১২. রূপিযাদিপটিগ্গহণৰিনিচ্ছযকথা

৫৯. রূপিযাদিপটিগ্গহোতি জাতরূপাদিপটিগ্গণ্হনং. তত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৪) জাতরূপং রজতং জাতরূপমাসকো রজতমাসকোতি চতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৰত্থু. তম্বলোহাদীহি কতো লোহমাসকো. সারদারুনা ৰা ৰেল়ুপেসিকায ৰা অন্তমসো তালপণ্ণেনপি রূপং ছিন্দিত্ৰা কতো দারুমাসকো. লাখায ৰা নিয্যাসেন ৰা রূপং সমুট্ঠাপেত্ৰা কতো জতুমাসকো. যো যো যত্থ যত্থ জনপদে যদা যদা ৰোহারং গচ্ছতি, অন্তমসো অট্ঠিমযোপি চম্মমযোপি রুক্খফলবীজমযোপি সমুট্ঠাপিতরূপোপি অসমুট্ঠাপিতরূপোপীতি অযং সব্বোপি রজতমাসকেনেৰ সঙ্গহিতো. মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং লোহিতঙ্কো মসারগল্লং সত্ত ধঞ্ঞানি দাসিদাসখেত্তৰত্থুপুপ্ফারামফলারামাদযোতি ইদং দুক্কটৰত্থু. তত্থ নিস্সগ্গিযৰত্থুং অত্তনো ৰা সঙ্ঘগণপুগ্গলচেতিযানং ৰা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. অত্তনো অত্থায সম্পটিচ্ছতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং হোতি, সেসানং অত্থায দুক্কটং. দুক্কটৰত্থুং সব্বেসম্পি অত্থায সম্পটিচ্ছতো দুক্কটমেৰ.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৯) – সচে কোচি জাতরূপরজতং আহরিত্ৰা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, আরামং ৰা করোথ চেতিযং ৰা ভোজনসালাদীনং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তি ৰদতি, ইদং সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. সচে পন ‘‘নযিদং ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তে ‘‘ৰড্ঢকীনং ৰা কম্মকারানং ৰা হত্থে ভৰিস্সতি, কেৰলং তুম্হে সুকতদুক্কটং জানাথা’’তি ৰত্ৰা তেসং হত্থে দত্ৰা পক্কমতি, ৰট্টতি. অথাপি ‘‘মম মনুস্সানং হত্থে ভৰিস্সতি, ময্হমেৰ ৰা হত্থে ভৰিস্সতি, কেৰলং তুম্হে যং যস্স দাতব্বং, তদত্থায পেসেথা’’তি ৰদতি, এৰম্পি ৰট্টতি. সচে পন সংঘং ৰা গণং ৰা পুগ্গলং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘ইদং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং চেতিযস্স দেম, ৰিহারস্স দেম, নৰকম্মস্স দেমা’’তি ৰদন্তি, পটিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি, ‘‘ইমে ইদং ভণন্তী’’তি কপ্পিযকারকানং আচিক্খিতব্বং. ‘‘চেতিযাদীনং অত্থায তুম্হে গহেত্ৰা ঠপেত্ৰা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘অম্হাকং গহেতুং ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং.

সচে পন কোচি বহুং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং আনেত্ৰা ‘‘ইদং সংঘস্স দম্মি, চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জথা’’তি ৰদতি, তঞ্চে সংঘো সম্পটিচ্ছতি, পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি আপত্তি. তত্র চেকো ভিক্খু ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, উপাসকো চ ‘‘যদিন কপ্পতি, ময্হমেৰ ভৰিস্সতী’’তি তং আদায গচ্ছতি. সো ভিক্খু ‘‘তযা সংঘস্স লাভন্তরাযো কতো’’তি ন কেনচি কিঞ্চি ৰত্তব্বো. যো হি তং চোদেতি, স্ৰেৰ সাপত্তিকো হোতি. তেন পনেকেন বহূ অনাপত্তিকা কতা. সচে পন ভিক্খূহি ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তে ‘‘কপ্পিযকারকানং ৰা হত্থে ভৰিস্সতি, মম পুরিসানং ৰা ময্হং ৰা হত্থে ভৰিস্সতি, কেৰলং তুম্হে পচ্চযে পরিভুঞ্জথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি.

চতুপচ্চযত্থায চ দিন্নং যেন যেন পচ্চযেন অত্থো হোতি, তং তদত্থং উপনেতব্বং. চিৰরত্থায দিন্নং চীৰরেযেৰ উপনেতব্বং. সচে চীৰরেন তাদিসো অত্থো নত্থি, পিণ্ডপাতাদীহি সংঘো কিলমতি, সংঘসুট্ঠুতায অপলোকেত্ৰা তদত্থাযপি উপনেতব্বং. এস নযো পিণ্ডপাতগিলানপচ্চযত্থায দিন্নেপি. সেনাসনত্থায দিন্নং পন সেনাসনস্স গরুভণ্ডত্তা সেনাসনেযেৰ উপনেতব্বং. সচে পন ভিক্খূসু সেনাসনং ছড্ডেত্ৰা গতেসু সেনাসনং ৰিনস্সতি, ঈদিসে কালে সেনাসনং ৰিস্সজ্জেত্ৰাপি ভিক্খূনং পরিভোগো অনুঞ্ঞাতো, তস্মা সেনাসনজগ্গনত্থং মূলচ্ছেজ্জং অকত্ৰা যাপনমত্তং পরিভুঞ্জিতব্বং.

