১৮. কালিকৰিনিচ্ছযকথা
৮৯. কালিকানিপি চত্তারীতি এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৫৫-২৫৬) যাৰকালিকং যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকন্তি ইমানি চত্তারি কালিকানি ৰেদিতব্বানি. তত্থ পুরেভত্তং পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং যং কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং যাৰ মজ্ঝন্হিকসঙ্খতো কালো, তাৰ পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰকালিকং. সদ্ধিং অনুলোমপানেহি অট্ঠৰিধং পানং যাৰ রত্তিযা পচ্ছিমযামসঙ্খাতো যামো, তাৰ পরিভুঞ্জিতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. সপ্পিআদি পঞ্চৰিধং ভেসজ্জং পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং নিধেতব্বতো সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. ঠপেত্ৰা উদকং অৰসেসং সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৰজীৰং পরিহরিত্ৰা সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰজীৰিকন্তি ৰুচ্চতি.
৯০. তত্থ যাৰকালিকেসু ভোজনীযং নাম ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসন্তি. পঞ্চ ভোজনানি যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসং খাদনীযং নাম. এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-৯) পন যং তাৰ সক্খলিমোদকাদি পুব্বণ্ণাপরণ্ণমযং খাদনীযং, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. যম্পি ৰনমূলাদিপ্পভেদং আমিসগতিকং হোতি. সেয্যথিদং – মূলখাদনীযং কন্দখাদনীযং মুল়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং ফলখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং পিট্ঠখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি, ইদম্পি খাদনীযসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি.
তত্থ পন আমিসগতিকসল্লক্খণত্থং ইদং মুখমত্তনিদস্সনং – মূলখাদনীযে তাৰ মূলকমূলং খারকমূলং চচ্চুমূলং তম্বকমূলং তণ্ডুলেয্যকমূলং ৰত্থুলেয্যকমূলং ৰজকলিমূলং জজ্ঝরিমূলন্তি এৰমাদীনি সূপেয্যপণ্ণমূলানি আমিসগতিকানি. এত্থ চ ৰজকলিমূলে জরট্ঠং ছিন্দিত্ৰা ছড্ডেন্তি, তং যাৰজীৰিকং হোতি. অঞ্ঞম্পি এৰরূপং এতেনেৰ নযেন ৰেদিতব্বং. মূলকখারকজজ্ঝরিমূলানং পন জরট্ঠানিপি আমিসগতিকানেৰাতি ৰুত্তং. যানি পন পাল়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মূলানি ভেসজ্জানি হলিদ্দিং সিঙ্গিৰেরং ৰচং ৰচত্তং অতিৰিসং কটুকরোহিণিং উসীরং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –
ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. তেসং চূল়পঞ্চমূলং মহাপঞ্চমূলন্তিআদিনা নযেন গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি, খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ অফরণভাৰোযেৰ পনেতেসং লক্খণং. তস্মা যং কিঞ্চি মূলং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরতি, তং যাৰকালিকং, ইতরং যাৰজীৰিকন্তি ৰেদিতব্বং. সুবহুং ৰত্ৰাপি হি ইমস্মিংযেৰ লক্খণে ঠাতব্বং. নামসঞ্ঞাসু পন ৰুচ্চমানাসু তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৰ হোতি, তস্মা নামসঞ্ঞায আদরং অকত্ৰা লক্খণমেৰ দস্সিতং. যথা চ মূলে, এৰং কন্দাদীসুপি লক্খণং দস্সযিস্সাম, তস্সেৰ ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. যঞ্চ তং পাল়িযং হলিদ্দাদি অট্ঠৰিধং ৰুত্তং, তস্স খন্ধতচপুপ্ফফলাদি সব্বং যাৰজীৰিকন্তি ৰুত্তং.
কন্দখাদনীযে দুৰিধো কন্দো দীঘো চ ভিসকিংসুককন্দাদি, ৰট্টো চ উপ্পলকসেরুককন্দাদি, যং গণ্ঠীতিপি ৰদন্তি. তত্থ সব্বেসং কন্দানং জিণ্ণজরট্ঠট্ঠানঞ্চ ছল্লি চ সুখুমমূলানি চ যাৰজীৰিকানি, তরুণো পন সুখখাদনীযো সালকল্যাণিপোতককন্দো কিংসুকপোতককন্দো অম্বাটককন্দো কেতককন্দো মালুৰকন্দো ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডরীককন্দো পিণ্ডালুমসালুআদযো চ খীরৰল্লিকন্দো আলুৰকন্দো সিগ্গুকন্দো তালকন্দো নীলুপ্পলরত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং কন্দা কদলিকন্দো ৰেল়ুকন্দো কসেরুককন্দোতি এৰমাদযো তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণককন্দা যাৰকালিকা. খীরৰল্লিকন্দো অধোতো যাৰজীৰিকো, ধোতো যাৰকালিকো. খীরকাকোলিজীৰিকউসভকলসুণাদিকন্দা পন যাৰজীৰিকা. তে পাল়িযং ‘‘যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৰং (মহাৰ. ২৬৩) মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৰ সঙ্গহিতা.
