ৰা, দুক্কটমেৰ. খন্ধকৰত্তসেখিযৰত্তপরিপূরণত্থং পন সব্রহ্মচারীনং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং ৰা পাসাদিকেহি অভিক্কমপটিক্কমাদীহি পিণ্ডায পৰিসন্তো অনুপৰজ্জো ৰিঞ্ঞূনং. চঙ্কমনাদীসুপি এসেৰ নযো.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
কুলসঙ্গহৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৬. মচ্ছমংসৰিনিচ্ছযকথা
৩৮. মচ্ছমংসেসু পন মচ্ছগ্গহণেন সব্বম্পি জলজং ৰুত্তং. তত্থ অকপ্পিযং নাম নত্থি. মংসেসু পন মনুস্সহত্থিঅস্সসুনখঅহিসীহব্যগ্ঘদীপিঅচ্ছতরচ্ছানং ৰসেন দস মংসানি অকপ্পিযানি. তত্থ মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসেসু দুক্কটং. ইতি ইমেসং মনুস্সাদীনং দসন্নং মংসম্পি অট্ঠিপি লোহিতম্পি চম্মম্পি লোমম্পি সব্বং ন ৰট্টতি. ৰসাসু পন একা মনুস্সৰসাৰ ন ৰট্টতি. খীরাদীসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. ইমেসু পন অকপ্পিযমংসেসু অট্ঠিআদীসু ৰা যং কিঞ্চি ঞত্ৰা ৰা অঞত্ৰা ৰা খাদন্তস্স আপত্তিযেৰ. যদা জানাতি, তদা দেসেতব্বা. ‘‘অপুচ্ছিত্ৰাৰ খাদিস্সামী’’তি গণ্হতো পটিগ্গহণেপি দুক্কটং, ‘‘পুচ্ছিত্ৰা খাদিস্সামী’’তি গণ্হতো অনাপত্তি. উদ্দিস্সকতং পন জানিত্ৰা খাদন্তস্সেৰ আপত্তি, পচ্ছা জানন্তো আপত্তিযা ন কারেতব্বো (মহাৰ. অট্ঠ. ২৮১).
তত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৪১০) উদ্দিস্সকতং নাম ভিক্খূনং অত্থায ৰধিত্ৰা সম্পাদিতং মচ্ছমংসং. উভযম্পি হি উদ্দিস্সকতং ন ৰট্টতি. তম্পি অদিট্ঠং অসুতং অপরিসঙ্কিতং ৰট্টতি. তিকোটিপরিসুদ্ধঞ্হি মচ্ছমংসং ভগৰতা অনুঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অসুতং অপরিসঙ্কিতং. তত্থ অদিট্ঠং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৰধিত্ৰা গয্হমানং অদিট্ঠং. অসুতং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৰধিত্ৰা গহিতন্তি অসুতং. অপরিসঙ্কিতং পন দিট্ঠপরিসঙ্কিতং সুতপরিসঙ্কিতং তদুভযৰিনিমুত্তপরিসঙ্কিতঞ্চ ঞত্ৰা তব্বিপক্খতো জানিতব্বং. কথং? ইধ ভিক্খূ পস্সন্তি মনুস্সে জালৰাগুরাদিহত্থে গামতো ৰা নিক্খমন্তে অরঞ্ঞে ৰা ৰিচরন্তে. দুতিযদিৰসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহরন্তি. তে তেন দিট্ঠেন পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং, এতং গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং ৰা অত্থায কত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি.
ন হেৰ খো ভিক্খূ পস্সন্তি, অপিচ খো সুণন্তি ‘‘মনুস্সা কির জালৰাগুরাদিহত্থা গামতো ৰা নিক্খমন্তি, অরঞ্ঞে ৰা ৰিচরন্তী’’তি. দুতিযদিৰসে চ তেসং তং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহরন্তি. তে তেন সুতেন পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং সুতপরিসঙ্কিতং নাম, এতং গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং ৰা অত্থায কত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি.
ন হেৰ খো পন ভিক্খূ পস্সন্তি ন সুণন্তি, অপিচ খো তেসং তং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং পত্তং গহেত্ৰা সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিহরন্তি. তে পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং তদুভযৰিনিমুত্তপরিসঙ্কিতং নাম, এতম্পি গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং ৰা অত্থায কতং, পৰত্তমংসং ৰা কপ্পিযমেৰ লভিত্ৰা ভিক্খূনং অত্থায সম্পাদিত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি. মতানং পেতকিচ্চত্থায মঙ্গলাদীনং ৰা অত্থায কতেপি এসেৰ নযো. যং যঞ্হি ভিক্খূনংযেৰ অত্থায অকতং, যত্থ চ নিব্বেমতিকো হোতি, তং সব্বং কপ্পতি.
৩৯. সচে পন একস্মিং ৰিহারে ভিক্খূনং উদ্দিস্সকতং হোতি, তে চ অত্তনো অত্থায কতভাৰং ন জানন্তি, অঞ্ঞে জানন্তি. যে জানন্তি, তেসং ন ৰট্টতি, ইতরেসং পন ৰট্টতি. অঞ্ঞে ন জানন্তি, তেযেৰ জানন্তি, তেসংযেৰ ন ৰট্টতি, অঞ্ঞেসং ৰট্টতি. তেপি ‘‘অম্হাকং অত্থায কত’’ন্তি জানন্তি, অঞ্ঞেপি ‘‘এতেসং অত্থায কত’’ন্তি জানন্তি, সব্বেসম্পি ন ৰট্টতি. সব্বে ন জানন্তি, সব্বেসম্পি ৰট্টতি. পঞ্চসু হি সহধম্মিকেসু যস্স ৰা তস্স ৰা অত্থায উদ্দিস্সকতং সব্বেসং ন কপ্পতি.
