৩৩. কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথা
২৪৯. কম্মাকম্মন্তি এত্থ (পরি. ৪৮২-৪৮৪) পন কম্মানি চত্তারি – অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি. ইমানি চত্তারি কম্মানি কতিহাকারেহি ৰিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকারেহি ৰিপজ্জন্তি – ৰত্থুতো ৰা ঞত্তিতো ৰা অনুস্সাৰনতো ৰা সীমতো ৰা পরিসতো ৰা.
কথং ৰত্থুতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি? সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিপুচ্ছাকরণীযং কম্মং অপটিপুচ্ছা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিঞ্ঞায করণীযং কম্মং অপটিঞ্ঞায করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. সতিৰিনযারহস্স অমূল়্হৰিনযং দেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. অমূল়্হৰিনযারহস্স তস্স পাপিযসিককম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. তস্স পাপিযসিককম্মারহস্স তজ্জনীযকম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. তজ্জনীযকম্মারহস্স নিযস্সকম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. নিযস্সকম্মারহস্স পব্বাজনীযকম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পব্বাজনীযকম্মারহস্স পটিসারণীযকম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিসারণীযকম্মারহস্স উক্খেপনীযকম্মং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. উক্খেপনীযকম্মারহস্স পরিৰাসং দেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পরিৰাসারহস্স মূলায পটিকস্সতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. মূলাযপটিকস্সনারহস্স মানত্তং দেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. মানত্তারহং অব্ভেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. অব্ভানারহং উপসম্পাদেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. অনুপোসথে উপোসথং করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. অপৰারণায পৰারেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. পণ্ডকং উপসম্পাদেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. থেয্যসংৰাসকং, তিত্থিযপক্কন্তকং, তিরচ্ছানগতং, মাতুঘাতকং, পিতুঘাতকং, অরহন্তঘাতকং, ভিক্খুনিদূসকং, সঙ্ঘভেদকং, লোহিতুপ্পাদকং, উভতোব্যঞ্জনকং, ঊনৰীসতিৰস্সং পুগ্গলং উপসম্পাদেতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং. এৰং ৰত্থুতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
কথং ঞত্তিতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকারেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি – ৰত্থুং ন পরামসতি, সঙ্ঘং ন পরামসতি, পুগ্গলং ন পরামসতি, ঞত্তিং ন পরামসতি, পচ্ছা ৰা ঞত্তিং ঠপেতি. ইমেহি পঞ্চহাকারেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
কথং অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকারেহি অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি – ৰত্থুং ন পরামসতি, সঙ্ঘং ন পরামসতি, পুগ্গলং ন পরামসতি, সাৰনং হাপেতি, অকালে ৰা সাৰেতি. ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
কথং সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি? একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি – অতিখুদ্দকং সীমং সম্মন্নতি, অতিমহতিং সীমং সম্মন্নতি, খণ্ডনিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, ছাযানিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, অনিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি, নদিযা সীমং সম্মন্নতি, সমুদ্দে সীমং সম্মন্নতি, জাতস্সরে সীমং সম্মন্নতি, সীমায সীমং সম্ভিন্দতি, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরতি. ইমেহি একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
কথং পরিসতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি? দ্ৰাদসহি আকারেহি পরিসতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি – চতুৰগ্গকরণীযে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা তে অনাগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, চতুৰগ্গকরণে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, চতুৰগ্গকরণে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি.
পঞ্চৰগ্গকরণে কম্মে…পে… দসৰগ্গকরণে কম্মে…পে… ৰীসতিৰগ্গকরণে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে অনাগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, ৰীসতিৰগ্গকরণে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, ৰীসতিৰগ্গকরণে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি. ইমেহি দ্ৰাদসহি আকারেহি পরিসতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
চতুৰগ্গকরণে কম্মে চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দারহো, অপিচ কম্মারহো. পঞ্চৰগ্গকরণে কম্মে পঞ্চ ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দারহো, অপিচ কম্মারহো. দসৰগ্গকরণে কম্মে দস ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দারহো, অপিচ কম্মারহো. ৰীসতিৰগ্গকরণে কম্মে ৰীসতি ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দারহো, অপিচ কম্মারহো.
২৫০. অপলোকনকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতি? ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতি? অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিকম্মং নৰ ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
অপলোকনকম্মং কতমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি? ওসারণং নিস্সারণং ভণ্ডুকম্মং ব্রহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমং. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিকম্মং কতমানি নৰ ঠানানি গচ্ছতি? ওসারণং নিস্সারণং উপোসথং পৰারণং সম্মুতিং দানং পটিগ্গহণং পচ্চুক্কড্ঢনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ নৰমং. ঞত্তিকম্মং ইমানি নৰ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিদুতিযকম্মং কতমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি? ওসারণং নিস্সারণং সম্মুতিং দানং উদ্ধরণং দেসনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ সত্তমং. ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মং কতমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি? ওসারণং নিস্সারণং সম্মুতিং দানং নিগ্গহং সমনুভাসনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ সত্তমং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. অযং তাৰ পাল়িনযো.
২৫১. অযং পনেত্থ আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযকথা (পরি. অট্ঠ. ৪৮২) – অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুস্সাৰনাযাতি এৰং ঞত্তিদুতিযায অনুস্সাৰনায কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৰনাহীতি এৰং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুস্সাৰনাহি কত্তব্বকম্মং.
তত্র অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৰাৰ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰাৰ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৰা কাতব্বম্পি অকাতব্বম্পি অত্থি. তত্থ সীমাসম্মুতি সীমাসমূহনং কথিনদানং কথিনুদ্ধারো কুটিৰত্থুদেসনা ৰিহারৰত্থুদেসনাতি ইমানি ছকম্মানি গরুকানি অপলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি, ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বানি. অৰসেসা তেরস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহকমতকচীৰরদানাদিসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুককম্মানি, অপলোকেত্ৰাপি কাতুং ৰট্টন্তি, ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন পন ন কাতব্বমেৰ. ‘‘ঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন কযিরমানং দল়্হতরং হোতি, তস্মা কাতব্ব’’ন্তি একচ্চে ৰদন্তি. এৰং পন সতি কম্মসঙ্করো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৰ. সচে পন অক্খরপরিহীনং ৰা পদপরিহীনং ৰা দুরুত্তপদং ৰা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৰত্তুং ৰট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দল়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং ঞত্তিঞ্চ তিস্সো চ কম্মৰাচাযো সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং.
সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মন্তি এত্থ পন অত্থি কম্মং সম্মুখাকরণীযং, অত্থি কম্মং অসম্মুখাকরণীযং. তত্থ অসম্মুখাকরণীযং নাম দূতেনূপসম্পদা, পত্তনিক্কুজ্জনং, পত্তুক্কুজ্জনং, উম্মত্তকস্স ভিক্খুনো উম্মত্তকসম্মুতি, সেক্খানং কুলানং সেক্খসম্মুতি, ছন্নস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডো, দেৰদত্তস্স পকাসনীযকম্মং, অপসাদনীযং দস্সেন্তস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বং অৰন্দিযকম্মন্তি অট্ঠৰিধং হোতি. ইদং অট্ঠৰিধম্পি কম্মং অসম্মুখা কতং সুকতং হোতি অকুপ্পং, সেসানি সব্বকম্মানি সম্মুখা এৰ কাতব্বানি. সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মসম্মুখতা ৰিনযসম্মুখতা পুগ্গলসম্মুখতাতি ইমং চতুব্বিধং সম্মুখাৰিনযং উপনেত্ৰাৰ কাতব্বানি. এৰং কতানি হি সুকতানি হোন্তি, এৰং অকতানি পনেতানি ইমং সম্মুখাৰিনযসঙ্খাতং ৰত্থুং ৰিনা কতত্তা ৰত্থুৰিপন্নানি নাম হোন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্ম’’ন্তি. পটিপুচ্ছাকরণীযাদীসুপি পটিপুচ্ছাদিকরণমেৰ ৰত্থু, তং ৰত্থুং ৰিনা কতত্তা তেসম্পি ৰত্থুৰিপন্নতা ৰেদিতব্বা. অপিচ ঊনৰীসতিৰস্সং ৰা অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নপুব্বং ৰা একাদসসু ৰা অভব্বপুগ্গলেসু অঞ্ঞতরং উপসম্পাদেন্তস্সপি ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং হোতি. অযং ৰত্থুতো কম্মৰিপত্তিযং ৰিনিচ্ছযো.
ঞত্তিতো ৰিপত্তিযং পন ৰত্থুং ন পরামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং করোতি, তং ন পরামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি. এৰং ৰত্থুং ন পরামসতি.
সঙ্ঘং ন পরামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদতি. এৰং সঙ্ঘং ন পরামসতি.
পুগ্গলং ন পরামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পরামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি. এৰং পুগ্গলং ন পরামসতি.
ঞত্তিং ন পরামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পরামসতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা দ্ৰিক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা চতুক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি. এৰং ঞত্তিং ন পরামসতি.
পচ্ছা ৰা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি ৰদতি. এৰং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকারেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
অনুস্সাৰনতো ৰিপত্তিযং পন ৰত্থুআদীনি তাৰ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. এৰং পন নেসং অপরামসনং হোতি – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৰনায ৰা ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৰনাসু ৰা ‘‘অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰদন্তো ৰত্থুং ন পরামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদন্তো সঙ্ঘং ন পরামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদন্তো পুগ্গলং ন পরামসতি নাম.
সাৰনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং ন করোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৰিক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি. এৰং সাৰনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা একং কম্মৰাচং অনুস্সাৰেন্তো অক্খরং ৰা ছড্ডেতি, পদং ৰা দুরুত্তং করোতি, অযম্পি সাৰনং হাপেতিযেৰ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা সকিমেৰ ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং করোন্তোপি অক্খরং ৰা পদং ৰা ছড্ডেন্তোপি দুরুত্তং করোন্তোপি অনুস্সাৰনং হাপেতিযেৰাতি ৰেদিতব্বো.
২৫২. ‘‘দুরুত্তং করোতী’’তি এত্থ পন অযং ৰিনিচ্ছযো. যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, অযং দুরুত্তং করোতি নাম. তস্মা কম্মৰাচং করোন্তেন ভিক্খুনা য্ৰাযং –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্সং, গরুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;
সম্বন্ধং ৰৰত্থিতং ৰিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. –
ৰুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো. এত্থ হি সিথিলং নাম পঞ্চসু ৰগ্গেসু পঠমততিযং. ধনিতং নাম তেস্ৰেৰ দুতিযচতুত্থং. দীঘন্তি দীঘেন কালেন ৰত্তব্বআকারাদি. রস্সন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৰত্তব্বঅকারাদি. গরুকন্তি দীঘমেৰ, যং ৰা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স যস্স নক্খমতী’’তি এৰং সংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. লহুকন্তি রস্সমেৰ, যং ৰা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স যস্স ন খমতী’’তি এৰং অসংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. নিগ্গহিতন্তি যং করণানি নিগ্গহেত্ৰা অৰিস্সজ্জেত্ৰা অৰিৰটেন মুখেন সানুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বং. সম্বন্ধন্তি যং পরপদেন সম্বন্ধিত্ৰা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ৰৰত্থিতন্তি যং পরপদেন অসম্বন্ধং কত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ৰিমুত্তন্তি যং করণানি অনিগ্গহেত্ৰা ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰুচ্চতি.
তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰত্তব্বে ত-কারস্স থ-কারং কত্ৰা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৰচনং সিথিলস্স ধনিতকরণং নাম, তথা ‘‘পত্তকল্লং এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং এসা ঞত্থী’’তিআদিৰচনং. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৰত্তব্বে ভ-কারঘ-কারানং ব-কারগ-কারে কত্ৰা ‘‘বন্তে সংগো’’তি ৰচনং ধনিতস্স সিথিলকরণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰিৰটেন মুখেন ৰত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৰা অৰিৰটেন মুখেন অননুনাসিকং কত্ৰা ৰচনং ৰিমুত্তস্স নিগ্গহিতৰচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰচনং নিগ্গহিতস্স ৰিমুত্তৰচনং নাম. ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৰিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৰিমুত্তন্তি ইমানি চত্তারি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং দূসেন্তি. এৰং ৰদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, দুরুত্তং করোতীতি ৰুচ্চতি.
