১৯. কপ্পিযভূমিৰিনিচ্ছযকথা
১০১. কপ্পিযাচতুভূমিযোতি এত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতস্সো কপ্পিযভূমিযো উস্সাৰনন্তিকং গোনিসাদিকং গহপতিং সম্মুতি’’ন্তি (মহাৰ. ২৯৫) ৰচনতো উস্সাৰনন্তিকা গোনিসাদিকা গহপতি সম্মুতীতি ইমা চতস্সো কপ্পিযভূমিযো ৰেদিতব্বা. তত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ২৯৫) উস্সাৰনন্তিকা তাৰ এৰং কাতব্বা – যো থম্ভানং ৰা উপরি ভিত্তিপাদে ৰা নিখনিত্ৰা ৰিহারো করীযতি, তস্স হেট্ঠা থম্ভপটিচ্ছকা পাসাণা ভূমিগতিকা এৰ. পঠমত্থম্ভং পন পঠমভিত্তিপাদং ৰা পতিট্ঠাপেন্তেহি বহূহি সম্পরিৰারেত্ৰা ‘‘কপ্পিযকুটিং করোম, কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি ৰাচং নিচ্ছারেন্তেহি মনুস্সেসু উক্খিপিত্ৰা পতিট্ঠাপেন্তেসু আমসিত্ৰা ৰা সযং উক্খিপিত্ৰা ৰা থম্ভো ৰা ভিত্তিপাদো ৰা পতিট্ঠাপেতব্বো. কুরুন্দিমহাপচ্চরীসু পন ‘‘কপ্পিযকুটি কপ্পিযকুটীতি ৰত্ৰা পতিট্ঠাপেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকুটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰুত্তং, তং পন অৰত্ৰাপি অট্ঠকথাসু ৰুত্তনযেন ৰুত্তে দোসো নত্থি. ইদং পনেত্থ সাধারণলক্খণং ‘‘থম্ভপতিট্ঠাপনঞ্চ ৰচনপরিযোসানঞ্চ সমকালং ৰট্টতী’’তি. সচে হি অনিট্ঠিতে ৰচনে থম্ভো পতিট্ঠাতি, অপ্পতিট্ঠিতে ৰা তস্মিং ৰচনং নিট্ঠাতি, অকতা হোতি কপ্পিযকুটি. তেনেৰ মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং ‘‘বহূহি সম্পরিৰারেত্ৰা ৰত্তব্বং, অৰস্সঞ্হি এত্থ একস্সপি ৰচননিট্ঠানঞ্চ থম্ভপতিট্ঠানঞ্চ একতো ভৰিস্সতী’’তি. ইট্ঠকাসিলামত্তিকাকুট্টকাসু পন কুটীসু হেট্ঠা চযং বন্ধিত্ৰা ৰা অবন্ধিত্ৰা ৰা করোন্তু, যতো পট্ঠায ভিত্তিং উট্ঠাপেতুকামা হোন্তি, তং সব্বপঠমং ইট্ঠকং ৰা সিলং ৰা মত্তিকাপিণ্ডং ৰা গহেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ কপ্পিযকুটি কাতব্বা, ইট্ঠকাদযো ভিত্তিযং পঠমিট্ঠকাদীনং হেট্ঠা ন ৰট্টন্তি, থম্ভা পন উপরি উগ্গচ্ছন্তি, তস্মা ৰট্টন্তি. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘থম্ভেহি করিযমানে চতূসু কোণেসু চত্তারো থম্ভা, ইট্ঠকাদিকুট্টে চতূসু কোণেসু দ্ৰে তিস্সো ইট্ঠকা অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰুত্তং. তথা পন অকতাযপি দোসো নত্থি, অট্ঠকথাসু হি ৰুত্তমেৰ পমাণং.
গোনিসাদিকা দুৰিধা আরামগোনিসাদিকা ৰিহারগোনিসাদিকাতি. তাসু যত্থ নেৰ আরামো, ন সেনাসনানি পরিক্খিত্তানি হোন্তি, অযং আরামগোনিসাদিকা নাম. যত্থ সেনাসনানি সব্বানি ৰা একচ্চানি ৰা পরিক্খিত্তানি, আরামো অপরিক্খিত্তো, অযং ৰিহারগোনিসাদিকা নাম. ইতি উভযত্রাপি আরামস্স অপরিক্খিত্তভাৰোযেৰ পমাণং. ‘‘আরামো পন উপড্ঢপরিক্খিত্তোপি বহুতরং পরিক্খিত্তোপি পরিক্খিত্তোযেৰ নামা’’তি কুরুন্দিমহাপচ্চরীসু ৰুত্তং, এত্থ কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৰট্টতি.
