২৫. উপোসথপৰারণাৰিনিচ্ছযকথা

১৬৮. উপোসথপৰারণাতি এত্থ (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) দিৰসৰসেন তযো উপোসথা চাতুদ্দসিকো পন্নরসিকো সামগ্গীউপোসথোতি. তত্থ হেমন্তগিম্হৰস্সানানং তিণ্ণং উতূনং ততিযসত্তমপক্খেসু দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ চাতুদ্দসিকা, সেসা পন্নরসিকাতি এৰং একসংৰচ্ছরে চতুৰীসতি উপোসথা. ইদং তাৰ পকতিচারিত্তং. তথারূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানং পন পুব্বকত্তিকপুণ্ণমা, তেসংযেৰ সচে ভণ্ডনকারকেহি উপদ্দুতা পৰারণং পচ্চুক্কড্ঢন্তি, অথ কত্তিকমাসস্স কাল়পক্খচাতুদ্দসো ৰা পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা ৰা পচ্ছিমৰস্সংৰুট্ঠানঞ্চ পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা এৰ ৰাতি ইমে তযো পৰারণাদিৰসাপি হোন্তি. ইদম্পি পকতিচারিত্তমেৰ. তথারূপপচ্চযে সতি দ্ৰিন্নং কত্তিকপুণ্ণমানং পুরিমেসু চাতুদ্দসেসুপি পৰারণং কাতুং ৰট্টতি. যদা পন কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪৫১ আদযো) আগতনযেন ভিন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে ওসারিতে তস্মিং ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘো তস্স ৰত্থুস্স ৰূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, তদা তাৰদেৰ উপোসথো কাতব্বো. ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৰচনতো ঠপেত্ৰা চাতুদ্দসপন্নরসে অঞ্ঞোপি যো কোচি দিৰসো উপোসথদিৰসো নাম হোতি, ৰস্সংৰুট্ঠানং পন কত্তিকমাসব্ভন্তরে অযমেৰ সামগ্গীপৰারণাদিৰসো নাম হোতি. ইতি ইমেসু তীসু দিৰসেসু উপোসথো কাতব্বো. করোন্তেন পন সচে চাতুদ্দসিকো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰত্তব্বং. সচে সামগ্গীউপোসথো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি ৰত্তব্বং. পন্নরসিযং পন পাল়িযং আগতনযেনেৰ ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নরসো’’তি ৰত্তব্বং.

১৬৯. সঙ্ঘে উপোসথো (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা), গণে উপোসথো, পুগ্গলে উপোসথোতি এৰং কারকৰসেন অপরেপি তযো উপোসথা ৰুত্তা, কত্তব্বাকারৰসেন পন সুত্তুদ্দেসো পারিসুদ্ধিউপোসথো অধিট্ঠানুপোসথোতি অপরেপি তযো উপোসথা. তত্থ সুত্তুদ্দেসো নাম ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো পাতিমোক্খুদ্দেসো. যে পনিতরে দ্ৰে উপোসথা, তেসু পারিসুদ্ধিউপোসথো তাৰ অঞ্ঞেসঞ্চ সন্তিকে অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ আরোচনৰসেন দুৰিধো. তত্থ য্ৰাযং অঞ্ঞেসং সন্তিকে করীযতি, সোপি পৰারিতানঞ্চ অপ্পৰারিতানঞ্চ সন্তিকে করণৰসেন দুৰিধো. তত্থ মহাপৰারণায পৰারিতানং সন্তিকে পচ্ছিমিকায উপগতেন ৰা অনুপগতেন ৰা ছিন্নৰস্সেন ৰা চাতুমাসিনিযং পন পৰারিতানং সন্তিকে অনুপগতেন ৰা ছিন্নৰস্সেন ৰা কাযসামগ্গিং দত্ৰা ‘‘পরিসুদ্ধো অহং ভন্তে, পরিসুদ্ধোতি মং ধারেথা’’তি তিক্খত্তুং ৰত্ৰা কাতব্বো. ঠপেত্ৰা পন পৰারণাদিৰসং অঞ্ঞস্মিং কালে আৰাসিকেহি উদ্দিট্ঠমত্তে পাতিমোক্খে অৰুট্ঠিতায ৰা একচ্চায ৰুট্ঠিতায ৰা সব্বায ৰা ৰুট্ঠিতায পরিসায যে অঞ্ঞে সমসমা ৰা থোকতরা ৰা আগচ্ছন্তি, তেহি তেসং সন্তিকে ৰুত্তনযেনেৰ পারিসুদ্ধি আরোচেতব্বা.

যো পনাযং অঞ্ঞমঞ্ঞং আরোচনৰসেন করীযতি, সো ঞত্তিং ঠপেত্ৰা করণৰসেন চ অট্ঠপেত্ৰা করণৰসেন চ দুৰিধো. তত্থ যস্মিং আৰাসে তযো ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তেসু উপোসথদিৰসে সন্নিপতিতেসু একেন ভিক্খুনা ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰা ‘‘পন্নরসো’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্যামা’’তি ঞত্তিযা ঠপিতায থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, আৰুসো, পরিসুদ্ধোতি মং ধারেথা’’তি তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. ইতরেহি ‘‘ভন্তে’’তি ৰত্ৰা এৰমেৰ ৰত্তব্বং. এৰং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা কাতব্বো. যত্র পন দ্ৰে ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তত্র ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ পারিসুদ্ধি আরোচেতব্বাতি অযং পারিসুদ্ধিউপোসথো.