সচে পন কোচি একং ভিক্খুং উদ্দিস্স পাণং ৰধিত্ৰা তস্স পত্তং পূরেত্ৰা দেতি, সো চ অত্তনো অত্থায কতভাৰং জানংযেৰ গহেত্ৰা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো দেতি, সো তং তস্স সদ্ধায পরিভুঞ্জতি, কস্স আপত্তীতি? দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি. যঞ্হি উদ্দিস্স কতং, তস্স অভুত্ততায অনাপত্তি, ইতরস্স অজাননতায. কপ্পিযমংসস্স হি পটিগ্গহণে আপত্তি নত্থি, উদ্দিস্সকতঞ্চ অজানিত্ৰা ভুত্তস্স পচ্ছা ঞত্ৰা আপত্তিদেসনাকিচ্চং নাম নত্থি. অকপ্পিযমংসং পন অজানিত্ৰা ভুত্তেন পচ্ছা ঞত্ৰাপি আপত্তি দেসেতব্বা. উদ্দিস্সকতঞ্হি ঞত্ৰা ভুঞ্জতোৰ আপত্তি, অকপ্পিযমংসং অজানিত্ৰা ভুঞ্জন্তস্সপি আপত্তিযেৰ, তস্মা আপত্তিভীরুকেন রূপং সল্লক্খেন্তেনপি পুচ্ছিত্ৰাৰ মংসং পটিগ্গহেতব্বং. পরিভোগকালে ‘‘পুচ্ছিত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সামী’’তি ৰা গহেত্ৰা পুচ্ছিত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা. অচ্ছমংসম্পি হি সূকরমংসসদিসং হোতি, দীপিমংসাদীনি চ মিগমংসাদিসদিসানি, তস্মা পুচ্ছিত্ৰা গহণমেৰ ৰত্তন্তি ৰদন্তি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
মচ্ছমংসৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৭. অনামাসৰিনিচ্ছযকথা
৪০. অনামাসন্তি ন পরামসিতব্বং. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.২৮১) – যস্মা মাতা ৰা হোতু ধীতা ৰা ভগিনী ৰা, ইত্থী নাম সব্বাপি ব্রহ্মচরিযস্স পারিবন্থিকাৰ অনামাসা চ, তস্মা ‘‘অযং মে মাতা, অযং মে ধীতা, অযং মে ভগিনী’’তি গেহস্সিতপেমেন আমসতোপি দুক্কটমেৰ ৰুত্তং. ইমং পন ভগৰতো আণং অনুস্সরন্তেন সচেপি নদীসোতেন ৰুয্হমানং মাতরং পস্সতি, নেৰ হত্থেন পরামসিতব্বা, পণ্ডিতেন পন ভিক্খুনা নাৰা ৰা ফলকং ৰা কদলিক্খন্ধো ৰা দারুক্খন্ধো ৰা উপসংহরিতব্বো. তস্মিং অসতি কাসাৰম্পি উপসংহরিত্ৰা পুরতো ঠপেতব্বং, ‘‘এত্থ গণ্হাহী’’তি পন ন ৰত্তব্বা. গহিতে ‘‘পরিক্খারং কড্ঢামী’’তি কড্ঢন্তেন গন্তব্বং. সচে পন ভাযতি, পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ‘‘মা ভাযী’’তি সমস্সাসেতব্বা. সচে ভাযমানা পুত্তস্স সহসা খন্ধে ৰা অভিরুহতি, হত্থে ৰা গণ্হাতি, ন ‘‘অপেহি মহল্লিকে’’তি নিদ্ধুনিতব্বা, থলং পাপেতব্বা. কদ্দমে লগ্গাযপি কূপে পতিতাযপি এসেৰ নযো. তত্রাপি হি যোত্তং ৰা ৰত্থং ৰা পক্খিপিত্ৰা হত্থেন গহিতভাৰং ঞত্ৰা উদ্ধরিতব্বা, ন ত্ৰেৰ আমসিতব্বা.
ন কেৰলঞ্চ মাতুগামস্স সরীরমেৰ অনামাসং, নিৰাসনপারুপনম্পি আভরণভণ্ডম্পি অন্তমসো তিণণ্ডুপকং ৰা তালপণ্ণমুদ্দিকং ৰা উপাদায অনামাসমেৰ. তঞ্চ খো নিৰাসনপাৰুরণং পিল়ন্ধনত্থায ঠপিতমেৰ. সচে পন নিৰাসনং ৰা পারুপনং ৰা পরিৰত্তেত্ৰা চীৰরত্থায পাদমূলে ঠপেতি, ৰট্টতি. আভরণভণ্ডেসু পন সীসপসাধনদন্তসূচিআদিকপ্পিযভণ্ডং ‘‘ইমং, ভন্তে, তুম্হাকং দেম, গণ্হথা’’তি দীযমানং সিপাটিকাসূচিআদিউপকরণত্থায গহেতব্বং. সুৰণ্ণরজতমুত্তাদিমযং পন অনামাসমেৰ, দীযমানম্পি ন গহেতব্বং. ন কেৰলঞ্চ এতাসং সরীরূপগমেৰ অনামাসং, ইত্থিসণ্ঠানেন কতং কট্ঠরূপম্পি দন্তরূপম্পি অযরূপম্পি লোহরূপম্পি তিপুরূপম্পি পোত্থকরূপম্পি সব্বরতনরূপম্পি অন্তমসো পিট্ঠমযরূপম্পি অনামাসমেৰ. পরিভোগত্থায পন ‘‘ইদং তুম্হাকং হোতূ’’তি লভিত্ৰা ঠপেত্ৰা সব্বরতনমযং অৰসেসং ভিন্দিত্ৰা উপকরণারহং উপকরণে, পরিভোগারহং পরিভোগে উপনেতুং ৰট্টতি.