ইতরেসু পন দীঘরস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৰ, রস্সট্ঠানে রস্সমেৰাতি এৰং যথাঠানে তং তদেৰ অক্খরং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৰেণিং অৰিনাসেন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন এৰং অকত্ৰা দীঘে ৰত্তব্বে রস্সং, রস্সে ৰা ৰত্তব্বে দীঘং ৰদতি, তথা গরুকে ৰত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৰা ৰত্তব্বে গরুকং ৰদতি, সম্বন্ধে ৰা পন ৰত্তব্বে ৰৰত্থিতং, ৰৰত্থিতে ৰা ৰত্তব্বে সম্বন্ধং ৰদতি, এৰং ৰুত্তেপি কম্মৰাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি. যং পন সুত্তন্তিকত্থেরা ‘‘দ-কারো ত-কারমাপজ্জতি, ত-কারো দ-কারমাপজ্জতি, চ-কারো জ-কারমাপজ্জতি, জ-কারো চ-কারমাপজ্জতি, য-কারো ক-কারমাপজ্জতি, ক-কারো য-কারমাপজ্জতি, তস্মা দ-কারাদীসু ৰত্তব্বেসু ত-কারাদিৰচনং ন ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং কম্মৰাচং পত্ৰা ন ৰট্টতি. তস্মা ৰিনযধরেন নেৰ দ-কারো ত-কারো কাতব্বো…পে… ন ক-কারো য-কারো. যথাপাল়িযা নিরুত্তিং সোধেত্ৰা দসৰিধায ব্যঞ্জননিরুত্তিযা ৰুত্তদোসে পরিহরন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. ইতরথা হি সাৰনং হাপেতি নাম.
অকালে ৰা সাৰেতীতি সাৰনায অকালে অনোকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা পঠমংযেৰ অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
২৫৩. সীমতো ৰিপত্তিযং পন অতিখুদ্দকসীমা নাম যা একৰীসতি ভিক্খূ ন গণ্হাতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৰুত্তং. তস্মা যা এৰরূপা সীমা, অযং সম্মতাপি অসম্মতা গামখেত্তসদিসাৰ হোতি, তত্থ কতং কম্মং কুপ্পতি. এস নযো সেসসীমাসুপি. এত্থ পন অতিমহতী নাম যা কেসগ্গমত্তেনপি তিযোজনং অতিক্কমিত্ৰা সম্মতা হোতি. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৰুচ্চতি. পুরত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা অনুক্কমেনেৰ দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তরায দিসায কিত্তেত্ৰা পুন পুরত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং নিমিত্তং পটিকিত্তেত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি, এৰং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহরিত্ৰা উত্তরায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা তত্থেৰ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা হোতি. অপরাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাররুক্খং ৰা খাণুকং ৰা পংসুপুঞ্জং ৰা ৰালুকপুঞ্জং ৰা অঞ্ঞতরং অন্তরা একং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা হোতি. ছাযানিমিত্তা নাম যা পব্বতচ্ছাযাদীনং যং কিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা হোতি. অনিমিত্তা নাম যা সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৰা সম্মতা হোতি. বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৰা নিমিত্তানং বহি ঠিতো সম্মন্নতি. নদিযা সমুদ্দে জাতস্সরে সীমং সম্মন্নতীতি এতেসু নদীআদীসু যং সম্মন্নতি, সা এৰং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সরো অসীমো’’তি (মহাৰ. ১৪৭) ৰচনতো অসম্মতাৰ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দতীতি অত্তনো সীমায পরেসং সীমং সম্ভিন্দতি. সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরতীতি অত্তনো সীমায পরেসং সীমং অজ্ঝোত্থরতি. তত্থ যথা সম্ভেদো চ অজ্ঝোত্থরণঞ্চ হোতি, তং সব্বং সীমাকথাযং ৰুত্তমেৰ. ইতি ইমা একাদসপি সীমা অসীমা গামখেত্তসদিসা এৰ, তাসু নিসীদিত্ৰা কতং কম্মং কুপ্পতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইমেহি একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি.
পরিসতো কম্মৰিপত্তিযং পন কিঞ্চি অনুত্তানং নাম নত্থি. যম্পি তত্থ কম্মপ্পত্তছন্দারহলক্খণং ৰত্তব্বং সিযা, তম্পি পরতো ‘‘চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তমেৰ. তত্থ পকতত্তা কম্মপ্পত্তাতি চতুৰগ্গকরণে কম্মে চত্তারো পকতত্তা অনুক্খিত্তা অনিস্সারিতা পরিসুদ্ধসীলা চত্তারো ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা কম্মস্স অরহা অনুচ্ছৰিকা সামিনো. ন তেহি ৰিনা তং কম্মং করীযতি, ন তেসং ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা এতি, অৰসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৰাসকা সব্বে ছন্দারহাৰ হোন্তি, ছন্দপারিসুদ্ধিং দত্ৰা আগচ্ছন্তু ৰা মা ৰা, কম্মং পন তিট্ঠতি. যস্স পন সঙ্ঘো পরিৰাসাদিকম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দারহো, অপিচ যস্মা তং পুগ্গলং ৰত্থুং কত্ৰা সঙ্ঘো কম্মং করোতি, তস্মা কম্মারহোতি ৰুচ্চতি. সেসকম্মেসুপি এসেৰ নযো.