মুল়ালখাদনীযে পদুমমুল়ালং পুণ্ডরীকমুল়ালং মূলসদিসংযেৰ. এরকমুল়ালং কন্দুলমুল়ালন্তি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকমুল়ালং যাৰকালিকং, হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরমকচিচতুরস্সৰল্লিকেতকতালহিন্তালকুন্তালনাল়িকেরপূগরুক্খাদিমুল়ালং পন যাৰজীৰিকং. তং সব্বম্পি পাল়িযং ‘‘যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৰং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৰ সঙ্গহিতং.
মত্থকখাদনীযে তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাল়িকেরপূগরুক্খখজ্জূরিৰেত্তএরককদলীনং কল়ীরসঙ্খাতা মত্থকা, ৰেণুকল়ীরো নল়কল়ীরো উচ্ছুকল়ীরো মূলককল়ীরো সাসপকল়ীরো সতাৰরিকল়ীরো সত্তন্নং ধঞ্ঞানং কল়ীরাতি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকো রুক্খৰল্লিআদীনং মত্থকো যাৰকালিকো, হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরৰচমকচিলসুণানং কল়ীরা, তালহিন্তালকুন্তালনাল়িকেরকল়ীরানঞ্চ ছিন্দিত্ৰা পাতিতো জরট্ঠবুন্দো যাৰজীৰিকো.
খন্ধখাদনীযে অন্তোপথৰীগতো সালকল্যাণীখন্ধো উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলরত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং দণ্ডকখন্ধাতি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকো খন্ধো যাৰকালিকো, উপ্পলজাতীনং পণ্ণদণ্ডকো পদুমজাতীনং সব্বোপি দণ্ডকো করৰিন্দদণ্ডাদযো চ অৰসেসসব্বখন্ধা যাৰজীৰিকা.
তচখাদনীযে উচ্ছুতচোৰ একো যাৰকালিকো, সোপি সরসো, সেসো সব্বো যাৰজীৰিকো. তেসং পন মত্থকখন্ধতচানং তিণ্ণম্পি পাল়িযং কসাৰভেসজ্জেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কসাৰানি ভেসজ্জানি নিম্বকসাৰং কুটজকসাৰং পটোলকসাৰং ফগ্গৰকসাৰং নত্তমালকসাৰং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৰানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩).
এত্থ হি এতেসম্পি সঙ্গহো সিজ্ঝতি. ৰুত্তকসাৰানি চ সব্বকপ্পিযানীতি ৰেদিতব্বানি.
পত্তখাদনীযে মূলকং খারকো চচ্চু তম্বকো তণ্ডুলেয্যকো পপুন্নাগো ৰত্থুলেয্যকো ৰজকলি জজ্ঝরি সেল্লু সিগ্গু কাসমদ্দকো উম্মাচীনমুগ্গো মাসো রাজমাসো ঠপেত্ৰা মহানিপ্ফাৰং অৰসেসনিপ্ফাৰো অগ্গিমন্থো সুনিসন্নকো সেতৰরণো নাল়িকা ভূমিযং জাতলোণীতি এতেসং পত্তানি, অঞ্ঞানি চ এৰরূপানি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি পত্তানি একংসেন যাৰকালিকানি, যা পনঞ্ঞা মহানখপিট্ঠিমত্তপণ্ণা লোণিরুক্খে চ গচ্ছে চ আরোহতি, তস্সা পত্তং যাৰজীৰিকং. ব্রহ্মিপত্তঞ্চ যাৰকালিকন্তি দীপৰাসিনো ৰদন্তি. অম্বপল্লৰং যাৰকালিকং, অসোকপল্লৰং পন যাৰজীৰিকং. যানি চঞ্ঞানি পাল়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি নিম্বপণ্ণং কুটজপণ্ণং পটোলপণ্ণং সুলসিপণ্ণং কপ্পাসপণ্ণং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –
ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. ন কেৰলঞ্চ পণ্ণানি, তেসং পুপ্ফফলানিপি. যাৰজীৰিকপণ্ণানং পন ফগ্গৰপণ্ণং অজ্জুকপণ্ণং ফণিজ্জকপণ্ণং তম্বূলপণ্ণং পদুমিনিপণ্ণন্তি এৰং গণনৰসেন অন্তো নত্থি.
পুপ্ফখাদনীযে মূলকপুপ্ফং খারকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বকপুপ্ফং ৰজকলিপুপ্ফং জজ্ঝরিপুপ্ফং চূল়নিপ্ফাৰপুপ্ফং মহানিপ্ফাৰপুপ্ফং কসেরুকপুপ্ফং নাল়িকেরতালকেতকানং তরুণপুপ্ফানি সেতৰরণপুপ্ফং সিগ্গুপুপ্ফং উপ্পলপদুমজাতিকানং পুপ্ফানং কণ্ণিকামত্তং অগন্ধিপুপ্ফং করীরপুপ্ফং জীৰন্তী পুপ্ফন্তি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণপুপ্ফং যাৰকালিকং, অসোকবকুলকুয্যকপুন্নাগচম্পকজাতিকরৰীরকণিকারকুন্দনৰমালিকমল্লিকাদীনং পন পুপ্ফং যাৰজীৰিকং, তস্স গণনায অন্তো নত্থি. পাল়িযং পনস্স কসাৰভেসজ্জেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
ফলখাদনীযে পনসলবুজতালনাল়িকেরঅম্বজম্বুঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিম্বরূসকতিপুসৰাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানি, যানি লোকে তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরন্তি, সব্বানি তানি যাৰকালিকানি, নামগণনৰসেন তেসং ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং. যানি পন পাল়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ফলানি ভেসজ্জানি বিলঙ্গং পিপ্পলিং মরীচং হরীতকং ৰিভীতকং আমলকং গোট্ঠফলং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –
ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. তেসম্পি অপরিপক্কানি অচ্ছিৰবিম্বৰরণকেতককাস্মরীআদীনং ফলানি জাতিফলং কটুকফলং এল়া তক্কোলন্তি এৰং নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং.