সচে পন একোৰ ভিক্খু হোতি, সব্বং পুব্বকরণীযং কত্ৰা অঞ্ঞেসং অনাগমনং ঞত্ৰা ‘‘অজ্জ মে উপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰা ‘‘পন্নরসো’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘অধিট্ঠামী’’তি ৰত্তব্বং. অযং অধিট্ঠানুপোসথোতি এৰং কত্তব্বাকারৰসেন তযো উপোসথা ৰেদিতব্বা. এত্তাৰতা নৰ উপোসথা দীপিতা হোন্তি. তেসু দিৰসৰসেন পন্নরসিকো, কারকৰসেন সঙ্ঘুপোসথো, কত্তব্বাকারৰসেন সুত্তুদ্দেসোতি এৰং তিলক্খণসম্পন্নে উপোসথে পৰত্তমানে উপোসথং অকত্ৰা তদহুপোসথে অঞ্ঞং অভিক্খুকং নানাসংৰাসকেহি ৰা সভিক্খুকং আৰাসং ৰা অনাৰাসং ৰা ৰাসত্থায অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতি.

১৭০. উপোসথকরণত্থং সন্নিপতিতে সঙ্ঘে বহি উপোসথং কত্ৰা আগতেন সন্নিপাতট্ঠানং গন্ত্ৰা কাযসামগ্গিং অদেন্তেন ছন্দো দাতব্বো. যোপি গিলানো ৰা হোতি কিচ্চপসুতো ৰা, তেনপি পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. কথং? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ছন্দং দম্মি, ছন্দং মে হর, ছন্দং মে আরোচেহী’’তি অযমত্থো কাযেন ৰা ৰাচায ৰা উভযেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, এৰং দিন্নো হোতি ছন্দো. অকতুপোসথেন গিলানেন ৰা কিচ্চপসুতেন ৰা পারিসুদ্ধি দাতব্বা. কথং? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘পারিসুদ্ধিং দম্মি, পারিসুদ্ধিং মে হর, পারিসুদ্ধিং মে আরোচেহী’’তি অযমত্থো কাযেন ৰা ৰাচায ৰা উভযেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, এৰং দিন্না হোতি পারিসুদ্ধি. তং পন দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তদহুপোসথে পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দম্পি দাতুং, সন্তি সঙ্ঘস্স করণীয’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৫). তত্থ পারিসুদ্ধিদানং সঙ্ঘস্সপি অত্তনোপি উপোসথকরণং সম্পাদেতি, ন অৰসেসং সঙ্ঘকিচ্চং, ছন্দদানং সঙ্ঘস্সেৰ উপোসথকরণঞ্চ সেসকিচ্চঞ্চ সম্পাদেতি, অত্তনো পনস্স উপোসথো অকতোযেৰ হোতি, তস্মা পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. পুব্বে ৰুত্তং পন সুদ্ধিকচ্ছন্দং ৰা পারিসুদ্ধিং ৰা ইমং ৰা ছন্দপারিসুদ্ধিং একেন বহূনম্পি আহরিতুং ৰট্টতি. সচে পন সো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা যেসং তেন ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা গহিতা, তেসঞ্চ অত্তনো চ ছন্দপারিসুদ্ধিং দেতি, তস্সেৰ আগচ্ছতি. ইতরা পন বিল়ালসঙ্খলিকা ছন্দপারিসুদ্ধি নাম হোতি, সা ন আগচ্ছতি, তস্মা সযমেৰ সন্নিপাতট্ঠানং গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. সচে পন সঞ্চিচ্চ নারোচেতি, দুক্কটং আপজ্জতি, ছন্দপারিসুদ্ধি পন তস্মিং হত্থপাসং উপগতমত্তেযেৰ আগতা হোতি.

১৭১. পারিৰাসিযেন পন ছন্দদানেন যং কিঞ্চি সঙ্ঘকম্মং কাতুং ন ৰট্টতি. তত্থ (পাচি. অট্ঠ. ১১৬৭) চতুব্বিধং পারিৰাসিযং পরিসপারিৰাসিযং রত্তিপারিৰাসিযং ছন্দপারিৰাসিযং অজ্ঝাসযপারিৰাসিযন্তি. তেসু পরিসপারিৰাসিযং নাম ভিক্খূ কেনচিদেৰ করণীযেন সন্নিপতিতা হোন্তি, অথ মেঘো ৰা উট্ঠেতি, উস্সারণা ৰা করীযতি, মনুস্সা ৰা অজ্ঝোত্থরন্তা আগচ্ছন্তি, ভিক্খূ ‘‘অনোকাসা মযং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি ছন্দং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ উট্ঠহন্তি. ইদং পরিসপারিৰাসিযং. কিঞ্চাপি পরিসপারিৰাসিযং, ছন্দস্স পন অৰিস্সট্ঠত্তা কম্মং কাতুং ৰট্টতি.

পুন ভিক্খূ ‘‘উপোসথাদীনি করিস্সামা’’তি রত্তিং সন্নিপতিত্ৰা ‘‘যাৰ সব্বে সন্নিপতন্তি, তাৰ ধম্মং সুণিস্সামা’’তি একং অজ্ঝেসন্তি, তস্মিং ধম্মকথং কথেন্তেযেৰ অরুণো উগ্গচ্ছতি. সচে ‘‘চাতুদ্দসিকং উপোসথং করিস্সামা’’তি নিসিন্না, পন্নরসোতি কাতুং ৰট্টতি. সচে পন্নরসিকং কাতুং নিসিন্না, পাটিপদে অনুপোসথে উপোসথং কাতুং ন ৰট্টতি, অঞ্ঞং পন সঙ্ঘকিচ্চং কাতুং ৰট্টতি. ইদং রত্তিপারিৰাসিযং নাম.