২৫৪. অপলোকনকম্মং কতমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি, ওসারণং নিস্সারণং ভণ্ডুকম্মং ব্রহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমন্তি এত্থ ‘‘ওসারণং নিস্সারণ’’ন্তি পদসিলিট্ঠতাযেতং ৰুত্তং, পঠমং পন নিস্সারণা হোতি, পচ্ছা ওসারণা. তত্থ যা সা কণ্টকস্স সামণেরস্স দণ্ডকম্মনাসনা, সা নিস্সারণাতি ৰেদিতব্বা. তস্মা এতরহি সচেপি সামণেরো বুদ্ধস্স ৰা ধম্মস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অৰণ্ণং ভণতি, অকপ্পিযং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি দীপেতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, সো যাৰততিযং নিৰারেত্ৰা তং লদ্ধিং ৰিস্সজ্জাপেতব্বো. নো চে ৰিস্সজ্জেতি, সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘ৰিস্সজ্জেহী’’তি ৰত্তব্বো. নো চে ৰিস্সজ্জেতি, ব্যত্তেন ভিক্খুনা অপলোকনকম্মং কত্ৰা নিস্সারেতব্বো. এৰঞ্চ পন কম্মং কাতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি দিরত্ততিরত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্সা অলাভায নিস্সারণা রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি. ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো…পে… রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, চর পিরে ৰিনস্সা’’তি.
সো অপরেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞাণতায অলক্খিকতায এৰং অকাসিং, স্ৰাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তো যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা অপলোকনকম্মেনেৰ ওসারেতব্বো, এৰঞ্চ পন ওসারেতব্বো. সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি দিরত্ততিরত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্সা অলাভায নিস্সারিতো, স্ৰাযং ইদানি সোরতো নিৰাতৰুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিরোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেরস্স যথা পুরে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.
এৰং তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. এৰং অপলোকনকম্মং ওসারণঞ্চ নিস্সারণঞ্চ গচ্ছতি. ভণ্ডুকম্মং পব্বজ্জাৰিনিচ্ছযকথায ৰুত্তমেৰ.
ব্রহ্মদণ্ডো পন ন কেৰলং ছন্নস্সেৰ পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞোপি ভিক্খু মুখরো হোতি, ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৰম্ভেন্তো ৰিহরতি, তস্সপি দাতব্বো, এৰঞ্চ পন দাতব্বো. সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখরো, ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৰম্ভেন্তো ৰিহরতি, সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৰদেয্য, ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৰ ৰত্তব্বো, ন ওৰদিতব্বো ন অনুসাসিতব্বো, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… ততিযম্পি পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.
তস্স অপরেন সমযেন সম্মা ৰত্তিত্ৰা খমাপেন্তস্স ব্রহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো, এৰঞ্চ পন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘমজ্ঝে সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অসুকস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডং অদাসি, সো ভিক্খু সোরতো নিৰাতৰুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিরোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে তিট্ঠতি, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘তস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স পটিপ্পস্সদ্ধি রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.
এৰং যাৰততিযং ৰত্ৰা অপলোকনকম্মেনেৰ ব্রহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বোতি.
কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমন্তি যং তং ভগৰতা ভিক্খুনিক্খন্ধকে –
‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি. ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪১১) –
ইমেসু ৰত্থূসু যেসং ভিক্খূনং দুক্কটং পঞ্ঞপেত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি সংসযে উপ্পন্নে ‘‘অৰন্দিযো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি এৰং অৰন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, তং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমং, ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতি. তস্স হি কম্মঞ্ঞেৰ লক্খণং, ন ওসারণাদীনি, তস্মা কম্মলক্খণন্তি ৰুচ্চতি. তস্স করণং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সদ্ধিং ৰিত্থারতো দস্সযিস্সাম. ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৰেতব্বং –
‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৰন্দিযকরণং রুচ্চতী’’তি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামি. ‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৰন্দিযকরণং রুচ্চতী’তি দুতিযম্পি. ততিযম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি.
এৰং তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মেন অৰন্দিযকম্মং কাতব্বং.
ততো পট্ঠায সো ভিক্খু ভিক্খুনীহি ন ৰন্দিতব্বো. সচে অৰন্দিযমানো হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা সম্মা ৰত্ততি, তেন ভিক্খুনিযো খমাপেতব্বা. খমাপেন্তন ভিক্খুনুপস্সযং অগন্ত্ৰা ৰিহারেযেৰ সঙ্ঘং ৰা গণং ৰা একং ভিক্খুং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে তিট্ঠামি, ন পুন অপাসাদিকং দস্সেস্সামি, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ময্হং খমতূ’’তি খমাপেতব্বং. তেন সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা একং ভিক্খুং পেসেত্ৰা একভিক্খুনা ৰা সযমেৰ গন্ত্ৰা ভিক্খুনিযো ৰত্তব্বা ‘‘অযং ভিক্খু পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে ঠিতো, ইমিনা অচ্চযং দেসেত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘো খমাপিতো, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ইমং ভিক্খুং ৰন্দিযং করোতূ’’তি. সো ৰন্দিযো কাতব্বো, এৰঞ্চ পন কাতব্বো. ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৰেতব্বং –
‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘেন অৰন্দিযো কতো, সো লজ্জিধম্মং ওক্কমিত্ৰা পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে ঠিতো, অচ্চযং দেসেত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘং খমাপেসি, তস্স অয্যস্স ৰন্দিযকরণং রুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –
তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. এৰং অপলোকনকম্মেনেৰ ৰন্দিযো কাতব্বো.