অট্ঠিখাদনীযে লবুজট্ঠি পনসট্ঠি অম্বাটকট্ঠি সালট্ঠি খজ্জূরীকেতকতিম্বরূসকানং তরুণফলট্ঠি তিন্তিণিকট্ঠি বিম্বফলট্ঠি উপ্পলপদুমজাতীনং পোক্খরট্ঠীতি এৰমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু মনুস্সানং পকতিআহারৰসেন খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি অট্ঠীনি যাৰকালিকানি, মধুকট্ঠি পুন্নাগট্ঠি হরীতকাদীনং অট্ঠীনি সিদ্ধত্থকট্ঠি রাজিকট্ঠীতি এৰমাদীনি অট্ঠীনি যাৰজীৰিকানি. তেসং পাল়িযং ফলভেসজ্জেনেৰ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
পিট্ঠখাদনীযে সত্তন্নং তাৰ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপরণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠং খীরৰল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৰমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি পিট্ঠানি যাৰকালিকানি, অধোতকং তালপিট্ঠং খীরৰল্লিপিট্ঠং অস্সগন্ধাদিপিট্ঠানি চ যাৰজীৰিকানি. তেসং পাল়িযং কসাৰেহি মূলফলেহি চ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
নিয্যাসখাদনীযে – একো উচ্ছুনিয্যাসোৰ সত্তাহকালিকো, সেসা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, জতূনি ভেসজ্জানি হিঙ্গুং হিঙ্গুজতুং হিঙ্গুসিপাটিকং তকং তকপত্তিং তকপণ্ণিং সজ্জুলসং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –
এৰং পাল়িযং ৰুত্তা নিয্যাসা যাৰজীৰিকা. তত্থ যেৰাপনকৰসেন সঙ্গহিতানং অম্বনিয্যাসো কণিকারনিয্যাসোতি এৰং নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং. এৰং ইমেসু মূলখাদনীযাদীসু যং কিঞ্চি যাৰকালিকং, সব্বম্পি ইমস্মিং অত্থে অৰসেসং খাদনীযং নামাতি সঙ্গহিতং.
৯১. যামকালিকেসু পন অট্ঠ পানানি নাম অম্বপানং জম্বুপানং চোচপানং মোচপানং মধুকপানং মুদ্দিকপানং সালূকপানং ফারুসকপানন্তি ইমানি অট্ঠ পানানি. তত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০০) অম্বপানন্তি আমেহি ৰা পক্কেহি ৰা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি করোন্তেন অম্বতরুণানি ভিন্দিত্ৰা উদকে পক্খিপিত্ৰা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা তদহুপটিগ্গহিতকেহি মধুসক্কারকপ্পূরাদীহি যোজেত্ৰা কাতব্বং, এৰং কতং পুরেভত্তমেৰ কপ্পতি. অনুপসম্পন্নেহি কতং লভিত্ৰা পন পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসপরিভোগেনপি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিরামিসপরিভোগেন যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু. জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিককদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিরসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৰট্টতি, সুদ্ধং ন ৰট্টতি. মুদ্দিকপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৰা অম্বপানং ৰিয কতপানং. সালূকপানন্তি রত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৰা কতপানং. ফারুসকপানন্তি ফারুসকফলেহি অম্বপানং ৰিয কতপানং. ইমানি অট্ঠ পানানি সীতানিপি আদিচ্চপাকানিপি ৰট্টন্তি, অগ্গিপাকানি ন ৰট্টন্তি.
অৰসেসানি ৰেত্ততিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থকোসম্বকরমন্দাদিখুদ্দকফলপানানি অট্ঠপানগঅকানেৰ. তানি কিঞ্চাপি পাল়িযং ন ৰুত্তানি, অথ খো কপ্পিযং অনুলোমেন্তি, তস্মা কপ্পন্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং ফলরসং ঠপেত্ৰা ধঞ্ঞফলরস’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০০) ৰুত্তত্তা ঠপেত্ৰা সানুলোমধঞ্ঞফলরসং অঞ্ঞং ফলপানং নাম অকপ্পিযং নত্থি, সব্বং যামকালিকমেৰ. তত্থ সানুলোমধঞ্ঞফলরসো নাম সত্তন্নঞ্চেৰ ধঞ্ঞানং তালনাল়িকেরপনসলবুজঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিপুসএল়ালুকাতি নৰন্নঞ্চ মহাফলানং সব্বেসঞ্চ পুব্বণ্ণাপরণ্ণানং অনুলোমধঞ্ঞানং রসো যাৰকালিকো, তস্মা পচ্ছাভত্তং ন ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং পত্তরসং ঠপেত্ৰা ডাকরস’’ন্তি (মহাৰ. ৩০০) ৰুত্তত্তা পক্কডাকরসং ঠপেত্ৰা যাৰকালিকপত্তানম্পি সীতোদকেন মদ্দিত্ৰা কতরসো ৰা আদিচ্চপাকো ৰা ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং পুপ্ফরসং ঠপেত্ৰা মধুকপুপ্ফরস’’ন্তি ৰুত্তত্তা মধুকপুপ্ফরসং ঠপেত্ৰা সব্বোপি পুপ্ফরসো ৰট্টতি.