৪১. যথা চ ইত্থিরূপকং, এৰং সত্তৰিধং ধঞ্ঞম্পি অনামাসমেৰ. তস্মা খেত্তমজ্ঝেন গচ্ছন্তেন তত্থজাতকম্পি ধঞ্ঞফলং ন আমসন্তেন গন্তব্বং. সচে ঘরদ্ৰারে ৰা অন্তরামগ্গে ৰা ধঞ্ঞং পসারিতং হোতি, পস্সেন চ মগ্গো অত্থি, ন মদ্দন্তেন গন্তব্বং. গমনমগ্গে অসতি মগ্গং অধিট্ঠায গন্তব্বং. অন্তরঘরে ধঞ্ঞস্স উপরি আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, নিসীদিতুং ৰট্টতি. কেচি আসনসালায ধঞ্ঞং আকিরন্তি, সচে সক্কা হোতি হরাপেতুং, হরাপেতব্বং. নো চে, একমন্তং ধঞ্ঞং অমদ্দন্তেন পীঠকং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতব্বং. সচে ওকাসো ন হোতি, মনুস্সা ধঞ্ঞমজ্ঝেযেৰ পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, নিসীদিতব্বং. তত্থজাতকানি মুগ্গমাসাদীনি অপরণ্ণানিপি তালপনসাদীনি ৰা ফলানি কীল়ন্তেন ন আমসিতব্বানি. মনুস্সেহি রাসিকতেসুপি এসেৰ নযো. অরঞ্ঞে পন রুক্খতো পতিতানি ফলানি ‘‘অনুপসম্পন্নানং দস্সামী’’তি গণ্হিতুং ৰট্টতি.
৪২. মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতঙ্কো মসারগল্লন্তি ইমেসু দসসু রতনেসু মুত্তা অধোতা অৰিদ্ধা যথাজাতাৰ আমসিতুং ৰট্টতি, সেসা অনামাসাতি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘মুত্তা ধোতাপি অধোতাপি অনামাসা, ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, কুট্ঠরোগস্স ভেসজ্জত্থায পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং. অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৰণ্ণভেদো মণি ধোতৰিদ্ধৰট্টিতো অনামাসো, যথাজাতো পন আকরমুত্তো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং, তম্পি মহাপচ্চরিযং পটিক্খিত্তং. পচিত্ৰা কতো কাচমণিযেৰেকো ৰট্টতীতি ৰুত্তং. ৰেল়ুরিযেপি মণিসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
সঙ্খো ধমনসঙ্খো চ ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো অনামাসো, পানীযসঙ্খো ধোতোপি অধোতোপি আমাসোৰ. সেসঞ্চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থাযপি ভণ্ডমূলত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. সিলা ধোতৰিদ্ধা রতনসংযুত্তা মুগ্গৰণ্ণাৰ অনামাসা, সেসা সত্থকনিঘংসনাদিঅত্থায গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্থ চ রতনসংযুত্তাতি সুৰণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা পচিত্ৰা কতাতি ৰদন্তি. পৰাল়ং ধোতৰিদ্ধং অনামাসং, সেসং আমাসঞ্চ ভণ্ডমূলত্থঞ্চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং অনামাসঞ্চ ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং.
রজতঞ্চ জাতরূপঞ্চ কতভণ্ডম্পি অকতভণ্ডম্পি সব্বেন সব্বং বীজতো পট্ঠায অনামাসঞ্চ অসম্পটিচ্ছনীযঞ্চ. উত্তররাজপুত্তো কির সুৰণ্ণচেতিযং কারাপেত্ৰা মহাপদুমত্থেরস্স পেসেসি. থেরো ‘‘ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপি. চেতিযঘরে সুৰণ্ণপদুমসুৰণ্ণবুব্বুল়কাদীনি হোন্তি, এতানিপি অনামাসানি. চেতিযঘরগোপকা পন রূপিযছড্ডকট্ঠানে ঠিতা, তস্মা তেসং কেল়াপযিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. কুরুন্ধিযং পন তম্পি পটিক্খিত্তং, সুৰণ্ণচেতিযে কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি এত্তকমেৰ অনুঞ্ঞাতং. আরকূটলোহম্পি জাতরূপগতিকমেৰ অনামাসন্তি সব্বট্ঠকথাসু ৰুত্তং. সেনাসনপরিভোগে পন সব্বোপি কপ্পিযো, তস্মা জাতরূপরজতমযা সব্বেপি সেনাসনপরিক্খারা আমাসা, ভিক্খূনং ধম্মৰিনযৰণ্ণনট্ঠানে রতনমণ্ডপে করোন্তি ফলিকত্থম্ভে রতনদামপটিমণ্ডিতে, তত্থ সব্বূপকরণানি ভিক্খূনং পটিজগ্গিতুং ৰট্টন্তি. লোহিতঙ্কমসারগল্লা ধোতৰিদ্ধা অনামাসা, ইতরে আমাসা, ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ধোতাপি অধোতাপি সব্বসো অনামাসা, ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টন্তী’’তি পটিক্খিত্তং.
৪৩. সব্বং আৰুধভণ্ডং অনামাসং, ভণ্ডমূলত্থায দীযমানম্পি ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. সত্থৰণিজ্জা নাম ন ৰট্টতি. সুদ্ধধনুদণ্ডোপি ধনুজিযাপি পতোদোপি তোমরোপি অঙ্কুসোপি অন্তমসো ৰাসিফরসুআদীনিপি আৰুধসঙ্খেপেন কতানি অনামাসানি. সচে কেনচি ৰিহারে সত্তি ৰা তোমরো ৰা ঠপিতো হোতি, ৰিহারং জগ্গন্তেন ‘‘হরন্তূ’’তি সামিকানং পেসেতব্বং. সচে ন হরন্তি, তং অচালেন্তেন ৰিহারো পটিজগ্গিতব্বো. যুদ্ধভূমিযং পন পতিতং অসিং ৰা সত্তিং ৰা তোমরং ৰা দিস্ৰা পাসাণেন ৰা কেনচি ৰা অসিং ভিন্দিত্ৰা সত্থকত্থায গহেতুং ৰট্টতি. ইতরানিপি ৰিযোজেত্ৰা কিঞ্চি সত্থকত্থায, কিঞ্চি কত্তরদণ্ডাদিঅত্থায গহেতুং ৰট্টতি. ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি দীযমানং পন ৰিনাসেত্ৰা ‘‘কপ্পিযভণ্ডং করিস্সামী’’তি সব্বম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি.