৬০. সচে কোচি ‘‘ময্হং তিসস্সসম্পাদনকং মহাতল়াকং অত্থি, তং সংঘস্স দম্মী’’তি ৰদতি, তঞ্চে সংঘো সম্পটিচ্ছতি, পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি আপত্তিযেৰ. যো পন তং পটিক্খিপতি, সো পুরিমনযেনেৰ ন কেনচি কিঞ্চি ৰত্তব্বো. যো হি তং চোদেতি, স্ৰেৰ সাপত্তিকো হোতি. তেন পনেকেন বহূ অনাপত্তিকা কতা. যো পন ‘‘তাদিসংযেৰ তল়াকং দম্মী’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূহি ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ৰদতি ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ সঙ্ঘস্স তল়াকং অত্থি, তং কথং ৰট্টতী’’তি. সো ৰত্তব্বো ‘‘কপ্পিযং কত্ৰা দিন্নং ভৰিস্সতী’’তি. কথং দিন্নং কপ্পিযং হোতীতি. ‘‘চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জথা’’তি ৰত্ৰা দিন্নন্তি. সো সচে ‘‘সাধু, ভন্তে চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জথা’’তি দেতি, ৰট্টতি. অথাপি ‘‘তল়াকং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ‘‘কপ্পিযকারকো অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নত্থী’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদং অসুকো নাম ৰিচারেস্সতি, অসুকস্স ৰা হত্থে ময্হং ৰা হত্থে ভৰিস্সতি, সঙ্ঘো কপ্পিযভণ্ডং পরিভুঞ্জতূ’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. সচেপি ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ‘‘উদকং পরিভুঞ্জিস্সতি, ভণ্ডকং ধোৰিস্সতি, মিগপক্খিনো পিৰিস্সন্তী’’তি ৰদতি, এৰম্পি ৰট্টতি. অথাপি ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ৰদতি ‘‘কপ্পিযসীসেন গণ্হথা’’তি. ‘‘সাধু উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৰিস্সতি, ভণ্ডকং ধোৰিস্সতি, মিগপক্খিনো পিৰিস্সন্তী’’তি ৰত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অথাপি ‘‘মম তল়াকং ৰা পোক্খরণিং ৰা সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৰিস্সতী’’তিআদীনি ৰত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ.

যদি পন ভিক্খূহি হত্থকম্মং যাচিত্ৰা সহত্থেন চ কপ্পিযপথৰিং খণিত্ৰা উদকপরিভোগত্থায তল়াকং কারিতং হোতি, তঞ্চে নিস্সায সস্সং নিপ্ফাদেত্ৰা মনুস্সা ৰিহারে কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, ৰট্টতি. অথ মনুস্সা এৰ সঙ্ঘস্স উপকারত্থায সঙ্ঘিকভূমিং খণিত্ৰা তং নিস্সায নিপ্ফন্নসস্সতো কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, এতম্পি ৰট্টতি. ‘‘অম্হাকং একং কপ্পিযকারকং ঠপেথা’’তি ৰুত্তে চ ঠপেতুম্পি লব্ভতি. অথ তে মনুস্সা রাজবলিনা উপদ্দুতা পক্কমন্তি, অঞ্ঞে পটিপজ্জন্তি, ন চ ভিক্খূনং কিঞ্চি দেন্তি, উদকং ৰারেতুং লব্ভতি, তঞ্চ খো কসিকম্মকালেযেৰ, ন সস্সকালে. সচে তে ৰদন্তি ‘‘ননু, ভন্তে, পুব্বেপি মনুস্সা ইমং নিস্সায সস্সং অকংসূ’’তি, ততো ৰত্তব্বা ‘‘তে সঙ্ঘস্স ইমঞ্চ ইমঞ্চ উপকারং অকংসু, ইদঞ্চিদঞ্চ কপ্পিযভণ্ডকং অদংসূ’’তি. সচে তে ৰদন্তি ‘‘মযম্পি দস্সামা’’তি, এৰম্পি ৰট্টতি.

সচে পন কোচি অব্যত্তো অকপ্পিযৰোহারেন তল়াকং পটিগ্গণ্হাতি ৰা কারেতি ৰা, তং ভিক্খূহি ন পরিভুঞ্জিতব্বং, তং নিস্সায লদ্ধকপ্পিযভণ্ডম্পি অকপ্পিযমেৰ. সচে ভিক্খূহি পরিচ্চত্তভাৰং ঞত্ৰা সামিকো ৰা তস্স পুত্তধীতরো ৰা অঞ্ঞো ৰা কোচি ৰংসে উপ্পন্নো পুন কপ্পিযৰোহারেন দেতি, ৰট্টতি. পচ্ছিন্নে কুলৰংসে যো তস্স জনপদস্স সামিকো, সো অচ্ছিন্দিত্ৰা কপ্পিযৰোহারেন পুন দেতি চিত্তলপব্বতে ভিক্খুনা নীহটউদকৰাহকং অল়নাগরাজমহেসী ৰিয, এৰম্পি ৰট্টতি. কপ্পিযৰোহারেপি উদকৰসেন পটিগ্গহিততল়াকে সুদ্ধচিত্তানং মত্তিকুদ্ধরণপাল়িবন্ধনাদীনি চ কাতুং ৰট্টতি. তং নিস্সায পন সস্সং করোন্তে দিস্ৰা কপ্পিযকারকং ঠপেতুং ন ৰট্টতি. যদি তে সযমেৰ কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে দেন্তি, ন চোদেতব্বং. পচ্চযৰসেন পটিগ্গহিততল়াকে কপ্পিযকারকং ঠপেতুং ৰট্টতি, মত্তিকুদ্ধরণপাল়িবন্ধনাদীনি কারেতুং ন ৰট্টতি. সচে কপ্পিযকারকা সযমেৰ করোন্তি, ৰট্টতি. অব্যত্তেন পন লজ্জিভিক্খুনা কারাপিতেসু কিঞ্চাপি পটিগ্গহণং কপ্পিযং, ভিক্খুস্স পন পযোগপচ্চযা উপ্পন্নেন মিস্সত্তা ৰিসগতপিণ্ডপাতো ৰিয অকপ্পিযমংসরসমিস্সভোজনং ৰিয চ দুব্বিনিভোগং হোতি, সব্বেসং অকপ্পিযমেৰ.

৬১. সচে পন উদকস্স ওকাসো অত্থি, তল়াকস্স পাল়ি থিরা, ‘‘যথা বহুং উদকং গণ্হাতি, এৰং করোহি, তীরসমীপে উদকং করোহী’’তি এৰং উদকমেৰ ৰিচারেতি, ৰট্টতি. উদ্ধনে অগ্গিং ন পাতেন্তি, ‘‘উদককম্মং লব্ভতু উপাসকা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি, ‘‘সস্সং কত্ৰা আহরথা’’তি ৰত্তুং পন ন ৰট্টতি. সচে পন তল়াকে অতিবহুং উদকং দিস্ৰা পস্সতো ৰা পিট্ঠিতো ৰা মাতিকং নীহরাপেতি, ৰনং ছিন্দাপেত্ৰা কেদারে কারাপেতি, পোরাণকেদারেসু ৰা পকতিভাগং অগ্গহেত্ৰা অতিরেকং গণ্হাতি, নৰসস্সে ৰা অপরিচ্ছিন্নভাগে ‘‘এত্তকে কহাপণে দেথা’’তি কহাপণে উট্ঠাপেতি, সব্বেসং অকপ্পিযং.