গহপতীতি মনুস্সা আৰাসং কত্ৰা ‘‘কপ্পিযকুটিং দেম, পরিভুঞ্জথা’’তি ৰদন্তি, এসা গহপতি নাম, ‘‘কপ্পিযকুটিং কাতুং দেমা’’তি ৰুত্তেপি ৰট্টতিযেৰ. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘‘যস্মা ভিক্খুং ঠপেত্ৰা সেসসহধম্মিকানং সব্বেসঞ্চ দেৰমনুস্সানং হত্থতো পটিগ্গহো চ সন্নিধি চ অন্তোৰুত্থঞ্চ তেসং সন্তকং ভিক্খুস্স ৰট্টতি, তস্মা তেসং গেহানি ৰা তেহি দিন্নকপ্পিযকুটি ৰা গহপতীতি ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং, পুনপি ৰুত্তং ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰিহারং ঠপেত্ৰা ভিক্খুনুপস্সযো ৰা আরামিকানং ৰা তিত্থিযানং ৰা দেৰতানং ৰা নাগানং ৰা অপি ব্রহ্মানং ৰিমানং কপ্পিযকুটি হোতী’’তি, তং সুৰুত্তং. সঙ্ঘসন্তকমেৰ হি ভিক্খুসন্তকং ৰা গেহং গহপতিকুটিকা ন হোতি.
সম্মুতি নাম ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায সাৰেত্ৰা সম্মতা. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, সম্মন্নিতব্বা, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৰিহারং কপ্পিযভূমিং সম্মন্নেয্য, এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৰিহারং কপ্পিযভূমিং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ৰিহারস্স কপ্পিযভূমিযা সম্মুতি, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ৰিহারো কপ্পিযভূমি খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (মহাৰ. ২৯৫).
কম্মৰাচং অৰত্ৰা অপলোকনকম্মৰসেন সাৰেত্ৰা কতাপি সম্মতা এৰ.
১০২. যং (মহাৰ. অট্ঠ. ২৯৫) ইমাসু চতূসু কপ্পিযভূমীসু ৰুত্তং আমিসং, তং সব্বং অন্তোৰুত্থসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ অন্তোৰুত্থঅন্তোপক্কমোচনত্থঞ্হি কপ্পিযকুটিযো অনুঞ্ঞাতা. যং পন অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপ্পহোনকে গেহে ৰুত্তং সঙ্ঘিকং ৰা পুগ্গলিকং ৰা ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা ৰা সন্তকং একরত্তম্পি ঠপিতং, তং অন্তোৰুত্থং, তত্থ পক্কঞ্চ অন্তোপক্কং নাম হোতি, এতং ন কপ্পতি. সত্তাহকালিকং পন যাৰজীৰিকঞ্চ ৰট্টতি.
তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – সামণেরো ভিক্খুস্স তণ্ডুলাদিকং আমিসং আহরিত্ৰা কপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিত্ৰা পুনদিৰসে পচিত্ৰা দেতি, অন্তোৰুত্থং ন হোতি. তত্থ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিত্তসপ্পিআদীসু কিঞ্চি পক্খিপিত্ৰা দেতি. মুখসন্নিধি নাম হোতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘অন্তোৰুত্থং হোতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ নামমত্তমেৰ নানাকরণং, ভিক্খু অকপ্পিযকুটিযং ঠপিতসপ্পিঞ্চ যাৰজীৰিকপণ্ণঞ্চ একতো পচিত্ৰা পরিভুঞ্জতি, সত্তাহং নিরামিসং ৰট্টতি. সচে আমিসসংসট্ঠং কত্ৰা পরিভুঞ্জতি, অন্তোৰুত্থঞ্চেৰ সামংপক্কঞ্চ হোতি. এতেনুপাযেন সব্বসংসগ্গা ৰেদিতব্বা. যং কিঞ্চি আমিসং ভিক্খুনো পচিতুং ন ৰট্টতি. সচেপিস্স উণ্হযাগুযা সুলসিপণ্ণানি ৰা সিঙ্গিৰেরং ৰা লোণং ৰা পক্খিপন্তি, তম্পি চালেতুং ন ৰট্টতি, ‘‘যাগুং নিব্বাপেমী’’তি পন চালেতুং ৰট্টতি. উত্তণ্ডুলভত্তং লভিত্ৰা পিদহিতুং ন ৰট্টতি. সচে পন মনুস্সা পিদহিত্ৰা দেন্তি, ৰট্টতি. ‘‘ভত্তং মা নিব্বাযতূ’’তি পিদহিতুং ৰট্টতি, খীরতক্কাদীসু পন সকিং কুথিতেসু অগ্গিং কাতুং ৰট্টতি পুনপাকস্স অনুঞ্ঞাতত্তা.