পুন ভিক্খূ ‘‘কিঞ্চিদেৰ অব্ভানাদিসঙ্ঘকম্মং করিস্সামা’’তি নিসিন্না হোন্তি, তত্রেকো নক্খত্তপাঠকো ভিক্খু এৰং ৰদতি ‘‘অজ্জ নক্খত্তং দারুণং, মা ইমং করোথা’’তি. তে তস্স ৰচনেন ছন্দং ৰিস্সজ্জেত্ৰা তত্থেৰ নিসিন্না হোন্তি. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৰা ‘‘নক্খত্তং পতিমানেন্তং, অত্থো বালং উপচ্চগা’’তি (জা. ১.১.৪৯) ৰত্ৰা ‘‘কিং নক্খত্তেন, করোথা’’তি ৰদতি. ইদং ছন্দপারিৰাসিযঞ্চেৰ অজ্ঝাসযপারিৰাসিযঞ্চ. এতস্মিং পারিৰাসিযে পুন ছন্দপারিসুদ্ধিং অনানেত্ৰা কম্মং কাতুং ন ৰট্টতি.

১৭২. সচে কোচি ভিক্খু গিলানো ন সক্কোতি ছন্দপারিসুদ্ধিং দাতুং, সো মঞ্চেন ৰা পীঠেন ৰা সঙ্ঘমজ্ঝং আনেতব্বো. সচে গিলানুপট্ঠাকানং ভিক্খূনং এৰং হোতি ‘‘সচে খো মযং গিলানং ঠানা চাৰেস্সাম, আবাধো ৰা অভিৰড্ঢিস্সতি, কালকিরিযা ৰা ভৰিস্সতী’’তি, ন সো ভিক্খু ঠানা চাৰেতব্বো, সঙ্ঘেন তত্থ গন্ত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে বহূ তাদিসা গিলানা হোন্তি, সঙ্ঘেন পটিপাটিযা ঠত্ৰা সব্বে হত্থপাসে কাতব্বা. সচে দূরে হোন্তি, সঙ্ঘো নপ্পহোতি, তং দিৰসং উপোসথো ন কাতব্বো. ন ত্ৰেৰ ৰগ্গেন সঙ্ঘেন উপোসথো কাতব্বো, করেয্য চে, দুক্কটং.

সচে (মহাৰ. অট্ঠ. ১৪৯) একস্মিং ৰিহারে চতূসু ভিক্খূসু ৰসন্তেসু একস্স ছন্দপারিসুদ্ধিং আহরিত্ৰা তযো পারিসুদ্ধিউপোসথং করোন্তি, তীসু ৰা ৰসন্তেসু একস্স ছন্দপারিসুদ্ধিং আহরিত্ৰা দ্ৰে পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন ৰগ্গং উপোসথকম্মং হোতি. সচে পন চত্তারোপি সন্নিপতিত্ৰা পারিসুদ্ধিউপোসথং করোন্তি, তযো ৰা দ্ৰে ৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন সমগ্গং নাম হোতি. সচে চতূসু জনেসু একস্স পারিসুদ্ধিং আহরিত্ৰা তযো পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, তীসু ৰা জনেসু একস্স পারিসুদ্ধিং আহরিত্ৰা দ্ৰে পারিসুদ্ধিউপোসথং করোন্তি, ধম্মেন ৰগ্গং নাম হোতি. সচে পন চত্তারো একত্থ ৰসন্তা সব্বে সন্নিপতিত্ৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, তযো পারিসুদ্ধিউপোসথং করোন্তি, দ্ৰে অঞ্ঞমঞ্ঞং পারিসুদ্ধিউপোসথং করোন্তি, ধম্মেন সমগ্গং নাম হোতি.

১৭৩. পৰারণাকম্মেসু (মহাৰ. অট্ঠ. ২১২) পন সচে একস্মিং ৰিহারে পঞ্চসু ভিক্খূসু ৰসন্তেসু একস্স পৰারণং আহরিত্ৰা চত্তারো গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, চতূসু ৰা তীসু ৰা ৰসন্তেসু একস্স পৰারণং আহরিত্ৰা তযো ৰা দ্ৰে ৰা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, সব্বমেতং অধম্মেন ৰগ্গং পৰারণাকম্মং. সচে পন সব্বেপি পঞ্চ জনা একতো সন্নিপতিত্ৰা গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, চত্তারো ৰা তযো ৰা দ্ৰে ৰা ৰসন্তা একতো সন্নিপতিত্ৰা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, সব্বমেতং অধম্মেন সমগ্গং পৰারণাকম্মং. সচে পঞ্চসু জনেসু একস্স পৰারণং আহরিত্ৰা চত্তারো সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, চতূসু ৰা তীসু ৰা একস্স পৰারণং আহরিত্ৰা তযো ৰা দ্ৰে ৰা গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, সব্বমেতং ধম্মেন ৰগ্গং পৰারণাকম্মং. সচে পন সব্বেপি পঞ্চ জনা একতো সন্নিপতিত্ৰা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, চত্তারো ৰা তযো ৰা একতো সন্নিপতিত্ৰা গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেন্তি, দ্ৰে অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰারেন্তি, এককো ৰসন্তো অধিট্ঠানপৰারণং করোতি, সব্বমেতং ধম্মেন সমগ্গং নাম পৰারণাকম্মন্তি.