মচ্ছজালপক্খিজালাদীনিপি ফলকজালিকাদীনিপি সরপরিত্তাণানিপি সব্বানি অনামাসানি, পরিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন জালং তাৰ ‘‘আসনস্স ৰা চেতিযস্স ৰা উপরি বন্ধিস্সামি, ছত্তং ৰা ৰেঠেস্সামী’’তি গহেতুং ৰট্টতি. সরপরিত্তাণং সব্বম্পি ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. পরূপরোধনিৰারণঞ্হি এতং, ন উপরোধকরন্তি. ফলকং ‘‘দন্তকট্ঠভাজনং করিস্সামী’’তি গহেতুং ৰট্টতি.
চম্মৰিনদ্ধানি ৰীণাভেরিআদীনি অনামাসানি. কুরুন্দিযং পন ‘‘ভেরিসঙ্ঘাটোপি ৰীণাসঙ্ঘাটোপি তুচ্ছপোক্খরম্পি মুখৰট্টিযং আরোপিতচম্মম্পি ৰীণাদণ্ডকোপি সব্বং অনামাস’’ন্তি ৰুত্তং. ওনহিতুং ৰা ওনহাপেতুং ৰা ৰাদেতুং ৰা ৰাদাপেতুং ৰা ন লব্ভতিযেৰ. চেতিযঙ্গণে পূজং কত্ৰা মনুস্সেহি ছড্ডিতং দিস্ৰাপি অচালেত্ৰাৰ অন্তরন্তরে সম্মজ্জিতব্বং, কচৰরছড্ডনকালে পন কচৰরনিযামেনেৰ হরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপিতুং ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুম্পি ৰট্টতি, পরিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন ৰীণাদোণিকঞ্চ ভেরিপোক্খরঞ্চ দন্তকট্ঠভাজনং করিস্সাম, চম্মং সত্থককোসকন্তি এৰং তস্স তস্স পরিক্খারস্স উপকরণত্থায গহেত্ৰা তথা তথা কাতুং ৰট্টতি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
অনামাসৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৮. অধিট্ঠানৰিকপ্পনৰিনিচ্ছযকথা
৪৪. অধিট্ঠানৰিকপ্পনেসু পন – অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং, ৰস্সিকসাটিকং ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতুং, নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং, পচ্চত্থরণং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৰ আবাধা অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতুং, মুখপুঞ্ছনচোল়ং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং, পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰচনতো তিচীৰরাদিনিযামেনেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকআমেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ৰিকপ্পেন্তেন পন নামং অগ্গহেত্ৰাৰ ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বং. তত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) তিচীৰরং অধিট্ঠহন্তেন রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা পমাণযুত্তমেৰ অধিট্ঠাতব্বং. অস্স পমাণং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন সুগতচীৰরতো ঊনকং ৰট্টতি, লামকপরিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং, তিরিযং মুট্ঠিত্তিকং পমাণং ৰট্টতি. অন্তরৰাসকো দীঘসো মুট্ঠিপঞ্চকো, তিরিযং দ্ৰিহত্থোপি ৰট্টতি. পারুপনেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি. ৰুত্তপ্পমাণতো পন অতিরেকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পরিক্খারচোল়ক’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং.
তত্থ যস্মা ‘‘দ্ৰে চীৰরস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৰা অধিট্ঠেতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠেতী’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তং, তস্মা পুরাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা নৰং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৰা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা. ইদং কাযেন অধিট্ঠানং, তং যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন অফুসন্তস্স ন ৰট্টতি. ৰাচায অধিট্ঠানে পন ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচায অধিট্ঠাতব্বা. তত্র দুৰিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি, ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৰা উপরিপাসাদে ৰা সামন্তৰিহারে ৰা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তরাসঙ্গে অন্তরৰাসকে চ. নামমত্তমেৰ হি ৰিসেসো, তস্মা সব্বানি সঙ্ঘাটিং উত্তরাসঙ্গং অন্তরৰাসকন্তি এৰং অত্তনো নামেনেৰ অধিট্ঠাতব্বানি. সচে অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি করোতি, নিট্ঠিতে রজনে চ কপ্পে চ ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. অধিট্ঠিতেন পন সদ্ধিং মহন্ততরমেৰ দুতিযপট্টং ৰা খণ্ডং ৰা সিব্বন্তেন পুন অধিট্ঠাতব্বং. সমে ৰা খুদ্দকে ৰা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি.