২৫৫. অযং পনেত্থ পাল়িমুত্তকোপি কম্মলক্খণৰিনিচ্ছযো (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬). ইদঞ্হি কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি পনেতং লব্ভতিযেৰ. যঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো সলাকভত্তউপোসথগ্গেসু চ অপলোকনকম্মং করোতি, এতম্পি কম্মলক্খণমেৰ. অচ্ছিন্নচীৰরজিণ্ণচীৰরনট্ঠচীৰরানঞ্হি সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা যাৰততিযং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মং কত্ৰা চীৰরং দাতুং ৰট্টতি. অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকেন পন চীৰরং করোন্তস্স পচ্চযভাজনীযকথাযং ৰুত্তপ্পভেদানি সূচিআদীনি অনপলোকেত্ৰাপি দাতব্বানি. তেসং দানে সোযেৰ ইস্সরো, ততো অতিরেকং দেন্তেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. ততো হি অতিরেকদানে সঙ্ঘো সামী. গিলানভেসজ্জম্পি তত্থ ৰুত্তপ্পকারং সযমেৰ দাতব্বং, অতিরেকং ইচ্ছন্তস্স অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. যোপি চ দুব্বলো ৰা ছিন্নিরিযাপথো ৰা পচ্ছিন্নভিক্খাচারপথো ৰা মহাগিলানো, তস্স মহাৰাসেসু তত্রুপ্পাদতো দেৰসিকং নাল়ি ৰা উপড্ঢনাল়ি ৰা, একদিৰসংযেৰ ৰা পঞ্চ ৰা দস ৰা তণ্ডুলনাল়িযো দেন্তেন অপলোকনকম্মং কত্ৰাৰ দাতব্বা. পেসলস্স ভিক্খুনো তত্রুপ্পাদতো ইণপলিবোধম্পি বহুস্সুতস্স সঙ্ঘভারনিত্থরকস্স ভিক্খুনো অনুট্ঠাপনীযসেনাসনম্পি সঙ্ঘকিচ্চং করোন্তানং কপ্পিযকারকাদীনং ভত্তৰেতনম্পি অপলোকনকম্মেন দাতুং ৰট্টতি.
চতুপচ্চযৰসেন দিন্নতত্রুপ্পাদতো সঙ্ঘিকং আৰাসং জগ্গাপেতুং ৰট্টতি, ‘‘অযং ভিক্খু ইস্সরৰতায ৰিচারেতী’’তি কথাপচ্ছিন্দনত্থং পন সলাকগ্গাদীসু ৰা অন্তরসন্নিপাতে ৰা সঙ্ঘং আপুচ্ছিত্ৰাৰ জগ্গাপেতব্বো. চীৰরপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্স দিন্নতত্রুপ্পাদতোপি অপলোকেত্ৰা আৰাসো জগ্গাপেতব্বো, অনপলোকেত্ৰাপি ৰট্টতি, ‘‘সূরো ৰতাযং ভিক্খু চীৰরপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্স দিন্নতো আৰাসং জগ্গাপেতী’’তি এৰং উপ্পন্নকথাপচ্ছেদনত্থং পন অপলোকনকম্মমেৰ কত্ৰা জগ্গাপেতব্বো.
চেতিযে ছত্তং ৰা ৰেদিকং ৰা বোধিঘরং ৰা আসনঘরং ৰা অকতং ৰা করোন্তেন জিণ্ণং ৰা পটিসঙ্খরোন্তেন সুধাকম্মং ৰা করোন্তেন মনুস্সে সমাদপেত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. সচে কারকো নত্থি, চেতিযস্স উপনিক্খেপতো কারেতব্বং. উপনিক্খেপেপি অসতি অপলোকনকম্মং কত্ৰা তত্রুপ্পাদতো কারেতব্বং, সঙ্ঘিকেনপি অপলোকেত্ৰা চেতিযকিচ্চং কাতুং ৰট্টতি. চেতিযস্স সন্তকেন অপলোকেত্ৰাপি সঙ্ঘিককিচ্চং ন ৰট্টতি, তাৰকালিকং পন গহেত্ৰা পটিপাকতিকং কাতুং ৰট্টতি. চেতিযে সুধাকম্মাদীনি করোন্তেহি পন ভিক্খাচারতো ৰা সঙ্ঘতো ৰা যাপনমত্তং অলভন্তেহি চেতিযসন্তকতো যাপনমত্তং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তেহি ৰত্তং কাতুং ৰট্টতি, ‘‘ৰত্তং করোমা’’তি মচ্ছমংসাদীহি সঙ্ঘভত্তং কাতুং ন ৰট্টতি.
যে ৰিহারে রোপিতা ফলরুক্খা সঙ্ঘেন পরিগ্গহিতা হোন্তি, জগ্গনকম্মং লভন্তি. যেসং ফলানি ঘণ্টিং পহরিত্ৰা ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি, তেসু অপলোকনকম্মং ন কাতব্বং. যে পন অপরিগ্গহিতা, তেসু অপলোকনকম্মং কাতব্বং, তং পন সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গঅন্তরসঅআপাতেসুপি কাতুং ৰট্টতি, উপোসথগ্গে পন ৰট্টতিযেৰ. তত্থ হি অনাগতানম্পি ছন্দপারিসুদ্ধি আহরীযতি, তস্মা তং সুৰিসোধিতং হোতি. এৰঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, যং ইমস্মিং ৰিহারে অন্তোসীমায সঙ্ঘসন্তকং মূলতচপত্তঅঙ্কুরপুপ্ফফলখাদনীযাদি অত্থি, তং সব্বং আগতাগতানং ভিক্খূনং যথাসুখং পরিভুঞ্জিতুং রুচ্চতীতি সঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –
তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বং.
চতূহি পঞ্চহি ভিক্খূহি কতং সুকতমেৰ. যস্মিম্পি ৰিহারে দ্ৰে তযো জনা ৰসন্তি, তেহি নিসীদিত্ৰা কতম্পি সঙ্ঘেন কতসদিসমেৰ. যস্মিং পন একো ভিক্খু হোতি, তেন ভিক্খুনা উপোসথদিৰসে পুব্বকরণপুব্বকিচ্চং কত্ৰা নিসিন্নেন কতম্পি কতিকৰত্তং সঙ্ঘেন কতসদিসমেৰ হোতি. করোন্তেন পন ফলৰারেন কাতুম্পি চত্তারো মাসে ছ মাসে একসংৰচ্ছরন্তি এৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰাপি অপরিচ্ছিন্দিত্ৰাপি কাতুং ৰট্টতি. পরিচ্ছিন্নে যথাপরিচ্ছেদং পরিভুঞ্জিত্ৰা পুন কাতব্বং. অপরিচ্ছিন্নে যাৰ রুক্খা ধরন্তি, তাৰ ৰট্টতি. যেপি তেসং রুক্খানং বীজেহি অঞ্ঞে রুক্খা রোপিতা হোন্তি, তেসম্পি সা এৰ কতিকা.