যো পন ‘‘কসথ ৰপথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘এত্তকায ভূমিযা এত্তকো নাম ভাগো’’তি এৰং ভূমিং ৰা পতিট্ঠাপেতি, ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে অম্হেহি সস্সং কতং, এত্তকং নাম ভাগং গণ্হথা’’তি ৰদন্তেসু কস্সকেসু ভূমিপ্পমাণগহণত্থং রজ্জুযা ৰা দণ্ডেন ৰা মিনাতি, খলে ৰা ঠত্ৰা রক্খতি, খলতো ৰা নীহরাপেতি, কোট্ঠাগারে ৰা পটিসামেতি, তস্সেৰ তং অকপ্পিযং. সচে কস্সকা কহাপণে আহরিত্ৰা ‘‘ইমে সঙ্ঘস্স আহটা’’তি ৰদন্তি, অঞ্ঞতরো চ ভিক্খু ‘‘ন সঙ্ঘো কহাপণে খাদতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘এত্তকেহি কহাপণেহি সাটকে আহরথ, এত্তকেহি যাগুআদীনি সম্পাদেথা’’তি ৰদতি, যং তে আহরন্তি, তং সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৰিচারিতত্তা. সচে ধঞ্ঞং আহরিত্ৰা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স আহট’’ন্তি ৰদন্তি, অঞ্ঞতরো চ ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ ‘‘এত্তকেহি ৰীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহরথা’’তি ৰদতি, যং তে আহরন্তি, তং তস্সেৰ অকপ্পিযং. কস্মা? ধঞ্ঞস্স ৰিচারিতত্তা. সচে তণ্ডুলং ৰা অপরণ্ণং ৰা আহরিত্ৰা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স আহট’’ন্তি ৰদন্তি, অঞ্ঞতরো চ ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ ‘‘এত্তকেহি তণ্ডুলেহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহরথা’’তি ৰদতি, যং তে আহরন্তি, তং সব্বেসং কপ্পিযং. কস্মা? কপ্পিযানং তণ্ডুলাদীনং ৰিচারিতত্তা. কযৰিক্কযেপি অনাপত্তি কপ্পিযকারকস্স আচিক্খিতত্তা.

৬২. পুব্বে পন চিত্তলপব্বতে একো ভিক্খু চতুসালদ্ৰারে ‘‘অহো ৰত স্ৰে সঙ্ঘস্স এত্তকপ্পমাণে পূৰে পচেয্যু’’ন্তি আরামিকানং সঞ্ঞাজননত্থং ভূমিযং মণ্ডলং অকাসি. তং দিস্ৰা ছেকো আরামিকো তথেৰ কত্ৰা দুতিযদিৰসে ভেরিযা আকোটিতায সন্নিপতিতে সঙ্ঘে পূৰং গহেত্ৰা সঙ্ঘত্থেরং আহ – ‘‘ভন্তে, অম্হেহি ইতো পুব্বে নেৰ পিতূনং, ন পিতামহানং এৰরূপং সুতপুব্বং, একেন অয্যেন চতুসালদ্ৰারে পূৰত্থায সঞ্ঞা কতা, ইতো দানি পভুতি অয্যা অত্তনো অত্তনো চিত্তানুরূপং ৰদন্তু, অম্হাকম্পি ফাসুৰিহারো ভৰিস্সতী’’তি. মহাথেরো ততোৰ নিৰত্তি, একভিক্খুনাপি পূৰো ন গহিতো. এৰং পুব্বে তত্রুপ্পাদং ন পরিভুঞ্জিংসু. তস্মা –

সল্লেখং অচ্চজন্তেন, অপ্পমত্তেন ভিক্খুনা;

কপ্পিযেপি ন কাতব্বা, আমিসত্থায লোলতাতি. (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৯);

যো চাযং তল়াকে ৰুত্তো, পোক্খরণীউদকৰাহকমাতিকাদীসুপি এসেৰ নযো.

৬৩. পুব্বণ্ণাপরণ্ণউচ্ছুফলাফলাদীনং ৰিরুহনট্ঠানং যং কিঞ্চি খেত্তং ৰা ৰত্থুং ৰা ‘‘দম্মী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিত্ৰা তল়াকে ৰুত্তনযেনেৰ যদা কপ্পিযৰোহারেন ‘‘চতুপচ্চযপরিভোগত্থায দম্মী’’তি ৰদতি, তদা সম্পটিচ্ছিতব্বং, ‘‘ৰনং দম্মি অরঞ্ঞং দম্মী’’তি ৰুত্তে পন ৰট্টতি. সচে মনুস্সা ভিক্খূহি অনাণত্তাযেৰ তত্থ রুক্খে ছিন্দিত্ৰা অপরণ্ণাদীনি সম্পাদেত্ৰা ভিক্খূনং ভাগং দেন্তি, ৰট্টতি, অদেন্তা ন চোদেতব্বা. সচে কেনচিদেৰ অন্তরাযেন তেসু পক্কন্তেসু অঞ্ঞে করোন্তি, ন চ ভিক্খূনং কিঞ্চি দেন্তি, তে ৰারেতব্বা. সচে ৰদন্তি ‘‘ননু, ভন্তে, পুব্বে মনুস্সা ইধ সস্সানি অকংসূ’’তি, ততো ৰত্তব্বা ‘‘তে সঙ্ঘস্স ইদঞ্চিদঞ্চ কপ্পিযভণ্ডং অদংসূ’’তি. সচে ৰদন্তি ‘‘মযম্পি দস্সামা’’তি, এৰং ৰট্টতি.

কিঞ্চি সস্সুট্ঠানকং ভূমিপ্পদেসং সন্ধায ‘‘সীমং দেমা’’তি ৰদন্তি, ৰট্টতি. সীমপরিচ্ছেদনত্থং পন থম্ভা ৰা পাসাণা ৰা সযং ন ঠপেতব্বা, ভূমি নাম অনগ্ঘা, অপ্পকেনপি পারাজিকো ভৰেয্য. আরামিকানং পন ৰত্তব্বং ‘‘ইমিনা ঠানেন অম্হাকং সীমা গতা’’তি. সচেপি হি তে অধিকং গণ্হন্তি, পরিযাযেন কথিতত্তা অনাপত্তি. যদি পন রাজরাজমহামত্তাদযো সযমেৰ থম্ভে ঠপাপেত্ৰা ‘‘চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জথা’’তি দেন্তি, ৰট্টতিযেৰ.