৯২. সত্তাহকালিকং নাম সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতন্তি ইমানি পঞ্চ ভেসজ্জানি. তত্থ সপ্পি নাম গোসপ্পি ৰা অজিকাসপ্পি ৰা মহিংসসপ্পি ৰা যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি. নৰনীতং নাম তেসংযেৰ নৰনীতং. তেলং নাম তিলতেলং সাসপতেলং মধুকতেলং এরণ্ডতেলং ৰসাতেলং. মধু নাম মক্খিকামধু. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং (পচি. ২৬০). যাৰজীৰিকং পন হেট্ঠা যাৰকালিকে মূলখাদনীযাদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৯৩. তত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৫৬) অরুণোদযে পটিগ্গহিতং যাৰকালিকং সতক্খত্তুম্পি নিদহিত্ৰা যাৰ কালো নাতিক্কমতি, তাৰ পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, যামকালিকং একং অহোরত্তং, সত্তাহকালিকং সত্তরত্তং, ইতরং সতি পচ্চযে যাৰজীৰম্পি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতং পন যং কিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা অজ্ঝোহরিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে তাৰ দুক্কটং, অজ্ঝোহরতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহারে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৰা গণ্ঠিকন্তরে স্নেহো পৰিট্ঠো হোতি, সো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘরতি, উণ্হযাগুযা ৰা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং, তস্মা পত্তং ধোৰিত্ৰা পুন তত্থ অচ্ছোদকং ৰা আসিঞ্চিত্ৰা অঙ্গুলিযা ৰা ঘংসিত্ৰা নিস্নেহভাৰো জানিতব্বো. সচে হি উদকে ৰা স্নেহভাৰো, পত্তে ৰা অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, দুদ্ধোতো হোতি, তেলৰণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহারিকা. যম্পি ভিক্খূ নিরপেক্খা সামণেরানং পরিচ্চজন্তি, তঞ্চে সামণেরা নিদহিত্ৰা দেন্তি, সব্বং ৰট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ হি দুতিযদিৰসে ন ৰট্টতি. ততো হি একসিত্থম্পি অজ্ঝোহরতো পাচিত্তিযমেৰ. অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, অৰসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং.
যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহরতো পাচিত্তিযং, আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং. সচে পৰারিতো হুত্ৰা অনতিরিত্তকতং অজ্ঝোহরতি, পকতিআমিসে দ্ৰে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৰে, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহরতো দ্ৰে, নিরামিসেন একমেৰ. আহারত্থায অজ্ঝোহরতো ৰিকপ্পদ্ৰযেপি দুক্কটং ৰড্ঢতি. সচে ৰিকালে অজ্ঝোহরতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৰিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৰে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসে থুল্লচ্চযং দুক্কটঞ্চ ৰড্ঢতি. যামকালিকে ৰিকালপচ্চযা অনাপত্তি. অনতিরিত্তপচ্চযা পন ৰিকালে সব্বৰিকপ্পেসু অনাপত্তি.
সত্তাহকালিকং পন যাৰজীৰিকঞ্চ আহারত্থায পটিগ্গণ্হতো পটিগ্গণ্হনপচ্চযা তাৰ দুক্কটং, অজ্ঝোহরতো পন সচে নিরামিসং হোতি, অজ্ঝোহারে দুক্কটং. অথ আমিসসংসট্ঠং পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতং হোতি, যথাৰত্থুকং পাচিত্তিযমেৰ.
৯৪. সত্তাহকালিকেসু পন সপ্পিআদীসু অযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৬২২) – সপ্পি তাৰ পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুরেভত্তং সামিসম্পি নিরামিসম্পি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসং পরিভুঞ্জিতব্বং. সত্তাহাতিক্কমে সচে একভাজনে ঠপিতং, একং নিস্সগ্গিযং. সচে বহূসু, ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহরিতুং ন ৰট্টতি, অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি অনজ্ঝোহরণীযতং আপন্নত্তা. সচে অনুপসম্পন্নো পুরেভত্তং পটিগ্গহিতনৰনীতেন সপ্পিং কত্ৰা দেতি, পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, সচে সযং করোতি, সত্তাহম্পি নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতনৰনীতেন যেন কেনচি কতসপ্পি সত্তাহম্পি নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, উগ্গহিতকেন কতে পুব্বে ৰুত্তসুদ্ধসপ্পিনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. পুরেভত্তং পটিগ্গহিতখীরেন ৰা দধিনা ৰা কতসপ্পি অনুপসম্পন্নেন কতং সামিসম্পি তদহুপুরেভত্তং ৰট্টতি, সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি.