সচে পন অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে রোপিতা হোন্তি, তেসং যত্থ রোপিতা, তস্মিংযেৰ ৰিহারে সঙ্ঘো সামী. যেপি অঞ্ঞতো বীজানি আহরিত্ৰা পুরিমৰিহারে পচ্ছা রোপিতা, তেসু অঞ্ঞা কতিকা কাতব্বা, কতিকায কতায পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, যথাসুখং ফলাদীনি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টন্তি. সচে পনেত্থ তং তং ওকাসং পরিক্খিপিত্ৰা পরিৰেণানি কত্ৰা জগ্গন্তি, তেসং ভিক্খূনং পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, অঞ্ঞে পরিভুঞ্জিতুং ন লভন্তি. তেহি পন সঙ্ঘস্স দসমভাগং দত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বানি. যোপি মজ্ঝেৰিহারে রুক্খং সাখাহি পরিৰারেত্ৰা রক্খতি, তস্সপি এসেৰ নযো.
পোরাণকৰিহারং গতস্স সম্ভাৰনীযভিক্খুনো ‘‘থেরো আগতো’’তি ফলাফলং আহরন্তি, সচে তত্থ মূলে সব্বপরিযত্তিধরো বহুস্সুতভিক্খু ৰিহাসি, ‘‘অদ্ধা এত্থ দীঘা কতিকা কতা ভৰিস্সতী’’তি নিক্কুক্কুচ্চেন পরিভুঞ্জিতব্বং. ৰিহারে ফলাফলং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৰট্টতি, ধুতঙ্গং ন কোপেতি. সামণেরা অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং বহূনি ফলানি দেন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ অলভন্তা খিয্যন্তি, খিয্যনমত্তমেৰ তং হোতি. সচে দুব্ভিক্খং হোতি, একং পনসরুক্খং নিস্সায সট্ঠিপি জনা জীৰন্তি, তাদিসে কালে সব্বেসং সঙ্গহকরণত্থায ভাজেত্ৰা খাদিতব্বং. অযং সামীচি. যাৰ পন কতিকৰত্তং ন পটিপ্পস্সম্ভতি, তাৰ তেহি খাযিতং সুখাযিতমেৰ. কদা পন কতিকৰত্তং পটিপ্পস্সম্ভতি? যদা সমগ্গো সঙ্ঘো সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায ভাজেত্ৰা খাদন্তূ’’তি সাৰেভি, একভিক্খুকে পন ৰিহারে এতেন সাৰিতেপি পুরিমকতিকা পটিপ্পস্সম্ভতিযেৰ. সচে পটিপ্পস্সদ্ধায কতিকায সামণেরা নেৰ রুক্খতো পাতেন্তি, ন ভূমিতো গহেত্ৰা ভিক্খূনং দেন্তি, পতিতফলানি পাদেহি পহরন্তা ৰিচরন্তি, তেসং দসমভাগতো পট্ঠায যাৰ উপড্ঢফলভাগেন ফাতিকম্মং কাতব্বং. অদ্ধা ফাতিকম্মলোভেন আহরিত্ৰা দস্সেন্তি, পুন সুভিক্খে জাতে কপ্পিযকারকেসু আগন্ত্ৰা সাখাপরিৰারাদীনি কত্ৰা রুক্খে রক্খন্তেসু সামণেরানং ফাতিকম্মং ন কাতব্বং, ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.
‘‘ৰিহারে ফলাফলং অত্থী’’তি সামন্তগামেহি মনুস্সা গিলানানং ৰা গব্ভিনীনং ৰা অত্থায আগন্ত্ৰা ‘‘একং নাল়িকেরং দেথ, অম্বং দেথ, লবুজং দেথা’’তি যাচন্তি, দাতব্বং, ন দাতব্বন্তি? দাতব্বং. অদীযমানে হি তে দোমনস্সিকা হোন্তি. দেন্তেন পন সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা যাৰততিযং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মং কত্ৰাৰ দাতব্বং, কতিকৰত্তং ৰা কত্ৰা ঠপেতব্বং, এৰঞ্চ পন কাতব্বং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘সামন্তগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৰা গিলানাদীনং অত্থায ফলাফলং যাচন্তি, দ্ৰে নাল়িকেরানি দ্ৰে তালফলানি দ্ৰে পনসানি পঞ্চ অম্বানি পঞ্চ কদলিফলানি গণ্হন্তানং অনিৰারণং, অসুকরুক্খতো চ অসুকরুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৰারণং রুচ্চতি ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি –
তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. ততো পট্ঠায গিলানাদীনং নামং গহেত্ৰা যাচন্তা ‘‘গণ্হথা’’তি ন ৰত্তব্বা, ৰত্তং পন আচিক্খিতব্বং ‘‘নাল়িকেরাদীনি ইমিনা নাম পরিচ্ছেদেন গণ্হন্তানং অসুকরুক্খতো চ অসুকরুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৰারণং কত’’ন্তি. অনুৰিচরিত্ৰা পন ‘‘অযং মধুরফলো অম্বো, ইতো গণ্হথা’’তিপি ন ৰত্তব্বা.
ফলভাজনকালে পন আগতানং সম্মতেন উপড্ঢভাগো দাতব্বো, অসম্মতেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. খীণপরিব্বযো ৰা মগ্গগমিযসত্থৰাহো ৰা অঞ্ঞো ৰা ইস্সরো আগন্ত্ৰা যাচতি, অপলোকেত্ৰাৰ দাতব্বং, বলক্কারেন গহেত্ৰা খাদন্তো ন ৰারেতব্বো. কুদ্ধো হি সো রুক্খেপি ছিন্দেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং করেয্য. পুগ্গলিকপরিৰেণং আগন্ত্ৰা গিলানস্স নামেন যাচন্তো ‘‘অম্হেহি ছাযাদীনং অত্থায রোপিতং, সচে অত্থি, তুম্হে জানাথা’’তি ৰত্তব্বো. যদি পন ফলভরিতাৰ রুক্খা হোন্তি, কণ্টকে বন্ধিত্ৰা ফলৰারেন গণ্হন্তি, অপচ্চাসীসন্তেন হুত্ৰা দাতব্বং, বলক্কারেন গণ্হন্তো ন ৰারেতব্বো. পুব্বে ৰুত্তমেৰেত্থ কারণং.