সচে কোচি অন্তোসীমাযং তল়াকং ৰা খণতি, ৰিহারমজ্ঝেন ৰা মাতিকং নেতি, চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণাদীনি দুস্সন্তি, ৰারেতব্বো. সচে সঙ্ঘো কিঞ্চি লভিত্ৰা আমিসগরুকতায ন ৰারেতি, একো ভিক্খু ৰারেতি, সোৰ ভিক্খু ইস্সরো. সচে একো ভিক্খু ন ৰারেতি ‘‘নেথ তুম্হে’’তি, তেসংযেৰ পক্খো হোতি. সঙ্ঘো ৰারেতি, সঙ্ঘোৰ ইস্সরো. সঙ্ঘিকেসু হি কম্মেসু যো ধম্মকম্মং করোতি, সোৰ ইস্সরো. সচে ৰারিযমানোপি করোতি, হেট্ঠা গহিতং পংসুং হেট্ঠা পক্খিপিত্ৰা, উপরি গহিতং পংসুং উপরি পক্খিপিত্ৰা পূরেতব্বা.

সচে কোচি যথাজাতমেৰ উচ্ছুং ৰা অপরণ্ণং ৰা অলাবুকুম্ভণ্ডাদিকং ৰা ৰল্লিফলং দাতুকামো ‘‘এতং সব্বং উচ্ছুখেত্তং অপরণ্ণৰত্থুং ৰল্লিফলাৰাটং দম্মী’’তি ৰদতি, সহ ৰত্থুনা পরামট্ঠত্তা ন ৰট্টতীতি মহাসুমত্থেরো আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘অভিলাপমত্তমেতং, সামিকানংযেৰ হি সো ভূমিভাগো, তস্মা ৰট্টতী’’তি আহ. ‘‘দাসং দম্মী’’তি ৰদতি, ন ৰট্টতি. ‘‘আরামিকং দম্মি, ৰেয্যাৰচ্চকরং দম্মি, কপ্পিযকারকং দম্মী’’তি ৰুত্তে ৰট্টতি. সচে আরামিকো পুরেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি সঙ্ঘস্সেৰ কম্মং করোতি, সামণেরস্স ৰিয সব্বং ভেসজ্জং পটিজগ্গনম্পি তস্স কাতব্বং. সচে পুরেভত্তমেৰ সঙ্ঘস্স কম্মং করোতি, পচ্ছাভত্তং অত্তনো করোতি, সাযং নিৰাপো ন দাতব্বো. যেপি পঞ্চদিৰসৰারেন ৰা পক্খৰারেন ৰা সঙ্ঘস্স কম্মং কত্ৰা সেসকালে অত্তনো কম্মং করোন্তি, তেসম্পি করণকালেযেৰ ভত্তঞ্চ নিৰাপো চ দাতব্বো. সচে সঙ্ঘস্স কম্মং নত্থি, অত্তনোযেৰ কম্মং কত্ৰা জীৰন্তি, তে চে হত্থকম্মমূলং আনেত্ৰা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে দেন্তি, ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা. যং কিঞ্চি রজকদাসম্পি পেসকারদাসম্পি আরামিকনামেন সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি.

সচে ‘‘গাৰো দেমা’’তি ৰদন্তি, ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বা. ইমা গাৰো কুতোতি. পণ্ডিতেহি পঞ্চগোরসপরিভোগত্থায দিন্নাতি. ‘‘মযম্পি পঞ্চগোরসপরিভোগত্থায দেমা’’তি ৰুত্তে ৰট্টন্তি. অজিকাদীসুপি এসেৰ নযো. ‘‘হত্থিং দেম, অস্সং, মহিংসং, কুক্কুটং, সূকরং দেমা’’তি ৰদন্তি, সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. সচে কেচি মনুস্সা ‘‘অপ্পোস্সুক্কা, ভন্তে, তুম্হে হোথ, মযং ইমে গহেত্ৰা তুম্হাকং কপ্পিযভণ্ডং দস্সামা’’তি গণ্হন্তি, ৰট্টতি. কুক্কুটসূকরে ‘‘সুখং জীৰন্তূ’’তি অরঞ্ঞে ৰিস্সজ্জাপেতুং ৰট্টতি. ‘‘ইমং তল়াকং, ইমং খেত্তং, ইমং ৰত্থুং ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰুত্তে পটিক্খিপিতুং ন লব্ভতি.

৬৪. সচে কোচি ভিক্খুং উদ্দিস্স দূতেন হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিচীৰরচেতাপন্নং পহিণেয্য ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহী’’তি, সো চে দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদেয্য ‘‘ইদং খো, ভন্তে, আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৰরচেতাপন্নং আভতং, পটিগ্গণ্হতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি, তেন ভিক্খুনা সো দূতো এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘ন খো মযং, আৰুসো, চীৰরচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হাম, চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হাম কালেন কপ্পিয’’ন্তি. সো চে দূতো তং ভিক্খুং এৰং ৰদেয্য ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি, চীৰরত্থিকেন ভিক্খুনা ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিসিতব্বো আরামিকো ৰা উপাসকো ৰা ‘‘এসো খো, আৰুসো, ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি. ন ৰত্তব্বো ‘‘তস্স দেহী’’তি ৰা ‘‘সো ৰা নিক্খিপিস্সতি, সো ৰা পরিৰত্তেস্সতি, সো ৰা চেতাপেস্সতী’’তি. সো চে দূতো তং ৰেয্যাৰচ্চকরং সঞ্ঞাপেত্ৰা তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদেয্য ‘‘যং খো, ভন্তে, আযস্মা ৰেয্যাৰচ্চকরং নিদ্দিসি, আণত্তো সো মযা, উপসঙ্কমতু আযস্মা কালেন, চীৰরেন তং অচ্ছাদেস্সতী’’তি. চীৰরত্থিকেন ভিক্খুনা ৰেয্যাৰচ্চকরো উপসঙ্কমিত্ৰা দ্ৰত্তিক্খত্তুং চোদেতব্বো সারেতব্বো ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তি. ন ৰত্তব্বো ‘‘দেহি মে চীৰরং, আহর মে চীৰরং, পরিৰত্তেহি মে চীৰরং, চেতাপেহি মে চীৰর’’ন্তি. সচে দ্ৰত্তিক্খত্তুং চোদযমানো সারযমানো তং চীৰরং অভিনিপ্ফাদেতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে অভিনিপ্ফাদেতি, তত্থ গন্ত্ৰা চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং ছক্খত্তুপরমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বং, ন আসনে নিসীদিতব্বং, ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বং, ন ধম্মো ভাসিতব্বো. ‘‘কিং কারণা আগতোসী’’তি পুচ্ছিযমানেন ‘‘জানাহি, আৰুসো’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং.