এত্থ সচে চাতুদ্দসিকা হোতি, ‘‘অজ্জ মে পৰারণা চাতুদ্দসী’’তি, সচে পন্নরসিকা, ‘‘অজ্জ মে পৰারণা পন্নরসী’’তি এৰং অধিট্ঠাতব্বং. পৰারণং দেন্তেন পন ‘‘পৰারণং দম্মি, পৰারণং মে হর, মমত্থায পৰারেহী’’তি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা কাযৰাচাহি ৰা অযমত্থো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. এৰং দিন্নায (মহাৰ. অট্ঠ. ২১৩) পৰারণায পৰারণাহারকেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং পৰারেতব্বং ‘‘তিস্সো, ভন্তে, ভিক্খু সঙ্ঘং পৰারেতি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতু তং, ভন্তে, সঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সতি. দুতিযম্পি, ভন্তে…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, তিস্সো ভিক্খু সঙ্ঘং পৰারেতি…পে… পটিকরিস্সতী’’তি. সচে পন ৰুড্ঢতরো হোতি, ‘‘আযস্মা, ভন্তে, তিস্সো’’তি ৰত্তব্বং. এৰঞ্হি তেন তস্সত্থায পৰারিতং হোতি. পৰারণং দেন্তেন পন ছন্দোপি দাতব্বো, ছন্দদানং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ইধাপি ছন্দদানং অৰসেসকম্মত্থায. তস্মা সচে পৰারণং দেন্তো ছন্দং দেতি, ৰুত্তনযেন আহটায পৰারণায তেন চ ভিক্খুনা সঙ্ঘেন চ পৰারিতমেৰ হোতি. অথ পৰারণমেৰ দেতি, ন ছন্দং, তস্স চ পৰারণায আরোচিতায সঙ্ঘেন চ পৰারিতে সব্বেসং সুপ্পৰারিতং হোতি, অঞ্ঞং পন কম্মং কুপ্পতি. সচে ছন্দমেৰ দেতি, ন পৰারণং, সঙ্ঘস্স পৰারণা চ সেসকম্মানি চ ন কুপ্পন্তি, তেন পন ভিক্খুনা অপ্পৰারিতং হোতি, পৰারণাদিৰসে পন বহিসীমায পৰারণং অধিট্ঠহিত্ৰা আগতেনপি ছন্দো দাতব্বো তেন সঙ্ঘস্স পৰারণাকম্মং ন কুপ্পতি.

সচে পুরিমিকায পঞ্চ ভিক্খূ ৰস্সং উপগতা, পচ্ছিমিকাযপি পঞ্চ, পুরিমেহি ঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারিতে পচ্ছিমেহি তেসং সন্তিকে পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো, ন একস্মিং উপোসথগ্গে দ্ৰে ঞত্তিযো ঠপেতব্বা. সচেপি পচ্ছিমিকায উপগতা চত্তারো তযো দ্ৰে একো ৰা হোতি, এসেৰ নযো. অথ পুরিমিকায চত্তারো, পচ্ছিমিকাযপি চত্তারো তযো দ্ৰে একো ৰা, এসেৰ নযো. অথাপি পুরিমিকায তযো, পচ্ছিমিকাযপি তযো দ্ৰে একো ৰা, এসেৰ নযো. ইদঞ্হেত্থ লক্খণং.

সচে পুরিমিকায উপগতেহি পচ্ছিমিকায উপগতা থোকতরা চেৰ হোন্তি সমসমা চ, সঙ্ঘপৰারণায চ গণং পূরেন্তি, সঙ্ঘপৰারণাৰসেন ঞত্তি ঠপেতব্বা. সচে পন পচ্ছিমিকায একো হোতি, তেন সদ্ধিং তে চত্তারো হোন্তি, চতুন্নং সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেতুং ন ৰট্টতি. গণঞত্তিযা পন সো গণপূরকো হোতি, তস্মা গণৰসেন ঞত্তিং ঠপেত্ৰা পুরিমেহি পৰারেতব্বং, ইতরেন তেসং সন্তিকে পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বোতি. পুরিমিকায দ্ৰে, পচ্ছিমিকায দ্ৰে ৰা একো ৰা এসেৰ নযো. পুরিমিকায একো পচ্ছিমিকায একোতি একেন একস্স সন্তিকে পৰারেতব্বং, একেন পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো. সচে পুরিমেহি ৰস্সূপগতেহি পচ্ছা ৰস্সূপগতা একেনপি অধিকতরা হোন্তি, পঠমং পাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৰা পচ্ছা থোকতরেহি তেসং সন্তিকে পৰারেতব্বং.

কত্তিকায চাতুমাসিনিপৰারণায পন সচে পঠমৰস্সূপগতেহি মহাপৰারণায পৰারিতেহি পচ্ছা উপগতা অধিকতরা ৰা সমসমা ৰা হোন্তি, পৰারণাঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেতব্বং. তেহি পৰারিতে পচ্ছা ইতরেহি পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো. অথ মহাপৰারণাযং পৰারিতা বহূ হোন্তি, পচ্ছা ৰস্সূপগতা থোকা ৰা একো ৰা, পাতিমোক্খে উদ্দিট্ঠে পচ্ছা তেসং সন্তিকে তেন পৰারেতব্বং. কিং পনেতং পাতিমোক্খং সকলমেৰ উদ্দিসিতব্বং, উদাহু একদেসম্পীতি? একদেসম্পি উদ্দিসিতুং ৰট্টতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসা, নিদানং উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং দুতিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং ততিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৰা দ্ৰে অনিযতে উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং ভুতেন সাৰেতব্বং, অযং চতুত্থো পাতিমোক্খুদ্দেসো. ৰিত্থারেনেৰ পঞ্চমো’’তি (মাহাৰ. ১৫০).

তত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫০) নিদানং উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বন্তি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি ইমং নিদানং উদ্দিসিত্ৰা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা. দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… এৰমেতং ধারযামি. সুতা খো পনাযস্মন্তেহি চত্তারো পারাজিকা ধম্মা …পে… অৰিৰদমানেহি সিক্খিতব্ব’’ন্তি এৰং অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং. এতেন নযেন সেসাপি চত্তারো পাতিমোক্খুদ্দেসা ৰেদিতব্বা.

১৭৪. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সতি অন্তরাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং. ন, ভিক্খৰে, অসতি অন্তরাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, যো উদ্দিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৫০) ৰচনতো পন ৰিনা অন্তরাযা সংখিত্তেন পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিতব্বং. তত্রিমে অন্তরাযা – রাজন্তরাযো চোরন্তরাযো অগ্যন্তরাযো উদকন্তরাযো মনুস্সন্তরাযো অমনুস্সন্তরাযো ৰাল়ন্তরাযো সরীসপন্তরাযো জীৰিতন্তরাযো ব্রহ্মচরিযন্তরাযোতি.