৯৫. নৰনীতং তাপেন্তস্স হি সামংপাকো ন হোতি, সামংপক্কেন পন তেন সদ্ধিং আমিসং ন ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চ ন ৰট্টতিযেৰ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি সৰত্থুকস্স পটিগ্গহিতত্তা. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং, উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমে অনাপত্তি. এস নযো অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হি. অযং পন ৰিসেসো – যত্থ পাল়িযং আগতসপ্পিনা নিস্সগ্গিযং, তত্থ ইমিনা দুক্কটং. অন্ধকট্ঠকথাযং কারণপতিরূপকং ৰত্ৰা মনুস্সসপ্পি চ নৰনীতঞ্চ পটিক্খিত্তং, তং দুপ্পটিক্খিত্তং সব্বঅট্ঠকথাসু অনুঞ্ঞাতত্তা. পরতো চস্স ৰিনিচ্ছযোপি আগচ্ছিস্সতি. পাল়িযং আগতনৰনীতম্পি পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ. সত্তাহাতিক্কমে নানাভাজনেসু ঠপিতে ভাজনগণনায, একভাজনেপি অমিস্সেত্ৰা পিণ্ডপিণ্ডৰসেন ঠপিতে পিণ্ডগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সপ্পিনযেন ৰেদিতব্বং. এত্থ পন দধিগুল়িকাযোপি তক্কবিন্দূনিপি হোন্তি, তস্মা ধোতং ৰট্টতীতি উপড্ঢত্থেরা আহংসু. মহাসিৰত্থেরো পন ‘‘ভগৰতা অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৰ খাদিংসূ’’তি আহ. তস্মা নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন ধোৰিত্ৰা দধিতক্কমক্খিকাকিপিল্লিকাদীনি অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. পচিত্ৰা সপ্পিং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. যং তত্থ দধিগতং ৰা তক্কগতং ৰা, তং খযং গমিস্সতি. এত্তাৰতা হি সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা পন তস্মিম্পি কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকা. ইদানি উগ্গহেত্ৰা ঠপিতনৰনীতে চ পুরেভত্তং খীরদধীনি পটিগ্গহেত্ৰা কতনৰনীতে চ পচ্ছাভত্তং তানি পটিগ্গহেত্ৰা কতনৰনীতে চ উগ্গহিতকেহি কতনৰনীতে চ অকপ্পিযমংসনৰনীতে চ সব্বো আপত্তানাপত্তিপরিভোগাপরিভোগনযো সপ্পিম্হি ৰুত্তক্কমেনেৰ গহেতব্বো. তেলভিক্খায পৰিট্ঠানং পন ভিক্খূনং তত্থেৰ সপ্পিম্পি নৰনীতম্পি পক্কতেলম্পি অপক্কতেলম্পি আকিরন্তি. তত্থ তক্কদধিবিন্দূনিপি ভত্তসিত্থানিপি তণ্ডুলকণাপি মক্খিকাদযোপি হোন্তি, আদিচ্চপাকং কত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা গহিতং সত্তাহকালিকং হোতি. পটিগ্গহেত্ৰা চ ঠপিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং পচিত্ৰা নত্থুপানম্পি কাতুং ৰট্টতি. সচে ৰদ্দলিসমযে লজ্জী সামণেরো যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা পুন পচিত্ৰা দেতি, পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং ৰট্টতি.
৯৬. তেলেসু তিলতেলং তাৰ পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে তস্স ভাজনগণনায নিস্সগ্গিযভাৰো ৰেদিতব্বো. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহরিতুং ন ৰট্টতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পুরেভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৰা কততেলং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায অনজ্ঝোহরণীযং হোতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৰা কততেলং অনজ্ঝোহরণীযমেৰ সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা উগ্গহিতকতিলেহি কততেলেপি এসেৰ নযো. পুরেভত্তং পটিগ্গহিততিলে ভজ্জিত্ৰা ৰা তিলপিট্ঠং ৰা সেদেত্ৰা উণ্হোদকেন ৰা তেমেত্ৰা কততেলং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, অত্তনা কতং নিব্বট্টিতত্তা পুরেভত্তং নিরামিসং ৰট্টতি, সামংপক্কত্তা সামিসং ন ৰট্টতি. সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা পন পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায উভযম্পি অনজ্ঝোহরণীযং, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. যদি পন অপ্পং উণ্হোদকং হোতি অব্ভুক্কিরণমত্তং, অব্বোহারিকং হোতি সামংপাকগণনং ন গচ্ছতি. সাসপতেলাদীসুপি অৰত্থুকপটিগ্গহিতেসু অৰত্থুকতিলতেলে ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