তিচীৰরং পন পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? মহাপদুমত্থেরো কিরাহ ‘‘তিচীৰরং তিচীৰরমেৰ অধিট্ঠাতব্বং, সচে পরিক্খারচোল়াধিট্ঠানং লভেয্য, উদোসিতসিক্খাপদে পরিহারো নিরত্থকো ভৰেয্যা’’তি. এৰং ৰুত্তে কির অৰসেসা ভিক্খূ আহংসু ‘‘পরিক্খারচোল়ম্পি ভগৰতাৰ ‘অধিট্ঠাতব্ব’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা ৰট্টতী’’তি. মহাপচ্চরিযম্পি ৰুত্তং ‘‘পরিক্খারচোল়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতং. তিচীৰরং ‘পরিক্খারচোল়’ন্তি অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, উদোসিতসিক্খাপদে (পারা. ৪৭১ আদযো) পন তিচীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিহরন্তস্স পরিহারো ৰুত্তো’’তি. উভতোৰিভঙ্গভাণকো পুণ্ণৰালিকৰাসী মহাতিস্সত্থেরোপি কিরাহ ‘‘মযং পুব্বে মহাথেরানং অস্সুম্হা ‘অরঞ্ঞৰাসিনো ভিক্খূ রুক্খসুসিরাদীসু চীৰরং ঠপেত্ৰা পধানং পদহনত্থায গচ্ছন্তি, সামন্তৰিহারে ধম্মস্সৰনত্থায গতানঞ্চ তেসং সূরিযে উট্ঠিতে সামণেরা ৰা দহরভিক্খূ ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, তস্মা সুখপরিভোগত্থং তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ৰট্টতী’’’তি. মহাপচ্চরিযম্পি ৰুত্তং ‘‘পুব্বে আরঞ্ঞিকা ভিক্খূ অবদ্ধসীমায দুপ্পরিহারন্তি তিচীৰরং পরিক্খারচোল়মেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিংসূ’’তি.
৪৫. ৰস্সিকসাটিকা অনতিরিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ চত্তারো ৰস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা. ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতি, দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তি. নিসীদনং ৰুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৰ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৰ, দ্ৰে ন ৰট্টন্তি. পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৰ, তং পন মহন্তম্পি ৰট্টতি, একম্পি ৰট্টতি, বহূনিপি ৰট্টন্তি, নীলম্পি পীতকম্পি সদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি সব্বপ্পকারং ৰট্টতি. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি যাৰ আবাধো অত্থি, তাৰ পমাণিকা অধিট্ঠাতব্বা. আবাধে ৰূপসন্তে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা, একাৰ ৰট্টতি. মুখপুঞ্ছনচোল়ং অধিট্ঠাতব্বমেৰ, যাৰ একং ধোৰীযতি, তাৰ অঞ্ঞং পরিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৰেপি ৰট্টন্তি. অপরে পন থেরা ‘‘নিধানমুখমেতং, বহূনিপি ৰট্টন্তী’’তি ৰদন্তি. পরিক্খারচোল়ে গণনা নত্থি, যত্তকং ইচ্ছতি, তত্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৰ. থৰিকাপি পরিস্সাৰনম্পি ৰিকপ্পনূপগপচ্ছিমচীৰরপ্পমাণং ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বমেৰ. তস্স পমাণং দীঘতো দ্ৰে ৰিদত্থিযো তিরিযং ৰিদত্থি, তং পন দীঘতো ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণং, ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং হোতি. তত্রাযং পাল়ি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুরঙ্গুলৰিত্থতং পচ্ছিমং চীৰরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮). বহূনিপি একতো কত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি পরিক্খারচোল়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতিযেৰ. ভেসজ্জনৰকম্মমাতাপিতুআদীনং অত্থায ঠপেন্তেন অনধিট্ঠিতেপি নত্থি আপত্তি. মঞ্চভিসি পীঠভিসি বিম্বোহনং পাৰারো কোজৰোতি এতেসু পন সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণে চ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থিযেৰ.
সচে পন (পারা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৩৮) ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো সুত্তং লভিত্ৰা ঞাতকপৰারিতেনেৰ তন্তৰাযেন অঞ্ঞেন ৰা মূলং দত্ৰা চীৰরং ৰাযাপেতি, ৰাযাপনপচ্চযা অনাপত্তি. দসাহাতিক্কমনপচ্চযা পন আপত্তিং রক্খন্তেন ৰিকপ্পনুপগপ্পমাণমত্তে ৰীতে তন্তে ঠিতংযেৰ অধিট্ঠাতব্বং. দসাহাতিক্কমেন নিট্ঠাপিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযং ভৰেয্যাতি. ঞাতকাদীহি তন্তং আরোপাপেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, ইদং চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি নিয্যাতিতেপি এসেৰ নযো.
সচে তন্তৰাযো এৰং পযোজিতো ৰা সযং দাতুকামো ৰা হুত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং চীৰরং অসুকদিৰসে নাম ৰাযিত্ৰা ঠপেস্সামী’’তি ৰদতি, ভিক্খু চ তেন পরিচ্ছিন্নদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন তন্তৰাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৰরং ৰাযিত্ৰা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আরোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৰরং নিট্ঠিত’’ন্তি আরোচেতি, এতস্স আরোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৰ আরোচেতি, তস্স ৰচনং সুতদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
সচে তন্তৰাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৰরং ৰাযিত্ৰা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, চীৰরং গহেত্ৰা গতভিক্খু পন অত্তনো পরিৰেণে ঠপেত্ৰা তস্স ন আরোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতং চীৰরং সুন্দর’’ন্তি. কুহিং, আৰুসো, চীৰরন্তি. ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতন্তি. এতস্সপি ৰচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু চীৰরং দেতি, লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন ৰাযাপনমূলং অদিন্নং হোতি, যাৰ কাকণিকমত্তম্পি অৰসিট্ঠং, তাৰ রক্খতি.