তত্থ সচে ভিক্খূসু উপোসথং করিস্সামাতি নিসিন্নেসু রাজা আগচ্ছতি, অযং রাজন্তরাযো. চোরা আগচ্ছন্তি, অযং চোরন্তরাযো. দৰডাহো আগচ্ছতি, আৰাসে ৰা অগ্গি উট্ঠাতি, অযং অগ্যন্তরাযো. মেঘো ৰা উট্ঠেতি, ওঘো ৰা আগচ্ছতি, অযং উদকন্তরাযো. বহূ মনুস্সা আগচ্ছন্তি, অযং মনুস্সন্তরাযো. ভিক্খুং যক্খো গণ্হাতি, অযং অমনুস্সন্তরাযো. ব্যগ্ঘাদযো চণ্ডমিগা আগচ্ছন্তি, অযং ৰাল়ন্তরাযো. ভিক্খুং সপ্পাদযো ডংসন্তি, অযং সরীসপন্তরাযো. ভিক্খু গিলানো ৰা হোতি, কালং ৰা করোতি, ৰেরিনো ৰা তং মারেতুকামা গণ্হন্তি, অযং জীৰিতন্তরাযো. মনুস্সা একং ৰা বহূ ৰা ভিক্খূ ব্রহ্মচরিযা চাৰেতুকামা গণ্হন্তি, অযং ব্রহ্মচরিযন্তরাযো. এৰরূপেসু অন্তরাযেসু সংখিত্তেন পাতিমোক্খো উদ্দিসিতব্বো, পঠমো ৰা উদ্দেসো উদ্দিসিতব্বো. আদিম্হি দ্ৰে তযো চত্তারো ৰা. এত্থ দুতিযাদীসু উদ্দেসেসু যস্মিং অপরিযোসিতে অন্তরাযো হোতি, সোপি সুতেনেৰ সাৰেতব্বো. নিদানুদ্দেসে পন অনিট্ঠিতে সুতেন সাৰেতব্বং নাম নত্থি.

পৰারণাকম্মেপি সতি অন্তরাযে দ্ৰেৰাচিকং একৰাচিকং সমানৰস্সিকং ৰা পৰারেতুং ৰট্টতি. এত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ২৩৪) ঞত্তিং ঠপেন্তেনপি ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি ৰত্তব্বং. একৰাচিকে ‘‘একৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি, সমানৰস্সিকেপি ‘‘সমানৰস্সিকং পৰারেয্যা’’তি ৰত্তব্বং. এত্থ চ বহূপি সমানৰস্সা একতো পৰারেতুং লভন্তি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা পন্নরসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি ইমায পন সব্বসঙ্গাহিকায ঞত্তিযা ঠপিতায তেৰাচিকং দ্ৰেৰাচিকং একৰাচিকঞ্চ পৰারেতুং ৰট্টতি, সমানৰস্সিকং ন ৰট্টতি. ‘‘তেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি ৰুত্তে পন তেৰাচিকমেৰ ৰট্টতি, অঞ্ঞং ন ৰট্টতি. ‘‘দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি ৰুত্তে দ্ৰেৰাচিকং তেৰাচিকঞ্চ ৰট্টতি, একৰাচিকঞ্চ সমানৰস্সিকঞ্চ ন ৰট্টতি. ‘‘একৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি ৰুত্তে পন একৰাচিকদ্ৰেৰাচিকতেৰাচিকানি ৰট্টন্তি, সমানৰস্সিকমেৰ ন ৰট্টতি. ‘‘সমানৰস্সিক’’ন্তি ৰুত্তে সব্বং ৰট্টতি.

১৭৫. কেন পন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, থেরাধিকং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো থেরেন ৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্যং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৰ. ১৫৫) ৰচনতো নৰকতরেন ৰা. এত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫৫) চ কিঞ্চাপি নৰকতরস্সপি ব্যত্তস্স পাতিমোক্খং অনুঞ্ঞাতং, অথ খো এত্থ অযং অধিপ্পাযো – সচে থেরস্স পঞ্চ ৰা চত্তারো ৰা তযো ৰা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৰে পন অখণ্ডা সুৰিসদা ৰাচুগ্গতা হোন্তি, থেরাযত্তংৰ পাতিমোক্খং. সচে পন এত্তকম্পি ৰিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্থং হোতি, তস্মা সযং ৰা উদ্দিসিতব্বং, অঞ্ঞো ৰা অজ্ঝেসিতব্বো. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সঙ্ঘমজ্ঝে অনজ্ঝিট্ঠেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, যো উদ্দিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো অনজ্ঝিট্ঠেন পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিতব্বং. ন কেৰলং পাতিমোক্খংযেৰ, ধম্মোপি ন ভাসিতব্বো ‘‘ন, ভিক্খৰে, সঙ্ঘমজ্ঝে অনজ্ঝিট্ঠেন ধম্মো ভাসিতব্বো, যো ভাসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৫০) ৰচনতো.