সচে আসনে ৰা নিসীদতি, আমিসং ৰা পটিগ্গণ্হাতি, ধম্মং ৰা ভাসতি, ঠানং ভঞ্জতি. সচে চতুক্খত্তুং চোদেতি, চতুক্খত্তুং ঠাতব্বং. পঞ্চক্খত্তুং চোদেতি, দ্ৰিক্খত্তুং ঠাতব্বং. ছক্খত্তুং চোদেতি, ন ঠাতব্বং. একায হি চোদনায ঠানদ্ৰযং ভঞ্জতি. যথা ছক্খত্তুং চোদেত্ৰা ন ঠাতব্বং, এৰং দ্ৰাদসক্খত্তুং ঠত্ৰা ন চোদেতব্বং. তস্মা সচে চোদেতিযেৰ ন তিট্ঠতি, ছ চোদনা লব্ভন্তি. সচে তিট্ঠতিযেৰ ন চোদেতি, দ্ৰাদস ঠানানি লব্ভন্তি. সচে চোদেতিপি তিট্ঠতিপি, একায চোদনায দ্ৰে ঠানানি হাপেতব্বানি. তত্থ যো একদিৰসমেৰ পুনপ্পুনং গন্ত্ৰা ছক্খত্তুং চোদেতি, সকিংযেৰ ৰা গন্ত্ৰা ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তি ছক্খত্তুং ৰদতি, তত্থ একদিৰসমেৰ পুনপ্পুনং গন্ত্ৰা দ্ৰাদসক্খত্তুং তিট্ঠতি, সকিমেৰ ৰা গন্ত্ৰা তত্র তত্র ঠানে তিট্ঠতি, সোপি সব্বচোদনাযো সব্বট্ঠানানি চ ভঞ্জতি, কো পন ৰাদো নানাদিৰসেসু. ততো চে উত্তরি ৰাযমমানো তং চীৰরং অভিনিপ্ফাদেতি, পযোগে দুক্কটং, পটিলাভেন নিস্সগ্গিযং হোতি. নো চে সক্কোতি তং অভিনিপ্ফাদেতুং, যতো রাজতো রাজমহামত্ততো ৰা অস্স ভিক্খুনো তং চীৰরচেতাপন্নং আনীতং, তস্স সন্তিকং সামং ৰা গন্তব্বং, দূতো ৰা পাহেতব্বো ‘‘যং খো তুম্হে আযস্মন্তো ভিক্খুং উদ্দিস্স চীৰরচেতাপন্নং পহিণিত্থ, ন তং তস্স ভিক্খুনো কিঞ্চি অত্থং অনুভোতি, যুঞ্জন্তাযস্মন্তো সকং, মা তুম্হাকং সন্তকং ৰিনস্সতূ’’তি. অযং তত্থ সামীচি. যো পন নেৰ সামং গচ্ছতি, ন দূতং পাহেতি, ৰত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি.

৬৫. কিং পন (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৯) সব্বকপ্পিযকারকেসু এৰং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ন পটিপজ্জিতব্বং. অযঞ্হি কপ্পিযকারকো নাম সঙ্খেপতো দুৰিধো নিদ্দিট্ঠো অনিদ্দিট্ঠো চ. তত্থ নিদ্দিট্ঠো দুৰিধো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো দূতেন নিদ্দিট্ঠোতি. অনিদ্দিট্ঠোপি দুৰিধো মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো পরম্মুখকপ্পিযকারকোতি. তেসু ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো সম্মুখাসম্মুখৰসেন চতুব্বিধো হোতি, তথা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি. কথং? ইধেকচ্চো ভিক্খুস্স চীৰরত্থায দূতেন অকপ্পিযৰত্থুং পহিণতি, দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইদং, ভন্তে, ইত্থন্নামেন তুম্হাকং চীৰরত্থায পহিতং, গণ্হথ ন’’ন্তি ৰদতি, ভিক্খু ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, দূতো ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি পুচ্ছতি, পুঞ্ঞত্থিকেহি চ উপাসকেহি ‘‘ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তি আণত্তা ৰা, ভিক্খূনং ৰা সন্দিট্ঠসম্ভত্তা কেচি ৰেয্যাৰচ্চকরা হোন্তি, তেসং অঞ্ঞতরো তস্মিং খণে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, ভিক্খু তং নিদ্দিসতি ‘‘অযং ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দেহী’’তি গচ্ছতি, অযং ভিক্খুনা সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

নো চে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, অপিচ খো ভিক্খু নিদ্দিসতি ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ইত্থন্নামো ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি, সো গন্ত্ৰা তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দদেয্যাসী’’তি আগন্ত্ৰা ভিক্খুস্স আরোচেত্ৰা গচ্ছতি, অযমেকো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৰ খো সো দূতো অত্তনা আগন্ত্ৰা আরোচেতি, অপিচ খো অঞ্ঞং পহিণতি ‘‘দিন্নং মযা, ভন্তে, তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং দুতিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৰ খো অঞ্ঞং পহিণতি, অপিচ গচ্ছন্তোৰ ভিক্খুং ৰদতি ‘‘অহং তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং ততিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু ইধ ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং.

অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো নত্থিতায ৰা অৰিচারেতুকামতায ৰা ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তস্মিং খণে কোচি মনুস্সো আগচ্ছতি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘ইমস্স হত্থতো চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা গচ্ছতি, অযং দূতেন সম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

অপরো দূতো গামং পৰিসিত্ৰা অত্তনা অভিরুচিতস্স কস্সচি হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা পুরিমনযেনেৰ আগন্ত্ৰা ৰা আরোচেতি, অঞ্ঞং ৰা পহিণতি ‘‘অহং অসুকস্স নাম হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা ৰা গচ্ছতি, অযং ততিযো দূতেন অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো দূতেন নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু মেণ্ডকসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকারকানং হত্থে হিরঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা যং অয্যস্স কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, ‘কেনচি পরিযাযেন জাতরূপরজতং সাদিতব্বং পরিযেসিতব্ব’ন্তি ৰদামী’’তি (মহাৰ. ২৯৯).

এত্থ চোদনায পরিমাণং নত্থি, মূলং অসাদিযন্তেন সহস্সক্খত্তুম্পি চোদনায ৰা ঠানেন ৰা কপ্পিযভণ্ডং সাদিতুং ৰট্টতি. নো চে দেতি, অঞ্ঞং কপ্পিযকারকং ঠপেত্ৰাপি আহরাপেতব্বং. সচে ইচ্ছতি, মূলসামিকানম্পি কথেতব্বং. নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্বং.

অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তদঞ্ঞো সমীপে ঠিতো সুত্ৰা ‘‘আহর ভো, অহং অয্যস্স চীৰরং চেতাপেত্ৰা দস্সামী’’তি ৰদতি. দূতো ‘‘হন্দ ভো দদেয্যাসী’’তি তস্স হত্থে দত্ৰা ভিক্খুস্স অনারোচেত্ৰাৰ গচ্ছতি, অযং মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো. অপরো ভিক্খুনো উপট্ঠাকস্স ৰা অঞ্ঞস্স ৰা হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং দদেয্যাসী’’তি এত্তোৰ পক্কমতি, অযং পরম্মুখাকপ্পিযকারকোতি ইমে দ্ৰে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকা নাম. এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বং. সচে সযমেৰ চীৰরং আনেত্ৰা দদন্তি, গহেতব্বং. নো চে, ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা. যথা চ দূতস্স হত্থে চীৰরত্থায অকপ্পিযৰত্থুম্হি পেসিতে ৰিনিচ্ছযো ৰুত্তো, এৰং পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায পেসিতে সযং আগন্ত্ৰা দীযমানে চ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

৬৬. উপনিক্খিত্তসাদিযনে পন অযং ৰিনিচ্ছযো (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৪) – কিঞ্চি অকপ্পিযৰত্থুং পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘ইদং অয্যস্স হোতূ’’তি ৰুত্তে সচেপি চিত্তেন সাদিযতি, গণ্হিতুকামো হোতি, কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, অনাপত্তি. কাযৰাচাহি ৰা অপ্পটিক্খিপিত্ৰাপি সুদ্ধচিত্তো হুত্ৰা ‘‘নযিদং অম্হাকং কপ্পতী’’তি ন সাদিযতি, অনাপত্তিযেৰ. তীসু দ্ৰারেসু হি যেন কেনচি পটিক্খিত্তং পটিক্খিত্তমেৰ হোতি. সচে পন কাযৰাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা চিত্তেন অধিৰাসেতি, কাযৰাচাহি কত্তব্বস্স পটিক্খেপস্স অকরণতো অকিরিযসমুট্ঠানং কাযদ্ৰারে চ ৰচীদ্ৰারে চ আপত্তিং আপজ্জতি, মনোদ্ৰারে পন আপত্তি নাম নত্থি.

একো সতং ৰা সহস্সং ৰা পাদমূলে ঠপেতি ‘‘তুয্হিদং হোতূ’’তি, ভিক্খু ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, উপাসকো ‘‘পরিচ্চত্তং মযা তুম্হাক’’ন্তি গতো, অঞ্ঞো তত্থ আগন্ত্ৰা পুচ্ছতি ‘‘কিং, ভন্তে, ইদ’’ন্তি, যং তেন চ অত্তনা চ ৰুত্তং, তং আচিক্খিতব্বং. সো চে ৰদতি ‘‘গোপযিস্সামহং, ভন্তে, গুত্তট্ঠানং দস্সেথা’’তি, সত্তভূমিকম্পি পাসাদং অভিরুহিত্ৰা ‘‘ইদং গুত্তট্ঠান’’ন্তি আচিক্খিতব্বং, ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’’তি ন ৰত্তব্বং. এত্তাৰতা কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতং হোতি, দ্ৰারং পিদহিত্ৰা রক্খন্তেন ৰসিতব্বং. সচে কিঞ্চি ৰিক্কাযিকভণ্ডং পত্তং ৰা চীৰরং ৰা গহেত্ৰা আগচ্ছতি, ‘‘ইদং গহেস্সথ, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘উপাসক, অত্থি অম্হাকং ইমিনা অত্থো, ৰত্থু চ এৰরূপং নাম সংৰিজ্জতি, কপ্পিযকারকো নত্থী’’তি ৰত্তব্বং. সচে সো ৰদতি ‘‘অহং কপ্পিযকারকো ভৰিস্সামি, দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা দেথা’’তি, দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ওকাসে ঠপিত’’ন্তি ৰত্তব্বং, ‘‘ইদং গণ্হা’’তি ন ৰত্তব্বং. এৰম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতমেৰ হোতি. সো চে তং গহেত্ৰা তস্স কপ্পিযভণ্ডং দেতি, ৰট্টতি. সচে অধিকং গণ্হাতি, ‘‘ন মযং তৰ ভণ্ডং গণ্হাম, নিক্খমাহী’’তি ৰত্তব্বো.

৬৭. যেন পন জাতরূপাদিচতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৰত্থু পটিগ্গহিতং, তেন কিং কাতব্বন্তি? সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সজ্জিতব্বং. কথং? তেন ভিক্খুনা (পারা. ৫৮৪) সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘অহং, ভন্তে, রূপিযং পটিগ্গহেসিং, ইদং মে নিস্সগ্গিযং, ইমাহং নিস্সজ্জামী’’তি নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. সচে তত্থ আগচ্ছতি আরামিকো ৰা উপাসকো ৰা, সো ৰত্তব্বো ‘‘আৰুসো, ইদং জানাহী’’তি. সচে সো ভণতি ‘‘ইমিনা কিং আহরিস্সামী’’তি, ন ৰত্তব্বো ‘‘ইমং ৰা ইমং ৰা আহরা’’তি, কপ্পিযং আচিক্খিতব্বং সপ্পিং ৰা তেলং ৰা মধুং ৰা ফাণিতং ৰা. আচিক্খন্তেন চ ‘‘ইমিনা সপ্পিং ৰা তেলং ৰা মধুং ৰা ফাণিতং ৰা আহরা’’তি ন ৰত্তব্বং, ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ সঙ্ঘস্স কপ্পিয’’ন্তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং. সচে সো তেন পরিৰত্তেত্ৰা কপ্পিযং আহরতি, রূপিযপটিগ্গাহকং ঠপেত্ৰা সব্বেহেৰ ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং, রূপিযপটিগ্গাহকেন ভাগো ন গহেতব্বো.