সচে পন পুরেভত্তং পটিগ্গহিতানং সাসপাদীনং চুণ্ণেহি আদিচ্চপাকেন সক্কা তেলং কাতুং, তং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. যস্মা পন সাসপমধুকচুণ্ণানি সেদেত্ৰা এরণ্ডকট্ঠীনি চ ভজ্জিত্ৰা এৰ তেলং করোন্তি, তস্মা এতেসং তেলং অনুপসম্পন্নেহি কতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, ৰত্থূনং যাৰজীৰিকত্তা পন সৰত্থুকপটিগ্গহণে দোসো নত্থি. অত্তনা কতং সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেনেৰ পরিভুঞ্জিতব্বং. উগ্গহিতকেহি কতং অনজ্ঝোহরণীযং, বাহিরপরিভোগে ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. তেলকরণত্থায সাসপমধুকএরণ্ডকট্ঠীনি পটিগ্গহেত্ৰা কততেলং সত্তাহকালিকং, দুতিযদিৰসে কতং ছাহং ৰট্টতি, ততিযদিৰসে কতং পঞ্চাহং ৰট্টতি, চতুত্থ, পঞ্চম, ছট্ঠ, সত্তমদিৰসে কতং তদহেৰ ৰট্টতি. সচে যাৰ অরুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং, অট্ঠমদিৰসে কতং অনজ্ঝোহরণীযং, অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিরপরিভোগে ৰট্টতি. সচেপি ন করোতি, তেলত্থায গহিতসাসপাদীনং সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটমেৰ. পাল়িযং পন অনাগতানি অঞ্ঞানিপি নাল়িকেরনিম্বকোসম্বকরমন্দাদীনং তেলানি অত্থি, তানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটং হোতি. অযমেতেসু ৰিসেসো – সেসং যাৰকালিকৰত্থুং যাৰজীৰিকৰত্থুঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা সামংপাকসৰত্থুকপুরেভত্তপচ্ছাভত্তপটিগ্গহিতউগ্গহিতৰত্থুৰিধানং সব্বং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
ৰসাতেলং নাম ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰসানি অচ্ছৰসং মচ্ছৰসং সুসুকাৰসং সূকরৰসং গদ্রভৰস’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২) এৰং অনুঞ্ঞাতৰসানং তেলং. এত্থ চ ‘‘অচ্ছৰস’’ন্তি ৰচনেন ঠপেত্ৰা মনুস্সৰসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৰসা অনুঞ্ঞাতা. মচ্ছগ্গহণেন চ সুসুকাপি গহিতা হোন্তি, ৰাল়মচ্ছত্তা পন ৰিসুং ৰুত্তং. মচ্ছাদিগ্গহণেন চেত্থ সব্বেসম্পি কপ্পিযমংসানং ৰসা অনুঞ্ঞাতা. মংসেসু হি দস মনুস্সহত্থিঅস্সসুনখঅহিসীহব্যগ্ঘদীপিঅচ্ছতরচ্ছানং মংসানি অকপ্পিযানি, ৰসাসু একা মনুস্সৰসা. খীরাদীসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. অনুপসম্পন্নেহি কতং নিব্বট্টিতং ৰসাতেলং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. যং পন তত্থ সুখুমরজসদিসং মংসং ৰা ন্হারু ৰা অট্ঠি ৰা লোহিতং ৰা হোতি, তং অব্বোহারিকং. সচে পন ৰসং পটিগ্গহেত্ৰা সযং করোতি, পুরেভত্তং পটিগ্গহেত্ৰা পচিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বং. নিরামিসপরিভোগঞ্হি সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২). তত্রাপি অব্বোহারিকং অব্বোহারিকমেৰ, পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহেতুং ৰা কাতুং ৰা ন ৰট্টতিযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘ৰিকালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৰিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি (মহাৰ. ২৬২).
উপতিস্সত্থেরং পন অন্তেৰাসিকা পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, সপ্পিনৰনীতৰসানি একতো পচিত্ৰা নিব্বট্টিতানি ৰট্টন্তি, ন ৰট্টন্তী’’তি? ‘‘ন ৰট্টন্তি, আৰুসো’’তি. থেরো কিরেত্থ পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতি. ততো নং উত্তরি পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, নৰনীতে দধিগুল়িকা ৰা তক্কবিন্দু ৰা হোতি, এতং ৰট্টতী’’তি? ‘‘এতম্পি, আৰুসো, ন ৰট্টতী’’তি. ততো নং আহংসু ‘‘ভন্তে, একতো পচিত্ৰা একতো সংসট্ঠানি তেজৰন্তানি হোন্তি, রোগং নিগ্গণ্হন্তী’’তি. ‘‘সাধাৰুসো’’তি থেরো সম্পটিচ্ছি. মহাসুমত্থেরো পনাহ ‘‘কপ্পিযমংসৰসাৰ সামিসপরিভোগে ৰট্টতি, ইতরা নিরামিসপরিভোগে ৰট্টতী’’তি. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘ইদং কি’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘ননু ৰাতাবাধিকা ভিক্খূ পঞ্চমূলকসাৰযাগুযং অচ্ছসূকরতেলাদীনি পক্খিপিত্ৰা যাগুং পিৰন্তি, সা তেজুস্সদত্তা রোগং নিগ্গণ্হাতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ৰট্টতী’’তি আহ.