সঙ্ঘস্স ফলারামো হোতি, পটিজগ্গনং ন লভতি. সচে তং কোচি ৰত্তসীসেন জগ্গতি, সঙ্ঘস্সেৰ হোতি. অথাপি কস্সচি পটিবলস্স ভিক্খুনো ‘‘ইমং সপ্পুরিস জগ্গিত্ৰা দেহী’’তি সঙ্ঘো ভারং করোতি, সো চে ৰত্তসীসেন জগ্গতি, এৰম্পি সঙ্ঘস্সেৰ হোতি. ফাতিকম্মং পচ্চাসীসন্তস্স পন ততিযভাগেন ৰা উপড্ঢভাগেন ৰা ফাতিকম্মং কাতব্বং. ‘‘ভারিযং কম্ম’’ন্তি ৰত্ৰা এত্তকেন অনিচ্ছন্তো পন ‘‘সব্বং তৰেৰ সন্তকং কত্ৰা মূলভাগং দসমভাগমত্তং দত্ৰা জগ্গাহী’’তিপি ৰত্তব্বো, গরুভণ্ডত্তা পন ন মূলচ্ছেজ্জৰসেন দাতব্বং. সো মূলভাগং দত্ৰা খাদন্তো অকতাৰাসং ৰা কত্ৰা কতাৰাসং ৰা জগ্গিত্ৰা নিস্সিতকানং আরামং নিয্যাতেতি, তেহিপি মূলভাগো দাতব্বোৰ.
যদা পন ভিক্খূ সযং জগ্গিতুং পহোন্তি, অথ তেসং জগ্গিতুং ন দাতব্বং, জগ্গিতকালে পন ন ৰারেতব্বা, জগ্গনকালেযেৰ ৰারেতব্বা. ‘‘বহু তুম্হেহি খাযিতং, ইদানি মা জগ্গিত্থ, ভিক্খুসঙ্ঘোযেৰ জগ্গিস্সতী’’তি ৰত্তব্বং. সচে পন নেৰ ৰত্তসীসেন জগ্গন্তো অত্থি, ন ফাতিকম্মেন, ন সঙ্ঘো জগ্গিতুং পহোতি, একো অনাপুচ্ছিত্ৰাৰ জগ্গিত্ৰা ফাতিকম্মং ৰড্ঢেত্ৰা পচ্চাসীসতি, অপলোকনকম্মেন ফাতিকম্মং ৰড্ঢেত্ৰাৰ দাতব্বং. ইতি ইমং সব্বম্পি কম্মলক্খণমেৰ হোতি. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.
২৫৬. ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদে পন (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্য, ‘আগচ্ছাহী’তি ৰত্তব্বো’’তি –
এৰং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসারণা ওসারণা নাম.
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো, ইমস্স নেৰ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৰিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেত্ৰা অৰসেসা ইমং অধিকরণং ৰূপসমেয্যামা’’তি –
এৰং উব্বাহিকৰিনিচ্ছযে ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সারণা নিস্সারণা নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নরসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি –
এৰং উপোসথকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা পন্নরসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি –
এৰং পৰারণকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি পৰারণা নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্যা’’তি –
এৰং অত্তানং ৰা পরং ৰা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি, ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, আযস্মন্তা ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যু’’ন্তি –
এৰং নিস্সট্ঠচীৰরপত্তাদীনং দানং দানং নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি ৰিৰরতি উত্তানিং করোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, তেন ৰত্তব্বো ‘‘পস্সসী’’তি. আম, পস্সামীতি. ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি –
এৰং আপত্তিপটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম.
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৰাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কাল়ে পৰারেয্যামা’’তি.
তে চে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভণ্ডনকারকা কলহকারকা ৰিৰাদকারকা ভস্সকারকা সঙ্ঘে অধিকরণকারকা তং কাল়ং অনুৰসেয্যুং, আৰাসিকেন ভিক্খুনা ব্যত্তেন পটিবলেন আৰাসিকা ভিক্খূ ঞাপেতব্বা –
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৰাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে জুণ্হে পৰারেয্যামা’’তি –
এৰং কতা পৰারণাপচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম.
সব্বেহেৰ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং, সন্নিপতিত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং ৰিহরতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপরিক্কন্তং, সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কারেস্সাম, সিযাপি তং অধিকরণং কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তায ভেদায সংৰত্তেয্য, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকরণং তিণৰত্থারকেন ৰূপসমেয্য ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জং ঠপেত্ৰা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি –
এৰং তিণৰত্থারকসমথেন কত্ৰা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি কম্মলক্খণং নাম.
তথা ততো পরা একেকস্মিং পক্খে একেকং কত্ৰা দ্ৰে ঞত্তিযো. ইতি যথাৰুত্তপ্পভেদং ওসারণং নিস্সারণং…পে… কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ নৰমন্তি ঞত্তিকম্মং ইমানি নৰ ঠানানি গচ্ছতি.
২৫৭. ঞত্তিদুতিযকম্মট্ঠানভেদে (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) পন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিনো পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন খন্ধকে ৰুত্তা নিস্সারণা, তস্সেৰ পত্তুক্কুজ্জনৰসেন খন্ধকে ৰুত্তা ওসারণা চ ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং (চূল়ৰ. ২৬৫-২৬৬) –
‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতব্বো. ভিক্খূনং অলাভায পরিসক্কতি, ভিক্খূনং অনত্থায পরিসক্কতি, ভিক্খূনং অৰাসায পরিসক্কতি, ভিক্খূ অক্কোসতি পরিভাসতি, ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতি, বুদ্ধস্স অৰণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৰণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৰণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ইমেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং নিক্কুজ্জিতুং.