অঞ্ঞেসং (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৪) ভিক্খূনং ৰা আরামিকানং ৰা পত্তভাগম্পি লভিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি, অন্তমসো মক্কটাদীহি ততো হরিত্ৰা অরঞ্ঞে ঠপিতং ৰা তেসং হত্থতো গল়িতং ৰা তিরচ্ছানপটিগ্গহিতম্পি পংসুকূলম্পি ন ৰট্টতিযেৰ. ততো আহটেন ফাণিতেন সেনাসনধূপনম্পি ন ৰট্টতি. সপ্পিনা ৰা তেলেন ৰা পদীপং কত্ৰা দীপালোকে নিপজ্জিতুং, কসিণপরিকম্মং কাতুং, পোত্থকম্পি ৰাচেতুং ন ৰট্টতি. তেলমধুফাণিতেহি পন সরীরে ৰণং মক্খেতুং ন ৰট্টতিযেৰ. তেন ৰত্থুনা মঞ্চপীঠাদীনি ৰা গণ্হন্তি, উপোসথাগারং ৰা ভোজনসালং ৰা করোন্তি, পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. ছাযাপি গেহপরিচ্ছেদেন ঠিতাৰ ন ৰট্টতি, পরিচ্ছেদাতিক্কন্তা আগন্তুকত্তা ৰট্টতি. তং ৰত্থুং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কতেন মগ্গেনপি সেতুনাপি নাৰাযপি উল়ুম্পেনাপি গন্তুং ন ৰট্টতি. তেন ৰত্থুনা খণাপিতায পোক্খরণিযা উব্ভিদোদকং পাতুং ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰা ন ৰট্টতি. অন্তো উদকে পন অসতি অঞ্ঞং আগন্তুকং উদকং ৰা ৰস্সোদকং ৰা পৰিট্ঠং ৰট্টতি. কীতায যেন সদ্ধিং কীতা, তং আগন্তুকম্পি ন ৰট্টতি. তং ৰত্থুং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতি, তেপি পচ্চযা তস্স ন ৰট্টন্তি. আরামো গহিতো হোতি, সোপি পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. যদি ভূমিপি বীজম্পি অকপ্পিযং, নেৰ ভূমিং, ন ফলং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সচে ভূমিংযেৰ কিণিত্ৰা অঞ্ঞানি বীজানি রোপিতানি, ফলং ৰট্টতি. অথ বীজানি কিণিত্ৰা কপ্পিযভূমিযং রোপিতানি, ফলং ন ৰট্টতি, ভূমিযং নিসীদিতুং ৰা নিপজ্জিতুং ৰা ৰট্টতি.

সচে পন তত্থ আগতো কপ্পিযকারকো তং পরিৰত্তেত্ৰা সঙ্ঘস্স কপ্পিযং সপ্পিতেলাদিং আহরিতুং ন জানাতি, সো ৰত্তব্বো ‘‘আৰুসো, ইমং ছড্ডেহী’’তি. সচে সো ছড্ডেতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে ছড্ডেতি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু রূপিযছড্ডকো সম্মন্নিতব্বো যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, ছড্ডিতাছড্ডিতঞ্চ জানেয্য. এৰঞ্চ পন সম্মন্নিতব্বো, পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং রূপিযছড্ডকং সম্মন্নেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং রূপিযছড্ডকং সম্মন্নতি, যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো রূপিযছড্ডকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু রূপিযছড্ডকো, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (পারা. ৫৮৫).

৬৮. তেন সম্মতেন (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৫) ভিক্খুনা নিমিত্তং অকত্ৰা অক্খীনি নিমীলেত্ৰা নদিযা ৰা পপাতে ৰা ৰনগহনে ৰা গূথং ৰিয অনপেক্খেন পতিতোকাসং অসমন্নারহন্তেন ছড্ডেতব্বং. সচে নিমিত্তং কত্ৰা পাতেতি, দুক্কটং আপজ্জতি. এৰং জিগুচ্ছিতব্বেপি রূপিযে ভগৰা পরিযাযেন ভিক্খূনং পরিভোগং আচিক্খি. রূপিযপটিগ্গাহকস্স পন কেনচি পরিযাযেন ততো উপ্পন্নপচ্চযপরিভোগো ন ৰট্টতি. যথা চাযং এতস্স ন ৰট্টতি, এৰং অসন্তসম্ভাৰনায ৰা কুলদূসককম্মেন ৰা কুহনাদীহি ৰাউপ্পন্নপচ্চযা নেৰ তস্স, ন অঞ্ঞস্স ৰট্টন্তি, ধম্মেন সমেন উপ্পন্নাপি অপচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টন্তি. চত্তারো হি পরিভোগা – থেয্যপরিভোগো ইণপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো সামিপরিভোগোতি. তত্থ সঙ্ঘমজ্ঝেপি নিসীদিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যপরিভোগো নাম. সীলৰতো অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগো ইণপরিভোগো নাম. তস্মা চীৰরং পরিভোগে পরিভোগে পচ্চৰেক্খিতব্বং, পিণ্ডপাতো আলোপে আলোপে, তথা অসক্কোন্তেন পুরেভত্তপচ্ছাভত্তপুরিমযামমজ্ঝিমযামপচ্ছিমযামেসু. সচস্স অপচ্চৰেক্খতো অরুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতি. সেনাসনম্পি পরিভোগে পরিভোগে পচ্চৰেক্খিতব্বং. ভেসজ্জস্স পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি সতিপচ্চযতা ৰট্টতি, এৰং সন্তেপি পটিগ্গহণে সতিং কত্ৰা পরিভোগে অকরোন্তস্সেৰ আপত্তি, পটিগ্গহণে পন সতিং অকত্ৰা পরিভোগে করোন্তস্স অনাপত্তি. চতুব্বিধা হি সুদ্ধি – দেসনাসুদ্ধি সংৰরসুদ্ধি পরিযেট্ঠিসুদ্ধি পচ্চৰেক্খণসুদ্ধীতি.

তত্থ দেসনাসুদ্ধি নাম পাতিমোক্খসংৰরসীলং. তঞ্হি দেসনায সুজ্ঝনতো ‘‘দেসনাসুদ্ধী’’তি ৰুচ্চতি. সংৰরসুদ্ধি নাম ইন্দ্রিযসংৰরসীলং. তঞ্হি ‘‘ন পুনেৰং করিস্সামী’’তি চিত্তাধিট্ঠানসংৰরেনেৰ সুজ্ঝনতো ‘‘সংৰরসুদ্ধী’’তি ৰুচ্চতি. পরিযেট্ঠিসুদ্ধি নাম আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং. তঞ্হি অনেসনং পহায ধম্মেন সমেন পচ্চযে উপ্পাদেন্তস্স পরিযেসনায সুদ্ধত্তা ‘‘পরিযেট্ঠিসুদ্ধী’’তি ৰুচ্চতি. পচ্চৰেক্খণসুদ্ধি নাম পচ্চযপরিভোগসন্নিস্সিতসীলং. তঞ্হি ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৰরং পটিসেৰামী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ৰুত্তেন পচ্চৰেক্খণেন সুজ্ঝনতো ‘‘পচ্চৰেক্খণসুদ্ধী’’তি ৰুচ্চতি, তেন ৰুত্তং ‘‘পটিগ্গহণে পন সতিং অকত্ৰা পরিভোগে করোন্তস্স অনাপত্তী’’তি.