৪৬. অধিট্ঠিতচীৰরং (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) পন পরিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি? অঞ্ঞস্স দানেন অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেন ৰিস্সাসগ্গাহেন হীনাযাৰত্তনেন সিক্খাপচ্চক্খানেন কালকিরিযায লিঙ্গপরিৰত্তনেন পচ্চুদ্ধরণেন ছিদ্দভাৰেনাতি ইমেহি নৰহি কারণেহি ৰিজহতি. তত্থ পুরিমেহি অট্ঠহি সব্বচীৰরানি অধিট্ঠানং ৰিজহন্তি, ছিদ্দভাৰেন পন তিচীৰরস্সেৰ সব্বট্ঠকথাসু অধিট্ঠানৰিজহনং ৰুত্তং, তঞ্চ নখপিট্ঠিপ্পমাণেন ছিদ্দেন. তত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং কনিট্ঠঙ্গুলিনখৰসেন ৰেদিতব্বং, ছিদ্দঞ্চ ৰিনিৰিদ্ধছিদ্দমেৰ. ছিদ্দস্স হি অব্ভন্তরে একতন্তু চেপি অচ্ছিন্নো হোতি, রক্খতি. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্স, তিরিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, অন্তরৰাসকস্স পন দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্সেৰ, তিরিযন্ততো চতুরঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পরতো ন ভিন্দতি, তস্মা জাতে ছিদ্দে তিচীৰরং অতিরেকচীৰরট্ঠানে তিট্ঠতি, সূচিকম্মং কত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বং. যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গল়ং দত্ৰা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৰা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপরিৰত্তনেপি এসেৰ নযো. দুপট্টস্স একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৰা জাতে গল়িতে ৰা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি, খুদ্দকং চীৰরং মহন্তং করোতি, মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে করোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৰা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি. রজকেহি ধোৰাপেত্ৰা সেতং কারাপেন্তস্সপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৰাতি. অযং তাৰ অধিট্ঠানে ৰিনিচ্ছযো.
৪৭. ৰিকপ্পনে পন দ্ৰে ৰিকপ্পনা সম্মুখাৰিকপ্পনা পরম্মুখাৰিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? চীৰরানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানী’’তি ৰা ‘‘এতং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘এতানি চীৰরানী’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভুঞ্জিতুং পন ৰিস্সজ্জেতুং ৰা অধিট্ঠাতুং ৰা ন ৰট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং, ময্হং সন্তকানি পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি এৰং পন ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
অপরো নযো – তথেৰ চীৰরানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা তস্সেৰ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানী’’তি ৰা ‘‘এতং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘এতানি চীৰরানী’’তি ৰা ৰত্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স অত্তনা অভিরুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৰা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, তিস্সায সিক্খমানায, তিস্সস্স সামণেরস্স, তিস্সায সামণেরিযা ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং অপরাপি সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেরিযা সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
কথং পরম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? চীৰরানং তথেৰ একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানী’’তি ৰা ‘‘এতং চীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘এতানি চীৰরানী’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৰত্তব্বং. তেন ৰত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা’’তি. ততো ইতরেন পুরিমনযেনেৰ ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৰা…পে… ‘‘তিস্সা সামণেরী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৰা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেরিযা দম্মী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং পরম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৰিকপ্পনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
দ্ৰিন্নং ৰিকপ্পনানং কিং নানাকরণং? সম্মুখাৰিকপ্পনাযং সযং ৰিকপ্পেত্ৰা পরেন পচ্চুদ্ধরাপেতি, পরম্মুখাৰিকপ্পনাযং পরেনেৰ ৰিকপ্পাপেত্ৰা পরেনেৰ পচ্চুদ্ধরাপেতি, ইদমেত্থ নানাকরণং. সচে পন যস্স ৰিকপ্পেতি, সো পঞ্ঞত্তিকোৰিদো ন হোতি, ন জানাতি পচ্চুদ্ধরিতুং, তং চীৰরং গহেত্ৰা অঞ্ঞস্স ব্যত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পুন ৰিকপ্পেত্ৰা পরেন পচ্চুদ্ধরাপেতব্বং. ৰিকপ্পিতৰিকপ্পনা নামেসা ৰট্টতি. এৰং তাৰ চীৰরে অধিট্ঠানৰিকপ্পনানযো ৰেদিতব্বো.
৪৮. পত্তে পন অযং নযো – পত্তং অধিট্ঠহন্তেন উক্কট্ঠমজ্ঝিমোমকানং অঞ্ঞতরো পমাণযুত্তোৰ অধিট্ঠাতব্বো. তস্স পমাণং ‘‘অড্ঢাল়্হকোদনং গণ্হাতী’’তিআদিনা (পারা. ৬০২) নযেন পাল়িযং ৰুত্তং. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৬০২ আদযো) – অনুপহতপুরাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপরিসুদ্ধানং দ্ৰে মগধনাল়িযো গহেত্ৰা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলমকিলিন্নমপিণ্ডিতং সুৰিসদং কুন্দমকুল়রাসিসদিসং অৰস্সাৰিতোদনং পচিত্ৰা নিরৰসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৰা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহারিযো সব্বসম্ভারসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো, ততো আলোপস্স আলোপস্স অনুরূপং যাৰচরিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং, সপ্পিতেলতক্করসকঞ্জিকাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি. তানি হি ওদনগতিকানি হোন্তি, নেৰ হাপেতুং, ন ৰড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৰমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো.
উক্কট্ঠতো উপড্ঢপ্পমাণো মজ্ঝিমো নাম পত্তো. মজ্ঝিমতো উপড্ঢপ্পমাণো ওমকো. তস্মা সচে মগধনাল়িযা নাল়িকোদনাদিসব্বম্পি পক্খিত্তং ৰুত্তনযেনেৰ হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে মগধনাল়িযা উপড্ঢনাল়িকোদনাদিসব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তো. এৰমেতে নৰ পত্তা. তেসু দ্ৰে অপত্তা উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চাতি. তস্মা এতে ভাজনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানূপগা ন ৰিকপ্পনূপগা. ইতরে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৰা ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পরিভুঞ্জিতব্বা.