এৰঞ্চ পন ভিক্খৰে নিক্কুজ্জিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ৰড্ঢো লিচ্ছৰী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তং নিক্কুজ্জেয্য, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন করেয্য, এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ৰড্ঢো লিচ্ছৰী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি, সঙ্ঘো ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তং নিক্কুজ্জতি, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন করোতি, যস্সাযস্মতো খমতি ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তস্স নিক্কুজ্জনা অসম্ভোগং সঙ্ঘেন করণং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘নিক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তো অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো উক্কুজ্জিতব্বো. ন ভিক্খূনং অলাভায পরিসক্কতি, ন ভিক্খূনং অনত্থায পরিসক্কতি…পে… ন সঙ্ঘস্স অৰণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ইমেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং উক্কুজ্জিতুং.
এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, উক্কুজ্জিতব্বো. তেন, ভিক্খৰে, ৰড্ঢেন লিচ্ছৰিনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো –
‘‘সঙ্ঘেন মে, ভন্তে, পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগোম্হি সঙ্ঘেন, সোহং, ভন্তে, সম্মা ৰত্তামি, লোমং পাতেমি, নেত্থারং ৰত্তামি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচামী’’তি.
দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো.
ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘেন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, সো সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তং উক্কুজ্জেয্য, সম্ভোগং সঙ্ঘেন করেয্য, এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘেন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, সো সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি, সঙ্ঘো ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তং উক্কুজ্জতি, সম্ভোগং সঙ্ঘেন করোতি, যস্সাযস্মতো খমতি ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তস্স উক্কুজ্জনা সম্ভোগং সঙ্ঘেন করণং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘উক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিস্স পত্তো সম্ভোগো সঙ্ঘেন, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
এত্থ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৬৫) চ অট্ঠসু অঙ্গেসু এককেনপি অঙ্গেন সমন্নাগতস্স পত্তনিক্কুজ্জনকম্মং কাতুং ৰট্টতি, অন্তোসীমায ৰা নিস্সীমং গন্ত্ৰা নদীআদীসু ৰা নিক্কুজ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ. এৰং নিক্কুজ্জিতে পন পত্তে তস্স গেহে কোচি দেয্যধম্মো ন গহেতব্বো, ‘‘অসুকস্স গেহে ভিক্খং মা গণ্হিত্থা’’তি অঞ্ঞৰিহারেসুপি পেসেতব্বং. উক্কুজ্জনকালে পন যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা হত্থপাসং ৰিজহাপেত্ৰা ঞত্তিদুতিযকম্মেন উক্কুজ্জিতব্বো.
সীমাসম্মুতি, তিচীৰরেন অৰিপ্পৰাসসম্মুতি, সন্থতসম্মুতি, ভত্তুদ্দেসকসেনাসনগ্গাহাপকভণ্ডাগারিযচীৰরপটিগ্গাহকচীৰরভাজকযাগুভাজকখজ্জভাজকফলভাজকঅপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকসাটিযগ্গাহাপকপত্তগ্গাহাপকআরামিকপেসকসামণেরপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৰসেন সম্মুতি ৰেদিতব্বা. কথিনচীৰরদানমতকচীৰরদানৰসেন দানং ৰেদিতব্বং. কথিনুদ্ধারৰসেন উদ্ধারো ৰেদিতব্বো. কুটিৰত্থুৰিহারৰত্থুদেসনাৰসেন দেসনা ৰেদিতব্বা. যা পন তিণৰত্থারকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তিঞ্চ একেকস্মিং পক্খে একেকঞত্তিঞ্চাতি তিস্সো ঞত্তিযো ঠপেত্ৰা পুন একেকস্মিং পক্খে একেকাতি দ্ৰে ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচা ৰুত্তা, তাসং ৰসেন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
২৫৮. ঞত্তিচতুত্থকম্মট্ঠানভেদে পন তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নং কম্মানং ৰসেন নিস্সারণা, তেসংযেৰ চ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৰসেন ওসারণা ৰেদিতব্বা. ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিৰসেন সম্মুতি ৰেদিতব্বা. পরিৰাসদানমানত্তদানৰসেন দানং ৰেদিতব্বং. মূলাযপটিকস্সনকম্মৰসেন নিগ্গহো ৰেদিতব্বো. উক্খিত্তানুৰত্তিকা, অট্ঠ যাৰততিযকা, অরিট্ঠো, চণ্ডকাল়ী চ ইমেতে যাৰততিযকাতি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৰসেন সমনুভাসনা ৰেদিতব্বা. উপসম্পদকম্মঅব্ভানকম্মৰসেন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. এৰং কম্মানি চ কম্মৰিপত্তি চ তেসং কম্মানং কারকসঙ্ঘপরিচ্ছেদো চ ৰিপত্তিৰিরহিতানং কম্মানং ঠানভেদগমনঞ্চ ৰেদিতব্বং.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.
পকিণ্ণককণ্ডমাতিকা
গণভোজং পরম্পরং, নাপুচ্ছা পংসুকূলকং;
অচ্ছিন্নং পটিভানঞ্চ, ৰিপ্পকতউদ্দিসনং.
তিৰস্সন্তং দীঘাসনং, গিলানুপট্ঠৰণ্ণনং;
অত্তপাতমনৰেক্খং, সিলাপৰিজ্ঝলিম্পনং.
মিচ্ছাদিট্ঠিগোপদানং, ধম্মিকারক্খুচ্চারাদি;
ন্হানঘংসং পণ্ডকাদি, দীঘকেসাদ্যাদাসাদি.
নচ্চাদঙ্গছেদনিদ্ধি, পত্তো সব্বপংসুকূলং;
পরিস্সাৰনং নগ্গো চ, পুপ্ফগন্ধআসিত্তকং.
মল়োরিকেকভাজনং, চেলপটি পাদঘংসী;
বীজনী ছত্তনখাদি, কাযবন্ধনিৰাসনং.
কাজহরং দন্তকট্ঠং, রুক্খারোহো ছন্দারোপো;
লোকাযতং খিপিতকো, লসুণং নক্কমিতব্বং.
অৰন্দিযো তূলভিসি, বিম্বোহনআসন্দাদি;
উচ্চাসনমহাসনং, চীৰরঅধম্মোকাসো.
সদ্ধাদেয্যং সন্তুত্তরং, নিক্খেপো সত্থকম্মাদি;
নহাপিতো দসভাগো, পাথেয্যং মহাপদেসো;
আনিসংসোতি মাতিকা.