অজ্ঝেসনা চেত্থ সঙ্ঘেন সম্মতধম্মজ্ঝেসকাযত্তা ৰা সঙ্ঘত্থে রাযত্তা ৰা, তস্মা ধম্মজ্ঝেসকে অসতি সঙ্ঘত্থেরং আপুচ্ছিত্ৰা ৰা তেন যাচিতো ৰা ভাসিতুং লভতি. সঙ্ঘত্থেরেনপি সচে ৰিহারে বহূ ধম্মকথিকা হোন্তি, ৰারপটিপাটিযা ৰত্তব্বো. ‘‘ত্ৰং ধম্মং ভণ, ধম্মদানং দেহী’’তি ৰা ৰুত্তেন তীহিপি ৰিধীহি ধম্মো ভাসিতব্বো, ‘‘ওসারেহী’’তি ৰুত্তো পন ওসারেতুমেৰ লভতি, ‘‘কথেহী’’তি ৰুত্তো কথেতুমেৰ, ‘‘সরভঞ্ঞং ভণাহী’’তি ৰুত্তো সরভঞ্ঞমেৰ. সঙ্ঘত্থেরোপি চ উচ্চতরে আসনে নিসিন্নো যাচিতুং ন লভতি. সচে উপজ্ঝাযো চেৰ সদ্ধিৰিহারিকো চ হোতি, উপজ্ঝাযো চ নং উচ্চাসনে নিসিন্নো ‘‘ভণা’’তি ৰদতি, সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৰা ভণিতব্বং. সচে পনেত্থ দহরভিক্খূ হোন্তি, ‘‘তেসং ভণামী’’তি ভণিতব্বং. সচে ৰিহারে সঙ্ঘত্থেরো অত্তনোযেৰ নিস্সিতকে ভণাপেতি, অঞ্ঞে মধুরভাণকেপি নাজ্ঝেসতি, সো অঞ্ঞেহি ৰত্তব্বো – ‘‘ভন্তে, অসুকং নাম ভণাপেমা’’তি. সচে ‘‘ভণাপেথা’’তি ৰদতি, তুণ্হী ৰা হোতি, ভণাপেতুং ৰট্টতি. সচে পন পটিবাহতি, ন ভণাপেতব্বং. যদি পন অনাগতেযেৰ সঙ্ঘত্থেরে ধম্মস্সৰনং আরদ্ধং, পুন আগতে ঠপেত্ৰা আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. ওসারেত্ৰা পন কথেন্তেন আপুচ্ছিত্ৰা অট্ঠপেত্ৰাযেৰ ৰা কথেতব্বং. কথেন্তস্স পুন আগতেপি এসেৰ নযো.

উপনিসিন্নকথাযম্পি সঙ্ঘত্থেরোৰ সামী, তস্মা তেন সযং ৰা কথেতব্বং, অঞ্ঞো ৰা ভিক্খু ‘‘কথেহী’’তি ৰত্তব্বো, নো চ খো উচ্চতরে আসন্নে নিসিন্নেন, মনুস্সানং পন ‘‘ভণাহী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. মনুস্সা অত্তনো জাননকং ভিক্খুং পুচ্ছন্তি, তেন থেরং আপুচ্ছিত্ৰাপি কথেতব্বং. সচে সঙ্ঘত্থেরো ‘‘ভন্তে, ইমে পঞ্হং পুচ্ছন্তী’’তি পুট্ঠো ‘‘কথেহী’’তি ৰা ভণতি, তুণ্হী ৰা হোতি, কথেতুং ৰট্টতি. অন্তরঘরে অনুমোদনাদীসুপি এসেৰ নযো. সচে সঙ্ঘত্থেরো ‘‘ৰিহারে ৰা অন্তরঘরে ৰা মং অনাপুচ্ছিত্ৰাপি কথেয্যাসী’’তি অনুজানাতি, লদ্ধকপ্পিযং হোতি, সব্বত্থ ৰত্তুং ৰট্টতি. সজ্ঝাযং করোন্তেনাপি থেরো আপুচ্ছিতব্বোযেৰ. একং আপুচ্ছিত্ৰা সজ্ঝাযন্তস্স অপরো আগচ্ছতি, পুন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচেপি ‘‘ৰিস্সমিস্সামী’’তি ঠপিতস্স আগচ্ছতি, পুন আরভন্তেন আপুচ্ছিতব্বং. সঙ্ঘত্থেরে অনাগতেযেৰ আরদ্ধং সজ্ঝাযন্তস্সাপি এসেৰ নযো. একেন সঙ্ঘত্থেরেন ‘‘মং অনাপুচ্ছাপি যথাসুখং সজ্ঝাযাহী’’তি অনুঞ্ঞাতে যথাসুখং সজ্ঝাযিতুং ৰট্টতি, অঞ্ঞস্মিং পন আগতে তং আপুচ্ছিত্ৰাৰ সজ্ঝাযিতব্বং.

যস্মিং পন ৰিহারে সব্বেৰ ভিক্খূ বালা হোন্তি অব্যত্তা ন জানন্তি পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? তেহি ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৰাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘‘গচ্ছাৰুসো, সংখিত্তেন ৰা ৰিত্থারেন ৰা পাতিমোক্খং পরিযাপুণিত্ৰা আগচ্ছাহী’’তি. এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, তেহি ভিক্খূহি সব্বেহেৰ যত্থ তাদিসা ভিক্খূ হোন্তি, সো আৰাসো উপোসথকরণত্থায অন্ৰড্ঢমাসং গন্তব্বো, অগচ্ছন্তানং দুক্কটং. ইদঞ্চ উতুৰস্সেযেৰ, ৰস্সানে পন পুরিমিকায পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰিনা ন ৰস্সং উপগচ্ছিতব্বং. সচে সো ৰস্সূপগতানং পক্কমতি ৰা ৰিব্ভমতি ৰা কালং ৰা করোতি, অঞ্ঞস্মিং সতিযেৰ পচ্ছিমিকায ৰসিতুং ৰট্টতি, অসতি অঞ্ঞত্থ গন্তব্বং, অগচ্ছন্তানং দুক্কটং. সচে পন পচ্ছিমিকায পক্কমতি ৰা ৰিব্ভমতি ৰা কালং ৰা করোতি, মাসদ্ৰযং ৰসিতব্বং.