পমাণযুত্তানম্পি এতেসং অধিট্ঠানৰিকপ্পনূপগত্তং এৰং ৰেদিতব্বং – অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি, মত্তিকাপত্তো দ্ৰীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানূপগো. উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৰ. সচে একোপি পাকো ঊনো হোতি, কাকণিকমত্তম্পি ৰা মূলং অদিন্নং, ন অধিট্ঠানূপগো. সচে পত্তসামিকো ৰদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৰিস্সতি, তদা দস্সথ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি, নেৰ অধিট্ঠানূপগো হোতি, পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, মূলস্স সকলস্স ৰা একদেসস্স ৰা অদিন্নত্তা সকভাৰং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৰ সন্তকো হোতি, তস্মা পাকে চ মূলে চ সুনিট্ঠিতেযেৰ অধিট্ঠানূপগো হোতি. যো অধিট্ঠানূপগো, স্ৰেৰ ৰিকপ্পনূপগো. সো হত্থং আগতোপি অনাগতোপি অধিট্ঠাতব্বো ৰিকপ্পেতব্বো ৰা. যদি হি পত্তকারকো মূলং লভিত্ৰা সযং ৰা দাতুকামো হুত্ৰা ‘‘অহং ভন্তে তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা অসুকদিৰসে নাম পচিত্ৰা ঠপেস্সামী’’তি ৰদতি, ভিক্খু চ তেন পরিচ্ছিন্নদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকারকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা পচিত্ৰা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আরোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, পত্তো নিট্ঠিতো’’তি আরোচেতি, এতস্স আরোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৰ আরোচেতি, তস্স ৰচনং সুতদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকারকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা পচিত্ৰা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, পত্তং গহেত্ৰা আগতভিক্খু পন অত্তনো পরিৰেণে ঠপেত্ৰা তস্স ন আরোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতো পত্তো সুন্দরো’’তি. ‘‘কুহিং, আৰুসো, পত্তো’’তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতো’’তি. এতস্সপি ৰচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু পত্তং দেতি, লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, তস্মা দসাহং অনতিক্কামেত্ৰাৰ অধিট্ঠাতব্বো ৰিকপ্পেতব্বো ৰা.
তত্থ দ্ৰে পত্তস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৰা অধিট্ঠাতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠাতি. তেসং ৰসেন অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং পত্তং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা ‘‘এতং পত্তং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা ৰত্ৰা এৰং সম্মুখে ৰা পরম্মুখে ৰা ঠিতং পুরাণপত্তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞস্স ৰা দত্ৰা নৰং পত্তং যত্থ কত্থচি ঠিতং হত্থেন পরামসিত্ৰা ‘‘ইদং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন ৰা অধিট্ঠাতব্বো. ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচায ৰা অধিট্ঠাভব্বো. তত্র দুৰিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি, ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা, অথ অন্তোগব্ভে ৰা উপরিপাসাদে ৰা সামন্তৰিহারে ৰা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. অধিট্ঠহন্তেন পন এককেন অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতি, অঞ্ঞস্স সন্তিকে অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে অযমানিসংসো – সচস্স ‘‘অধিট্ঠিতো নু খো মে, নো’’তি ৰিমতি উপ্পজ্জতি, ইতরো সারেত্ৰা ৰিমতিং ছিন্দিস্সতীতি. সচে কোচি দস পত্তে লভিত্ৰা সব্বে অত্তনাৰ পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, ন সব্বে অধিট্ঠাতব্বা, একং পত্তং অধিট্ঠায পুনদিৰসে তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞো অধিট্ঠাতব্বো. এতেনেৰ উপাযেন ৰস্সসতম্পি পরিহরিতুং সক্কা.
এৰং অপ্পমত্তস্স সিযা অধিট্ঠানৰিজহনন্তি? সিযা. সচে হি সযং পত্তং অঞ্ঞস্স দেতি, ৰিব্ভমতি ৰা, সিক্খং ৰা পচ্চক্খাতি, কালং ৰা করোতি, লিঙ্গং ৰাস্স পরিৰত্ততি, পচ্চুদ্ধরতি ৰা, পত্তে ৰা ছিদ্দং হোতি, অধিট্ঠানং ৰিজহতি. ৰুত্তঞ্চেতং –
‘‘দিন্নৰিব্ভন্তপচ্চক্খা, কালকিরিযাকতেন চ;
লিঙ্গপচ্চুদ্ধরা চেৰ, ছিদ্দেন ভৰতি সত্তম’’ন্তি. (পারা. অট্ঠ. ২.৬০৮) –
চোরগহণৰিস্সাসগ্গাহেহিপি ৰিজহতিযেৰ. কিত্তকেন ছিদ্দেন অধিট্ঠানং ভিজ্জতি? যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৰ পৰিসতি চ. ইদঞ্হি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থং. তস্মিং ছিদ্দে অযচুণ্ণেন ৰা আণিযা ৰা পটিপাকতিকে কতে দসাহব্ভন্তরে পুন অধিট্ঠাতব্বো. অযং তাৰেত্থ অধিট্ঠানে ৰিনিচ্ছযো.
৪৯. ৰিকপ্পনে পন দ্ৰে ৰিকপ্পনা সম্মুখাৰিকপ্পনা চেৰ পরম্মুখাৰিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? পত্তানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভুঞ্জিতুং পন ৰিস্সজ্জেতুং ৰা অধিট্ঠাতুং ৰা ন ৰট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি এৰং পন ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
অপরো নযো – তথেৰ পত্তানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা তস্সেৰ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স অত্তনা অভিরুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৰা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, সিক্খমানায, সামণেরস্স, তিস্সায সামণেরিযা ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং অপরাপি সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি. পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেরিযা সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহীতি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
কথং পরম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? পত্তানং তথেৰ একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৰত্তব্বং. তেন ৰত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা’’তি. ততো ইতরেন পুরিমনযেন ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৰা…পে… ‘‘তিস্সা সামণেরী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৰা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেরিযা দম্মী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং পরম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৰিকপ্পনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি. অযং ৰিকপ্পনে নযো.