৯৭. মধু নাম মধুকরীহি মধুমক্খিকাহি খুদ্দকমক্খিকাহি ভমরমক্খিকাহি চ কতং মধু. তং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসপরিভোগম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসপরিভোগমেৰ ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. সচে সিলেসসদিসং মহামধুং খণ্ডং কত্ৰা ঠপিতং, ইতরং ৰা নানাভাজনেসু, ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. সচে একমেৰ খণ্ডং, একভাজনে ৰা ইতরং, একমেৰ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং, অরুমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. মধুপটলং ৰা মধুসিত্থকং ৰা সচে মধুনা অমক্খিতং পরিসুদ্ধং, যাৰজীৰিকং, মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৰ. চীরিকা নাম সপক্খা দীঘমক্খিকা তুম্বল়নামিকা চ অট্ঠিপক্খিকা কাল়মহাভমরা হোন্তি, তেসং আসযেসু নিয্যাসসদিসং মধু হোতি, তং যাৰজীৰিকং.
৯৮. ফাণিতং নাম উচ্ছুরসং উপাদায অপক্কা ৰা অৰত্থুকপক্কা ৰা সব্বাপি অৰত্থুকা উচ্ছুৰিকতি. তং ফাণিতং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযং. বহূ পিণ্ডা চুণ্ণে কত্ৰা একভাজনে পক্খিত্তা হোন্তি ঘনসন্নিৰেসা, একমেৰ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং, ঘরধূপনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন কতফাণিতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, সামিসম্পি ৰট্টতি, সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা অনজ্ঝোহরণীযং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং অপরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতেন কতম্পি অনজ্ঝোহরণীযমেৰ, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. এস নযো উচ্ছুং পটিগ্গহেত্ৰা কতফাণিতেপি. পুরেভত্তং পন পরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতেন কতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ. সযংকতং পুরেভত্তম্পি নিরামিসমেৰ, পচ্ছাভত্তং পরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতেন কতং পন নিরামিসমেৰ সত্তাহং ৰট্টতি. উগ্গহিতকতং ৰুত্তনযমেৰ. ‘‘ঝামউচ্ছুফাণিতং ৰা কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ৰা পুরেভত্তমেৰ ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘এতং সৰত্থুকপক্কং ৰট্টতি, নো ৰট্টতী’’তি পুচ্ছং কত্ৰা ‘‘উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নো ৰট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং. সীতোদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে ৰত্থুগণনায দুক্কটং, খীরং পক্খিপিত্ৰা কতং মধুকফাণিতং যাৰকালিকং. খণ্ডসক্খরং পন খীরজল্লিকং অপনেত্ৰা সোধেন্তি, তস্মা ৰট্টতি.
৯৯. মধুকপুপ্ফং পন পুরেভত্তম্পি অল্লং ৰট্টতি. ভজ্জিতম্পি ৰট্টতি, ভজ্জিত্ৰা তিলাদীহি মিস্সং ৰা অমিস্সং ৰা কত্ৰা কোট্টিতং ৰট্টতি. যদি পন তং গহেত্ৰা মেরযত্থায যোজেন্তি, যোজিতং বীজতো পট্ঠায ন ৰট্টতি. কদলীখজ্জূরীঅম্বলবুজপনসচিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৰকালিকফলানং ফাণিতং যাৰকালিকমেৰ. মরিচপক্কেহি ফাণিতং করোন্তি, তং যাৰজীৰিকং. এৰং যথাৰুত্তানি সত্তাহকালিকানি সপ্পিআদীনি পঞ্চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬০) ভেসজ্জনামেন অনুঞ্ঞাতত্তা ভেসজ্জকিচ্চং করোন্তু ৰা মা ৰা, আহারত্থং ফরিতুং সমত্থানিপি পটিগ্গহেত্ৰা তদহুপুরেভত্তং যথাসুখং, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযে ৰুত্তনযেন সত্তাহং পরিভুঞ্জিতব্বানি, সত্তাহাতিক্কমে পন ভেসজ্জসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচেপি সাসপমত্তং হোতি, সকিং ৰা অঙ্গুলিযা গহেত্ৰা জিৰ্হায সাযনমত্তং, নিস্সজ্জিতব্বমেৰ পাচিত্তিযঞ্চ দেসেতব্বং. নিস্সট্ঠং পটিলভিত্ৰা ন অজ্ঝোহরিতব্বং, ন কাযিকেন পরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বং, কাযো ৰা কাযে অরু ৰা ন মক্খেতব্বং. তেহি মক্খিতানি কাসাৰকত্তরযট্ঠিউপাহনপাদকঠলিকমঞ্চপীঠাদীনিপি অপরিভোগানি. ‘‘দ্ৰারৰাতপানকৰাটেসুপি হত্থেন গহণট্ঠানং ন মক্খেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. ‘‘কসাৰে পন পক্খিপিত্ৰা দ্ৰারৰাতপানকৰাটানি মক্খেতব্বানী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. পদীপে ৰা কাল়ৰণ্ণে ৰা উপনেতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞেন পন ভিক্খুনা কাযিকেন পরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বং, ন অজ্ঝোহরিতব্বং. ‘‘অনাপত্তি অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতী’’তি (পারা. ৬২৫) ৰচনতো পন সত্তাহব্ভন্তরে সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৰসঞ্চ মুদ্ধনি তেলং ৰা অব্ভঞ্জনং ৰা মধুং অরুমক্খনং ফাণিতং ঘরধূপনং অধিট্ঠেতি অনাপত্তি, নেৰ নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে অধিট্ঠিততেলং অনধিট্ঠিততেলভাজনে আকিরিতুকামো হোতি, ভাজনে চে সুখুমং ছিদ্দং, পৰিট্ঠং পৰিট্ঠং তেলং পুরাণতেলেন অজ্ঝোত্থরীযতি, পুন অধিট্ঠাতব্বং. অথ মহামুখং হোতি, সহসাৰ বহু তেলং পৰিসিত্ৰা পুরাণতেলং অজ্ঝোত্থরতি, পুন অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. অধিট্ঠিতগতিকমেৰ হি তং হোতি. এতেন নযেন অধিট্ঠিততেলভাজনে অনধিট্ঠিততেলআকিরণম্পি ৰেদিতব্বং.