যত্থ পন তে বালা ভিক্খূ ৰিহরন্তি অব্যত্তা, সচে তত্থ কোচি ভিক্খু আগচ্ছতি বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধরো ৰিনযধরো মাতিকাধরো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো, তেহি ভিক্খূহি সো ভিক্খু সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বো উপলাপেতব্বো, উপট্ঠাপেতব্বো চুণ্ণেন মত্তিকায দন্তকট্ঠেন মুখোদকেন. নো চে সঙ্গহেয্যুং অনুগ্গহেয্যুং উপলাপেয্যুং, উপট্ঠাপেয্যুং চুণ্ণেন মত্তিকায দন্তকট্ঠেন মুখোদকেন, সব্বেসং দুক্কটং. ইধ নেৰ থেরা, ন দহরা মুচ্চন্তি, সব্বেহি ৰারেন উপট্ঠাপেতব্বো. অত্তনো ৰারে অনুপট্ঠহন্তস্স আপত্তি. তেন পন মহাথেরানং পরিৰেণসম্মজ্জনদন্তকট্ঠদানাদীনি ন সাদিতব্বানি, এৰম্পি সতি মহাথেরেহি সাযংপাতং উপট্ঠানং আগন্তব্বং, তেন পন তেসং আগমনং ঞত্ৰা পঠমতরং মহাথেরানং উপট্ঠানং গন্তব্বং. সচস্স সদ্ধিঞ্চরা ভিক্খূ উপট্ঠাকা অত্থি, ‘‘ময্হং উপট্ঠাকা অত্থি, তুম্হে অপ্পোস্সুক্কা ৰিহরথা’’তি ৰত্তব্বং. অথাপিস্স সদ্ধিঞ্চরা নত্থি, তস্মিংযেৰ ৰিহারে একো ৰা দ্ৰে ৰা ৰত্তসম্পন্না ৰদন্তি ‘‘মযং থেরস্স কত্তব্বং করিস্সাম, অৰসেসা ফাসু ৰিহরন্তূ’’তি, সব্বেসং অনাপত্তি.

১৭৬. ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰিকরেয্যা’’তি(মহাৰ. ১৩৪) আদিৰচনতো ন সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো, তস্মা তদহুপোসথে আপত্তিং সরন্তেন দেসেতব্বা. দেসেন্তেন চ একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰং ৰত্তব্বো ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিদেসেমী’’তি. সচে নৰকতরো হোতি, ‘‘অহং, ভন্তে’’তি ৰত্তব্বং. ‘‘তং পটিদেসেমী’’তি ইদং পন অত্তনো অত্তনো অনুরূপৰসেন ‘‘তং তুয্হমূলে, তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰুত্তেপি সুৰুত্তমেৰ হোতি. পটিগ্গাহকেনপি অত্তনো অত্তনো অনুরূপৰসেন ‘‘পস্সথ, ভন্তে, তং আপত্তিং, পস্সসি, আৰুসো, তং আপত্তি’’ন্তি ৰা ৰত্তব্বং, পুন দেসকেন ‘‘আম, আৰুসো, পস্সামি, আম, ভন্তে, পস্সামী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. পুন পটিগ্গাহকেন ‘‘আযতিং, ভন্তে, সংৰরেয্যাথ, আযতিং, আৰুসো, সংৰরেয্যাসী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. এৰং ৰুত্তে দেসকেন ‘‘সাধু সুট্ঠু আৰুসো সংৰরিস্সামি, সাধু সুট্ঠু, ভন্তে, সংৰরিস্সামী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. সচে আপত্তিযা ৰেমতিকো হোতি, একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰং ৰত্তব্বো ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্বং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা উপোসথস্স অন্তরাযো কাতব্বো. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সভাগা আপত্তি দেসেতব্বা, যো দেসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন, ভিক্খৰে, সভাগা আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা, যো পটিগ্গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৬৯) ৰচনতো যং দ্ৰেপি জনা ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা আপত্তিং আপজ্জন্তি, এৰরূপা ৰত্থুসভাগা আপত্তি নেৰ দেসেতব্বা, ন চ পটিগ্গহেতব্বা. ৰিকালভোজনপচ্চযা আপন্নং পন আপত্তিসভাগং অনতিরিত্তভোজনপচ্চযা আপন্নস্স সন্তিকে দেসেতুং ৰট্টতি.

সচে পন সব্বো সঙ্ঘো ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? তেহি ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৰাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘‘গচ্ছাৰুসো, তং আপত্তিং পটিকরিত্ৰা আগচ্ছ, মযং তে সন্তিকে আপত্তিং পটিকরিস্সামা’’তি. এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো, যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি (মহাৰ. ১৭১) ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে পন ৰেমতিকো হোতি, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সতি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি (মহাৰ. ১৭১) ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে পনেত্থ কোচি ‘‘তং সভাগং আপত্তিং দেসেতুং ৰট্টতী’’তি মঞ্ঞমানো একস্স সন্তিকে দেসেতি, দেসিতা সুদেসিতাৰ. অঞ্ঞং পন দেসনাপচ্চযা দেসকো পটিগ্গহণপচ্চযা পটিগ্গাহকো চাতি উভোপি দুক্কটং আপজ্জন্তি, তং নানাৰত্থুকং হোতি, তস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং দেসেতব্বং. এত্তাৰতা তে নিরাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা ৰা আরোচেতব্বা ৰা. সচে তে এৰং অকত্ৰা উপোসথং করোন্তি, ‘‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’’তিআদিনা নযেন সাপত্তিকস্স উপোসথকরণে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং আপজ্জন্তি.

সচে কোচি ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে আপত্তিং সরতি, তেন ভিক্খুনা সামন্তো ভিক্খু এৰং ৰত্তব্বো ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি. সামন্তো চ ভিক্খু সভাগোযেৰ ৰত্তব্বো. ৰিসভাগস্স হি ৰুচ্চমানে ভণ্ডনকলহসঙ্ঘভেদাদীনিপি হোন্তি, তস্মা তস্স অৰত্ৰা ‘‘ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা পটিকরিস্সামী’’তি আভোগং কত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে পন কোচি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে আপত্তিযা ৰেমতিকো হোতি, তেনপি সভাগোযেৰ সামন্তো ভিক্খু এৰং ৰত্তব্বো ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি. এৰঞ্চ ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্বং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা উপোসথস্স অন্তরাযো কাতব্বো.