৫০. এৰং অধিট্ঠহিত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা চ পরিভুঞ্জন্তেন পত্তে ভিন্নে কিং কাতব্বন্তি? যস্স পত্তে রাজিমুখৰট্টিতো হেট্ঠা দ্ৰঙ্গুলপ্পমাণা ন হোতি তেন ন কিঞ্চি কাতব্বং. যস্স (পারা. অট্ঠ. ২.৬১২-৩) পন তাদিসা একাপি রাজি হোতি, তেন তস্সা রাজিযা হেট্ঠিমপরিযন্তে পত্তৰেধকেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পচিত্ৰা সুত্তরজ্জুকমকচিরজ্জুকাদীহি ৰা তিপুসুত্তকেন ৰা বন্ধিত্ৰা তং বন্ধনং আমিসস্স অলগ্গনত্থং তিপুপট্টেন ৰা কেনচি ৰা বদ্ধসিলেসেন পটিচ্ছাদেতব্বং. সো চ পত্তো অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বো. সুখুমং ৰা ছিদ্দং কত্ৰা বন্ধিতব্বো. সুদ্ধেহি পন মধুকসিত্থকলাখাসজ্জুরসাদীহি বন্ধিতুং ন ৰট্টতি, ফাণিতং ঝাপেত্ৰা পাসাণচুণ্ণেন বন্ধিতুং ৰট্টতি. মুখৰট্টিসমীপে পন পত্তৰেধকেন ৰিজ্ঝিযমানো কপালস্স বহলত্তা ভিজ্জতি, তস্মা হেট্ঠা ৰিজ্ঝিতব্বো. যস্স পন দ্ৰে রাজিযো, একাযেৰ ৰা চতুরঙ্গুলা, তস্স দ্ৰে বন্ধনানি দাতব্বানি. যস্স তিস্সো, একাযেৰ ৰা ছল়ঙ্গুলা, তস্স তীণি. যস্স চতস্সো, একাযেৰ ৰা অট্ঠঙ্গুলা, তস্স চত্তারি. যস্স পঞ্চ, একাযেৰ ৰা দসঙ্গুলা, সো বদ্ধোপি অবদ্ধোপি অপত্তোযেৰ, অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. এস তাৰ মত্তিকাপত্তে ৰিনিচ্ছযো.
অযোপত্তে পন সচেপি পঞ্চ ৰা অতিরেকানি ৰা ছিদ্দানি হোন্তি, তানি চ অযচুণ্ণেন ৰা আণিযা ৰা লোহমণ্ডলকেন ৰা বদ্ধানি মট্ঠানি হোন্তি, স্ৰেৰ পত্তো পরিভুঞ্জিতব্বো, অঞ্ঞো ন ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. অথ পন একম্পি ছিদ্দং মহন্তং হোতি, লোহমণ্ডলকেন বদ্ধম্পি মট্ঠং ন হোতি, পত্তে আমিসং লগ্গতি, অকপ্পিযো হোতি, অযং অপত্তো, অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. ৰিঞ্ঞাপেন্তেন চ সঙ্ঘৰসেন পৰারিতট্ঠানে পঞ্চবন্ধনেনেৰ পত্তেন অঞ্ঞং পত্তং ৰিঞ্ঞাপেতুং ৰট্টতি, পুগ্গলৰসেন পন পৰারিতট্ঠানে ঊনপঞ্চবন্ধনেনাপি ৰট্টতি. পত্তং লভিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তেন চ যাগুরন্ধনরজনপচনাদিনা অপরিভোগেন ন পরিভুঞ্জিতব্বো, অন্তরামগ্গে পন ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে অঞ্ঞস্মিং ভাজনে অসতি মত্তিকায লিম্পেত্ৰা যাগুং ৰা পচিতুং উদকং ৰা তাপেতুং ৰট্টতি. মঞ্চপীঠছত্তনাগদন্তকাদিকে অদেসেপি ন নিক্খিপিতব্বো. পত্তস্স হি নিক্খিপনদেসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পত্তাধারক’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ২৫৪) নযেন খন্ধকে ৰুত্তোযেৰ.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
অধিট্ঠানৰিকপ্পনৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
৯. চীৰরৰিপ্পৰাসৰিনিচ্ছযকথা
৫১. চীৰরেনৰিনাৰাসোতি তিচীৰরাধিট্ঠানেন অধিট্ঠিতানং তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরেন ৰিপ্পৰাসো. এৰং অধিট্ঠিতেসু হি তীসু চীৰরেসু একেনপি ৰিনা ৰসিতুং ন ৰট্টতি, ৰসন্তস্স সহ অরুণুগ্গমনা চীৰরং নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা অরুণুগ্গমনসমযে চীৰরং অড্ঢতেয্যরতনপ্পমাণে হত্থপাসে কত্ৰা ৰসিতব্বং. গামনিৰেসনউদোসিতঅড্ডমাল়পাসাদহম্মিযনাৰাসত্থখেত্তধঞ্ঞকরণআরামৰিহাররুক্খমূলঅজ্ঝোকাসেসু পন অযং ৰিসেসো (পারা. অট্ঠ. ২.৪৭৭-৮) – সচে একস্স রঞ্ঞো গামভোজকস্স ৰা সন্তকো গামো হোতি, যেন কেনচি পাকারেন ৰা ৰতিযা ৰা পরিখায ৰা পরিক্খিত্তো চ, এৰরূপে গামে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা গামব্ভন্তরে যত্থ কত্থচি যথারুচিতট্ঠানে অরুণং উট্ঠাপেতুং ৰট্টতি. সচে পন অপরিক্খিত্তো হোতি, এৰরূপে গামে যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং ৰত্থব্বং, তস্স ৰা ঘরস্স হত্থপাসে সমন্তা অড্ঢতেয্যরতনব্ভন্তরে ৰসিতব্বং. তং পমাণং অতিক্কমিত্ৰা সচেপি ইদ্ধিমা ভিক্খু আকাসে অরুণং উট্ঠাপেতি, চীৰরং নিস্সগ্গিযমেৰ হোতি.