সচে পন সত্তাহাতিক্কন্তং অনুপসম্পন্নস্স পরিচ্চজিত্ৰা দেতি, পুন তেন অত্তনো সন্তকং কত্ৰা দিন্নং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সচে হি সো অভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা অনভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা তস্স ভিক্খুনো নত্থুকম্মত্থং দদেয্য, গহেত্ৰা নত্থুকম্মং কাতব্বং. সচে বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বো ‘‘অত্থি তে সামণের তেল’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. আহর থেরস্স ভেসজ্জং করিস্সামাতি. এৰম্পি ৰট্টতি. সচে দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৰিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি, পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতি. সচে যেন পটিগ্গহিতং, সো ইতরং ভণতি ‘‘আৰুসো, ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি, সো চ পরিভোগং ন করোতি, কস্স আপত্তি? ন কস্সচি. কস্মা? যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা, ইতরস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা.
১০০. ইমেসু (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৫) পন চতূসু কালিকেসু যাৰকালিকং যামকালিকন্তি ইদমেৰ দ্ৰযং অন্তোৰুত্থকঞ্চেৰ সন্নিধিকারকঞ্চ হোতি, সত্তাহকালিকঞ্চ যাৰজীৰিকঞ্চ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিতুম্পি ৰট্টতি, সন্নিধিম্পি ন জনেতি. যাৰকালিকং পন অত্তনা সদ্ধিং সম্ভিন্নরসানি তীণিপি যামকালিকাদীনি অত্তনো সভাৰং উপনেতি. যামকালিকং দ্ৰেপি সত্তাহকালিকাদীনি অত্তনো সভাৰং উপনেতি, সত্তাহকালিকম্পি অত্তনা সদ্ধিং সংসট্ঠং যাৰজীৰিকং অত্তনো সভাৰঞ্ঞেৰ উপনেতি, তস্মা যাৰকালিকেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং সম্ভিন্নরসং সেসকালিকত্তযং তদহুপুরেভত্তমেৰ ৰট্টতি. যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতরদ্ৰযং তদহুপটিগ্গহিতং যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতি. সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং সত্তাহং কপ্পতি. দ্ৰীহপটিগ্গহিতেন ছাহং. তীহপটিগ্গহিতেন পঞ্চাহং…পে… সত্তাহপটিগ্গহিতেন তদহেৰ কপ্পতীতি ৰেদিতব্বং. কালযামসত্তাহাতিক্কমেসু চেত্থ ৰিকালভোজনসন্নিধিভেসজ্জসিক্খাপদানং ৰসেন আপত্তিযো ৰেদিতব্বা.
সচে পন একতো পটিগ্গহিতানিপি চত্তারি কালিকানি সম্ভিন্নরসানি ন হোন্তি, তস্স তস্সেৰ কালস্স ৰসেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টন্তি. সচে হি ছল্লিম্পি অনপনেত্ৰা সকলেনেৰ নাল়িকেরফলেন সদ্ধিং অম্বপানাদিপানকং পটিগ্গহিতং হোতি, নাল়িকেরং অপনেত্ৰা তং ৰিকালেপি কপ্পতি. উপরি সপ্পিপিণ্ডং ঠপেত্ৰা সীতলপাযাসং দেন্তি, যং পাযাসেন অসংসট্ঠং সপ্পি, তং অপনেত্ৰা সত্তাহং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. থদ্ধমধুফাণিতাদীসুপি এসেৰ নযো. তক্কোলজাতিফলাদীহি অলঙ্করিত্ৰা পিণ্ডপাতং দেন্তি, তানি উদ্ধরিত্ৰা ধোৰিত্ৰা যাৰজীৰং পরিভুঞ্জিতব্বানি. যাগুযং পক্খিপিত্ৰা দিন্নসিঙ্গিৰেরাদীসুপি তেলাদীসু পক্খিপিত্ৰা দিন্নলট্ঠিমধুকাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰং যং যং অসম্ভিন্নরসং হোতি, তং তং একতো পটিগ্গহিতম্পি যথা সুদ্ধং হোতি, তথা ধোৰিত্ৰা তচ্ছেত্ৰা ৰা তস্স তস্স কালস্স ৰসেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সচে সম্ভিন্নরসং হোতি সংসট্ঠং, ন ৰট্টতি.
ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে
কালিকৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.