সত্তন্নং সেক্খানং পচ্চযপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো নাম. তে হি ভগৰতো পুত্তা, তস্মা পিতুসন্তকানং পচ্চযানং দাযাদা হুত্ৰা তে পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি. কিং পন তে ভগৰতো পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, গিহীনং পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তীতি? গিহীহি দিন্নাপি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতত্তা ভগৰতো সন্তকা হোন্তি, তস্মা ভগৰতো পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তীতি ৰেদিতব্বং. ধম্মদাযাদসুত্ত (ম. নি. ১.২৯ আদযো) ঞ্চেত্থ সাধকং. খীণাসৰানং পরিভোগো সামিপরিভোগো নাম. তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি. ইতি ইমেসু পরিভোগেসু সামিপরিভোগো চ দাযজ্জপরিভোগো চ সব্বেসম্পি ৰট্টতি, ইণপরিভোগো ন ৰট্টতি, থেয্যপরিভোগে কথাযেৰ নত্থি.

অপরেপি চত্তারো পরিভোগা – লজ্জিপরিভোগো অলজ্জিপরিভোগো ধম্মিযপরিভোগো অধম্মিযপরিভোগোতি. তত্থ অলজ্জিনো লজ্জিনা সদ্ধিং পরিভোগো ৰট্টতি, আপত্তিযা ন কারেতব্বো. লজ্জিনো অলজ্জিনা সদ্ধিং যাৰ ন জানাতি, তাৰ ৰট্টতি. আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থি, তস্মা যদাস্স অলজ্জিভাৰং জানাতি, তদা ৰত্তব্বো ‘‘তুম্হে কাযদ্ৰারে ৰচীদ্ৰারে চ ৰীতিক্কমং করোথ, তং অপ্পতিরূপং, মা এৰমকত্থা’’তি. সচে অনাদিযিত্ৰা করোতিযেৰ, যদি তেন সদ্ধিং পরিভোগং করোতি, সোপি অলজ্জীযেৰ হোতি. যোপি অত্তনো ভারভূতেন অলজ্জিনা সদ্ধিং পরিভোগং করোতি, সোপি নিৰারেতব্বো. সচে ন ওরমতি, অযম্পি অলজ্জীযেৰ হোতি. এৰং একো অলজ্জী অলজ্জিসতম্পি করোতি. অলজ্জিনো পন অলজ্জিনাৰ সদ্ধিং পরিভোগে আপত্তি নাম নত্থি. লজ্জিনো লজ্জিনা সদ্ধিং পরিভোগো দ্ৰিন্নং খত্তিযকুমারানং সুৰণ্ণপাতিযং ভোজনসদিসো. ধম্মিযাধম্মিযপরিভোগো পচ্চযৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. তত্থ সচে পুগ্গলোপি অলজ্জী, পিণ্ডপাতোপি অধম্মিযো, উভো জেগুচ্ছা. পুগ্গলো অলজ্জী, পিণ্ডপাতো ধম্মিযো, পুগ্গলং জিগুচ্ছিত্ৰা পিণ্ডপাতো ন গহেতব্বো. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘দুস্সীলো সঙ্ঘতো উদ্দেসভত্তাদীনি লভিত্ৰা সঙ্ঘস্সেৰ দেতি, এতানি যথাদানমেৰ গহিতত্তা ৰট্টন্তী’’তি ৰুত্তং. পুগ্গলো লজ্জী, পিণ্ডপাতো অধম্মিযো, পিণ্ডপাতো জেগুচ্ছো ন গহেতব্বো. পুগ্গলো লজ্জী, পিণ্ডপাতোপি ধম্মিযো, ৰট্টতি.

অপরে দ্ৰে পগ্গহা দ্ৰে চ পরিভোগা – লজ্জিপগ্গহো অলজ্জিপগ্গহো, ধম্মপরিভোগো আমিসপরিভোগোতি. তত্থ অলজ্জিনো লজ্জিং পগ্গহেতুং ৰট্টতি, ন সো আপত্তিযা কারেতব্বো. সচে পন লজ্জী অলজ্জিং পগ্গণ্হাতি, অনুমোদনায অজ্ঝেসতি, ধম্মকথায অজ্ঝেসতি, কুলেসু উপত্থম্ভেতি, ইতরোপি ‘‘অম্হাকং আচরিযো ঈদিসো চ ঈদিসো চা’’তি তস্স পরিসতি ৰণ্ণং ভাসতি, অযং সাসনং ওসক্কাপেতি অন্তরধাপেতীতি ৰেদিতব্বো. ধম্মপরিভোগআমিসপরিভোগেসু পন যত্থ আমিসপরিভোগো ৰট্টতি, ধম্মপরিভোগোপি তত্থ ৰট্টতি. যো পন কোটিযং ঠিতো, গন্থো তস্স পুগ্গলস্স অচ্চযেন নস্সিস্সতি, তং ধম্মানুগ্গহেন উগ্গণ্হিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. তত্রিদং ৰত্থু – মহাভযে কির একস্সেৰ ভিক্খুনো মহানিদ্দেসো পগুণো অহোসি. অথ চতুনিকাযিকতিস্সত্থেরস্স উপজ্ঝাযো মহাতিপিটকত্থেরো নাম মহারক্খিতত্থেরং আহ ‘‘আৰুসো মহারক্খিত, এতস্স সন্তিকে মহানিদ্দেসং গণ্হাহী’’তি. ‘‘পাপো কিরাযং, ভন্তে, ন গণ্হামী’’তি. ‘‘গণ্হাৰুসো, অহং তে সন্তিকে নিসীদিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, তুম্হেসু নিসিন্নেসু গণ্হিস্সামী’’তি পট্ঠপেত্ৰা রত্তিন্দিৰং নিরন্তরং পরিযাপুণন্তো ওসানদিৰসে হেট্ঠামঞ্চে ইত্থিং দিস্ৰা ‘‘ভন্তে, সুতংযেৰ মে পুব্বে, সচাহং এৰং জানেয্যং, ন ঈদিসস্স সন্তিকে ধম্মং পরিযাপুণেয্য’’ন্তি আহ. তস্স পন সন্তিকে বহূ মহাথেরা উগ্গণ্হিত্ৰা মহানিদ্দেসং পতিট্ঠাপেসুন্তি.

ইতি পাল়িমুত্তকৰিনযৰিনিচ্ছযসঙ্গহে

রূপিযাদিপটিগ্গহণৰিনিচ্ছযকথা সমত্তা.