ইমা পন কপ্পিযকুটিযো কদা জহিতৰত্থুকা হোন্তি? উস্সাৰনন্তিকা তাৰ যা থম্ভানং উপরি ভিত্তিপাদে ৰা নিখনিত্ৰা কতা, সা সব্বেসু থম্ভেসু চ ভিত্তিপাদেসু চ অপনীতেসু জহিতৰত্থুকা হোতি. সচে পন থম্ভে ৰা ভিত্তিপাদে ৰা পরিৰত্তেন্তি, যো যো ঠিতো, তত্থ তত্থ পতিট্ঠাতি, সব্বেসুপি পরিৰত্তিতেসু অজহিতৰত্থুকাৰ হোতি. ইট্ঠকাদীহি কতা চযস্স উপরি ভিত্তিঅত্থায ঠপিতং ইট্ঠকং ৰা সিলং ৰা মত্তিকাপিণ্ডং ৰা আদিং কত্ৰা ৰিনাসিতকালে জহিতৰত্থুকাৰ হোতি. যেহি পন ইট্ঠকাদীহি অধিট্ঠিতা, তেসু অপনীতেসুপি তদঞ্ঞেসু পতিট্ঠাতীতি অজহিতৰত্থুকাৰ হোতি. গোনিসাদিকা পাকারাদীহি পরিক্খেপে কতে জহিতৰত্থুকাৰ হোতি. পুন তস্মিং আরামে কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৰট্টতি. সচে পন পুনপি পাকারাদযো তত্থ তত্থ খণ্ডা হোন্তি, ততো ততো গাৰো পৰিসন্তি, পুন কপ্পিযকুটি হোতি. ইতরা পন দ্ৰে গোপানসীমত্তং ঠপেত্ৰা সব্বস্মিং ছদনে ৰিনট্ঠে জহিতৰত্থুকাৰ হোন্তি. সচে গোপানসীনং উপরি একম্পি পক্খপাসকমণ্ডলং অত্থি, রক্খতি.
১০৩. যত্র পনিমা চতস্সোপি কপ্পিযভূমিযো নত্থি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা তস্স সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. তত্রিদং ৰত্থু – করৰিকতিস্সত্থেরো কির ৰিনযধরপামোক্খো মহাসীৰত্থেরস্স সন্তিকং অগমাসি. সো দীপালোকেন সপ্পিকুম্ভং পস্সিত্ৰা ‘‘ভন্তে, কিমেত’’ন্তি পুচ্ছি. থেরো ‘‘আৰুসো, গামতো সপ্পিকুম্ভো আভতো লূখদিৰসে সপ্পিনা ভুঞ্জনত্থাযা’’তি আহ. ততো নং তিস্সত্থেরো ‘‘ন ৰট্টতি, ভন্তে’’তি আহ. থেরো পুনদিৰসে পমুখে নিক্খিপাপেসি. তিস্সত্থেরো পুন একদিৰসং আগতো তং দিস্ৰা তথেৰ পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ভন্তে, সহসেয্যপ্পহোনকট্ঠানে ঠপেতুং ন ৰট্টতী’’তি আহ. থেরো পুনদিৰসে বহি নীহরাপেত্ৰা নিক্খিপাপেসি, তং চোরা হরিংসু. সো পুন একদিৰসং আগতং তিস্সত্থেরমাহ ‘‘আৰুসো, তযা ‘ন ৰট্টতী’তি ৰুত্তে সো কুম্ভো বহি নিক্খিত্তো চোরেহি হটো’’তি. ততো নং তিস্সত্থেরো আহ ‘‘ননু, ভন্তে, অনুপসম্পন্নস্স দাতব্বো অস্স, অনুপসম্পন্নস্স হি দত্ৰা তস্স সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
কপ্পিযভূমিৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.