১৭৭. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপোসথাগারং সম্মজ্জিতু’’ন্তি(মহাৰ. ১৫৯) আদিৰচনতো –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকরণন্তি ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮) –

এৰং ৰুত্তং চতুব্বিধং পুব্বকরণং কত্ৰাৰ উপোসথো কাতব্বো. কেন পন তং কাতব্বন্তি? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, থেরেন ভিক্খুনা নৰং ভিক্খুং আণাপেতুং, ন, ভিক্খৰে, থেরেন আণত্তেন অগিলানেন ন সম্মজ্জিতব্বং, যো ন সম্মজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিৰচনতো যো থেরেন আণত্তো, তেন কাতব্বং. আণাপেন্তেন চ কিঞ্চি কম্মং করোন্তো ৰা সদাকালমেৰ একো ৰা ভারনিত্থরণকো ৰা সরভাণকধম্মকথিকাদীসু অঞ্ঞতরো ৰা ন উপোসথাগারসম্মজ্জনত্থং আণাপেতব্বো, অৰসেসা পন ৰারেন আণাপেতব্বা. সচে আণত্তো সম্মুঞ্জনিং তাৰকালিকম্পি ন লভতি, সাখাভঙ্গং কপ্পিযং কারেত্ৰা সম্মজ্জিতব্বং, তম্পি অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

আসনপঞ্ঞাপনত্থং আণত্তেন চ সচে উপোসথাগারে আসনানি নত্থি, সঙ্ঘিকাৰাসতো আহরিত্ৰা পঞ্ঞপেত্ৰা পুন আহরিতব্বানি, আসনেসু অসতি কটসারকেপি তট্টিকাযোপি পঞ্ঞাপেতুং ৰট্টতি, তট্টিকাসুপি অসতি সাখাভঙ্গানি কপ্পিযং কারেত্ৰা পঞ্ঞপেতব্বানি, কপ্পিযকারকং অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

পদীপকরণত্থং আণাপেন্তেন পন ‘‘অসুকস্মিং নাম ওকাসে তেলং ৰা ৰট্টি ৰা কপল্লিকা ৰা অত্থি, তং গহেত্ৰা করোহী’’তি ৰত্তব্বো. সচে তেলাদীনি নত্থি, পরিযেসিতব্বানি, পরিযেসিত্ৰা অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি. অপিচ কপালে অগ্গিপি জালেতব্বো.

‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনাচ ওৰাদো;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. ১৬৮) –

এৰং ৰুত্তং পন চতুব্বিধম্পি পুব্বকিচ্চং পুব্বকরণতো পচ্ছা কাতব্বং. তম্পি হি অকত্ৰা উপোসথো ন কাতব্বো.

১৭৮. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি (মহাৰ. ১৪৩) ৰচনতো যদা সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং হোতি, তদা তং কাতব্বং, পত্তকল্লঞ্চ নামেতং চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং. তেনাহু অট্ঠকথাচরিযা –

‘‘উপোসথো যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,

সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তি;

ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,

পত্তকল্লন্তি ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮);

তত্থ উপোসথোতি তীসু উপোসথদিৰসেসু অঞ্ঞতরদিৰসো. তস্মিঞ্হি সতি ইদং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. যথাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তি (মহাৰ. ১৮৩).

যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তাতি যত্তকা ভিক্খূ তস্স উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুরূপা সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চত্তারো পকতত্তা, তে চ খো হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা একসীমাযং ঠিতা. তেসু হি চতূসু ভিক্খূসু একসীমাযং হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা ঠিতেস্ৰেৰ তং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, ন ইতরথা. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতুন্নং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৮).

সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তীতি এত্থ যং সব্বো সঙ্ঘো ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, এৰরূপা ৰত্থুসভাগা সভাগাতি ৰুচ্চতি. এতাসু অৰিজ্জমানাসুপি সভাগাসু ৰিজ্জমানাসুপি পত্তকল্লং হোতিযেৰ.

ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তীতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, সগহট্ঠায পরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো গহট্ঠো চ, ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা নিসিন্নপরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৮৩) নযেন ৰুত্তা ভিক্খুনী, সিক্খমানা, সামণেরো, সামণেরী, সিক্খাপচ্চক্খাতকো, অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকো, আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকো, পণ্ডকো, থেয্যসংৰাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিরচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অরহন্তঘাতকো, ভিক্খুনীদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে ৰীসতি চাতি একৰীসতি পুগ্গলা ৰজ্জনীযা নাম. তে হত্থপাসতো বহিকরণৰসেন ৰজ্জেতব্বা. এতেসু হি তিৰিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং করোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি, সেসেসু দুক্কটং, এত্থ চ তিরচ্ছানগতোতি যস্স উপসম্পদা পটিক্খিত্তা. তিত্থিযা গহট্ঠেনেৰ সঙ্গহিতা. এতেপি হি ৰজ্জনীযা. এৰং পত্তকল্লং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. ইদঞ্চ সব্বং পৰারণাকম্মেপি যোজেত্ৰা দস্সেতব্বং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন সঞ্চিচ্চ ন সাৰেতব্বং, যো ন সাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰাযমিতুং ‘কথং সাৰেয্য’ন্তি, ৰাযমন্তস্স অনাপত্তী’’তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো পাতিমোক্খুদ্দেসকেন পরিসং সাৰেতুং ৰাযমিতব্বন্তি.

ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে

উপোসথপৰারণাৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.